장음표시 사용
331쪽
Hi quam ad Dioositionεm transeat, qua libro septimo ιν
Eatur, eorum opiniones xefutar , qui rudicιum Inuentienisubiiciebanι, tanquam Rhetorices feeundam parte ' etcontra quos labria
tertio disputuuit. Osendit ergo Iudicium, sic per omnes orationis parιeJfusium, visanguia per uniuersum μυ- ; ct naturale esse, cum non magis arte tractis ur, quam gust- ,Iapor, o maximarribuουρνimu rhetorica partibus. Inuentioni. Dispositionise Elocutionipermixtum. Hane ins εν Iudicium Consilium diffrentiam assignat, quod Consilium latenribus rebus o IuliciumsproserenIibus adhibeatων. quo se hoc θε quentissime certum sit
siluae vexo arrepetitum-νeconditum. Quadam ex iuricio consi. bove eauenda Iequendaque admonet, qua exempla ex Demostheme, Cicerone petisu manifesta νeddit. HIs pro nostra facultate tractatis, non dubitassem transire protinus ad Dispositione in , quae ordine ipso sequitur:
autemI nili vererer, ne qu iam fuerunt qui Iudicium Inuentionicvn. par subiungerent, praeterisse hunc locunt quibusdam vide ier, quiess R tbε- mea quidem opinione adeo partibus operis huius omnibus vices vicon connexus ac mistus est, ut ne a sente iatiis quidem aut vel bis stat ex ς. 3. saltem singulis possit se palati : N E C magis arte traditur, ob D v. quam gustus aut odor. I leoque nos quid in quaque rese-Vi . Gi . r. quendum cauendumque sit,docebimus. ut ad ea iudicium di-hb. . Orβ. tagatur. Praecipuum igitur,ne quod estici non potest, aggre- ct e Iu- diamur: ut contraria vitemus, & communia : ne quid ine loquendo corruptum obscurumque sit: reseravur Opoitet adsensus, qui non docentur. Nec multum a iudicio credo distare consilium, nisi quod illud ostendentibus se rebus adhibetur, hoc latentibus, & aut omnino nondum repertis, adtvr A eonsi & quod iudicium frequentissime eertum est; cod vero est ratio quaedam, alte petita,& plerumq; plura pri- pendens & comparans ; habensque in se&inuentionem.x iudicationem. Sed ne haec quidem praec 'pta in uniuersum spectanda sunt. nam ex resumuur, cui locum ante ad ionem est frequenter. Nam Cicero summo consilio videtur in Verinxem vel conti: here tempora disendi maluisse. quam in eum gphum quo sat Quia . Hortensius coasullaturus, incidere, i Et ia
332쪽
ORATORIAR. LIB. VI CAP. VI. 299
Et in ipsis actionibus primuna ac potentissimurn obtineri r e-ς
Cum .nam quid .dicendum, quid tacendum, quid dissi tendum 's: e eri 'gere , consilii est: negare sit latius, an defendere : ubi Prommio utendum,& quali marrandumque Α, & quomodo iure prius pugnanduo, an aequo. qui sit Ordo utilissimus: tum omnes coloces, aspero an leuiter,amiam submisse loqui ex-- Rς Pediat. Sed haec.quoque ut quis' assus est locus, monui-
mu ridemque ici ieliqua parte faciemus .pau. a tamen exempli gratia ponam , quibus manifestius apparet' quid sit quod al. appa
de 3 onstrari posse piae eeptis non arbitror. Laudatur consi- reat.
lium Demostheo s,quod cum suaderet bell ,mΑ heniensibus Obnth. . parum id prospere expert. s , nihil adhuc Rctum esse ratione monstrat. poteratem memendari negligentia. At si nihil es. Obvιh. 3. serςrratum, melioris in posterum spei non et at ratio. Idem Cum Ostensam vereretur , si obiurgaret populi segnitiem; in assere v. 4 libertate Reipublicae , maiorum laude uti maluit, qui eamfortissime adminilitassent NAM & faciles habuit au-Tes,& natura seq rebatur ut mel ora probanteis pelox m poeni eret. C ceroni quidem vel una p. o Cluentio quamlibet multis exempl. ssus erito alio. Nam quod in eo consilium ima Timem rerῖprimn ne expositione in qua matri, cuius filium premisbat autoritas, abstulit fidem 3 an quod idem corrupti iudieii crimen transferre in aduersarium maluit, quam Deg re propter inueteratam ut ipse dicit infamiam 'An quod n re inuidiosa, legis auxilio nota illime est usus quo genere defrnsionis etiam offendisse nondum praemollitas iu- Offen dicum mentes an quod seipsum inuito Cluentio facere testa. diges. tus est' U d pro Milone quod non antetnarrauit, quam Praei adiciis omnibus reum liberaret quod insidiarum inuidiam . iin Clodium vertit ὶ quanquam revera inerat pugna fortuitae quo uactimi&laudauit;&tamen voluntatem Milonis remo uiti quod ili preces non dedit , & in earum locum ipse successit Infinitum est enumerate . ut Co taedetraxeri autotitatem. Ut pro Ligario se opposuerit: Cornelium ipsa confessionis fiducia et i puerit Illud dieere satis habeo, Nihil elie non modo in orando,sed in omni vita, priuet consilio, i frustraque sine eo tradi caeteras arte se plusque vel sine doctrina pruden Aptatiam, quam sine prudentia facere doctrinam. Apparet '' etiam re eriam orationem accommodare locis, temporibus, personis, esiae orationem
iusdem virtutis. ed hic quia latius fusus est loςus, mistusque locis,
333쪽
que enim ea demum quWad docendum perti
nent,executi sumus; verum eciam motus nismorum tractauimus. S. d vT opera ex vivent-
bus satis non est, saxa atque materiam , &caetera aedificanti utilia congerere ι nisi disponendis iis collocandisque artificum manus adhibeatur: Sic in dicendo quamlibet abundans rerum copiam, cumulum tantum habeat atq; congestum; nisi inas easdem dispositio in Ordine digestas, atque inter se commissas devinxerit. Nec immerito secunda quinque partium posita est, cum sine ea prior nihil valeat.N EQv E enim, quanquam fusis omnibus methbris inatui sit, nisi collocetur. & si quam in corporibus nostri, ali caumreani rhalium partem permutes atq; tran, seras, licet habeat ea . dem omnia, prodigium sit tamen. Et artus etiam leuiter loco moti , perdunt quo viguerunt viam:& rurbati exercitus sibi ipsi iunt impedimento NEE mihi videntur errare, qui ipsam re um natu: am stare ordine putant: quo confuso,perdiura sint omnia. Sic oratio carens hac virtute tumultuetur oecesse est,& sine Iechore fluite ,nec cohaereat sibi. multa repetat, multa transeat,velut nocte in ignotis locis erranse nec initio nec fine
334쪽
ἴ . - OR AT O RI AR. LIB. VII. C A P. I. 3ox prei totus hic li ber seruiat Dispositioni, quae quidem si certa Di Dispo
aliqua via tradi in omnes marerias ullo modo posset, non tam sitione. Paucis contigisset.Sed cum infinitae litium formae fuerint, fu-.turaeque sui, & toti eculis nulla reperta sit caussa, quae essee tota alteri similis,sapiat oportet actor,& vigilet, & Iuueniat, di iudieet,& consilium a te ipso pe rat. N eque inficias eo, quae dam esse quae demonstrari possint, eaque non Omittam.
pararum in Leos distribursonam. Huim ordinem naturalem esse ommonot , utprima quasionesprimo loco tractentur 3 vere
335쪽
D sposi- santem adiuuat,separatio difndenram. In tota aliquando
tio. riafaciendum est e,ut multuprolatu, remotisne aut -- in elerum utentes s id viarem remaneat, quod magnopere cupra ba-mm. Et excurrendκm esse quicqvrd dicit, is vetus retractioneΡ- Aa, as optimum ρεruiniendum, quod diuisioni atque inuentioni viam facillimam trajiar: υt occijud est Clodius, a Milone, an ab alio 3 A Milone: iure, an inturiatiure. voluntate litur,an i να-
dentia,an necessitara, cte. Et quia Ilurimεsunt caussa, in qui
sionibin uritiasseciosis esseρνυοnenda Omnia subιectis exemplis fusissime etiam ἀelcνιptu emplanat. v tib s. Qit igitur ut supra 'significaui diuisio , retinti plurium in Diuisionis Osingulas:partitio , singularum in partes, discretus ordo,&OPajsitio recta quaedata collario prioribus sequentia annectens. Dis, ac partium in locos distributio. Sed me minet imus ipsam dispositionem plerunque utilitate mutari, Dississitio nec eandem semper primam quae itionem ex utraque pariequid. tractandam. Cuius rei ut caetera exempla praeteream. De mori sthenes qdoque atque AElchines possunt esse documento, laiudicio Ct siphontis diuersum securi orcinem, cum accusator a iure, quo videbatur potentior, coeperit: patronus omnia et pene omnia ante ius posuerit , quibus Fudicem quae Rioni legum piaepararet Aliud enim alio docere prius expedit: alioqui se per petitoris arbitrio diceretur. Demue in accusatione mutua , ut se uterque defendat priuiquam aduersa Iium arguat, omnium rerum necesse est o dinem esse diuero sum uitur quid ego sim secutus, quod partim praeceptis, partam 'mrpatu in ratione cognoueram, promam z nec unquam dissimulaui. Erat mihi curae in controuersiis rensibus, nosse omnia quae in caussa versiarentur. Nam in schola certa sunt, di pauca , & ante declamationem exponuntur, quae O λα- Graeci vocant, Cicero proposita.Cum haec in conspectu quodammodo collocaueram , non minus pro aduersia parte,
ε quam pro mea cogitabam. Et primum quod non dissimile dictu est,sed tamen ante omnia intuendum jc5stituebam, quid uaque pars vellet efficere, tum per quid , hos modo. Co gitabam
336쪽
ο R AT os 1 Ap. LIB. VII. Cap. I. 3d3gitabam quid primitin petitor diceret. Id aut consessum erat,
aut controuersum. Si confestum, non poterat ibi eme quae- sitione. Rio. Tiansibam ergo ad responsum parias alterius, idem in- tuebatanonnunquam etiam quod inde obtinebatur, confessum erat. Vbi primum coeperat non conuenire, quaestio oriebatur. Id tale est,Occidisti hominem, occidi: cpnuenit; trans eo. Ruionem reddere debet reus quare occiderit. Adulterum, ' inquit, cum adultera occidere lieet legem esse certum.
est. Tertium iam aliquid videndum est, in quo pugna consi' Graeeham stat. Non fuerunt adulteri:fuerunt:quaestio. De facto ambigi' C.ad Ltur. coniectura est..Interim vero& vertium c5fessum est, adul- Iu dea letos su sie sed tibi inquit accusator, illos non licuit occidi inre,exul enim eras,&inominiosus,de iure quaeritur. At si pro titius dicenti Occidisti. respondeatur, Non occidi istarim Pu matrigo a est.Sic explorangum est, ubi controuersia indipiat,&si. α' aura .e. I s. 1iderari debet, quae primam quaestionem facit. Intentio sim' Noual it 7. plex, Occidit Saturninum Rabii tu . coniuncta, Lege de sica - .riis commisit L Varenus. Nam C. Vsenum occidendo, N maminera Cn.vulneran io,& Salarium item occidendo, cadit. Nam sic Cl. in ora.
diue septo positiones erunt. quod idem de petitionibus di- de Harti ctum sit. Verum ut ex coniuncta propositione pluies esse θie.νes n. quaestiones aestatus possunt, si aliud negat reus, aliud desedit. di Fuν.1ς aliud luce actio eis excludit. In quo genere agenti est dispici ni. Veruendum,quid quo loco diluat Qu ad pertinet ad actorem, ex.omissa non placie distantio a Cello,qui sinc dubio ciceronem est se- pari. ut,
cuius Instat tamen huic parti vehemerius, ut putet primo fiI- quae iam 'mum aliquid esse ponedum, summo fit missimum,imbecillio- abundantra medio: quia& initis mouendus sit iudex,&summo Impel- videtur. Iendus. At pro reo pli runque grauissimum quicqReptimum 'al. quolmouendum est, ne illud spectans iudex , reliquoru detensioni malim. st aversior.Interim tamen & hoc mutabitur, ii leuiora illa palam falsa erunt, grauissimi defelisio dissiciliora videtracta pri- uSaccusatoribus fide aggrediam ut ultimum, iam iudicibus
omnia vana esse credentibus. Opus erit tam C praefatione, qua&ratio reddatur dilati eriminis,dc promittatur defenso: ne id quod non statim diluemus, timere videamur. Anteactae vitae ςximina plerunque prima purganda sunt, ut id de quo laturus '' η' est sententiam iudex,audireptopitius incipiat. Sea hoc quo- . 'e pro Vareno Cicero in ultimu distulit: non quid frequentissime,sed quid tu expediret, intuitus. Cum simplex intentio ς' 'idendum est,acvnu aliquid respondeamus, an plura.Si v-
337쪽
3oo M. FAB. INTI L. INSTIT. Disposi num,in re quaestionea instituamus, an inscripto Si ιnre: nec xim sandum sit quod obiicitur, an tuendum. Si in scripto, in qua specie iuris pugna si t,& in ea de verbis, an voluntate quetratur. Id ita consequemur, si intuiti fuerimus quae sit lex quae litem faciat: hoc eii ,qua iudicium sit constitutum.N am quaedam iascholasticis ponuntur ad coniungendam modo actae rei feriem: ut, Pater expositum qui aga Ouerit, solutis alimetis recipiat. Minus dicto audientem filium liceat abdicare. Qui expositum recepit , imperat e I nuptias io .upletis propiu qui: ille . ducere vult filiam pauperis educatoris. Lex de ex νositi 1 ad pertinet, iudicii μ pendet ex lege abdicationis Nec pqΡ μ tamen semper ex una lege quaestio est, ut in spe ' ' etatis apparebi t circa quae pugna sit. si niuncta de sensio est, qualis pro Rabirio, Si occidisset, recte Iccisset sed non Occidit. V bI vero malia contra unam propositionem dicimus, cogita dum est primum quicquid diei potest: tum ex his quo quicq; Ioeo dici expediat, ordinandum. In quo non Idem lentio, quod de propositionibus paulo ante, quodque de argumentis probationum loco concessiti aliquaudo nos incipere a fila to-Tibus. Nam vis quistionum semper crescere debet,& adpo tentissima ab infirmissimis peruenire, siue sucit ei uidem generis, siue diuersi. Iurisau equae stiones solent esse nonnunquam ex aliis atq; aliis conflictationibus: facti semper id e spectatae. in utroque genere similis Ordo est. S:d prius de dissimilibus, ex quibus fir ssimum quicque primum tractari oportes. Id -' eoque quasdam quaestiones executis donare solemus, & Con. cedere. Neque enim transire ad alias possumus, nisi omissis prioribus. Quod ipsum ita fieri oportet, non ut damnasse eas videamur se a omisisse, quia potissimus etiam sine eis viri ce-Ie. Procurator alicuius pecuniam petit ex foenore haereditario potest incidere quaestio, an huic esse procuratore Iuli., ceat. Finge nos, postquam tractauimus ,remittere,vel exi convinci: quaeretur,ao ei cuius nomine litigatur, procumtorem habendi sitius. Discedamus hinc quoque , Tecepi materia quaestione; an ille, cuius nomine agitur, narreti sit tae' ueratoris,an ex asse haeres. Haec quoque concessa sunt 3 qu Ietur,an debeatur. Contra,nemo tam demens fuerit, ut id linmc ad quod silmissimum duxerit se habere. remittat, & ad leuIOIRLabdica. transcendat. Huic in schola simila est, Non abdicabis adopta. 3io. 6.C.δε eum: ut hunc quoque non virum fortem : ut & fortem, nota
ρηιris or. quicunque voluntati tuae non paruesit: & ut in alia omnia subiectus
338쪽
ORATORIAR. LIB. VII. CAP. I. 3os D ispo- subiectus sit, non pyopter opinione iri :& ut propter opinio- sit One. Dem, non Propter talem opinionem. Haec iuris quaestion uindifferentia est. In factis auteni ad idem tendentia sunt plura: ex quibus aliqua citra summam quaestio oem remitti solent: ursi is cum quo furti agitur, dicat, proba te habuisse , proba perdidisse, 6 ξιε ρνo. proba furto perdidisse, proba mea fraude. Priora enim temit Obanda inti possunt: ultimum non potest. Solebam & hoc facere pIae .cipue , ut vel ab ultima specie nam ea fere est quae continetorti. caussa irii retrorsum quaererem usque ad primam generalem quaestionem, vel a genere ad extremam speciem descenderem; etiam in suasoriis r ut deliberat Numa, An regnum offerentibus Romanis recipiat: Primum id est genus, an regnandam, an in ciuitate aliena, an Romae, an laturi sint Romani talem legem. Similiter & in controuersiis. Optet enim vir fortis alie nam uxorem. vltima species est, An optare possit alienam. x Olem. Generale est, an quicquid optauerit, accipere de- beat: inde an ex priuato, an nuptias, an maritum habentem. Sed hoc non quem aditio dum dicitur, ita & quaeritvt. Primum enim occurrit fere, quod est ultimum dicendum,ut hoc Non debes ' alienam uxorem optare. Ideoque diuisionem . perdit festinatio. Non oportet igitur offerentibus se conten,
tum esse: quaeratur aliquid quod est ultra, si ne viduam qui--diadem: adhuc plus, si nihil ex priuato: vltimum retrorsum, quod ealogi fra idem a capite prinDini est .si nihil iniquum. Itaque pio post. tione visa quod est facillimum, cogitemus, si fieri potest, quid naturale sit primum responderi. Id si tanquam res agatur,& nobis ipsis respondendi necessitas sit intueri, voluerimus, occurrit. Si id non contigerit, seponamus id quod primum se obtulerit & ipsi nobiscum si eloquamur: Quid si hoc non esset: id iterum & tettium, & dum nihil sit reliqui. Ita inferiora quoq; scrutabimur, quae tractata faciliorem nobis iudi- . cem in summa quaestione facient: Non dissimile huie est & il
Iud praeceptum, ut a communibus a propria veniamus. Fere enim communia generalia sunt. Commune est, tyrannum occidit . proprium ' Vitiatum tyrannum occidit, mulier oeci. al virudit, uxor occidi t. Solebam & excerpere quid mihi spum ad- tamen ty- uersario conueniret, si modo id pro me erat: nee Iblum pre rau. mere confessionein, sed partiendo multiplicare: ut in illa concrouersia, Dux qui competitorem patrem in suffragiis v vicerat,
339쪽
tio. vicerat, captus est. Euntes ad redimendum eum legati, os,' uium habuerunt patrem reuertentem ab hostibus. is legatis dixit, Sero itis. Excusserunt illi patrem, & aurum in sinu eius inueneruui : ipsi peI seuerarunt ire quo intenderant : inuenerunt ducem crucifixum, cuius vox fuit, Cauete proditorem.
Reus est pater. Quet conueniunt Z Proditio nobis prodita est, α prodita a duce, quaerimus proditorem. tetisse ad hostes fateris,&iisse clam, & ab his incolumem rediisse autuni retulisse,& aurum occultum habuisse. Nam quod fecit, id nonnunquam potentius sit in propositione: quae si animos occuparit. prope aures ipsi de sensioni praecluduntur. In totum autem congregatio climinum accusantem adiuuat, separatio defendentem. Solebam id quod fieri & in argumentis dixi, in tota facere materia, ut propositis extra quae nihil esset, omnibus deinde caeteris remotis, solum id superesset quod credi volebam, ut in praeuaricationum criminibus, Ut absol-
uatur reus aut innocentia ipsius fit, aut interueniente aliqua potestate, aut vi, aut corrupto iudicio, aut d:ssicultate probationis, aut praeuaricatione. Nocentem fuisse confiteris, nulla potestas obstitit, nulla vis corruptum iudicium non
quereris; nulla probandi difficultas fuit: quid superest, nisi Vepraeuaricatio fuerit Z Si omnia amoliri non poteram, tamen mmieidii plura amoliebar. Hominem occisum es Ie constat, non in soli- crimεqua tudine, ut a latronibus suspicer: non praedet gratia, quia inspo reuuent. liatus est: non haereditatis spe, quia pauper fuit. odium igitur in ea ussa. quis inimicus res autem faciliorem diuisionii viam praestat, eadem inuentioni quoque excut equidquid dieitur, potest; &velut reiectione ista ad optimum peruenire. Accusatur Milo quod Clodium occiderit,aut fecit,aut n5. Optimum erat negare: si non potest, occidit:ergo aut liue aut iniuria.Utique iure. aut voluntate igitur, aut necessitate Nam
ignorantia pretiendi non potest. Voluntas anceps est. Sed quia ita id homines putant adiungenda de sensio, ut id pro Republ. fuerit. Necessitate; subita igitur pugna, non praeparata. alter igitur insidiatus est. UterZprofecto Clodius. Videsne ut ipsa rerum necessitas deducat ad defensionem Z Adhuc. Aut utique voluit oecidere insidiatorem Clodium, aut non. Tutius si noluit. Fecerunt ergo serui Milonis, neque iubente neque sciente Milone. At haec tam timida defensio detrahit autoritatem illi, qua recte dicebamus occisum. Adiicitur,
Quod suos quisque seruos in tali re facere voluisset. Hoc
340쪽
ho est utilius, quod saepe nihil placet, & aliquid dicendum positione,
In meai rergo omnia: ita apparebit aut id quod opti.
mum est, aut id quod minime malum. Pio positione aliquan- do ad uel sarii utendum:&esse nonnunquam communem eam suo loco dictum est. Multis millibus versuum scio apud quos dam esse quae situm , quom pdo inueniremus utra pars debe'ree prior dicere: quod in foro vel atrocitate formularum, vel modo petitionum, vel nouisti ne sorte diiudicatur. In schola quaeri nil illatii et, cum in declamationibus iisdem narrare.& contradictiones soluere, tam ab actore quam a defensoreeoncessium sit. 'Sed in plurimis controuersiis ne inueniri quidem potest: vi in illa. Qui tres liberos habebat, Oratorem, P hilosophum,& Medicum ; testamento quatuor partes fecit. α singulas singulis dedit: unam eius esse voluit, qui esset uti lissimus ciuitati. Contendunt quis primus dicati incertum est, propositio tamen certa. Ab eo enim cuius personam tuebimur , incipiendum erit. Et haee quidem de diuidendo in unitauersum praecipi possunt. At quomodo inueniemus etiam illas occultiores quaestiones Z scilicet quomodo sententias, verba,sguras, coloresῖIngenio, cura, exercitatione. Non tamen se
re unquam nisi imprudentem fugerint, si ut dixi naturam sequi dueem velit. Sed plerique eloquentiae famam affectantei, contenti sunt locis speciosis modo, vel nihil ad proba
tionem conferentibus. Alii nihil vitantes, ea quae in oculos occurrunt, exquirenda putant. Quod quo facilius appareat, unam de schola controuersiam non ita sane dissicilem aut nouam proponam in exemplum : QM reo psoditionis patri noa affuerit, exhaeres sit. proditionis damnatus, cum aduocato culet. Reci proditionis patii disertus filius affuit, rusticus no affuit: damnatus abiit c uaduocato in exilium. Rusticus cum fortitet secisset. praemii nomine impetrauit restitutionem patris, & fratris. Pater reuersus intestatus decessit: petit rusti-eus partem bonorum . Orator totum sibi vendicat. Hic illi e loquentes , quibusque nos circa lites raras sblicitiores, ridiae uti videm ut, inuadet ni personas fauorabiles. Actio pro rustico contra disertum, pro viro forti contra imbecillem, pro restitutore conrra ingratum; pro eo qui parte contentus sit, contra eam qui statri nihil dare ex paternis velit. omnia
sunt in materia,&mulium iuuant, victoriam tamen non tia-dunt. In hac quaerentursententiae, si fieri poterir, praecipites, vel obscurae. Nam ea nunc virtus est, ut pulchre fuerit cum V a materia