장음표시 사용
231쪽
ADDENDA AD PARTEM ILAD I. EXEMPLUM.Ρ Rudentes Chirurgi in Vulnerib. Thoracis eamdein
prorsus adhibent interne curandi methodum ; nimirum venae sectiones oppido repetitas , & potum aquae spontaneum, i. frigidum; & nihil amplius. Jam
vero in aegrotantibus, sive a Vulnere, sive a Pleuropneu monia , eadem fermE doloris , tussis, sputorumque symptomata videre est . uti in imo in utrisu. defunctis eadem phaenomena adhaesionis pleurae, abscessus pulmonum,&c. Observantur. Igitur par in utrisq. curandi ratio exigitur. Ingenio hic parum pollemus , factis tantum valemus :De fasto vero morbos pectoris acutos nemo, quem sciam, curavit hactenus ullis medicamentis internis ea felicitate, qua nos curamus absq. medicamentis. Pulsus sanguini petae accurata notio: crebra aegroti visitatio : neutiquam procrastinare venae sectionis momentum; neq. desistere ab eadem usque ad definitum morbum : gratissimis alimentis, & maximo omnium aqua frigida, refocillare aegrum : vere ope caloris artus, sive dolentes, sive frigidos i vix unquam Clysmata ; raro vesicantia : est totum quod desideratur ad hoc opus. Pro asserenda hac doctrina aliquot centena in morbis pessimis, in levibus vero aliquot
232쪽
millia habeo faustissima exempla , in vicem succedentia, nunquam fallentia. At inquies. Plures supersunt Pectoris morbi, tradita methodo neutiquam Corrigendi. Talis est Peripneumonia repente adoriens ex antiquo, latente, moto , explosove vitio, puta apostemate , in cavo thoracis : ex antiquo pariter catarrho, vel pulmonari, vel hepatico i ex labe in pulmones aliunde retropulsa : ijsque seu affines, seu prognati dyspnaea, tussis, tubercula pulmonum . Quinimo Plero-pneumonia exquisita triduum, vel quatriduum neglecta . Ita sane . Sed, praeterquamquod hi morbi sunt aliquoties fructus pravae methodus; scit. potionum calidarum , ac tardae, aut parcae Venae sectionis, frustra conabitur quis emendare eosdem julapijs, atq. ecclegmatibus; vel etiam Balsamis, aut Gummi vulgo Pectoralibus . Truculentum hunc hostem , i. δ. Pulmonum morbos, ut centies repetam, in propria arce aggredi nequit
Ars medica : quae proinde omnes machinas alio dirigere cogitur ; scit . aut ad cutem ope chirurgicae, vel etiam gymnasticae medelae, aut ad cor ope diaeteticae: non
equidem immediat θ , sed a longe. Providendo nimirum ventriculo, & rei iuuis visceribus Chyli fabris alimoniam
communi b. sanitatis functionibus accommodatissimam . Nec aliud restat arti medicae arbitrium pro corrigendis peculiarib. viiijs Pulmonum . Materia autem , seu pabulum sanitati destinatum non sunt Julapia, neq. Gummi, ne q. Balsama, sed potius alimenta vim vitae labantem aD
fabre instaurantia; i. e. Chylum purum pro impuro ,
233쪽
quantum in se est, subministrantia : qualia innuimus su p. pag. 3 S. nu. 26.; ac praeterea in chronicis pulmonum vut ijs lac animalium, debitis cautionibus praescriptum .
ad cavenda prudentum dubia, quod praeiacta
ratio medendi cunctis pectoris morbis acutis, nimis paraca est, neq. distinguens plures passim Obvios , puta seu pleuritides, seu peripneumonias , Biliosas vocatas: Res p. Quod, etiamsi parca, est tamen unica , habita ratione visceris affecti. Hoc solo discrimine, quod in Biliosis, sublato etiam morbo Thoracis, restat adhuc , tardiusque emendatur fomes febrilis, invaditq. facilius, tum taen-SOrium commune , cum alia viscera a thorace dissita; ideoq. pauciori b. datur venae sectioni b. locus: Emendatur tamen iisdem, simul cum reliqua methodo su p. tradita .
P Ro meliori captu praemissi Exempli, paucis exponere juvat eventum febrium Tertia parum Confluen. tium , quatuor distinctis classibus distributum . Prima continet has febres sibi soli relictas, seu nulla
opera medica adiutas . Altera , easdem methodo tantum generica tractatas. Tertia , mixta methodo ut Sup. n. q. curatas. Quarta tandem , solo cortice Peruv. tractatas.
Ex duab. prioribus, aliquot centena, ex duab. posterioribus, aliquot aegrorum millia attente observavi. Quod primam attinet classem, febres Tertianae confluentes sibi soli relictae, aliae post paucas accessiones, aliae post plures, aliae nunquam, Perniciosam indolemo a adqui-
234쪽
adquirunt, sed perdurant insontes usque ad finem, modo brevem , modo vero diuturnum ; & istas plerumque accidit obstructio Lienis. Quib. contingit perniciosa indoles , nonnulli quidξm obeunt; non pauci etiam servantur . I mo in iisdem mora talibus, lethale genium aliquot ante die b. prudenti clinico
satis innotescit; ita ut si vellent corticem Peruv. affatim haurire, servari commodξ possent. Contra evenit passim in duab. classib. seqq. ubi proditoria indoles aequo
serius animadvertitur. Harum febrium cursum hactenus enarratum neutiquam divertit neq. sudor, neq. vomitus, neq. narium haemorrhagia, spont8 advenientes . Sola di arrhaea, si multis dieb. pertinaciter torqueat, plerumq. critich solvit morbum. Contra: si arte medica excitentur iidem motus, emeti eo potius, qui in cathartico , solvitur morbus. Altera classis continet has febres, methodo tantummOdo generica tractatas. Sub quacumq. forma invadant, si-Ve continua, sive periodica, in ipso statu febris pulsus plerumque turget, dolent artus, vultusque insigniter rubet, perinde quasi Rheumatica, vel etiam Inflammatoria foret. Tunc si mittatur sanguis usq. ad collapsum arteriae, sequitur prope sudor copiosus ', ex quo protinus evanuisse morbum , gloriantur passim & aeger, & medicus : redit tamen , etiam post longum intervallum; Scquidem vehementior , quam antea: & sic porro . Si non sequatur copiosus sudor, nec alia congrua evacuatio , insurgit denuo febris , assumit l. acutae speciem; donec iterata venae sectione, valido purgante, aliisve
235쪽
timulis, ita quandoq. exacerbatur, ut pene deleta periodic: forma, adquirat continuam , anomalis turbis adeo tetram , ut occidat aegrum sub nomine febris malignae . Vercina id rarius contingit, crebrius vero,quod itque, redit t. febris sub duplici format altera Tertianae innoxiae, diu tamen duraturae; altera Perniciosae, ut plurimum
proditoria , seu clanculum saeviente usq. ad mortem.
Tertio loco veniunt eaedem febres, methodo mixt1 tractatae; cum scilicet praeced. genericae additur cortex
Peruv. Tradiavi hujusmodi circiter tria millia ;& obse vavi seqq. I. Quoties incidit indoles Perniciosa in his aegris , ex praej act 1 methodo generica evadit perniciosior,
& ea plerumq. est Lethargica. II. Adeo proditoria, ut saepius improviso obruat cerebrum, ac praepediat chinae usum , & essicaciam. Unde plures moriuntur. III. Etsi nulla adsit perniciosa indoles, & chinae usus ritε procedat, obstinatae accidunt recidivae . IV. Recidivantes eo magis Splenitici evadunt, quo febris obstinatior est,& cibi crassiores. Ultimo loco vepiunt febres istae solo cortice Peruv.
tractata : quarum mille, SO o. circiter ob Servavi, seqq. phaeno Menis . I. Quacumq. sub forma aggrediantur, sive continui , sive periodica , parvo tempore minis con- ce Sso, seu nihil movendo , certissime intermittit febris; idque ut plurimum laudabili sudore . II. Cortex Peruv. quo subtiliorem pollinem redactas, ac modo cum gelu, modo cum vino generosio, juxta Varia Symplomata, commixtus,opportuno declinationis tempore haustus, certissime jugulat hujusmodi febrim , sive indole benignam,
236쪽
sive malignam . III. Quamvis aliquot paroxysmis disseratur praed. chinae usus; quia vel occulta, vel neglecta indole perniciosa , ut puta donec lethargo stertit jam aeger, nihilominus corceX hic, capta opportunitate, impigre haustus, invicto corripit successivum paroxysmum . Unde in hac methodo nemo perit aegrorum , qua cum q. pernicie laborantium. Hinc optatissima Clinici
securitas servandi omnes. IV. Etiam in hac methodo passim contingunt recidivae : sed numero , ac turbis minoribus, quam in prae cedentibus.
vix evadunt Lienosi. Hactenus dicta eveniunt plerumq. , seu paucis tantummodo exceptis casibus, ab humana prudentia , antequam eveniant, non facile distinguendis. Quod si solus cortex Peruv. pollet virib. corripiendi febrium Perniciosarum quamcumq. speciem , etiam teterin rimam , qualis est V. gr. Algida, multo magis pollebit adversus vulgarem Tertianam exquisitam , longe miniis
1. M Ag. Boerhavius, agens de methodo curandi modibos Epidemicos aptior. IAI 2. inter alia praecepta huc accommodatissima, monet, de Abstinendo ab omni remedio, quod sit is Dubium , valde Movens , Mutans, Tectum, morbi genium Obscurans se a. Jam
237쪽
a. Jam vero tale est genium febrium acutarum anomalae indolis , quas vulgus Putridas vocat; i. e. Dubium , Tectum , Irreo utetunt.
3. Quippe si larvam attendamus harum febrium, quae ab initio , quae in progressu , alia morbum singularem pictoris ostentat, & non est; alia capitis, & non est: alia anginam; alia rheumatismum; alia ventriculi, autia testinorum ; alia renum, aut vesica: morbos peculiares referunt , & non sunt.
Igitur prudentia monet nos, de abstinendo ab omni classico , ut ita dicam , remedio, seque in his morbis, ac in Epide micis, donec aut genium morbi patescat, aut graVe symptoma urgeat: parem quippe tenet utrobiq. locum Boerhavianum consilium. s. Quidquid sit, neutiquam ex adeo irrequieta n. 3.), verum eX perseveranti symptomatum facie metiri licet dignitatem studia, quo graves A A. discriminant febres
Continuo- acutas in plures gradus, atque species , modo ferme seq.6. Primo: In continuas constanter Inflammatorias . Secundo : In exordio inflammatorias; in decursu vero Putridas. Tertio: In continuo Putres, Biliosas, atarrhales. Rheumaticas, Nervosas , Exanthematico-Miliares, &c. Quarto deni l. in easdem Depuratorias , seu intestinae concoctionis .
7. Ad haec, Sapientes Clinici convenire videntur in his duobus . Primo : Ood aestus Inflammatorius a sola pulsuum redundantia, eique comite symptomatum ini.
238쪽
petii aestimandus in tota primὶ specie quae non est hujus loci) , atq. in exordio Secundae obvius, vena: Sectione minuitur . Secundo : Quod in reliquis seu speciebus, seu stadiis, morbo declinante, concocta l. materia , ne q. tamen sponte Secedente , catharsi epicrat casolvitur morbuS. 8. His praemissis, pro clariori tractatu materiae , ia- ter Clinicos jamdiu agitatae, sed eo minus absolutae, Sitius visum est mihi,viam sternere per seqq. aphorismos, meis observatis apprime con Sentaneos.
s. I. In his febribus, praeter aestum Inflammatorium , mox designatum , adest, seu substituitur quiddam , olim vocatum Fermentum hodie vero Electrum, sea mavis Archaeum . i. e. Spiritus, aut Vapor, impetatumente mobilissimo praeditus, tacite corrumpens vi in vitae totius, aut partis , quam principaliter occupat; a quo excitantur , atq. foventur terrentia symptomata, inpleris q. illarum passim obvia . Io. II. Cuiusmodi sunt plura, aut unum quodlibet ex seqq. Primum et Coma modo vigil, modo somnolentum. Secundum : Angina subsultoria, Seu Metastatica. Tertium: Peripneumonia Spuria, seu dissicilis anhelitus. Quartum: Meteorismus acerbus, Seu Sympto maticus . Quintum deni q. praecedentium quasi epilogus, virium prostratio. I I. III. Fatentur prudentes, quod praedictas aerumnas, seu Symplomata , in quovis morbi stadio , vel etiam vitae discrimine urgentes , cautissimo medico, optimisq. auxiliis, mitigare ad summum fas est; corrigere vero ne-LS
239쪽
fas est, donec velit Natura medicatriae; cum contra, eadem exacerbare medicamentis, unicuiq. facillimum est. 11. IV. Itaq. febrium Putris generis species, atq. nomina, nu. s. exposita, maximum lumen affundunt Medico circa varium regimen diaeteticum, atq. gymnasticum in iisdem tenendum. 13. V. Enim vero tam in Seipsis, seu circa leges naturae medicatricis in ijsdem observatas, quam circa mOderamen auxiliorum artis, eisdem legibus substituendum, omnes omnino praedictarum febrium species, praeter primam, sunt exactis sinae Depuratoriae, seu tacitae concoctionis, atq. despumationis materiae, undecumq. morbosae, ab ead. natura medica coniiciundae. I . VI. In eisdem speciebus aegrorum pulsus obse vantur plerumque depressi, reddentesq. ancipitem venae
13. Vt I. Ingenti utrim q. rationum vi tam clinici,
quam auctores, sive eXteri, sive nostrates , variant a se
invicem circa electionem methodi, & auxiliorum , pro debellandis praedictis febribus , accommodatiorum .i6. VIII. Talium auxiliorum famosiora sunt seqq. Primum : Venae sectio toties repetita , quoties pulsus validi sunt. Secundum : Lenis cathaimis repetita , donec persistant signa sordium opplentium alvum . Tertium deni q. pro corrigendo fomite febrili , modo camphoram ,
modo acida mineralia , modo oleum, seu amygdalinum, seu Olivarum , modo corticem Peruv. , modo gelu abdomini superpositum .
17. IX. Novi mehercule, perdissicile esse, distrahere
240쪽
a propriὶ opinione quemcumo . patronum prae ld. auxili rum : ex eo maxime , quod, quidquid eveniat post eorum usum, praeconcepta: Opinioni servit, vulgatissimo more: cui subvenit cantilena vetus - Tradunt majores Expertus sum egomet Confirmat Hippocrates 'uae eo captiosior est, quo aeque vetusta Experientia est de hujusmodi aegrotis, quantavis iniqua methodo tractatis Plu
res numero servari, quam mori.
18. X. Inde pro dirimendis quaestioni b. alioquin infinitis, tutior via videtur esse Nosse, seu Fxperiri, Quid contingat his aegrotis Naturae solae relictis . seu abstinentibus ab omni classico n. 16. remedio : Quippe si iniquior, vel etiam aequalis fortuna urgeat utentibus ijsdem , ac abstinentibus, iactata utrimq. nn. I S. 16.
molimina videntu r saltem supervacanea .
19. XI. Jam vero vidi egomet in talibus aegrotis,mordicus abstinentibus ab omni classico remedio,exceptis ad summum e X ternis , puta vesicantibus, atq. chlysteribus , atrocissima quaeq. symptomata paulatim detumesce re , in que pristinam valetudinem redire, eodem ferme tempore , sed numero plures , ac restituebantur alii aegroti, opportunissima praedd. auxiliorum methodo tractati .eto. XII. Ad haec, signa sensibus patentia, ut puta
evacuationes alvi, sudoris, urinae , quin imo haermo rhagiae quaelibet, quae toto tempore luctae, criticae videbantur, fiebant symptomaticae, & contra; aeque, imo magis in utent ib., ac in abstinentib. classico remedio. Unde pariter morbi praesagium obscurabatur potius, quam explicabatur. 2I.