Vita Francisci Borgiæ tertij Societatis Iesu generalis a P. Ribadeneira Hispanice scripta; Latine vero ab And. Schotto Antuerp. vtroque eiusdem Societatis sacerdote. Accesserunt nunc primum Pia opuscula Francisci Borgiæ

251쪽

232 DE VITA FRANC. BORGIAE Versanti, non modo non reduxit, ne, vest initio, in spiritus feruore, nimium in se ipse saeuiret sed etiam habenas laxaui cicalcaria subiecit: lapides,calcem,lignaque aedi construendae, ferre eum iubens. Pa ruit ille libenter,& expedite, quasi Angeli

Vocem exaudiret. Hac enim via ad Pietatem a D E 0 est informatus, singulare ut nobis obedientiae exemplum exsisteret: Lib. r.thae Bernardum credo imitatus,qui morosi h D.2emam minis, atque dissicilis se imperiis eo cupi---r, dius subdidit, quo maiora, valetudinis i commodo mandabat.

orans frequenssudium, o Praedictiones. VM esset inops, atque obediens, quid mirum , si precandi eum missio

DEvs exornaritZQuae una virtus,radix,&quasi fons est uberta mus ceterarum. . 3 . . Prima FRAN CISCO cura in cordis p .,.-ritate paranda, quo diuinae cognitionis Matth, . radios purius acciperet. Mundos enim co

de beatos pronunciari, DE VMque visuros. Quotidie itaque, & quidem crebrius, singulis horis diurnis se ipse ad unguem e utiens,exploransque, memoria repetebat dicta, facta, ac praetermissa: inquirens in se grauiter. Bisque in die rite confessus,

252쪽

LIBER QUARTUS.1acris in aurora operaturus,& vesperi trieti se comparans,nullum diem abire patiebatur,quo non suo se pede metiretur,actique temporis rationem subduceret, si sol te reddenda siimmo Iudici esset: neue mors, ut λlet, ante diem, & imparatum opprimeret. Vix qui illi aures confitenti dabant,l quod reprehenderent, expiandumque pu- tarent,reperiebant. At ille caelesti lumine acutius videbat, semperque pauidus vixit:

omnia metuens, ac paene trepidas. Iudicia enim DEI viventis, ac videntis omnia,

longe a mortaliu iudicio discrepare aiebat: l timeret itaque, quisquis saperet, DEUM.t orandi assiduitate, hoc commodi ac- r. Ceperat, ut DEUM VUque praesentem circumferret. Quo fiebat ut vel frequens Iocus, atque neSocium, templi, ilitudinisque vicem ei praeberet, materiamque

adeo stippeditaret, ac segetem Precandi. . Primam S.I homae Aquinatis Summae partem dum euoluit, veluti Litaniam ex singulis articulorum capitibus, doctrinae, memoriaeque simul & pietatis gratia,concinnarat.

Iter ingresib, etsi corporis lassitudine

incommoda ceperat, animo tamen illud praeclare euenire dicebat, liberum sibi invia ab interpellatoribus,vacuumque tempus P s Pr t

253쪽

234 VITA FRANC. BORGIAE precandi dari.Montes enim, siluas, fluinina, dc apricos campos, herbis, vitibus, de ariaribus vestitos, ad orandum inuitare,

praeconisque Vocem emittere: DE vM ut mortalis agnoscat,agnitum amet, amatum

rerum conditarum gratia laudet assidue;&laudato, tandem aliquando, morte obita, feliciter perfruatur. Si colloquium inuito esset cum exteris hominibus, quibus non saperet C H R IST VS, sermonem illis tacitus relinquebat:

ipse colligere sese, ut in secessu versari,

locoque abdito videretur: animo D E V M praesentem appellabat,rogabatque.Discedentes vero interrogabat; Num quid νessent'

cum tamen multa iam ab illo postillassent, quae diuinis cogitationibus intus, minus intellexisset. Cum ita interdiu assidue ferme D E V M

precaretur,tum vero traquille maxime,&libere precari,post mediam noctis hora litus: quo tepore extra se rapi videbatur,ut quinque,sexue horas,momenti instar ludia caret, surgeretq; ignibus quasi inflamatus. . Michaeli Marco,ut retuli,dicto audiens vixit: precationi tamen intentus,cum dit tius aequo moraretur interpellaretque ille; valetudinis gratia, finem orandi faceret: Plusculum inqui, temporis Diadauestate .m

254쪽

LIBER QFARTVs, 23sadero. Tantam orando voluptatem capere litus,ut cum DEo luctari,velut alter Ia- Gm.cob, nec sine benedictione dimitti velle,

videretur. Extra se non raro positus videbatur; ut 8. corpore quidem praesens, animo vero in caelis versaretur. Si qui altiore voce contenderent, nihil mouebatur: at oue adeo are,qua de agereturialienas interdum ingerebat,praesertim v profanus sermo,deque nihili re iniectus esset. Admonitus itaque a Socio, praeter rena respondere nonnunquam iblitum : Malo. inquit, rudis, ct hebes rideri,quam garrulus,ct temporis iacturam secisse. Omne enim perire tempus existimabat, quod non aut DEO , aut rebus ad DEUM

periinentibus, transigeretur. Placentinus Episcopus, salutandi gratia FRANCis C V M inuiserat. Hic in medio sermonis cursia assurrexit,& quasi honoris gratia d

duceret,descendebat.Episcopus vero cum Antonio AraoZ, qui tum sorte aderat, relictus,facile quod res erat, mente diuina agitari FRANCIs CVM, obseruabat.

Orandi, & in se inquirendi studiois y.

amabat,& consuetudine illorum diu dei ctatus, Collegiorum his curam Societatis mandabat, ut eam ipsam Socios, fidei suae creditos, virtutem docerent. Neg

255쪽

DE VITA FRANC. EORGIAE io. Negociis diurnis, quoad eius fieri poterat , subducere se solitus, ut in orationis montem secederet . Eucharistiae Sacramentum assidue, clipideque coram adorabat:domoque egressus,templa hoc nomine libentius intrabat, nictantibus assidue oculis spe'ans,siue luminis ingenti splendore

praestingueretur, siue attendere animum, reuerenterque adesse ea ratione iuberet.

is. Huius quidem panis caelestis usque eo deliciis capiebatur,ut nemo unquam gulae sdeditus, pediis magis. Quo fiebat,ut dum vita excederet, nullum abire diem sineret, L .f. rv. ut alibi monui,quin rem diuinam faceret.

Immo & ipso Parasceves die, & Sabbato insequenti, cum alias canendo, sacris operari non solerer, ne iis ipsis diebus diuino illo careret bono, Liturgiam peragebat. - r. Iter faciens, quo sacrificium Missae fa- 'cere liceret, vel ad duo milliaria via dec dere non dubitabat: & diuersorii incommoda libenter ferre, dum sacris operari postridie liceret.

ι3. Eborae in Lusitania grauiter aegrotans,& lethamico morbo captus, euigilare per Vim, medicorum iussu, cogebatur.At allata Eucharistia,tanquam somno, ut erat, graui,& veterno experrectus,agilis, lacerque

maruit: ut licet infirmum corpus haberet, spiritus

256쪽

LIBER QUARTVs. a 3 spiritus tamen promptus, bonique summi appetens esset. Sacris vero operaturus, horas aliquot i precationi impendere, seque probe excutere solebat. Quotidie item, ut iam retuli, rite confessus, rem diuinam Aciebat. In media Liturgiae parte, lacrymas illi vbem tim fluere selitas obseruatum. Post, gratias

diutius agere, quod velut in Zachaei do- Lucae .mum diuertisset: ut non nisi aegre ad prandium ,δc cum suspiriis,Iobi,atque Bernardi

exemplo,duceretur.

Altari summo in Professorum aede Ro- s s. mae, imminentem cellulam frequenter adibad, quoties a negociis se publicis eri- pere ,' partemque demere posset. Ceteris item in Collegiis societatis, orationis sedem vicinam arae summae exstruendam

curauit. . O

Cubitu surgens, terram , communem ι s. Omnium parentem, hoc consilio ter quotidie osculari selebat.Primo,ut se ex humo conditum, recensque natum, eam conti gisse meminisset. Deinde ut CHRISTO, qui in terram e caelo, genus humanum liberaturus, descendit, gratias ageret. De hique ut a terris abductum, iij caelum, tanquam ab exilio transcriberet D E V s, precabatur.

257쪽

238 DE VITA FRANC. BORGIAE 37. . Sanctorum reliquias, imaginesque rei, glose venerabatur, splendideque adornari curabat: nusquana affirmans gemmas, au- Tum,argentumque, dignius impendi, vel lique,quam in auctoris DE I, D morumque cultum. Cum manibus eas tractaret, summa animi voluptate in has voces erumpebat. Saluere pignora, nobis in hoc exsilio, lacryma - . rumque valle degentibus, a D E O reliri, atque deposita: Salvete salutis nostrae spei, atque Iolam tium: Erit, erit dies illa,cum decorem induti cineres hospites nunc beati. aeterina illa luce perstumini: ct animae Sole candidiores,thronusque reser supra

smamentum clarescent.

s. Ex hoc ipso miate manavit pia, sNemnisque Societatis consuetudo, ut singulis mensibus Sanctorum nomina sorte e situla educantur,distribuanturque singulatim. Qtio die, iis conceptis,religioseque per-. selutis, opem sui quique Diui implorant. Didicerat id in gentilitia Borgiae familia FRANCis Cus: in qua illum olim morem e. i. Viguisse docui. Ognati quoque idem seruauit; multa Sociis indulgens, quo die Diui nomen sorte illis obtigisset: ipse ad haec precationi plus etiam temporis tribuere

selitus. Diuorum cultum ut excitaret, Magoretque, contra atque haeretici 2lent, qui in Sa

258쪽

in sanctonim imagines, ut olim Iconomachi, grassantur Romae FRANCI-s C V s in aes graphice is sis , dc affabre sculptas imagines, in omnes Prouincias misit. Min de archetypa donauit Sociis atque distribuit. Uisitur Romae in aede sacra B. Mariae maimit, illius eisigies a Luca Euangelissa, ut pie creditur, depicta ; religiose etiam apiis frequentatur. Hanc imaginem,cum pers tum ob antiquitatem, pietatemque uua ob pingentis fidem venerabatur F R. ANCI s C V s. Laborandum itaque sibi existimauit, ut ad archetypum depingere alteram, bona cum Caroli Borromaei, Cardinalis innocentissimi, venia liceret. obtinuit tandem,quamuis aegre,& euicit singulare oletatis in illo studium: humique in ara collocauit, suoque arbitratu exemplaria eduxit, misitque ad Hispaniae hia stas aliquot, cietatisque Collegia,ut Ui ginis cultus merito cresceret, quia mort lium patrocinium gerit. Interpellare orantem Daemoni midium

saepe fuit,nunc simii specie subsannando, nunc gigantis instar, λrma stupra hum nam maiore, spectrisque territando. Pin-tiae cubiculo digressus, Crucis se signo muniens: se stare strum.

259쪽

et o DE VITA FRANC. BORGIAE

O aspectu formidandum cacodamonem, pas obambulantem' Quo dieto acquieust F R ANCI s C VS, an inoque non nihil sedato, erubuit: quod metum eius prae se tulisset spiritus, qui ne capillo quidem capitis detracto, nocere homini, nisi DEO co cedente, queat. Interrogatus aliquando a Socio, num metuisset, obambulare viso

Daemone noctu per conclaue , membrumque domus: demissis ille oculis in

deste respondit. Issu rater certe constat,DEO permittente, apparere interdum Daemones: improbis quidem, ut a flagitiis territi a tineant, vel pumantur,bonis vero,n ad pietatem exerceantur, O

merita Meritis cumulant.

aa. Precati lumino animi ardore ad Eucharistiae aram,incidit sorte lignea columellae gradibus. Nihil ille territus orare perrexit, quoad eam, qui aderant, sustulerunt. ::3. Ea erat vultus hilaritas, decus, atque maturitas, ut Socij,etiam auctoritate summa praediti, cum pietatis calorem refiixisse sentirent, vel aspectu illius, ad pristis

num ardorem redirent. et . Methymnae Campi orantis conclaue

ingressius Hieronymus Ruisius Portillius, Collegij Rector, qui post primus Perti in nae Indiarum Prouinciae Praesectus fuit; F R A N C Q v Μ lum e splendere,fa- aciemqua

260쪽

LIBER QUARTV s. et sciemque, Solis instar, radios emittere de- prehendit. Idem in Berlangae vico, Aysae Do- et hctori Societatis usu venisse comperi. Hic intempesta nocte cubiculum FRANCI-S C I, consilij gratia, ingressus, summis in tenebris splendere omnia,non secus atque si faces arderent, vidit: vultu item oculos praestingui obseruauit.

Templa de more ingressus, incredibili a

sagacitate nouerat,essetne, & in quo altari seruaretur Eucharistiae panis ille caelestis: Vt raro aberrarit alens, Vel negans: licet lampas incensa arae appenderetur. Ognati versanti, anno C ID. ID. LII. 27. litteras a Carolo Gandiae Duce datas reddidit vetus, &doinesticus familiae cliens Sampsbn. Nunciabant laete, auum esse s ctum,natumq; primogenitum sibi FRANCI SCUM nomine,qui post Gandiae Dux. Nondum resignatis litteris, F R A N C I-s C V S vaticinans, sic tabellarium appellauit: Exspectate aduenis, Sampson: palatne Fra ' ciscus recens natus' Obstupuit ille, miratusque quis iecursor Veredarius anteuertisset, qui nullium currendi finem fecisset, Mercedem equidem,ant, laeti nunc8 abs te exigere cogitabam. Ad haec ille: Ea te priuare nolo: ter tibi An