장음표시 사용
11쪽
quo cum tertia conveniat: discrepare vero eum una ex eis a tertia discrepat; sicut sibi invicem paria sunt obiecta duo, quae pariter conveniunt mensurae communi, sibi vero imparia eum alterutrum regulae non est conforme.
Quaest. Quid et quotuplex definitio Res . Definitio est oratio id explicans quod in
re vel ita nomine est obscurum. Hinc duplex: definitio rei et nominis. Definitio nominis explicat quid aliqua voce intelligatur. Adhibetur ut tollatur confusio rerum quae ex Verborum ambiguitate nasceretur. Quamquam sere libera sit et arbitraria, debemus tamen Servare sensum quem voces habent communiter; aut saltem eas in alium non detorquere quin gravis ratio id expostulet, et sensus non sit contrarius primariae significationi. Haec definitio, in qua adjungitur sensus alicui nomini, vocatur priuata; alia vero communis . Do finitio rei adhibetur ad explicandam rerum naturam per genus et differentiam, seu per primarias earum proprietates tum generales, tum particulares. Notandum porro vocari genus id quod sub se plures continet classes vel speciesentium, quae aliquas habent proprietates communes, et R Se iovicem per aliquas speciales dinferunt et di Stinguuntur; spccies autem Posse mR-gis vcl minus a genere recedere; sit v. g. id genus: substantia; primae species erunt co Ora Et spiritus; subdividentur coreora in solida et sui- da; solida autem subdividi poterunt in Nisentia et mortua; et viventia in Plantam et animale, etc. Quae quidem omnes species magis vel minus a genere recedunt.
Definitio debet esse et ' clara, id est nullum sit Verbum obscurum vel ambiguum, alioquin inutilis esset; a' brevis, id est nullum sit verbum inutile; 3' constans genere proximo et disserentia primaria, id est objectum confundatur cum
aliis quam paucissimis, ab Iaisque secernatur Per
12쪽
proprietates quae ipsi soli conveniant; seu id genus exprimatur a quo species minus recedit, et ea proPrietas quae speciem constituit. Hae conditiones omnes reperiuntur in hac desinitionei homo ESt animal rationais, aut intelligentia cui
Quaest. 5. Quid est divisio Resse Est distributio generis in suas Species,
seu classificatio specierum . Debet esse Iv integra, id est omnes enumerare species; u' in membris opposita, id est unum in altero non contineatur; 3' immediata, id est nulla interponi possit divisio inter genus et species enmneratas, Seu species in divisione enumeratae aequaliter recedant a genere. Hinc non recte dividerentur corinpora viventia in plantam, hominem et belluam, quia haec divisio immediata non est cum interis poni possit generalior species , nempe animale , quae nominem simul et helluam comprehendit.
De natura et divisione Philosophiae.
Quaestio Prima. Quid est Philosophia Res . Philosophia in genere spectata dici potest scientia entium, corumque relationum, et in hoc seu Su omnes scientias omnesque veritates
comprehendit. In sensu strictiori, definiri potest: scientia entium rationis discursu fundata. Quae quidem desinitio omnes habet conditiones requisitas: I' est clara et brevis cum nullum sit ver-hum ambiguum vel inutile; α' constat genere proximo et disserentia primaria. Genus per hanc vocem scientia exprimitur, quae etiam fidei, historiae, iurisprudentiae etc., convenit. A quali-het autem distinguitur Philosophia, quia uulla scientia praeter ipsam rationis discursu sundatur. Hi ne ad Philosophiam pertinent x omnes Cognitiones certae aut evidentes, quas ratio solo
13쪽
iumine naturali deprehendit; χ' omnes eae qua ex primis principiis per discursum eruuntur, quia
Existere scientiam aliquam veritatis ration fundatam, proindeque Philosophiam, nemo sane ambiget, idque praeterea tam clare ex dicendis in toto decursu patebit, ut id nunc probare prorsus sit inutile. QuaeSt. v. Quomodo dividitur Philosophiar Rem. Ex ipsa Philosophiae notione manifestum est ipsam duo iu cludere: i' medium veritatis inquirendae; a' veritatem detegendam. Hinc duae partes; prima de medio; secunda de obiecto cognitionum nostrarum. De medio disseritur in Logica; de objecto disseritur in Mela physica, Ethica et Ρhysica. Haec tractat de objectis corporeis, de eorum proprietatibus et rationibus, proindeque de Mathesi. Metaphysica vero et Moralis, de objectis spiritualibus; illa quidem de oralium proprietatibus et eSsentiis in genero sup ctatis , et de natura et attributis spirituum in specie; haec vero de eorum relationibus ad soinvicem, proindeque de legibus et regulis servandis erga Deum et societatem; Seu aliter tractat MetaphFsica de speculativis. Moralis vero de ρracticis.
15쪽
DE MEDIO cOGNITIONUM, sEU MODO VERITATIS INQUIRENDAE.
Rem. Logica definiri potest sciamia praetin mentis cogitationes dirigens. χ' Quidem scienna, quia certis innititur principiis 3 a' practica , quia regulas praescribit, et haec duo ex dicendis pa
Mentem autem dirigit in disquisitione veritatis, ideoque ro motionem claram ideae qua entia nobis innotescunt, αφ judicii, et 3' ratiocinii, quibus entium relationes percipiuntur, regulas certas praescri here dehet. Hinc tres in Logica sectiones. Appendicem addemus de methodo, per quam ordinem inter alias operationes in ti-
16쪽
Nore quaecunaque de ideis inquiri possunt ad
Logicam reseruntur, sed ea innium, quae requi runtur ut entium accurata notio obtineri possit, et ita iudiciis rectis materia praebeatur. Quae dam dicemus de idea in se spectata, et quaedam de ipsius expreSSione.' ARTI cutius I.
Taix circa ideam inquiri possunt; 1' quid sit: a' quomodo dividatur; 30 quaenam sint mentis
a' Non posse percipi anter ideas relationem quae nullo modo existit; proindequa 3' impossibile non posse percipi ut possibile; nam prius est eSSe quam Percipi; unde . Tqpugnantes ideao videri nyn possunt convenienteS, Sic F. g. circulus percipi nequit, ut patet, quadratus. Obj. 1' At quando invincibiliter decipimur in judicando, ergo percipimus relationem quae mou
17쪽
s ciIO I. 131 Res . Neg. cons. Judicamus enim tunc nou. luia percipimus, sed quia credimus percipere: id autem credimus quid contrarium. non satis evis denter apparet. Sic e longinquo turrim credimus Se rotundam, quia quadrata non clare videturi. InSt. Bolatio convenientiae v. g. quae Percipitur, perinde se habet ae si nuIla esset ; porro si nulla esset, percipi posset repugnantia; ergo, etc. ReSP. Neg. Mai. Pon convenientia quae existit, quamvis non percipiatur, excludit repugnantiam; Porro evidens est id non posset percipi quod non eβt; at Vero repugnantiam supponit, nedum ex Hudat, quando nulla est.
O . a' Impossibile judicari potest possibila,
ergo et percipi. Rem. Neg. cons. Quia nilaum esse potest iudicium cum clo aliquo eate id affirmari possit quod
et non convenit; id autem Percipi, repraesenta rique quod non est, evidenter repugnata si res gem esse in hac urbe judicare possum, etsi ro. Vera non adsit, illum autem in ea/videre im
sese. Nou judicatur nisi quod prius percipitur
..Rev. Neg. ant. Ratio patet ex prius citato exeminiso ... Equidem idea de qua affirmatur aliquid percipi debet, alioqui nihil posset pronuntiari pati necesse non est ut percipiatur relatio quae inter utramque ideam instituitur. .
et Quaest. 2. Quomodo dividi possunt ideao ZRev. Dividi possunt 1' in ideas rerum spiri
tualium, et rerum corporearum. Illae Verbis ordinario nobis innotescunt; hinc eas intelligere quasi intus legere dicimur; hae vero sub imagine exhibentur, ideoque eas imaginamur. Hinc intelligentia imaginatioque nuncuραntur. Postemriorum idea subdividitur in puram imaginationem, et sensationem; in illa interius tantum imaisgo rerum repraesentatur; in hac per Sensus et cum aliqua Impressione eo ori facta menti perhibentur. λ
18쪽
14 LOG IcA, ας Dividi potest idea in universalem, qua omnia alicujus speciei entia comprehendit, V. g. idea hominis, et particularem quae aliqua dumtaxat comprehendit. Si ens unum determinatum tantum Praesentat, V. g. Petrum, vocatur sin
3- In ideam rei sive substantiae , V. g. circu Ii, arboris, etc.; ideam modi seu qualitatis, v. g. motus, coloris; et ideam rei modificatae, v. g. turris rotundaE. 4' Dividunt aliqui in oeram et falsam, at Divola haec distinctio; idea enim neque vera eStneque salsa, cum nihil pronuntiet, aut certe Requivocatione sun data; si enim per veram intelligatur ea quae conformis suo Objecto, tu ue Omnes Verae erunt uno sensu, quia omnes Cou
formes objecto quod repraesentant; si autem hane repraeSentationem applicare velimus objecto externo, saepe discrepa hit, ideoque falsa erit. 5' Dividunt notitiulli in claram et obscuram, distinctam et confusum, at omnino improprie; nam omnis idea est clara in so, id est clare et distincte metiti exhihet id quod repraesentat; alioqui, quo Plures essent, eo confusius obiectum Conciperetur, quod sane absurdum est. Eae potius i erfectae dicerentur, quia non Omne1 Objecti proprietates essentiales exhibent. 6' Dividunt alii in adventitiam et innatam ,
sed de his infra. 1 . t. : i l '
Quaest. 3. Quaenam sunt praecipuae mentis functiones circa ideas pRωρ. Multiplices sunt: iv resexto , Seu continuata altentio ad objecti proprietates ejusque relationes . Necessaria est ad rationis ingentiqua Persectionem. Imperfecta quippe necessario eSt cognitio quae non diuturna attentione maturata digestaque est, cum sere nunquam mens Primo latuitamrelationes objeetorum iuste percipere
a' Compositio, seu plurium idearum, collectio,
19쪽
ut unica efficiatur, et hine naseuntur ideae compositae , V. g. horologii, spherae, eorporis humani, etc. atque istae d finiri possunt, quia evolvi, explicarique possunt singulae ideae ex quibus eomposita coalescit. Sic definio iustitiam voluntas ConStanter reddendi cuique quod suum est; evolvendo I ' ideam voluntatis, α' juris, 3 restitutionis, etc., ex quibus justitia coalescit 3R Resolutio qua mens ex ideis compositis aliquas detrahit, ut notio fiat simplicior. Id ea autem simplex dicitur, cum ex aliis: pluribus non est veluti conssata. Et haec definiri non potest, quia cum composita non sit, expIicari aut evolvi nequit: tales sunt ideae affirmationis , nega
4' abstractio qua mens aliquas proprietates objecti removet, ut alias facilius perspiciati Sic in geometria Iongitudo primum, deici latitudo,
Postea SoliditaS, separatim considerantur. Ex ea nascitur onthologia usi entia in genoro syst tantur, remotis his quibus sinenltaria Constituuntus a Sic hominem in genoro couSidero, attendens udejus corpus unimam, et Proprietates omnibus communes; id. omne removens quo sit singularis; ut V. g. existentia, figura, indoles, etc. In ah-stractione distinguuntur IR Comprehensio, seu at tributorum complexio; α' ext nsio, seu subiecto
rum quibus conveniunt collectio. u5' Comparatio idearum qua mens Proprietates earum relativas considerans deprehendit, ante iudicium utrum inter se con euiant, necne. Q
De idea in sui expressIone eonsiderata'. 'in' 1
i CuM ideae internae sint, Exprimi non possunt nisi signis exterioribus. Signum autem dicitur id quod nos ducit in alterius cognitionem. Aliud significat ex natura sua, ideoque vocatur natu-
20쪽
. o 'rale; aliud ex hominum conventione, et dicitur arbitrarium. Exprimi possunt ideae nostrae bouduplici signo: I' naturaliter, gestu; Σ' V rbis,
EX CODVentione. Verba autem pronunt:ata esse Possunt aut scripta. , QuaeSt. I.. Quid est gestus p . t e
ReSP. Gestus est quidam corporis motus VEIsitus quo aliquid signifieamus. Est homini natu ratis , totoque eorpore diffusus; at frequentius o adhibetur. ati iis qui vividam habent imaginationem, quia expressius exhibet eorum motus et sensationes; unde magis eo utuntur . Orientales queis lucet sol fervidior. 11. Quaest. a. Quid est locutio ReSP. Locutio est sonus articulatus ab homine rotatus, ut aliquid significetur. Dicitur articu itus, quia ex sociis elementaribus efficiuntur SFI labae prope infinitae, quae voluti totidem articuli sonum hunc partiuntur. Evidens est Voces e mera conventione significationem suam habe Te, nullamque tiriguam esse naturalem, 1', quia nullam haboni .eum rebuam necessariam e natura Sua relationem: a' quia semper in divorsis locis et temporibus variantur: 3' quia nulla lingua omnibus nota est quin addiscatur; atqui tameia signa naturalia ab ipsa natura omnes hausimus, omnes intelligimus, nec ea variantur, etc. 3 er.
, O f. 10 Nomina derivata et imitantia, v. g. triangulum, et πox gallica Couectu, significant res ipsas ex natura sua; ergo, etc. Rev. Neg. ant. Quia derivata non significant nisi eo quod jam de eorum . radice conventum est, nec intelliguntur ab iis qui linguam hane non norunt, unde radices desumptae sunt. Imitantia sunt pariter arbitraria, quia iis alia substitui possent, i dum haec ad aliud adhiberentur; v. g. vox mucoiausignificare posset avia huius