장음표시 사용
11쪽
disponat ad terium seopum . Scopus
vero creatoris fuit , ut corpus nostrum motibis excitatum , & virtute sublimiori, quae Hrcipiendi vi polleat , donatum ui instrumentum ,
imo domicilium ipsius mentis coelestis originis , ut in illo habitet , ex illo ideas hauriat , & silas iunctiones ad
quas destinata est , exerceat . Essentia enim hauranae naturae maxime in eo versatur , ut substantia a corpore maxime diversa unita sit arctissimo viaculo cum eorpore vivo & animata . Ut itaque haec eoniunctio diu constet, opus est ,. ut corpus duret , quam corporis durationem & eonservationem physico sensu vitam appeti
. At enim vero aeque neeessarium est, ut sensuum vis etiam in suis organis integra maneat ac illibata. Horum enim beneficio ipsa mens concipit ideas quae cogitationum & ratiouis materia ae fundamentum sunt. Universi autem artificii in machina humana reconditi prima & praecipua ratio eo respieit, ut corpus in sua mixtione Sc structura , eum alioquin corruptioni maxime pateat , perduret atque conservetur , ut sensoriis etiam instructum sit , quibus obiecta externa percipere dc secundum perceptionem reuere motibus sponta neis possit. Quicquid vero eum in finem praestat , id perficit solo motu j moneonfuso , sed bene ordinato , de remis' lari , qui a recentioribus nomine meis
chanismi insignitur . Sicuti enim ob
motum regularem & in certum finem ordinatum omnes construuntur machinae , quae eonstrumo mechanismus di citur ita etiam nostra omnibus ma-ehinis tam naturalibus quam manufa
ctis superior, unice a DEO summo &sapienti stimo eorporis nostri opifice ob
certum & specialem motum contexta atoque excitata est, eademque , quemadmodum omnes machinae accurate & se. eundum proportionem , tempus, gradu ac portione agunt, non ex sua notitia , ratione , consilio , intentione de
diroctione aliquid praestat tu aiubus na-
turalibus & vitalibus , sed seeundum intellectum & rationem summi artifieis
id exequitur. Ingens tamen in eo deinprehenditur differentia , quod in machinis arte humana factis plerumque simplex sempet & idem modus sit operandi, in machinis vero divinis , plantis & animantibus variet illa operatio. Et quidem ratio est in procinctu , siquidem in illis semper una eademque dispositio permanet eausalis . v. g. in horologiis, machinis hydrauli eis , hydraulicoque pneumaticis; in
his vero variant causae . Neminem enim rerum meescarum peritum ignorare Oportet , res externas & huer has praeeisue elemenra , aetherem , . aerem, aquam, alimenta cujuscunque i generistia res non naturales varie disponere & afficere empora & illorum motus. Uita enim machinae, sanitas,niorbus & mors unice a causis exte nis fluunt . Quapropter opus est , ut medicus naturae rerum cognitionem compertam habeat ,. ut identidem bene intelligat, quos effectus , vel qua ratione eos exserant in corporibus h manis res naturales . In eo enim demum versari veram univeris scientiae lmedicae cognitionem existimo, & s- , ne ea medicina manca, trunca ac d :bilis iure reputatur. 38. Quisque itaque clarissime peris , spiciet , ad motuum cemnomiam , qui vitam & sanitatem tuentur , Aemorbos etiam depellunt , minime necessarium esse concursum entis euiusdam , quod notitia , perceptione , multo minus quod directione ga deat . Eius sententiae quoque fuerunt
veteres & prudentiores recentiorum .
HIPPOCRATES L. i. de Diaeta 3.
6. haec prodidit : Corpora , ctiae fa ciunt, Non ferunt , gus vero faciunx , scire sibi via tur , ἐπ ρο vident i,
non co noscunt , attamen omnia. in
'Uti Jumi per divinam nee talem
up volunt quς non volant. Ac cedentibus vero iuιs hue, his vero ιllucoe . inter se permixtis anumquodque desinatum fatum explet, oe ad majus ad
12쪽
' De naturae se artis incacia in medendo s
mi minus. Referri hue meretur elefan- vero pressius &rectius magnus ille R lssimus circa eandem rem loeus qui ex- manorum Medicus LANCIS IUS instat in Ualteriola lib. I. locor. eomm. e. q. libro de natura corporis humani in Indoctar quidem anserantium naturas ἀLahune modum disserit : Natara es υικα u HIPPOCRATES, Ne es, non c--iram eri ρο aggreret plurium causarum filio, ne e delectu agentes e sed profe- θωndum aeternas Dei regulas ad rerumeto quas edoctae operantur, impelluntque conservationem agentium , non Maumaed id , quod Uui sit animanti, ut ars - ρuιd sue una causa, qua cunctae animaiseiso ipsa M--r, miraculum omne su-llis actioner ax atque resuntur. Natuis perans, fructura Deile declarat. Eamira animantium nihil atiud es , qtiam . -im tam mirabili partium nexu , firmi. organica conseructio partium δειidaram dixe , forma atqae usu architestata na-loe peculiaris erasis fluidaertim in vasieura es , ut neque ad Uum accommoda-icontentarum determιuatis , ut congruarius quicquam , neque ad Deriem oe odiimutuo ρο plerumque alterno eum μι- natum pulchrius L etar ι possit : pr bidis motu cieantur subserυientibus par. dam vera re selisitam indicant ea, quatribus , aethere , seris pondere , elatere in morbis graυissmiso exitialibus naim ac motu, unde dependet vita. In ansera, ut semetur ager, molitur. Siquidemimantium macbinis fluida e tra solida Ndvergias moraseam eausam impetu vali-initantur. Iisdem segibus mechanicis nais HGYens, o decretoria, excretiones taera ars operatur o animantiumve ve6ementes molitue concoctione , machina iisdem legi s mechanieis δε- discretione, tandemque υacuatione π D-ibiectae sum ac artifeiales σ iuxtaehatibus morbis aegis saepe liberat. Idem HIPPOCRAT. Lib. I. de diata .um sentit ex recentiori biis SYDENHΛ- r3. ex manifesta ad obseura eon e-MIUS ME .a. de mordiaeut.p. I 38. o, ranri procedere debemus. Et ex recenis inquit, quoties naturam nomino, moestrioribus Doctiss. Medicus Simson ,
causaram naturalium complexum quen-sSeotus, de re medica p. 8 I. de natu.
isam significari volo, quae quidem causa ra oorporis humani ita philosophatur egistae licet oe omni resilio desitatae, non Indefessus rerum naturatium contempla men sinesummo resilio Teguntur , dumitor omnia nMurae opera concinna , et fuar quaeque oporatimes edunt suosque es agantia , utilia sis. ex causaram ,
fecius exsequuntur. Nimirum furemumsquam libet , disantium mira tamen iuua Numen , euius isproducta sum om- ωnspirantium serie ubique inter fenia, rea cujus rivix dependent, ionia apta nexa comperis , imprimis sua sapientiase disponis omnia, ut adsvvetantia σ animalia omnia singu- opera desinata se certo rempore quodam Liasque eorum species protrus qui . ordine arque methodo stoeingant , nequestiam certisque Iubiici legibus quarum Dufra quicquam motita , ueque nis quodifundamenta solere θι mur rerum. omis ramum es ac Dii rorrum fabricae su que nrum archite ius ut geometra optimus
privatia naturis maxime accommoiam ex- maximae in.primis rerum feminibus
sequentia , perinde nique antomata nonJponere votuit Orum vi sola er fax- pro suo, sed artiseis constio moveniar .. eanditare inisa e rudi primum re inis Et rectissime Baglivius p. 1 34. Namraldigesta materia communis mole ex
aut ma, vagans, o coissiis sngu-: bilesque reram formar deprehenau. M dirigens , sed complexum ροendam 9. Quum vero non satis sit , stabi. gener semes arum naturalium, quae ιi-stiendae hujus sententiae causa allegare cet consilio desituantkr , sectus tamen autoritatem, couyenientissimum erit, Dor paraum juxta leges asummo eondito- &ipsa ratione hui in rei veritatem cou. re inditat, atque /ta ordinate, ut quaslfirmare. Quod si enim haec ipsa, quae vi. summo regi consuto videantiar . Multo tae, sanitatis& morborum ae curationis
13쪽
negotium spectant tantum ex corporum actionem & agendi modum esse , quam natura, motuum legibus & solo mecha- ut humanae mentis angustia eam eo misnismo perspicue possunt explicari, alie- prehendere & adsequi possit. num certe est, in auxit in m aliud quod- 1 o. Neque hic yalet ille mirifieuadam Ens notitia imo ratione, eonfli consensus inter notiones animae & eorque praeditum, advocare. Minus etiam Poris intercedens, cuius beneficio disti-eongruum fuerit, id ipsum in fibris mo- mus, ex sanguinis motu, similem motricibus & habitu eorporis nostri , ubi tum animum trahere. Ita si cum imp nullus id earum , sine quibus nee ulla tu fertur san suis, animus quoque prae- . scientia concipi potest, datur proventus, ceps, impatiens, atque impetuosus ani-e 4 are. Quod si porro totius mundi madvertitur. Idem si segni cunctantiniachina solis mechanicta sesibus cora- que alveo progreditur , eadem animor i ssi me regitur, & tot mirabiles effectus lassitudo , segnities par. Ex eo tamen producit , id ipsum aliis cur denegare minime colligendum , unum idemque machinis vesimus , causam Plane non esse principium , quod actibus moralibus video. Neque vero hoc loco quidquami& corporeis praendeat. Consensus ut iis prodest eorum objectio , qui non conci- que apparet ιilucide anili & corporis , pi posse existimant, quomodo cuncti , ex eo tamen minime evincitur, illud ,
tam seeundum quam praeter naturam in quod cogitat, quod percipit, sacere eo corpore vostro morus fieri Possint sub poris motus; multo minus verra ex h eerto tempore, certis gradibus, gerium Ditu animae, praesertim rationalis, j in finem, per eongrua evacuatoria or- dicanda est motuum in corpore natura ..dine, siquidem ham cuncta nempe tem-xNam anima prudentissima & in summa pus , suceessio , gradus , intenuo, re- tranquillitate comi iluta v. g. in senibus, missio , motui inhaerent, & ad motus ron potesti dire graves aegritudines, naturam spectant; directionem autem viscerum obstructiones,, scirrhos, san- certam in organis cum notitia interna guinisque & seri stagnatioties huie aetati plane pernegamus, neque ali magno- perquam familiares. Deinde in turbo stimus, misi quae ex ipsa dispositione or- lento statu motuum Praeternaturalium ganorum profluit . Unde quod Terta anima tranquilla & prudens subsistere&tempora requirantur ad Drtum & suc- permanere potest. Quod vero in actibus cessivam persectionem eorporis nostri , naturalibus di viralibus nulla praesens sit quod certis &statis temporibus sani e 1- ratio, nulla consideratio , Motitia, &cretiones, certis periodis redeant morbi - directio , satis superque evineunt err &solvantur, eerto tempore ad appeti- res, qui su nde visuntur In quem s
tum , somnum & vigilias incitemur ,tdutarem enim' rationalem finem spe-haee omnia clarissime edoeent, necessa- ctant atroces illae convulsiqnes quidriis di corporeis ea fieri de causis . Id boni praestant funesti. I asini, qui a v quod vest ex eo solo maxime judicandum, L nenis excitati in 'en tridulo, pestem &quod Ihysicis causis , alimentorum sperniciem corpori moliuntur o spe. medicamentorum efficacia , haec inui, ctant tot convulsionum genera, quae acem immutari , erises morborum su- flatibus vel vermibus in intestinis si,spendi, periodi librium aecelerari, Vi- gnantibus fiunt Quo summi acerbique
giliae consuetae imminui possunt . Neque dolores.' Quo vehemenius acutaeuue se. vero nostrae si sententia, rexetodem fun- bres ad laesionem leviIsim in vel punis damento consuetudinis, quae in actibus eiuram merui tendinisque . exorientes moralibus, inelinationibus, propenso-iCerte istae enormes commotiones sunt Nibus, vitiis, virtutibus , moribusque peiores ipsa causa, cuius gratia secum lorum habet, naturam deducere atqueidum hypothesn a prudente natura inis derivare.Non ignotum enim nobis subli-isi ruuntur. Siquidem nisi arte suecur-miorem virtutum in virium naturam ratur exitium corpori & periculum vitae D J lippo ny c, Oste
14쪽
afferunt, sque prudenti consilio & di. t Asclepiades, reserente Coelio Atiresia rectione in morbis actiones.& motus i no dixit . Naturaun σ pratisse recorporis administrantur, certe non pe , ocere.
spicimus, quamobrem tam remota: ah II. Neque maioris momenti aesti- omni ratione alienaeque in quibusdam manda est eorum dubitatici, qui univerast ectibus motiones per ineonsrua loca,lsum noli rum corpux ejusque partes tan non debita proportione instituantur . tum initrumenti &orsani viem gerere . Deberet in corporibus impuro sero tur-lαhaee excitari moverique ah alia quamgidis, eaehectitis, viscerum obstructi icorporea substantia debere . proficere nibus se baricis, eoncitaticiri ac celeisitur. Sicuti accidit apud labrum terra,riore motu sanguis ei reum uolui , ut ian- rium, qui mallea pro arbitria sua in va-guinis eras sities attereretur , emunctoria rium utitur finem; at malleus ex tot aperirentur ita superfluum ex eor- non mere se habet passive, sed tantum poris sphaera ejieeretur, cum tamen ex respectu manus artificis, unMue con pulsus debilitate eantrarium observetur. currente sua reactione agit efficacissime.
Putredinosa quae humoribus & sanguinii oncedim ut quoque in unoquoque mo in peste & malisnis morbis inuninet tu corpus mobile considerari polle passi eorruptio, requirit vigorem di intensa- ve, dum impellitur amovente: nihil nem motus ei reulatorii, qua illud ,iominus hoc ipsum reait & enectum ,
quod corruptum est, auferatur, &cor-iqui moventi negatus eii, auget atque pus ab ulteriori labe praeservetur; cum modi se l. Qitae cuncta etiam concedia tamen & vigoris virium & motuum in mus in corpore nostro. Neutiquam vehis aflectibus summa debilitas , &jaE admittimus , dari in eorpore nostrara deprehendatur. Ubi bilis aeris exsucsEns quoddam, quod pro arbitrio, pr perans varias passiones, tertianas sebres intentione sua sic utitur partibus muscum intermittentes, eommuas, ardentes .llosis eeu instrumento passivo ad motu excitat, maximo eum astu, siti inextin. vitales progressivos, tecretorios & ex guibili, opus pol us esset, si negotium eretorios exercendas. Paucis ubi in phy- cum prudentia gereretur, moderatiori & medicis res & effectus rerum ex motu . In rheumatismis , eat arthis ,splicari & demonstrari possunt principiis arthriticis affectibus, materia peceans,iquae in conceptum, quae in sensum ea acris salsa , tenuis vel etiam erassor , dum , quae eorporeis rebus propinqua tartarea, per cutis meatus, aut renes sunt, insunt & quadrant, non eonia eliminanda, ad areitulos & saucis inest. siendum ad altius principium, cuius na- natur, eum malim a molestiadi saepi ut tura & proprietates directe non perti riculo aegrotarum . Quae porro pruden nerit ad corpus vel ad eius ecinstituti xia est e hilae ratio ι quare languis abun. nem aut operat lianem ordinario concur- dans magm euri impetu in amplectieis,irunt. Longe aliter res se habet eum sen- in paralyticis ad eaput feratur, funestollationibus , quae in certis organis pecu frequentissime eventu ex terrore quodlliari artificio constructis ab anima cele- abortus, quod milepsa , cordis palpi .ibrantur, ita prorsus, ut haec ipsa in oditatio, &convulsiones nascantur quae-igana auditus audiat, in oculo videat, ianam salus inde expectanda est λ Saepe naribus odorem, in lingua gustum per 'etiam sanguis & humores ejiciuntur .ieipiat, ubi omnino haec uigana sese pasi qui servandi erant, uri aecidit in hὸcti l sive habent. Nihilominus iamen si non sis , cachecticis , hydropieit . Et sunt recte constructa constitutaque sunt de viri utique adhuc plures vix enumerandi et hium Event, animae operatio defensa. rores, eg quibus certe nee bona vel pro. tio cessat, donec sagax & peritus Medi, ficua intentio, quae ex effectu debebatieus arte per eonvenientia remedia ad- 'πlli martu multo minus ratio vel pru- ministrata labem istam & vitium e mem
dentia eolligi potest. Rectissime itaque t da verit atque correxerit.
15쪽
Ia. Asserimus itaque corporis hum ni naturam nihil aliud esse, quam iugem & perennem sanguinis & fluid
rum in debita quantitate, temperie ac proportione existentium progressivum& in circulum abeuntem motum eum motibus convenientibus secretoriis &exere toriis iunctum, qui primario ab alternativa cordis & arteriarum systole& diastole , neque minus a fibrarum universi corporis muscularium ac nerve rum tensione , robore, tono, sive vi
motrice elastica dependet atque effiei. tur , secundario vero a fluido tenuissi. mo aereo aethereo ealido spirituoso , quod in liquido cerebri & nervorum ipsoque sanguine continetur . Sanguinis igitur iam descriptus motus circularis est uni eum illud & maximum iundamentum, cui universa oeeonomia animalis omnesque actiones, quae in corpore ac cidunt innituntur. Hic est fons, autor, eausa omnium eorum, quae ad constitintionem persectionemque eorporis nostripertinent. Quapropter non sine ingenti ratione hic in orbem motus, quoniam omnes actiones corporis moderatur , vitalis dieitur. Et vitam in motu consist re, serme omnes uno ore mediet affirmant. Neque opus est rationibus ad id confirmandum ex longinquo repetitis , quando experimentis exploratum est , quod simul ac vel in toto corpore plane cessat & extinguitur hie humorum ei cultus , sensuit in ac rationis usus eum linsa vita intercipiatur, corpore, quod be- eficio hujus motus alioquin securum esta putredine , eandem tunc subeunte . quod si corporis membrum hoc sanguinis motu privatur, omnis confestim ejus perit usus de ad corruptionem inclinat . Praeterea circulus hie firmum vinculum est, quo sanctior nostri pars , animus 'rellicet , quem de coelo decerpsimus , amico foedere eum corpore coniungitur. Hie circulus quoque sustinet omnes sensus eorumque exercitia, hic nutrit, perficit & reli aurat corpus, hic denique t
Dum, robur, motum vigoremque Om
nibus partibus elargitur . Iiae m. a cor ruptione corpus , quo non quicquam
magis adfiigitur, praesereat qme unuversa omnia uitae nomine quatenus vel ad eorpus vel simul ad totum hominem spectant , solent comprehendi . Hi equoque circvlux M. qui moderatus , aequabilis , secundum ordinem & regiylam omnium partium actiones administrat, id est sanitatem effieit . Hie tu
batus , morbos progignit omnis generis, eodemque everso corpus emori tr. Per. quam curiosa enim est observatio, neminem mori, quin cadavera incisa ea
iam mortis manifestam in sublato hoe sanguinis motu repraesentent e hinc vel inflammatio partis nobilioris, vel sanguinis ia seri extra vasa seeelso, Vel polypola concretio invasis maioribus hae rens, ν et visceris euiusdam ingeos cor. ruptio& putrefactio in defunctis elari sesime visitur. Imo quc'ue in morbis i pinsis ad hune sanguinis eircuitum omnis &ratio & eogitatio medentis tendere debet e Ita 6 neoptiei, in quibus sensu Semotu cessante , vita ad tempus des nit , iis remediis quae motum collapsum reli i, tuunt & revocant, ut sunt frictiones is V. S. spiritus sortes naribus&ori insuli, interna spirituosa data, aquae aspersio frigidae , a fatali meta retrahuntur . Crebriori vidimus experimento an mantia , quibus nulla superesse vid
batur vita , inflato aere in Iracheam vel ductum thoracicuta , i ad vitam mox fuisse reducta , cordis motu.re. sit ut . 13. Praeterea circulus sanguinis non tantum avertit mala a corpore, sed sanat etiam corpus, & hie est ille med. cus , qui languores corporis curat, haec est illa natura, quae ex veterum etiam sapientium sententia medetur morbis , ae ab omni labe corpus defendit , firmam eidem praestans sanitatem. Quamdiu enim sanguis iusto & legitim modo
per corpus sertur, tamdiu omnis corruptionis vis, ad quam paratissim lup est corpus animantium , etiam sub calido coelo & humido, qui hane maxime so- vel , infringitur ac impeditur. Et qua dis deceati modo per. venas tranM sau
suis, nullus mortas subsistere . nutu
16쪽
De nati re se artis emcacia in medendo.
peccans materia progenerari potest . Pleraeque enim morborum causae originem tuam ex imbeeilliori & in ala disposito languinis motu per viscera trahunt. Ratio vero quare sanguinis motus a corpore putredinem arceat , idemque amixtionis suae destructione, & laesione quasvis internas pernicies maehinae intendente, defendat, est , quod a iugi& perenni sanguinis progressione & eomtinua per innumeros canales ac tubulos multipliees pressione, diversa sanguinis elementa facili nexu in se eoeuntia vel secedentia perpetuo & intime misceantur, uniantur, ut omnes & unum fluidum ex diversissimis partieulis constans constituant, quod vel minimos canaliculos ei revire , & non tantum Omnes Partes rigare & s eos omnino utiles alendo, gignendo, sentiendo, mOUendo, necessariose largiri, sed δc inutiles superfluos, agiles, ad eorruptionem inis ducendam proeli ves, iniquas tandem
ipso illo intestino, sed per poros in minimos tubulos transpreisorio motu dis. solvere Ac per varia congrua emunctoria
expellere possit. Quin imo ipse motustiuorum eli ejus naturae, ut non sinat putrescere. Sola enim stasi , stagnatione di quiete hurmum & mors & morbus praesentissime inducitur, sola stignati ne humor dee edit a nativa sua erasi ,
mixtione atque textura , motu vero unice conservatur. Neque vero vita directe & proxime a debita secretione &excretione pendet, sed a sola motu , ita etiam mors , quae saepius celerrime ab animi pathemate , a spasmis, a mula externa proxima ratione incidit , a ste-fectu excretionum non dependet . Vi. demus enim eorpora quorum succi impuritatibus di sordibus stat ent , vive -- Te . Uidemus etiam corpora , motu celerrimo agitata sub magna eopi γ ex--Lretionum perire . Formale itaque vi- . tae & mixtionis corporeae non tam
directe in exeretionibus , sed potius in ipso motu intestino & progressivo
versari iudicamus , non neganteS , ' excretiones suppressas morbos cam itisque morborum progener Me r . Cum itaque tota natura mkrocos. mica, quae proxima actionum in eorpore eausa, nil nisi sanguinis cireulum & motum denotet , quem medicus sive in statu sano sive morboso homo versetur , perpetuo attendere , ac respi-eere debet , non immerito quaeritur , quomodo & a qua causa praecipua m 'tus iste & oriatur & conservetur. Novitaque cum contemplamur corporum interiora, deprehendimus omnino minruium instrumenta , quibus partes fluidat impelluntur & agitantire, esse maxime fibras & musculos vi commovendi praeditos. Ubicunque proinde hum res feruntur , live utiles sive inutiles , ibi reperies musculosas fibras ac tunicas, ex quibus etiam vasa omnis generis comstant . Est vero geometrie mechanic&harum fibrarum musculosarum constri, fio, ut irrisatae tenesis mo aereo- aethereo elasticae indolis liquido iniusto' motu se conservent , contrahantque ,& huius contraction=s vigore ae robore
instar emboli liquida contenta propellant, quem motum activum fibris p r prium systolem Gra ei appellant. Quod vero eontractivo motu gaudeant fibrarmusculosae , ex ipsa incilione muli torum in animalibus statim post mbr-t .m , vel in vivis etiam facta elaris. fime apparet . Et quod cu losum est et simulae deserit ea lor eorpus , cessat quoque illarum eontra 'so. Alter/mo ius museulorum , qui priorem sulae quitur , Ne tu igis pass=ve sese babet . est ipsorum expansio , & is 2 eopia& impetu sanguinis ire partes masculosas illaberitis. F De dupli et muscul farum partium motu systobrς & dict- noles simpliciis moi, totu, Ni mori mei reuitus & ex eo dependens secretionum , excretionum atque cecini inraias
vitalis & animalis universum meo tium, eontinetur. Hae motus si salvus , integis & secundum regulani est , sannalem esticit , turbatus vero morbos parit. Et misabile est, quod i finitae sapientis artisex Deus, certe simplieissima methodo ac via, unico nem
νε systoles ac divitates inritu, fibrarum
17쪽
motricium constrictione , dilatatione&ieordis ae terebri essicitur, ut unus saltem impulsu ac propressu liquidorum, om- cordis pulsus & motus, ad motus proparies actiones universi eorporis & animaeibandos & continuandos si idoneus, noti functiones sustineat atque perficiat, adeo interrupta serie in universo corpore et is ut huius motus reeiprocatione &debito iam per e entum annos. Qua de causa successu perpetuitas sanguinis circuli , syncopticis, si saltem semel incipiat ruris sive perpetuus ti continuus motus, quissus cor moveri, mox toti eorpori redit satigavit tot nobilissima ingenia , eon- vita , sensus motusque . Hoc est illud tineatur. Ad duplieem vero hune m tartificium summum mechanicum iatum, qui&in eor de & in reliquis m lstruetur a corporis nostri reconditum .sculis celebratur , ibique pulsus , hic to-iquod motus vitales administrat, quod nus& tenso dicitur, duo fluida requi- ex causis mere corporeis pendet, & na-runtur, unum mobilissimum elasticum, tura a medicis appellatur, quae maxime quod eerebrum & nervi subministrant, omnium in consideratioRem physico-& maxima moventis vices gerit, alte- medicam venire debet, si de vita, derum crassius, quod mobiles partes tue-lsanitate , de morbis & illorum curali tur, sanguinis nempe & humorum ma Line quaellio incidit. Neque natura eumla d Nerveum fluidum fibrarum con-ianima hoc in negotio est confundenda . tractionem. dilatationem vero earun-aquae non motus ordinario eisicit , sed
dem sanguinis in vi cinas partes appulsusspotius illos percipit, aestimat, judicat, . magis emeit o qua distensione & mole dirigit, per meras ideas&aestus imm
sanguinis emeitur, ut nerveum majorialeriales , non tamen sine ordine , sine
eopia in arteriam di ilentam influat, &sproportione . Quapropter non sine ii reititutionem atque contractionem rur-ssigni ratione actiones naturales ab anulas urgeat; utpote dilatatio arteriae adimalibus bene & recte veteres disti , promovendam systolen & restitutione maguunt. iacit , se uti systole dum liquidum ex- I6. Ita satis deducta & exposita pellit, in vicina arteria promovet dia- natura corporis nostri , quae etiam se-stolen . cundum Hippocratem medicinae estis. Deinceps ad continuandum principium ac iandamentum , facile
hunc duplicem & revera vitalem cordis i 3am intelligi poterit, quando sermo est de fibrarum musculosarum motum O, i de natura corporis robusta, im Metili , t servanda est mirabilis illa consensio , t sensibili, morbosa, quomodo haee de- quae est inter eor & cerebrum, & inter beant explicari . Ualida igitur , robu- languinis & fluidi aer vel motum. Quan- sta, & ad vitam longam idonea natural docunque enim sanguis ministerio systo- ea est, ubi corpus fibris compactis eo-les cordis sertor ad eaput per carotides , piosis valde tensis sormatur , ubi fluisl non modo ex sanguine subtili issimo flui dum nerveum copiosum, vasa maiora dum nerveum generatur, sed & sacto & ampla, & sanguine temperato plena:
eerebri. pulsu, arteriarum pressione in- ita expedite ac promte sanguis&hum fluxus eius in nervos promovetur. Inde res per tiatum corpus circulantur. Im-
evenit, ut siquando sanguinis motus s- becillis contra natura dieitur, ubi fibrae alitur in cerebro , eo ipso quoque ne alaxioris & mollioris texturae, non tan. v eum fluidum deserat cor e musculosas ta copia adesi nervet fluidi, vasa sunti partes, syne e id docente. Contra , minora et quae omnia tardiorem &lan. quo maior est san sui uis appulsus ad ce iguidiorem humorum motum praestant . rebrum , sieuti fit in febribus a sudorise- Sensibilis natura dicitur, quae fibris su
ris, a motu corporis, eo celerior quo it ιlioribus, tensi tamen de vigore in que influxus succi nervet & appulsus eius tus animatis constat, ut ad leviusculum in eor fit, unde augetur hujus systole . etiam impulsum motum excitent. Et
18쪽
titudo emeit etiam animi habitum Ἀ- peditum, celerem & promtum. Tor pens natura est, in qua erassiores fibrae fluido elasti eo pare ius imbutae, admo tum & agilitatem parum promta sunt . Morbosa natura ita aeeipienda est, quando fibrae motriees ad anomalos motus Deile suseipiendos & propagandos quasi habitum nactae sunt, ex repetito nempe exercitio, unde magna est vis haeredita riae dispositionis, magna emeaeia mor. borum pertinacium, qui quasi in habi tum degenerarunt. Ita porro calida &scea natura , sive secundum Galenum temperamentum Cholericum est, quan do a fibrarum promto ac celeri motu sanguinis massa celeriori & concitatiori m tu per vasorum systema circumfertur . Si placidior & moderatior est fibrarum motus , & clementior sanguinis eursus
per venas sanguineum dicant temper mentum. Si vero tonus fibrarum relaxatus , si debilis est , & segni itinere
sanguis per tubulos migrat, phlegmati cum audit temperamentum. Melancholicum denique dixeris, sub quo densae , crassae & immobiliores fibrae tardiorem sanguinis ei reuitum essiciunt. Sequitur vero sanguinis cursum & animi hamtus Rectissime Hippoerates L. de aere , a tuis & locis r Mores natura compares sunt, idest sanguinis circulo senti id a me latius deductum est in Dissi de Tem. pcramento fundamento moram in gemi-
1 . Denique hae doctrina de natura bene intelliata, jam facile intelligi
poterit, quomodo aetas, quomodo victus , imo aer naturam immutet , &de eorpus ad varios mores , variasque zgritudines disponat. Haec enim sunt, quae maxime fibrarum structuram , eorporis habhum , adeo' ue & humorum temperiem dc motum immutant. Unde Hippocrates passin dicit: Natura a M.tura, eorpus a corpore differt : it. Sed .
III. aph.2. Alis naturr ad Valens, alis ad bemem bene vel male se habent. Tandem etiam ex hae doctrina intelligi v test illud, consuetudinem esse alteram
arituram, id quod & de moralibus & de Dacia in medendo. II
naturalibuq corporis actionibus valet . Si enim fibrae certae partis semel iterumque a debito suo tono, tensione aemotu recesserunt, & vel spasmum velatoniam passae fuerunt, tunc rursus facile ex hae disposito ne a leviori etiam eausa incitatae hunc motum reperere solent.18. De hae itaque iam lassicienter
descripta natura pronunciarunt Ueteres.& etiam nos pronunciamus, quod morborum si euratrix , quod saepe sola . nulla adjuta medici ope , aegritudines depellat. Haec vero tum mae utilitatis res , quae proxime spectat ad scopum
medicum , ut paulo curatius expendatur, operae esse pretium duco. Dicimus itaque, naturam non alio modo morbos curare quam motu & sanguinis circulo,sve in quibusdam partibus sive inunia
verso corpore auditore facto . Si euti enim sanguinis motus proxime omnes actiones corporis dispensat, animaeque operationes, inclinationes, mores emeit, sensum, motum de robur partibus elargitur , corpus nutrit , seeretiones& execretiones producit, ita etiam hie sanguinis circulus eorpus defendit a morbis, eosdemque tollit ac sanat. D, ximus supra, motum sanguinis a cordia& arteriarum motu, systole & diassole, a musculorum tensione & relaxatione decenti L iusta sanguinis & & humorum copia ac temperie pendere et hinc quoque Tanatio morborum per naturam ex eodem debet fundamento de ex iisdemeausis explicari. . I9. Natura vero morbis medetur motu Promessivo auctiori, hoeipia enim omnes uagnationes sanguinis &humorum, quae vitae perniciem struunt,
quae corruptionem moliuntur , removentur deplet hora, quae foecunda moris
horum mater est, tollitur, dum aucti vi progressivo intestino viqiu sanguis , imo ipsa pinguedo corporis in serum exiscrementitium dissol tur quod postea per sudorem de urinam evacuatur. M
tii quoque auctiori serum Tu perfluum impurum viseidum hine inde subsistens, dctibris ae vasis impactum attenuatur .
19쪽
landitur , & foras eiicit 'r . Motu auctiori contuni aces Obstructiones reseram riir , vasa humoribus in farcta aperiuntur; motu quoque auctiori sanguinis ad peripheriam corporis tacto malignae, sa- Iinae acres sordes ex corpore propelluntur ad eius ambitum. Ipse quoque sanguis purus mole peccans, ipsum serum
quantitate exsuderans per congruas vias
eliminatur, & hac ratione eo sis morbi sublatis, corpus ab interitu vindicatur atque defenditur. ΣΟ. Hate omnia praestat mirifica vis naturae solennibus maxime duabus mo-etionibus, spasmo nempe ae febri. Sea Lmus fibrarum certae cujusdam partis , major tenso, &constrictio est. Febris vero magis spasmus est uniuersalis totius corporis, fibras afficiens, in quo omnes fibrae maiori tensione gaudent, unde celerior & frequentior sanguinis impulsus Rex hae motus celeritate intestina praecalida commotio: in spasmis, circuitus sanguinis maxime fit inaqualis. Dum
enim ob maiorem tensionem& contra. ctionem fibrarum venae comprimuntur,
sanguinis transfluxus liberior inhibetur, unde sequitur in aliis & remotis partibus, maior humorum confluxio, vas
rum distensio & tandem , in iis locis ubi
eminent , si minus membranis firmis subjacent, apertio, unde sanguis essum ditur. Tales spontaneae sanguinis ess senes eum levamento saepius fiunt, &ra practicis eriticae ac salutares vocantur, mullo modo vi vel subito eohibendae Ita sanguis per nares in juvenibus, in scaeminis per uterum, in senibus per ve-mas sedis utilissime profunditur, si nem-e superfluus est, si peceat, si in debili.
us naturis robore motus destitutis sta. gnat . Nam flagnatio maxime sangui. nis, ex qua vasorum , membranarumae nervorum pressio oritur , spalmi &consequentis haemorrhagiae causa exi. stit. Et sanguine superfluo evacuato reliquus in venis cruor melius regitur , subigitur, ac depuratur.
2I. Febrium quoque indoles soboles spasmi est, sed magis universalis: perficitur vero sequentem in modum. Ia.
eipit primo spasmus in exterioribus paratibus a corde remotis S in integumentis corporis , cutis contrahitur , intremiis
scit , in monticulos attollitur, inalgestit , venae disparent , hine repres ussanguis ad interiora , ibique retentus , ese sua implet vasa pulmonum & corindis interiora , inde anxietates emeit, &majori impetu ac copia illapsus in caput, largiorem fluidi nervet in nervos cordis instillationem sollicitat. Quo fit, ut interiora pectoris viscera & mole sanguinis pre illa , accedente erebriori s icci ne vel instillatione , vehementius se eo trahant , cor systole aucta sanguinem impetii expellat, qui per temas ubique
in eorpore s bras transfluens, attritioue magna facta, calorem ingentem accenis
dit. Hie motus auehus & calor dissolutoria virtute gaudens, minuit succorum uantitas eoi, ipsos in serum resolveno es per evacuatoria copiosius exce
ne o. Quisque exinde facile per iciet,
febrim saepius magnam esse corporis medicinam, praesertim Hethorici, lache-dticidi sero impuro scatentis. Febrilis quoque motus praes dio est humidiori-ias , dum exsecat . dum fibras laxas robullas essicit, & obstructa viscera reserat . Magnum itemque febris est remedium adversus morbos, qui spalmis innititur , quod spasmi ut plurimum fiunt ex sanguinis copia . Qua de eausa tradente id IPPOCRATE L. V. aph. 7o.
7metriana corripiuntur, liberantur a
conet blandiu, epide a, melanchesia . Tu hi iebria est medicina sanguinem depuraps, quod sordes plurimas per emum ei oria congrua liber alius ejicit . Mem
rabile est, quod scri liit LANGIUS L. . Ep. IE. p. 2o Vidi, inquit, plus centies scabiem per retiarum febrium , praecipue
qua u.rarae crisin exortam sponte exolescere citra omne medicamensorem subsidium . Liberat etiam natura corpus per febrilesco inni otiones & secretiones a sordibus
malignis , & vitae periculosis causticae qualitatis, ipsas ex interioribus ad exteriora propellendo. sicuti videmus in variolis , morbillis, erysipelate , purpura, arthritide, variisque exanthematibi bus,
20쪽
bus, pustulis, glandularum tumoribus, anthraeibus, stabie. Simulae enim haec in habitu eorporis' apparent, protinus interiora fiunt paeata , anxiera es, inquietudines eum sebre sese remittunt . Si ouando sanguis stas a conelpit in vaseulis, ibiqne impaebis det inetur & ingentem dolorem ae inflammationem creat , ipsa febris , quae ut sympto maeon sequitur, eius est indolis, ut motu sanguinis ad partem ei latiore facto, illud sanguinis, quod ibi haeret, ouod stagnat laceessi se vel discutiat, vel ad motum ac ordinem redueat. Magna itaque praestat febris in medendo & sanum corpus reddendo, mirabilisque res est, infinitam sane divini opifieis sapientiamae providentiam declarans , quod tela morbus remedio & praes dio eorpori , quod ipsi ea usae removendae , a qua exci-ratur , idonea fit . Voluit nempe immensus Dei amor, ut perpetuo sub dilore afflictioneque lateat utilitas & sal britas . Equidem motus librilis per se' non bonus , non salutaris dicendus ;nam perse& absolute nil nisi motus est deuellens a regula , qui exercitium actionum s. n. pervertit , turbat , qui quandoque etiam pereetuo sere noxius est, ut apparet in hectiea: salutaris a tem fit relati ve de per amidens, quando causa morbi ita comparata est, ut iugulari Si corrigi ab austiori sanguinis motu possit.
22. Neque vero natura vitia ex an-uine nata tantum tollit, de febri me. etur , sed 3t superfluum Et impurum se.
rum magno eum emolumento educit .
Quod i plum videmus in coryza,' in tu sis si, di arrhaeis, vomitu, ludoribus: quae evacuationes consuetae praeservant saepisti me corpus' a gravim Ris morbis , quod vel ex eo patet, euis imprudenteri oppressae, vitae periculum afferunt, Zertior bum futurum certo praenunci aut . Fiunt &'hae evacuationum speclas non sine motu sanguinis concitatiori, non mne extremorum strictura, nee sine motu peristastico ventriculi de intecti notum aucto . Ausetur hic motus: ubi tunieae harum Nisi uim nervear, vela molemateriae vel ab eius aerimonia premuntur Ze vellicantur. Is enim ost omnium fibra.
rum de tunicarum nerveo- carnosarum genius,ut exterius mole nimia pressae, vel
a stimulo salso, aeri, punctae aut agitatae sese sortius eontrahant,quam eontracti nem postea similis expansio sequitur,qua ratione per universum intestinorum volumen expedita Se celerrima sordium fit dejectio. Praeterea de alii elironici & s teres assectus saepissime sponte tolluntura natura, motu materia peceante vel exintra torpus vel ad alias partes transmissa. Ita vidimus asthma suffocativum per erysipelas, per tumorem pedum cede ma-tosum sublatum. Vidimus epile inam Sc melancholiam curatam per scabiem,me- Iane liam de insaniam per varices, per haemorrhoides, tumores pedum & venis' tris per largius urinae profluvium .ar. Hisce dictis morbis natura sola medetur, parum iuvantibus remediis; ita
plebeii, rusti ei, & populi, qui me dieis de
stituuntur , yel natura aversari solent remedia , solius naturae beneficio convalescunt, restituuntur, 3c saepe longe feliciustiis, qui pluribus medicis te medicamentis usi fuerunt, dum varia moliendo potentioribus, remora potius injicitur efficaci naturae operationi. Memorabile est,
quod seribit SANCTORIUS Sect. I
aph. 239. Nobilium fere nemo eum remeis
diis fanamr, qui pese laborat , plebeseverosne iis plures fanantAr. Id quod ceristissime etiam valet de aliis morbis, qui felictus eurantur sine me dieis, quam si a
medie is tractentur. 24. Eget vero natura in a curatione ordine, egri etiam tempore , unde Observamus certo tempore prolire vari las, morbillos, erysipeIas, certis temporibus recurrere languinis critieas per uterum de haemorrhoides evacuationes; certo tempore, maxime septimo die ,
solvi graves inflammationes, septimo, undecimo vel decimo quarto die libreseontinuas δt ardentes solvi; certis quoque temporibus fieri in febribus e v cuationem per sudorem , per alvum ;& in gravidis a vehementi uteri haemorrhagia abortum fieri debito tempora.