Historiæ Romanæ quæ supersunt

41쪽

HISTORIAE

LIBER SECUNDUS

C A r. I. Loeta ueti, Romanorum prior sciapio viam aperuerat, luxuriae posterior aperuit. Quippe, remoto Carthaginis metu sublatique imperii aemul non gradu, sed praecipiti cursu a virtute descitum, ad vitia transtu ium4 vetus disciplina deserta, nova inducta in .mnum a vigiliis, ab armis ad voluptates, a negotiis in otium conversa civitas. Tum Scipio Nasica in Capitolio porticusci tum, quas Praediximus, Metelluc tum in Circo Cn. Muius multis amoenissimam moliti sunt publicamque magdinificentiam secuta privata luxuria est. Trae dei deis contumeliosis bellum in Hispania, duce latronum Viriatho, secutum est quod itae varia Axtinia gestum est, ut saepius Romanorum gereretur B s adin

42쪽

adversa. Sed interempto Viriatho. aude magis quis virtute Servilii Caepionis, Numantinum πω

vius exarsit. Haec urbs linquam decem ipsibus phum mi ae juventutis armavit : sed vel ferocia ingenii, vel inscitia nostrorum ducum, vel sertunae indesgentia, clim alios duces, tum Pompeium magni nominis virum, ad turpissima deduxit foedera,

hic primus e Pompeii Co s. suid nec iniis turpia ac deletabilia Mancinummostilium Cos. Sed Pompeium gratia impunitimi hahmici Mancinum

verecundia quippe et recuando perduxit huc, ait per seciales nudus ac post tergum religatis manibus dederetur hostibus quem illi recipere se negaverunt, sicut quondam Caudini secerunt, dicentes, pullicammiola timem dei non debare ius lita sanguine. CAP. II. Immanem deditio Mancini civitatis

movit dissensionem. sippe B. Gya uis, Tib. Gracchi clarissimi atque eminentissimi viri filius, P. Africani ex filia nepos, quo quaestoreis auctore id scedus ictum erat, nunc graviter serens aliquid a se factum infirmari, nunc suntlis vel judicii vel

poenae metuens discrimen, Trib pleb creatus, vir

alioqui vita innocentissimus, ingenio florentissimus, proposito sanctissimus, tantis denique adornatus vim tutibus, quantas persecta, natura industria mortalis conditio recipit Ρ. Mucio Scaevola, Calpu mi Cos s. abhinc annos LxII descivit a bonis; pollicitsisque toti Italiae civitatem, simul etiamin mulgatis agrariis legibuε, omnibus statum concupia centibus, summa imis miscuit; in praeruptum atque anceps periculum adduxit remp. Octavi6que collegae, pro bono publico stanti, imperium abrogavit: Triumviros agiis dividendis coloniisque diamcendis creavit se socersimque suum consularem APpium, Gracchum fratrem, admodum juvenem. C A P. III. Tum P. Scipio Nasica ejus, qui ot mus is a senatu indieatus erat, nepos ejus, qui censor porticus in Capitolio fecerat, filius, pronepos

43쪽

pos autem Cn. Scipionis, celeberrimi viri, P. Africani patrui privatusque, togatus, rem esset consobrinus Tib. Gracchi, patriam cognationi praeferens, quidquid publice salutare non esset, privatim alienum existimans, ob eas virtutes primus omnium absens pontifex max factus esto circumdata laevo brachio togae lacinia, ex superiore parte Mpitolii, summis gradibus insistens, hortatus est, Divam mellini re se sequerentur. Tum optimates, senatus, atque equestris ordinis p rs melioris ma-aor, intacta pernicios consiliis plebs, inruere in

Gracchum, stantem in area cum catervis suis, concientem pene totius Italiae frequentiam. Is fugiens decurrensque clivo Capitolino, agmine subsellii ictus, vitam, quam gloriosissime desere potuerat, immatura morte finivit. Hoc initium in urbe Roma civilis sanguinis gladiorumque impunitatis q-it. Inde jus vi obrutum, potentiorque habitus prior; discordiaeque eivium, antea conditionibus sanari solitae, erro diiudicatae bellaque non causis initq, sed prout eorum merces fuit. Quod haud mirum est. Non enim ibi consistunt exempla, unde coeperunt sed, quamlibet in tenuem recepta tramitem, latissime evagandi sibi viam aciunt: , ubi semel recto deerratum est, in praeceps pervenitur; nec quisequam sibi putat turpe, quod alii fuit fructuosem. CAP. IV. Interim dum haec in Italia geruntur, Arist laus, mortuo rege Attalo, a quo Asia populo Romano haereditate relicta erat, sicut relicta postea est a Nicomede Bithynia mentitus regiae stirpis originem, armis eam occupat. Is victus a M. Perpella

na, ductusque in triumpho sed M. Aquillio capite

poenas dedit stim initio belli Crassum Mucianum, virum iuris scientissimum, decedentem ex Asia pro consulem interemisset. Et P. Scipio Africanus milianus, qui Carthaginem deleverat, post tot acceptas circa Numantiam clades, creatus iterum Cos.

missusque in Hispaniam, ortunae virtutique, Aper

44쪽

num ac tres menses, quam eo venerat, circumda.

tam operibus Numantiam excisamque aequavit selo. Nec quisquam ullius gentis hominum ante eum es riore urbium excidio nomen suum perpetuae commendavit memoriae. Quippe excisa Carthagine ac Numantia, ab alterius nos metu, alterius vindicarie contumeliis. Hic eum interrogante trisuno Carbone, piacis m. Gracchi eaeis tiret respondit τsi is κωφαπώ res. --- haluitisse jure in m. Et, eum omnis concio adclamasset iso um, inuit.

armatarum totiens amore mae territus, νε ρυμ- ην sm momori, quorum nomena es Basia Reversus in urbem, intra breve tempus, M. Aquillio C. Senmpronio Cess s. abhanc annos L post duos constat tu du6sque triumphos, di bis excisos terrores reip. mane in lectulo repertus est mortuus, ita ut quaedam elisarum saucium in cervice reperirentur notae

De tanti viri morte nulla habita est quaestio risis que orpus velato capite elatum est, cujus opera M.

per totum terrarum orbem Roma extulerat caput.

Seu strullam, ut plures, seu conssatam insidiis, ut assiqui prodidere memoriae, mortem obiit vitam certe δgnissimam egit, quae nullius ad id temporis prae-

erquam avito fulgore vineeretur. Decessit anno serme uti de quo si quis ambiget, recurrat ad priorem consulatum erus, in quem creatus est anno xxxvi ita dubitare desinet CAP. V. Ante tempus excisae Numantiae prinelaia finmispaniM militia A. Bruti fuit qui penetratis omnibus Hispaniae gentibus, ingenti vi homunum urbiumque potitus numero adatis quae vix a dita erant, Gallinci cognomen meruit. Et ante eum paucis annis tam severum illius Macedonici in

his gentibus imperium suit, ut, cum urbem in trebiam nomine in Hispanin oppugnaMt, udas praecipiti loco quinque cohortes legionarias eόdem protinus subire uberet iacientitasque -bus in

45쪽

procinctu testamenta, esu ad certam mortem eum dum seret, non deterritus proposito, perseverantia ducis, quem moriturum miserat militem victorem

recepit. Tantum essecit mixtus timori pudor, spes que est ratione quaesita. Hic virtute ac severitate secti a Fabius inmitianus, Paulli exemplo, dise,plinae sin HispaniaJ fuit clarissimus.

CAP. VI. Decem deinde interpositis annis, qui Tib. Graechum, idem Caium, fratrem ejus occupavit fluor, tam virtutibus eius omnibus quam huic errori similem, ingenio etiam inquentiaque longe praestantiorem qui cum summa quiete ammi civistatas princeps esse posset vel vindicandae fraternae mortis gratia, vel praemuniendae regalis potentiae. eiusdem exempli tribunatum ingressus, longe maiora actiora repetens, dabat civitatem omnibus Italitis extendebat eam pene usque Alpes dividebat agrosa vetabat quemquam civem plus quinmitis j

geribus habere; quod aliquando lege Licinia autum erat novae constituebat portoria novis colo. niis replebat provincias judicia a senatu transfer, his ad equites fiumentum plebi dare instituerat ;nihil immotum, nihil tranquillum, nihil quietum denique in eodem statu relinquebat quin alterum etiam continuavit tribunatum. Hunc L. Opimius Cos qui praetor Fregellas exciderat, persecutus a mis, unaque Fulvium Flaccum, consularem ac triumphalem virum, aeque prava cupientem, quem Gracchus in locum Tiberii fiat is riumvirum nominaverat, eumque socium regalis adsumserat potentiae, morte adficit. Id unum nefarie ab Opimio Proditum, quis capitis, non scam Gracchi, sed civis Romani, pretium se daturum, idque auro repem stram, proposuit Flaccus in Aventino, armatos ad pugnam ciens, cum filio majore jugulatus est Grinctus profit ens, clim jam comprehenderetur ab iis, quos Opimius miserat, cervicem Eupor servo Prae

buit; qui non set ita se ipse interemit, , ma

46쪽

mino succurrerat. Quo die singularis Pomponi equitis Rom. in Gracchum fides fuit qui more Coclitis, sustentatis in ponte hostibus, eius gladio se transfixit. Ut Tib. Gracchi antea corpus, ita Cati, mira crudelitate victorum, in Tiberim deiectum est. A P. VII. Hunc Tib. Gracchi liberi, P. Scipionis Africani nepotes, viva adhuc matre Comelia Africani filia, vir optimis ingeniis male usi, vitae mortisque habuere exitum : qui si civilem dignitatis concupissent modum, quidquid tumultuando adipisci gestierunt, quietis obtulisset resp. Huic atrocitati adjectum scelus unicum. Quippe iuvenis, specie excellens, necdum duodevicesimum transgressus annum, immunisque delictorum paternorum, Fulvi Flacci filius, quem pater legatum de conditionibus miserat, ab opimio interemptus est. Quem cum haruspex Tuscus, amicus, flentem in vincula due vidisset, oin tu Me Miti, misit, faeti protinusque, inlisecapite in postem lapideum anuae carceris, effus- cerebro, exspiravit. Crudelesque mox quaestiones in amicos clientesque Gracchorum habitae sunt sed Opimium, virum alioqui sanctum' gravem, da natum postea judicio publico, memolia ipsius saevitiae, nulla civilis persecuta est misericordia. adem Rutilium Popilliumque, qui os s. spe rime in Tib. Gracchi amicos saevierant, posteaejudiciorum publicorum merito oppressit invidia. Rertantae parum a notitiam pertinens interponetur.

Hic est Opimius, a quo Cos celeberrimum οφ λαni Dim nomen quod jam nullum esse, spatio annorum colligi potest; cum ab eo sint ad te, Vinici, consulam anni cLI. Factum Opimii, quod inimicitiarum quaesita erat ultio, minor secuta auctoritas: e visa ultio privato magis, quam publicae vindieti data. CAP. VIII. Subinde Porcioinrcidque os s. d ducta colonia Narbo Martius. Mandetur deinde

memoriae severitas judiciorum. Quippe C. Cato

47쪽

eonsidaris, M. Catinis nepos Asricani sororis filius. ν retundarum ex Maeedonia damnatus est ι cum lis ejus IVM aestimaretur. Adeo illi viri magis volantatem peccandi intuebanniti quam modum factaque ad consilium dirigebant; ' quid non in quantum, admissum foret, aestimabant. Circa eadem tempora Metelli fratres uno die triumphaverunt.

Non minus elarum exemplam 4 adhuc unicum Fulvi Flacci, eius, qui Capuam ceparat, ssimum, .sed alterius in adoptionem dari in collegio coss.stit: adoptivus in Midias Manlii familiam datusὶ

nam censura Metellorum mutuelium, non germanorum fratrum, fuit quod solis sui erat Scipionibus. Tum Cimhri, Teutoni transcendem Rhonum, multis mox nostris suisque cladibus nobiles. Per eadem tempora clarus sus Minucii, qui porti--cus, quae hodioque celebre sunt, institus si e Scorioratore . Scipio milianus Laeliusque Ser. Galba,

duo Gracciti, C. Fannius, Carbo Papirius. Nec praetereundus Metellus Numidicus, ct Scaurus, cante omnes L. Crassus, M. Antonius; quorum aetati ingeniisque successere C. Caesar Strabo, P. Sulpicius nam Mucius iuris scientia, quam propriae eloquentiae nomine, celebrior fuit Clara etiam per idem aevi spatium suere ingenia, in Togatis instanti in Trivialis Pacuvii atque Accii, usque in Graecorum ingenioriana omparationem velit magnumque inter hos ipsos facientis operi suo locum ade quidem, ut in illis limae, in hoc pene plus videatur fili sanguinis. Celebre Lucilii nomen suit, qui sub P. Africano, Numantino bello. eques militaverat quo quidem tempore juvenis adhuc Jugurtha ac Marius, sub eodem Africano militantes, in iisdem castris didieare, quae postea an

contrariis facerent. Historiarum auctor jam tum Sissima erat juvenis sed opus belli civilia Sullani post

aliquot

48쪽

aliquot amos ab eo seniore editum est. Vetustior Sisenna fuit Coelius aequalis Sisennae Rutilius, Claudiusque Quadrigarius, Valerius Antias. Sane non

agnoremus, eadem aetate fuisse Pomponium, sensibuseelebrem, verbis rudem, & novitate inventi a se operis commendabilem. CAP. X. Prosequamur notam severitatem censorum, Cassii Longin Caepionisque, qui abhinc annos exvii. Lepidum milium augurem, quod sex mitilibus aedes conduxisset, adesse jusserunt At nunc, si quis tanti habitet, vix ut senator agnoscitur. Adeis mature a rectis in vitia, a vitiis in prava, avis in praeeipitia pervenitur. Eodem tractu remm rumis Domitii ex Arve sis Fabii ex Allobrogμhus victoria fuit nobilis. Fabio, Paulli nepoti, ex victoria cognomen 2 regis inditum. Notetur Domitiae similiae peculiaris quaedam. α ut clarissima ita artata numero, felicitas. Quatuor ante hun . nobilissimae simplicitatis avenem, Cn. Domitium, filere singulis omnino parentibus geniti; sed omnes ad consulatum sacerdotiaque ad triumphi autem p

ne omnes pervenerunt insignia.

CA P. XI. Bellum deinde Iugurthinum gestam est per Q. Metellum, nulli secundum saeculi sui. Hujus legatus fuit C. Marius, quem praediximus, natus equestri Ioeo, hirtus atque horridus, vitaque sentis quantiu bello optimus, tantii pace peissimus; immodicus gloriae, insatiabilis, impotens, sempεrque inquietus. Hic, per publicanos aliosque in Africa negotiantes, criminatus Metelliintitudinem, ναμ is jam in urtium annum λατα, ου naturaismis talatis superitiam, minandique in imperiis viditatem essedit, ut, cum commeatu petito Romam venisset. zo s. re

retur, bellique pene patrati a Metello, qui bis Jugum

tham acie fuderat summa committeretur sibi. Metelli tamenin triumphus fuit clarissimus, .meritum a

virtutique cognomen Namidis inditum. Ut paulla ante Domitia familiae, ita Caeciliae notanda ruat do

49쪽

in. Quippe intra xii serme annosau, rem Poris Cosa fuere Metelli, aut censores, aut trium νrunt ampli. xii ut appareat, quemadmodum ur hium imperiorumque, ita Mntium nunc florere sedituram, nunc senescere, nunc interire.

C A P. XII. M C. Marius L. Sullam, iam tune, ut praecaventibus iis, copulatum sibi quaestorem

it; per eum, mic ad regem Boectum, J

gurtha rege, abhinc ami serme cxx xxx potitus intdesignatinue iterum os in urbem reversus, secundi consulatas initio, Calend. Jan. eum in triumpho duxit milia, ut praediximus, immanis vis Germanarum gentium, quibus nomen Cimbris ac Teut alis erat, im Caepionem Manliumque Cos s. is

Q Carbonem Silanumque sedissent, agaiantque in

Galliis, ε exuissent exercitu, Semr .mque Aurelium Cos Wallos Meherrimi nominis viro trucidassent, Popaeus R. non alium repellendis tantis hostibus,m gas idoneum imperatorem, quis Marium est tua. Tum multblicati consulatus eius. Tertius in paratu besti cordi plus quo anno Cn. Domitius Trib. - leg m tulit, in sare in quos antea cas peiuruiebant, inpulvis em me inarto mina Ades circa Aquas Sinias eum Teutom conflixit -- Plius etiae hostium priore ae postero die ab eo true, datis gensque excisa Teutonum. Quinto, citra Abpes, in campis, quibus nonam erat Raudiis, ipsi cos. Pa M. Lutatius Catulus sertunatissimo dem invere mesis eaea aut capta amplius cM hominum. Hae victo videtur meruisse Marrus, ne eius nati

remp. poeniteret, ac bona malis repensata. Sextus consulatus veluti praemium ei meritinnim datus. Non

tamen hujus onsulatas audetur gloria quo ex vilii Glauciae Saluminique puta furorem, continuatis honoribus remp lacerantium' gladiis quoque meaede eomitia discutientium, cos armis com-Pescuit hominesque exitiabile la Hostilia uria

morte multavit.

50쪽

C A P. XIII. Demde, interjestis paucis annis, tribunatum iniit M. Livius Drusus, vir nobilissimus, et quentissimus, sanctissimus, esiore in onmia ingenio mim6que, quam festuna usus. Qui cum mnatui priscum tum cuperet decus, Iudicia ab equitibus ad eum transsere ordinem; quin eam potestatem nacti equites Gracchanis legibus, Him in

multos clarissimos atque innocentissimos viros si Vallent, tum P. Rutilium, virum non saeculi sui, sederamis aevi optimum, interrogatum lege repetundarum, maximo eum genui civisti damavesanqin iis ipsis, quae pro senatu moliebatur, senatum a buit adversarium ι non intelligentem, si v de Umi' commodis in m agerentur, veluti inescandae illiciendaeque multitudinis causa fieri, ut minoribus pereeptis majora permitteret 'imiique estu Drusi sint, ut malefacta collegarem quam ejus, time ab ipse cogitata, senatus probaret ma 3 honorem, qui ab eo deserebatur, sperneret injur, an, as ab aliis intendebantur, aequo animo re set; st hujus summae gloris invideret, illarum m.

do bene et in te cedetant, ad dandam civit tem Italiae. Quod tam moliens revenista e Bro, immenia illa, incognita, quae eum sesnper eum, tabatur, cinctis multitudiae, is aeris domas fixaevitello pereus , qui adfixus lateri eius resaeum est, tam paveas horas Moessit sed ultimum rotideret piritum, intuens circumstantium mementiamque frequentiam evidit uocem convenientissimam

rissimus avenis vitae habuit cujus morum minimae emittatur argumaraum Chin aedificaret domum in P latio, in eo loco, ubi est, quae monitina Cicer nis mox Censorini sit ivnc Statilii Sisennae est a promitteretque ei architectus, ita se am ἀν---