Miscellanea Curiosa, sive Ephemiridum Medico-Physicarum Germanicarum Academiae Naturae Curiosorum

211쪽

propter motorem igneum aereumve elevantem. Dum vero

interim in laciniae exteriore parte margini appensa, quae longior debet esse interiore , propter gravitatem aqua defluit,& guttatim destillat, ultima in supremo filorum ordine gutta continuam trahit in interiore supremam seu primam, prima alteram, altera tertiam & sic reliquae reliquas, ex quibus veluti punctis fluentibus una continua linea constituitur: aut sequitur altera primam, alteram tertia propter viscosam & glutinosam suam fluiditatem, appetitum & amorem contigui ; idq; tamdiu procedit, donec interior omnis aqua exhausta sit, vel ad aequilibrium adscendendo&descendendo venerit, vel ter minos suos supergredi amplius non possit. Hujus, nimirum Adscensus solius, ratio ista mihi videtur. Aqueae fluidae, mobiles ,& flexiles quasi angvillares& serpentiformes in minima, sed debita eaq; proportionata quantitate ab igneis aereisque particulis & minutiis, quae flammae instar, conicae seu pyramidales, flexuosae sunt & fluctuando sursummoventur, si istis sint fortiores, per poros tenues similes flexuosos & apertos extolluntur & serpunt per gradus facile, ut contra impediuntur a poris conclusis aut dissimilibus, & textura pingvi aut aspera, diffundi & adhaerendo scandere. Hinc cum charta bibula nonnisi ex linteorum filorum, Ianeorum pilorum, fibrillarumq; maceratarum & incisarum redintegrato & complanato contextu, simul digitatim seu ramatim seu angvillatim & inordinate complicato constet, credibile est per poros similes citius posse gradatim serpere & quasi fluctuando scandere, quam per contorta & ordine composita fila linteae aut laneae telae ue quemadmodum diffusionem faciliorem ignis videmus in combustae& extinctae chartae aut lintei poris

pertis, quam crudi & integri viis constrictis.

212쪽

adscensui huic , qui in Filiratione spectatur , aquae amnis liest ille, qui in salis acervo , sacchari meta, panis medulla fit: vide- tur tamen aliam invenire causam. De quibus carisius pari. a. ivs. ios. sic post siphonis & filiri rationes redditas: sed de pa- .nis medulla aut saccharo aliter se res habet, in iis enim aqua adscendit propterea, quod partes ejus sunt in perpetuo motu, eorumq; pori ita sint dispositi, ut aer ex illis facilius effluat, quam in illos ingrediatur, & contra aqua facilius ingrediatur quam essiuat, prorsus ut spica per brachium ascendit, si arista ideorsum in manica ponatur. Cui fere simile , quod Mersennui iin supra I. cit. aeri in tela ut in mica panis contento aquam se-

cum trahenti adsignet adscensum, quem citat Harsdorf. Delic iNathem. pari. 3. fe 2 δ probi. iδ. ubi quaerit, quomodo cum mica

panis fieri possit, ut aqua adscendat, appensa scilicet ad mar ginem vasis sicut cancro cum cauda: respondetq; ex eodem fundamento sequi , ut in astaco factum , nempe veluti per isiphonem fissum. Nec abs re erit quoq, audire Baconem Peru- Iamium, qui Cent. ρ. Exp. 8δ . scribit: Impone saccarum vino , parte supra vinum extante, parte vino immersa. Miraberis prominens saccarum citius mollescere & dissolvi, quam vino teistum. Causa est , quia vinum intrat partem saccari vino i immersam simplici infusione aut dispersione, sed pars extansfodicante suetione subruitur , cum spongiosa corpora aerem expellant, & liquorem attrahant contiguum, quod spongiae docent parte aquis superextante. Qis omnia tantorum vi- rorum subtiliter & eleganter dicta esse nemo difflebitur. Ain vero Veritatis ipsum scopum attigerint, judicent veri aestimatores. Ego pro ingenii modulo opinionem meam propono ad ill0rum forte illustrationem, neq; tamen obtrudo aliis mea, neq; sic tenaciter propusno, quin rectiora monentibu cessurus sinu. Ialim

213쪽

evincit, & asserit carisius Meteor. α s. F. addita ratione, quod

particulae aqueae flexiles & perpetuo mobiles sese circumvolvunt rectis & utrinq; aequaliter crassis salinis. Solutae itaq; id est per minima cum aqueis penetrantibus mistae, separatae invicem & in motum seu fluorem versae) salinae in infimo ordine acervi aut sacci diffunduntur, occupant majus spatium,& vicinas superiores quoq; ut laterales solvere aggrediantur,

quia secundum Verulam. cent. ρ. Exper. ID. in aqua salsa sal citius dissolvitur, quam in dulci ob similitudinem cum salia

nonnisi soluta agant: sed & solutione hac & conflictu ferme tari quodammodo vel ad minimum esservescere incipiunt , quod videmus in calce viva aliisq; excitatis salibus, qualia exempla quotidie inter labores chymicos obvia sunt e. g. in pugna acidi & alcati, in solutione metallorum per aquas stygias, aliorumq; salinorum mistura: indeq; evehi, exaltari,& per calorem volatilis ari, ut tertiae quartaeq, & supremae tandem in ordine etiam liquescere imitentur. Adde, quod aer in poris latens simul cum sale mergitur sub aquam , cupitq; premente quoq; aqua emergere non sine lucta quadam & fervore : excitatis itaq; simul ut in salis resolutione quibusdana igniculis secum evehit aqueas liquidasq; alias quibus submersus est, usq; ad verticem salis. Atq; sic aquam comitantibus igneis & aereis moleculis adscendisse in fatis cumulo credendum est, ut contra crystallifationem in frigore tanto feliciorem, nonnisi egressis iisdem vel quod idem, materici subtili quietem & reunitionem salinarum particularum fieri speet mus. Quale de saccharo , lod est salis species, judicium esto. Et si de micά pani, , quae vel admistum habet salem culinarium, vel naturalem seu centralem, vel ex fermento relliactum, credideris eadem , non errabis. Ille enim in fermentatione & coctione per minima mistus S solutus, atq; ferme Z a latione

214쪽

Ο3sERVATIO XCVm.rSotatione nova & illa quasi extemporanea per humectationem excitatus agit facile in porosam medullam refertam salinis minutiis, diffunditur in omnes dimensiones, & adscendit volatilis factus, non sine alucilio aeris suppressi & evolantis. Et sic melius intelligendus campus, quod ex poris panis S sacchari dispositis aer facilius essiuat, aqua facilius ingrediatur: necnon Mersennus, quod aer secum trahat aquam: ari, Baco com grue dicens , partem extantem sacchari fodicante suetione subrui, cum spongiosia corpora aerem expellant , & liquorem attrahant contiguum. In gleba argilla exsiccatae vel satis altae adscendere aquam, ut brevi totam massam pervadat & subruat, propter salis nativi seu centralis seu nitrosi resolutionem & aeris exaltationem concludendum est. Ast in fo8ei & similitum sine sale resoluto, qui talibus inesse non facile persuadebitur, solo aere emergente & comitante ad certam altitudinem juxta vires& proportionem levitatis & gravitatis aqueae adscendere com

cedatur.

Tandem deniq; ne ulu etiam suo destituatur, & sola curiositate sibi placeat Dissertatio haec de Filiratione:

I. Discimus ex illa necessitatem e xus in Ahone, tanto facilioris ab amore contigui, quanto vel minus ab aere circuminiacente externo, cujus contra emcaciam videmus decidentestatim liquore per factum foraminutum in supremo siphonis angulo, emuxus ille impeditur, vel quanto magis secundum Recentiores iacilitatur & urgetur in concluso canali a pressione aeris ; cui alias soli siphonis processus attribuitur ita ut nec a vacuitate quadam impediatur, si quis sorte praetendat fugae vacui hanc tractionem adsignare e. g. in fistulae supremo

Rngulo , ut Harari . Delis. Mathem. para. a. sest. 3. probi. V., aut

20 26 ox. bri sat. ω. &p. xircherH in suo sonticula phialae vitreae

215쪽

vitreae incluso l. 3. Art. ΜΨn. par. a. c. s. exper. a. figuriS Ostendunt. Hinc G. snis. Baec ter Architest. novae curiosae cap. 11. judi

ciosissime non tam in siphone quam nitro contiguitati liquoris post attractionem & essiuxum inceptum adscribit comtinuum fluxumo.

2. Non inepte statuitur, nutritisκem per viscerum & musculorum fibras veluti per siurisita attrahi aut assumi aut adscendere & diffundi. Quemadmodum etiam MOU Denis conferentia I. Anni 16 . de Vegetatione plantarum agens, sentit , a calore solis elevatum adscendere succum in arboribus per

interstitia fibrarum, velut per laciniae laneae filamenta aut poros panis, quod qui in aestate & vere ascenderit, frigore subsequente condensetur in tunicas: ut ut ex denegato in spongia & filtro sicco adscensu neget quoq; alimentarii arborum

liquoris adscensum Regius Phit. Nat. I. r. c. m. . quem Vero facile

concedet, si arboris lignum seu medullam & corticem, inter quem maxime succus vergit, madidum potius quam siccum aspiciat. Et si de filtro subsilmas, quod columella de siphone praedicat, vegetabilium animam per medullam stipitis quasi

per siphonem alimenta trahere, rectius conveniet postulato nostro. Unde egregie cartesius de Homine g. n. ut cerebrum , ita Omnis, , cutis, Omnisq; caro itidem ex fibris filamentisq; contextae conspiciuntur. Quod & in omnibus pia tis animadvertitur. ut haec proprietas quaedam videatur quorumvis ejusmodi corporum, quae particularum aliorum corporum appositione crescere atq; nutriri queunt. 3. Argumentamur Futrationem posse etiam ad nobilis Optura incia in humani corporis monomia adhiberi. Lauri enim Strausus in Epist. ad Deu gium appensa Demonstrationi Im- mori. An. Rat. Digby, stiritum animalem in eerebro silarari ait,

meliorari nempe & perfici: quod & repetit in s. adnuisum addit, Theatro A Nathetico, Verbis : cerebri spiritus animales

216쪽

ops p VATIO XCVIII 6ltrantis. Optime , cum substantiam ipsius Hippocrates glandulae assimilarit, pellicularem faciat, alii spongiosam velint, cariesios ex filamentis brevioribus & longioribus, omnibus plicabilibus & flexibilibus ac si ex plumbo vel cera eSsent confecta, inter quae pori pro vi & influxu spirituum di-

latentur magis vel minus, contextam fingat: ex quo deducti nervi plurimis tubulis porosi instar arundinis Indicae vel sugunt Vel demittunt succum istim nervosum. Iletar colatorii munere fallim fungi hodie cum partholins multi statiuint, inter quos chartitonus, quod sanguinem more felleo , qui eidem commiscetur, eintriet, cui olim etiam sanguificationis dabatur gloria, quam adhuc plures servare

contendunt.

In Renibus a sanguine forum secerni & per papillares earunculas, totamq; ejus fungosam substantiam quasi filirari nemo est , qui hactenus negaverit. Per uenis spongiosum parenchyma sequestrari me lancis cum humorem antiqui, serosum hodierni aliqui, eoque sanguibraena depurari ponunt. Et supralaudatus Denis conferent. Anni notanter serositatem ab am mordicantem si rari-lienuS substantiam, quae sit apta sanguinem figere & incrassareb. In glandolis tam conglomeratis quam conglobatis separari seu fh, Mi homore, certos & sequaces, apud omnes in confessis est e. g. in mammis lac . in testibus semen, in pancreate succumfulgeneris , an glandulis oculi DcImas , in aliis Ivmpham , Echores,

Sodopem ex subtilissimis entaneis glandulistulis spiritumaea la- Ebore ab inquinamento qualicunq; sylvestri, vel joho m copia si saltem quandoq; se expedire conantium erumpere D. M -

217쪽

DE A scpNstas Qv sI SPONTANEI AQUAE INFILTRO CAusA. 133 Ina gurali A. Iopo. Moxa ρ. δ. Liui ρ. .. quod expressis & elutriati s a is adipsit intercus densissime consitis eructare persistat cutis ichorem vellicata continue a particulis igneis ut cauterii cujuscunq; , ita & Moxae assirmat. Hae omnes ergo & singulae partes quomodo vel attrahanr vel admittant vel emittant humores diversos & recrementa,

de igne enim & spiritu comitante, separante, solvente atq; animante non potest esse dubium in corpore vivo haut erit grave respondere,& rationes desumere a similitudine texturae, substantiae appetitu, succi diversitate & impetu aut instinctu, pororumq; dispositione. Veluti enim pingue aut oleosum fit trum non nisi oleum, aqua humectatum nonnisi aquam attrahit, spiritibus impletum spirituosa& aliter constitutum stibi similem liquorem , ita & parenchymatum diversae texturae simiales quoq; sibi humores colligunt. t Iu limis Mense Sept hi Atina 7. v rmatu Prat,tipim, ad collectores Ephemeritam. J

COLLECTORUM,

AMYGDALA AMARA,

urimusDAM AN1MALIBus NOCIVA AC LETHALLAMygd las amaras vulpibus venenum esse Dioscorides prodidit ; modo vulgati codices a genuina lectione

non recedant: animadvertente sc. C stare IIo anno L a. de Med. c. rba. F. M. in quodam codice pro vulpibus Iegi Lumbricis. Hoc non obstante ex laudato Dioscoride plerique, si non omnes, Bolanographi idem retinuerunt. Fructus hosce aliis etiam animalibus venenum, aut salutem lassialem escam esse, an quisquam annotaverit, nobis quia dem

218쪽

dem non succurrit, nisi quod idem Ilos'mannus i. c. & Tragus ex Marcella Virgilio prodant, feles quoq; esu illorum necari ; & Collega nosi eramantissimus Dn. D. faenissens recenti memoria teneat sciurum in aedibus suis ob devoratam amygdalam amaram, mortem oppetiisse, similiter & alium sciurum, ob devoratum nucleum mali perfici. Insuper Matthiolus cum Tabern montano easdem nuces Gallinaceo generi mortem inferre adstruunt. Id ita se habere sequenti relatione lubet confirmatum dare.

Accidit Mense Iulio , hujus Anni 16 7, ut in officina

Dn. Ieremiae Schae ii, Pharmacopoei Vratistaviensis , more solito oleum ex amygdalis amaris exprimeretur, famuloq; partem magmatis residui in aream domus projiciente, accurrerent gallinae altiles aliquot majores, diversi colores,& cristatae, femculo hoc novo gavisurae; cum vero degustassent eam escam,

ecce paulo post gressu vacillante tanquam temulentae incedere, caput & collum torquere, in terram pectore procumbere, pedes explicare, mox denique mori. Coqua hoc spectaculo pe territa , coram domesticis reliquis conqueritur, de clade tam inopina suarum gallinarum, illorumque opem & consilium implorat , ipsi vero nescientes subitaneae istius mortis causam, mirantur valdopere eam, donec ille qui oleum expresserat, in terra magmatis partem deprehendens, conjecturam faceret, idem magma mortis causam esse. Unica ex septem Gallinis vita non penitus functa erat, quae, exhibita theriaca, morti sola erepta est. Hinc idem Pharmacevtices studiosus, rei certitudinem scire desiderans, pullum gallinaceum dicto magmate amygdalino pavit, & brevi temporis spatio eundem parilem mortem subire vidit. Diversa de hoc casu fuerunt judicia; maxime tamen pro babile videtur, amygdalas non pro veneno gallinarum ideo habendas, scilicet quod occulta ac deleteria totius substantiae

' alitate ipsae interimant , sed sorte adstrictoria sua vi ob

219쪽

pulmonalia constringant, avesq; suffocent: pari prorsus ratione & modo , quo sciurus ille pauloante recensitus, a nucleo persici mali peremtus fuerat. Sed nec haec ratio suffcere visa est, cum alio experimento deinceps constiterit, non a magmate expressi olei, seu furfure amygdalino tantum, sed & ab amygdalis ipsis concisis,& duorum caponum faucibus intrusis utrumque paullo post suffocatum fuisse. Non tamen tantopere experimentum hoc adductae rationi contrariari poterit, quin hoc illam magis firmat ; ut hinc concludere liceat, si

amygdalae amarae recentes tam valide guttur & fauces gallinae constringunt , ut mortem ea obire cogatur , multo magis magina illud essiciet.

Hisce consideratis, ambigua sorte Dioscoridi, quotquot eum sequuntur, fides reddi videtur, quando amygdalas amaras facultate aperiendi viscera, dotarunt, scilicet a priori aut per se. Nam etsi fructibus hisce omnes Illas operationes, quas autores celebrant, nempe aperiendi, detergendi, urinas ciendi , non denegare possimus, dubitare tamen licebit, an iisdem viribus polleant magis per se quam ex accidente. ut huc coiblimare celeberrimus D. Hostus in Dil'ensat. sui Medicoabmitanniversalis P. 1. Lib. VI. c. 236. Videri possit, scribens: de amygdalis amaris duo memoranda traduntur, earum nempe usu vulpes interfici, & ebrietatem arceri. Iam vulpes pari modo atque gallinas suffocari, a nemine facile negatum ibitur; ergo amygdalae potius constringendi quam aperiendi dotatae erunt facultate. Si ebrietatem arcent, ut exemplo medici illius apud Dyntoni,

non solum, sed & testimonio, & vel vulgi nostri, etiam infimi, quotidiano experimento constat; sublimi licebit quod amygdalae iterum) constringendo orificium superius entriculi, vaporibus temulentiam praeposteram causaturis, Λ a viam

VIII.

220쪽

ops ERVATIO XCIX. viam praecludunt, eo ipso autem fibras orificii inferioris sursum trahendo laxant, ut facilior ingesto potui detur ad intestina de vias urinarias transitus & impulsus etiam acceleretur

illi. Haec ita se habere , simili exemplo probari potest, quando videlicet a nimio cerevisiae inprimis potu ventriculus sic

relaxatus deprehenditur, ut potum jam nauseare incipiat, & comesto cydonio recenti appetitus bibendi restauratur, quis, putemus, negaverir, cydonia adstrictione sua id praestare. Eadem haec poma, nonne post pastum sumta alvi dejectionem accelerant, ipsissima facultate adstrictoria, modo quem paullo

ante indigitavimus. Solvendi tamen hanc ambiguitatem gratia, verbo innub mus, autores, quando amygdalis aperiendi facultatem tribuunt, procul dubio nuces istas membrana asperiore sua denudatas intelligere ue qua investitae manifesto documento adstringunt: pxoinde scire juvet, magmati quod gallinae devorarunt membranaceos illos cortices admixtos fuisse, ut & amygdalas quae gallinaceo pullo & caponibus obtrusae fuerunt, una cum cortice fuisse adhibitas. Deniq; probabile est potoribus con- ducere amygdalas amaras, non sola adstrictione sua, scabritie lquin & subacri amaritie, qua ventriculi orificium coercent, l& fauces ac guttur quodammodo exasperando, ad novi potus lingurgitationem sollicitant; sed & oleaginositate sua, vel eva- lporationem temulentorum spirituum e Ventriculo, cohibent, lvel etiam ad liberandum se a nimia ingestorum copia, ipsum lincitant: quam ob causem etiam amygdalae dulces, sale inpri- lanis frixae, fere eundem effectum praestare assolent. Sed cum incidenter saltim hanc materiam attingere libuerit, eam hac ilvice prolixe tractare nolumus, B. L. aequum permittentes Iudicium,. Antequam ver3 hanc de inopina morte gallinarum fini

mui Obscrvationem, aliam subnectere juvabit, ab alia caussa