장음표시 사용
391쪽
VEGETABILIUM, CAPUT IV. tem incipientibus , inq; medio commissis. Rursus conmolutis vel est antica, vel potica. Si Folium aptum natum est in longitudinem ut excrescat , adest postica, ut in Lapatho , primuia veris &c. Fibrae enim majores , cum parte corporis corticalis maxima dum prominent a tergo Folii plano , hinc securitatis gratia involvuntur duplici C Iindro, a qua securitate Folii augmentum in longitudine dependet. Verum auricula Ursi, vis- - Io &c. in respectu contrario convolutae sunt ad interiora. Tandem, est quoqitas viri itii eiαηm triplex, ut in Fitice ; cujus laci- l l Mediniae, licet omnes ad Truncum majorem convolverentur, non
adeo tamen firmae aut securae forent ab injuriis sive Soli, sive tempestatum, nisi conυoIHionibus latitudinalibus superinductae forent longitudina es , & Catilis, scapusque major hic eandem tribueret protectionem, quae in aliis Plantis per Folia aut alia
particularia Amicula siVe Involucra contingit.
Nam secundum Figuram & Plicaturam cujuscunq; Folii protectiomaut cὸrminis, Protectio ejus quoq; ordinatur, cujus rei sex iae Folisim & rationes observatu sunt, scilicet per Fotia , Superfilia , Inter- folia, caules .& Amicula. ut addamus ei, quod supra de- ldimus, unum alterumq; exemplum. Germen quodvis praeter propria sua Folia operitur diversis panni cutis frondosis, aut superfoliis, quae, quod sunt Folia respective ad se invicem , idem sunt ad haec omnia : dum enim non nisi per gradus aperiuntur , non admittunt tempestatem , madorem, Solem Vel Aerem, quo contingant Frondes nisi in gradu competenti,& prout sensim sunt pro eorum receptione assuetae. Non nunquam praeter Superfolia varia Interfotia sunt Frondibus interposita , a circumferentia versus centrum Germinis; ut in . costo Fibrae enim horum Foliorum dum longi adeo prominent a superficie plana 3 nisi ita protegerentur, nudae nimis
expositae forent severiori tempestati. ubi nullum superius
392쪽
ANATO MIRnotatorum Tegminum conVenit, ibi Foliorum membranae per continuationem in prima sua formatione una cum quibusdam Lignos corporis Fibris extensae sunt in tot amictita seu
Involucra aut venas Velut in Lapathis , Bistoria &c. Nam dum
Folia hic tantum sunt pauca , unumquodvis Veroi Folium S inulis ejus excedunt in longitudine , ad fundum proxinaM. solium'emergit; forma --- & situs umnium ala est, ut pro
tection generi uodvis Folium proprio sili4 velo est
Raertandis Utilitates Foliorum, respectu servitii sui pro ipsa Planta , puta, sunt haei primo inserviunt Protectioni, quim, praeterquam quod sibi invicem conferant, afferunt quom Flori,& proaui. Flori intra suas Plicaturas i dum ille maximam partem generatur, & in Aerem patulum emittitur per Folia. Frisaui, postquam sunt expansa , ut in Fragis, uvis, Rubis, Modii, &c. -s & similes Doctus, si mediate ferirent Radii so lares, praecipue, ubi fiant adhuc juniores, cito marcescerent; verum dum quasi ab umbraculo, a Foliis defenduntur, radii eousq; tantum Aerem circumdantem impraegnant, ut modeste Fructus dictos calefaciant, & ita illorum Fermentationem& Augmentum promovent. Et hac ratione videmus, Folia superius nominata, in excessu esse majora, proportione data ad Fructus, hinc in P ris, pomis,&c. ubi Fructus solidiori teguntur Parench male, atq, ita ejusmodi protectioite non in digent , communiter aequant , & saepe superant diametrum
Alius usus est pro Augmentatione sive capacitate, ad expansionem debitam & ampliationem Arboris vel mantae , . quem praestant ejus polia. Ligninum enim corpus hic divisum est in Fibras tenues, hae dum omnes per longitudinem laxi R. sponψiosii parent malis decurrunt i hinc sunt corpus aptum pro
393쪽
VEGETABILIUM, CAPUT IV. pro imbibendo soceδ & faciliori incremento. Dum itaqi Succuν libere intra Folia recipitur, hic proxime succedenti in Ramοι& Truncum Viam parat, & horum uterq; evacuans Succum ex illis, ascensum sueta in Radice & ingressum socia in Matriee promovet. Quod si vero Folia non adessent, quae essicerent , Ut succus libere recipiatur, necessario hic in omnibus partibus d Radicem stagnaret, atq; ita Radice impedita, Fermentatio ejus aliaque ossicia cessarent, ut & totius incrementum debitum, ceu in motu Horologii, licet terminus originis ejus procedat a Pinna, aptitudo tamen ejus pro continuatione
.d tempus justum, per Rotas omnes, est Motus liber, & facilis AEquilibrii. Tandem, ceu Folia inserviunt copiosiori sueta vehiculo ,
ita & puritati magis exaltandae: Hoc enim optime fermentato tam in Radice; quam in ascensu suo per Truncum, partibusqi ejus pro separatione ulteriori praeparatis , crassiores hinc in Folia deponuntur , magis vero elaboratae&essentiales tantura dispensantur in Florem, Fructum, & semen, tanquam conveniens ipsis Alimentum. Hinc fit, ut, ubi Flores sunt plures aut largiores, & in quos particulae magis odoratae copiose sunt absorptae, Folia viridia parit in , vel nihil habeant odoris ue ut in Rosis, carrophillis , Flore Uicano, perici meno , Tutipis &c. E contrario ubi Flores sunt nulli, vel minores, Folia quoq; ipsa viridia odorem praebent fortem , ut Folia absinthii, Tanaceti, Me sis, Mentia, a Geranii Moschati, Angeticae, alioruml,
Srinae duorum sunt generum, tagnose ἐν corticales. Primi ge- spirae dua-neris ejusmodi sunt, qualis spina alba; & ex iisdem omni- - gemisbus partibus substantialibus constituuntur , ex quibus ipsum G:rmen idcin proportione simili: quae item in sua infantia ita Xx r dispo-
394쪽
31o ANATO VIAE . disponuntur , ut exprimant similitudinem Foliorum diversorum exiguorum. Amnes his stant vinula paculeatae sentes in extremitate virgarum Foliorum, ut Berberum , cardua bene, Gensae spinosa aliorumq; quas Omnes esse puto extremitates illamentosas corporis Lignosi cuti intrusaS. Spinae corticatis sunt ejusmodi, qualis est Rubus Idaeus, non' hili a corporῆm proportione praeter solitum tenuissima, sed
fere totae a corticali & cule sive a Libro propagatae. Excrescentiae vinarum harum porro demonstrant id , quod a nobis cap. II. esst suppositum, scilicet nisum corporis Corticalis proprium etae, ut descendat, ceu nisus Corporis Lignos est , ut ascendat. Nam ut vi Lignosa, more partium Trunci reliquarum, in suo augmento ascendit, hae dum fere totae sunt corticales taeorsiam acuuntur. Usum Spitarum IngeniosissimuS Dn. Sharroch observavit. pili diser'- Super Folia diversarum Plantarum duo producta se viarum Πομ denda exhibent, pidi scilicet & Globuli. Pilorum unum tantum genus est, cujus cognitionem cepimus, licet ii varient. Ordi,
μα-; nario sunt eosque, si sunt teneri & densi, ut in pluribus
pi ii; aut i nisi &-, appell us Lanuginem.' Nonnunquam tamen ta non sunt, sed a fundo ad summitatem, ab utroq; latere reciproce , in quadam cornu opsitai similitudine i ut in Perbasio. Et nonnunquam formastellae apparent, ut in Lavendulά, aliisq; Foliis quibusdam , in specie in Foliis oleastri; ubi singuli piis a Basi una continua rotunda paululum supra Folii superficiem arriguntur, tandemq; Stellae similitudine, in varia, quatuor, quinq; aut sex Puncta dispanduntur, quae cum Basi dicta perpendiculari Angulos
usus piloram aut Lanuginis est Distinctio & Protectio. Distinctionis usus secundarius saltim est, quando Folia excrevere ad magnitudinem notabilem. Protectionis est prima-
395쪽
VEGETABILIUM, CAPUT V. yyyrius, pro quo fine simul cum ipsis Foliis a primo ortu formantur , & quo siervicti genere jam in statu infantiae funguntur.
pili enim in ea aetate forma Lanuginis ubiq; copiosi eam protectionem tribuunt Foliis, quam eorum teneritudo exilissima . tunc requirit ; ita ut videantur Folia vestita Tunica villosa, aut, ut in calido conserventur, Vel foveantur, more juniorum & delicatorum Pullorum, Lana quadam . Globuli videntur in Atriplice, hortensi, quam Globulidis. stri ; & magis conspicue in Ab Henrico. In his , dum fere su- rum geημpra totam Plantam excrescunt, & sunt grandiores, ab omnibus sunt jam cogniti. Observatio vero accurata demonstrat, stibulos hos esse naturalem & constantem progeniem aliarum plurium Plantarum. Et hos Globolos , & similiter diversitatem a Doctissimo Dis. Imo observatos jam reperio. Duorum illi sunt generum, Transparentes, veluti in Foliis Byssopi ,3denthae , Metissae, & aliis pluribus : albi, ut in Foliis Chamad os, Samiae, de amis.
Omnes isti, licet nudo quoq; oculo detegantur, ope tamen vitri magis distincti apparent. Usum horum eundem supponimus esse, qui est illorum in Flore , de quo nunc sumus dicturi.
PRoxime ad Florem accedimus. Partes ejus generales sepimentin
Corpore, aut pluribus partibus constet, mihi dicitur Pars
Furiae extima , reliquas duas ambiens. Componitun e partibus tribus generalibus , cute, Corpore Corticali & Lignos ; dum
quaevis ejus Sudes ubi sunt plures est quasi Folium minus quoddam , ut in Floribus cydoniorum . quoties his accidit, ut Xx 3 super-
396쪽
supercrescant sive luxurient, videre licet. Uti & in phimulaveris, Flore viridi, communiter ita dicta , licet non adaequa- te ; id enim, quod videtur esse Flos , est tantum Sepimentum mal gis e relam , dum plus ipse est albus i continuatio vero partium memoratarum trium in unamquamq, Sudem, nulli bi. meo judicio, melius detegi potest, quam in cynara, quae est Flos Verus, cujusq; Sudes ejus sunt amplitudinis , ut egregie haec omnia demonstrent. Uti etiam, originem cutis sing lae stidis non esse distinctam a Cute reliqua, sed constituere omnes unicum integrum Calicem, in tot Plicas sive Duplicaturas divisum, quot ibi sunt Iudei , ab extima ad interiores& propiores Centro. vi nas. usus sepimenii est, ut sit pro securitate & vinculo duarum reliquarum Furis partium : securitati earum inservit, antequam aperiantur, intercipiendo omnes tempestatum extremas violentias , postea pro vinculo earum, ut in firmitudine, decenti & admodum decoro situ eas conservet i dum Flos abs s epimento dissolute ac neglectim dependeret. Inde patet ratio, quare adeo variet, & nonnunquam deficiat. Flumes quidam nullum habent, ut T lipae; hae enim
crassia & firma Folia obtinent, & quodvis similiter Folium Basi fulcitur larga & robustae, indeque sibi ipsis sunt sufficientia.
caryophrili, e contrario, non tantum obtinent Sepimentum, sed tale etiam, quod pro majori robore est integrum corpus: alias enim, dum cujusq; Folii Pes est admodum longus & tener , plurima horum facile e suo ambitu exciderent , summistas tamen Sepimenti ejusmodi incisuras habet , ut eae supra Folia nondum expansa inductae tunc ea defendant, &dum post sui expansionem puri substernuntur, eo melius tunc eum sufferant & fulciant. Atq; si Pedes Foliorum sunt & longi, & t nerrime acuminati, ibi Sepimentum est numerosum, licet e pluribus partibus constans , hae tamen in circulis variis existunt, dein
397쪽
VEGETABILI IM, CAPur V. & in mutuo ad invicem respectu, quod idem Doctissimus Dr. Bro.n Observat, ut in Iaceis, alii Sqi Floribus ι Unde, quam commoda haec existant pro dicto usu duplici, facile concipi potest ; optimeq; illustratur exemplo squamarum in Piscibus, ad quas, situs sui ratione hae partes non ineptam referunt similitudinem .poliasio itidem ejusdem substantialis est naturae cum Fo-ntiationi liis viridibus , & Membra , pulpa , Fibraei eorum, ut ibi, ita hic
sunt tantum continuatio corticalis & Lignosi. Plicaturae Floris aut Fotiationis variant, ut Plicaturae viridium Foliorum ue nonnullae tamen harum differunt. Generalissimae sunt i Primo, Sinus planus, ut in Rosis, & variis aliis
Floribus duplicatis: dein Sinus concavus , ut in Blattaria Flore albo.
Proxime placa , ut in quibusdam Foliorum in Floribus Pisorum, coriandri &c. quae est vel simpleX, ut in recitatis i aut duplex, .. ut in Dano, facen, & pluribus hujus ordinis. Hinc Sinus & pliea simul in eodem Fure, ut in calthis, Belliis , & aliis omnibus fommae congeneris: ubi Foliorum in Plicas collectio primo apparet in sinu sed ubi Folia eriguntur, singulum quoq; eorum observatur in seipso duplicem Plicam obtinere. Inde, c tibia drus, uti in Floribus Ladies-Bovirer, ubi lata cujusvis Folii extremitas duplici c)lindro versus interiora involvitur. Post, Spira, quae est principium c υι--j: & apparet in Floribus aliisq;. Tandent, plicatura & Spira conjunctae, ubi pars analoga Fotiationi est unus integer Flos,)-ibi situantur,& protrahuntur per Lineas spiralas ad extremitatem Floro, ut in multis, & meo judicio in convolvulo Doronici Folio, elegantius videtur. rum omnium varietatum ratio e consideratione comparativa singularum Floγis partium suggeritur. Nunc id tantum notamus, nullum Florem, quantum ego quidem reperio, instructum esse convolutione postica ac Folia viridia , ob duplicem rationem quoniam Florum Folia non habent fibras
398쪽
fibras per tergum suum maxime excurrentes, ut habent Folia viridia ; & quoniam semper Matines; stramcingian GV, quod ita fieri non posset ope convolutionis posticie. Pretecton Tegmina Floris communia in praecedentibus expressi- l mus, Folia scilicet miridia, & Sepimenta. Nonnulli alio magis peculiari gaudent, quod est Pelum duplex ue Uti crocus Vernus. Dum enim Sepimento caret, & e matrice mature erumpit,
etiam ante polia viridia , idque statim in primo Vere , ne cito periret, oritur fasciatus duplici stragulo, sive pari vaginarum
a suo Tergo. Nonnullorum Furtim Folia circa Basin suam misi a Capi lamenta obtinent i quae cavitatem Sepimenti explent. Sunt haec
egregia admodum S tenera, hinc Folia ope eorum in calore miti & constanti , sibiq; convenientissimo conservantur. VAE . Folia . licet non plane obtegantur pilis, in particularibus tamen quibusdam partibus saepe eleganti lanuginoso Holoferico ornantur: quod, dum in sua figura & situ per has partes attingit delicatam & teneram comam, illi hinc mitiorem & calidiorem praebet attactum. Hinc in Flore Ladies . Bοπer partes Foliorum introrsum convolutae, & Comae contiguae, sunt villosae 3 cum reliquae sint planae & laeves: sic Flores Pisorum Genista Ilistanicae, Unariae, altim plures , ubi cimam attingunt, simili quasi) Holoferico ornantur. Globuli. Sicut in Foliis viridibus, ita & in Floribus nonnunquam cloboli videntur , ut in postica Mulae facie. In nullo Flore apparent clarius, quam in Blattaria Flore albo; ubi omnes sunt transparentes, & simul in Caule & Foliis Florum erumpunt, singulique eorum similiter pedunculum suum, a quo eriguntur,
399쪽
& fructilum. Necessitas officii hujus in casibus quibusdam e situ differenti Horii & Ductui, in respectu ad invicem, evidens est i poma enim, prra & nonnulli phinos alii stant a Tergo sive post Morem , cerasa vero , Maia Armeniaca, diversim alii , in medio : haec enim, tanquam Fructum tenerrimum , pulpo tum , totum B cum part--frigidior vis erumpentem , non posset defendere adversus varietates ,& extremas mutationes Aeris, uti potest Fructus solidiori Parench1mate nisi in medio Florum essent sita . Et velut Mos inservit tutelae Diso, , ita & ejus augmento:
in illius scilicet infantia & dum est Embrγo: quo fine Flos, ubicunq; A ajor vel minor Nout natura-, ad quem spectat, & stiori Fructiis tritii ubertas requirit. Hinc , ubi Fructus junior solidioris constitutionis est , & ascensus Sticci minus copiosus, nisi adesset ibi qui ascensum dictum ejus
promoveret ad Fructum ea ratione, ac per Folia necessario ille contabesceret & interiret, aut minor evidenter maneret. E contrario, si Flo, esset justo major, non tantum ascensum succi in Fructum promoveret, sed dum proportio εnem ejus transcenderet, eundem Succum ipse exhauriret, ex εemplo Nutricis avidae, cibum pro infante praeparantis, queri postmodum devorat ipsia. Hinc videmus poma dc pyra gaudere Flore moderatae magnitudinis, & suo Corpori aequalis , mediae constitutionis, Moco quantitatis mediocris: c donia vero, solida magis, praeterquam quod habent plorem grandem, Foris quoqi Sudes eousq; augentur, dum fiant Fblia elegantia, & ita continuant etiam, ubi plus jam decidit, in firmitudine ac virore ad tempus ingens ; quoad ipse Fro Ilus aptus sit, ut sibi prospiciat. Ex alia parte , prona magis tenera & succulenta Pomis, Uriss , praeterquam , quod habeant sudes admodum aequales, Hores tamen habent minores: & Grossula, & Ribes , ,
400쪽
magis pulposi Frudius, & in quibus versus eos succi impetus est liberior, adhuc minori ornantur Fure. Et uvae , quarum succus ascendit adhuc citius, fere nullum obtinent Florem, sed similitudinem ejus saltim exiguam , quae & Frutas germinationiadaequale respondet duratione, nec ulterius protenditur. comam sive Staisina duplicis esse generis invenio i Semi eis generis , lia & Floralia. Quae Seminalia voco, e duabus partibus gene- descriptis ratibus componuntur, capulis & Seminulis , horum singulis si pra illas sitis. ' Haec Seminuta aut capitula ) similitudinem habent speciatim in Floribus quibusdam tot Seminum minorum , sunt tamen omnino aliud corporum genus: Examine enim instituto reperimus, haec Seminula, licet videantur so-
1ida esse, & ad tempus post primam sui formationem integra
sint ; revera tamen esse cava i & horum latera , quae primo erant integra, tandem ab invicem dissilire : Praeterea Conc vum singuli Seminuti non est mera vacuitas, sed quantitate particularum minutarum repletur, forma Pulveris cujusdam, quod , licet omnibus Seminutis sit commune , in quibusdam tamen & particulariter in Tubparum, tanquam majoribus, distinctius observatur. Haec Seminula nonnulaquam ita assiguntur, ut erecta stent supra suas capulas , Velut in constita Regali. Nonnunquam,&, ut mihi videtur , communiter, ita , ut deorsum parum dependeant, in figura & modo Renis, ut in Malsa. Rima sive
fissura eorum nonnunquam est simplex, maXimam vero partem duplex: per eas fissuras haec puiseres suos dispergunt , qui simul ac prominent 3 & intra duo rimae labia haerent, similitudinem referunt sculpturae in Pomo Granato communis , ubi
ejus Semina e fissura Corticis emicant: observari hoc debet tunc, cum fissurae adhuc sunt recentes, hoc est plexumque