Institutionum philosoficarum elementa auctore Receveur

31쪽

SECTIO H. ' agnon spectat Sensum intimum. Imo aliquo sensu circa causam non decipitur, nam provenit dolor ex irritatione nervorum membro Correspondentium 3 hinc ex habitudine quae judicii hujus eau-

est ad membrum refertur. . Nou repugnat quemquam calere simul et sei gere in diversis partibus. Iudicia autem quae tunc feruntur, necessaria ut mens corpori invigilet minime contradictoria sunt cum ferantur sub di- erso respectu; nec adest praecise in mente duplex dolor vel sensatio opposita ; mens nec Diget nec calet, sed simpliciter dolet; dolor autem refertur ad duplicem causam, qua revera corpus afficitur.

EvIDENTIAM nuncupamus perce tionem claram et distinctam conMeniσntiae Dei repugnantiae ideα-rum inter μὴ supponit proinde notionem persect/μ entium, eorumque relationum accuratam coguitionem.

PROPOSITIO .

Eoidentia est moti m infallibile iudieandi.

Prob. I' Evidentia est motivum in saltibi Io, si nunquam possit nos in errorem inducere; atquὶ revera nunquam Potest nos in errorem inducere, nam fundatur in clara perceptione relationis idearum inter se; porro impossit,ile est, ex antea dictis, percipere relationem quae non existit 3 ergo, et .

div Nntura omnes invincibiliter impellimur ad credendum id quod evidenter percipimus e quis enim. dubitare posset, his duo dare quatuor, to tum esse majus Sua parte, etc. 3 atqui propensio invieta sallere nequit; ergo, etc. .:3o Evidentia est evidenter motivum certum,

a Diuiti eo by Cooste

32쪽

si non possit supponi falli hilis, quia omnia necessario incerta fiant; atqui si evidentia supponatuu saltibilis, omnia, ete. Quodcumque enim aliud motivum suspectum erit, nisi ipsius certo cognita sit insallibilItas, porro cognosci non P

terit si removeatur auctoritas evidentiae ; ergo , etc.

Obj. x' omnes istae probationes supponunt quaestionem , nempe evidentiae insallibilitatem; incertum quippe erit quidquid hic affirmatur, si suspicari possit evidentiam esse saltibilem; er- gQ , etc. Rem. et ' Idem gsse dicendum de omnibus quae Proponi possint objectionibus, nam nihil valent nisi evidentes supponantur, et evidentia insalli-hilis sit. Rem. 2' Dist. ant. Supponunt quaestionem , sed eam ita clare evolveraclo ut jam negari non Possit, conc.; aliter, neg. Equidem non stricte Popositionem hanc probare intendimus , sed e

tantum modo explicaro, ut adversarii eam admittere cogantur; quod quidem efficimus eam per syllogismos eruendo ab aliis, quas necessario omnes fatebuntur, dummodo rationem non abjecerint .

O . α' Evidentia quotidio impellit ad iudicia

Contradictoria, proindeque salsa 3 ergo non eStanotivum in salii hile. R P. Neg. ant. Nam omnino impossibile est videri posse repugnantiam simul et convenientiam inter duas ideas, quia utraquE simul eSSenequit; atqui, ut toties diximus, percipi nequitquod non est. Inst. Saltem credimus nos ab ipsa impelli; ergo revera nos sallit. Re'. Neg. cons. Nosmetipsos enim decIpimus, sine ratione iudicando adesse evidentiam , cum non re era est; modica autem saepe sufficeret attentio, ut rem evidentem non esse depreheu

33쪽

Inst. Aliquando invincibiliter erramus; ergo

tunc saltem nos sallit. iRev. Neg. cons. Tunc enim non iudicamus ex evidentia, sed ex abstrusis ratiociniis, vel ex opinionibus obscuris, quas veras ideo tantum judicamus, quia salsae non evidenter percipiuntur. Inst. In his casibus saltem, evidentiam aPParentem confundimus cuin evidentia reali; ergo nunquam ex evidentia certo, et sine errandi sormidine judicare possumus, quia semper timen' clum est ne idem eveniat.

V. Neg. cons. Non magis id timeri potest, quam timeret aliquis ne sorte erret in via sibi RPPrime nota , quia aliquando devium iter loco recti assumit. Sufficit ut aliquoties certo sciamus nos habere evidentiam realem; atqui id certo Scimus, cum semel definitis ido is judicium serimus hac definitione sucidatum. Sic definita idea

totius et artis, certum est hac definitione sundatum judicium, qua affirmatur totum eSSe majus Sua Parte. St. Semper timendum est ne consandamus evidentiam apparentem cum reali, nisi detur me dium quo una ab altera secernatur; atqui nul lum dari potest medium certum cum ratio adhuc eo carens decipi possit, habendo ut certum, me dium quod tale non esset; ergo, etc. Rev. I' Ad maj. Non requiri ut semper evidentia apparens possit a reali distingui, sed sus- sicere, ut certo judicemus aliquoties evidentiam esse realem, sicut sufficit ad ambulandum cum

securitate, ut aliquas vias rectas esse certo eo

gnoscamus , etsi non omnes devias distingue

remus.

Rem. Nego min. Enim medium illud datur in

perceptioue clara relationis idearum 3 cum nempe definitis ideis judicium in ipsamet definitione fundatur: ut in his: bis duo dant quatuor;

idem esse nequit simul et non esse . Nec ulla

tunc timeri pote3t deceptio , quia prope io in

34쪽

vincibilis ita nos impellit ad iudicandum ex hae

regula, ut ne minima quidem esse possit haesitatio ; porro certat udo ibi necessario est ubi dubium esse prohibetur.

DE SENSUUM RELATIONE.

BELLTIONEM sensuum dicimus eam mentis a Llactionem, quae in nobis per fissus excitatur, et quam ad objecta externa, tanquam ad ejus OC- Casionem reserimus . Ideoque in hae duo distinguenda, I ' assectio mentis, seu sensatio; I' ejus relatio ad objecta externa. Porro notandum nullam esse necessariam relationem inter sensationem et objecta externa, eamque pariter in mente excitari POSSe, quamvis nulla eam objecta Pro ducerent, idque quotidie sit in somniis. Hinc Sensatio in se praccise sumpta non potest e i Sten tiam corporum demonstrare. Attamen relatio haec quae ex natura rerum necessaria non est, quoti diana et naturalis, imo ex invicta propensione Iecessaria fit. His positis, inquiritur utrum Sensuum relatio eorporum existentiam demonstrare possit. Negarunt quidam philosophi, inter quos Malebrane hius, qui ad revelationem confugiendum esse crediderunt, contra quos Sit.

PROPOSITIO .

Ex relatione sensuum certi Possumus ene genσ-ratim existere corpora, eaque speciatim, quibus sensationes excitantur. Prob. Omnes habemus a natura propen Sionem constantem et invincibilem ad credendum existere ea quae sensibus deprehendimus. Quis enim dubitare posset id corpus existere quo Percuti tur: existero Solem , lunam , terram, in eaque

domos et homines Z Quis ambiget, quamdiu nο-

35쪽

sEcTIo II. 29mo erit, Se corpus hahere quod nutrit et fovet, et alia hujusmodi Z Quisquis conscientiam interrogaverit, deprehendet se ab infantia per totum vitae curriculum, invictae huic propensioni constanter cedere coactum suisse; atqui propensio

constans et in vincibilis noturae non potest in errorem nos inducere, alioqui tune Deus esset no-hi S auctor erroris, cum nullo modo possibili nullaque ratione efficaci, quocumque conVertamur, hunc errorem devitare possemus quem indita naturaliter propensione necessarium reddidisset; ergo, etc.

Aliunde nonne indignum Dei sapientia esset , homini constanter illudere inutili exhibitione tot

phantasmatum inaniumque Simulacrorum, Vana specie domoruin, Parentum, amicorum, etc. 3 et continuata serie sensationum et impressionum

quae jam nullius essent utilitatis p Utquid enim sensatio famis , sitis , frigoris , etc. , si nullum icorpus sit conservandum p Utquid propensio, qua hanc inutilem sensationem ad objecta referremus

quae non existerent Z Ergo necessari O EX Sensuum relatione constat eXi Stere corpora .

O . i' Haeo propensio provenit a praejudiciis, quia nempe tangimus et Videmus aliquid, er

R P. Neg. ant. Nam propensio haec omna iudicium antecedit, ab ipsa in tantia in nobis reis peritur, ipsam nec exuere, nec minuere Possumus, necessario nos impellit ante primam rese-xionem; ergo Provenit a natura. Non praecise iudicamus existera corpora quia ea tangimus et videmus, sed quia Sensationem quae inde pro venit, ad illa referre natura cogimur; Porro ue- dum ad id cogeremur, nisi Deus nos impelleret, ne id quidem cogitare possemus, quia Sensatio ex so nullam habet cum objectis relationem. O . α' Haec propensio noci est in vincibilis , nam omnes possumus judicare sensationes sine

eorporibus tu nobis excitari posse; ergo, et

36쪽

Rev. Neg. ant. Possumus equidem iudicare sensationes posse produci Sine eorporibus, atque ex

eo magis etiam certum est a Deo solo proveni in re proponsionem hanc qua referre eam ad exter na objecta eogimur, at sentimus omnes nos non

Posse, quidquid conemur, judicare eam excitari sine corporibus, et haec est invicta ratio nostrae convictionis . Sic fieri posset ut Deus eadem in hominibus ageret, quamvis mentes non haberent; attamen nemo dubitat eos anima donari, quia ad

id credendum necessario natura propendimus. Porro non judicamus exiStere corpora ex senSationibus, sed ex earum necessaria relatione ad objecta externa; hanc autem relationem ESSE.neis Cessariam et naturalem ideo certum est, quia sit in Nobis veluti sine nobis , et antecedit omnem reflexionem et nitentionem.

O . 3' Saepe sensibus decipimur, V. g. in Somniis et etiam in vigilia; ergo eorum relatio non

est motivum certum . Antequam respondeam , notandum xv requiri conditiones aliquas ut sensibus fides habeatur ra. ut relatio sit constans, v. uniformis, 3. Tationi consentanea. Notandum civ relationem non ad omnia extendi, sed tantum I. ad existentiam eo Porum in genere, a. qualitates exteriores eorPO-xum in particulari , 3. aliquas tantum internas in objectis usualibus et quotidianis. His positis: Rev. Dist. ant. Decipimur sensibus ubi non adsunt conditiones requisitae, conc.; Cum adSunt, neg. In omnibus enim casibus qui possint objici, vel relatio non est constans, vel uniformis, vel ratio huic contradicit. Sic cum turris rotunda, baculum Daetum in aquis videtur, error de Prehenditur si haec tangamus. Aliunde ratio docet, ub videtur in physica, id ita fieri debere; idem dicendum de solis et lunae diametri falsis apparentiis, ubi vel modica attentio errorem ex ratione et analogia deprehendit. Quantum ad ea quae in somniis vel amentia

37쪽

sreetro II. 3 rapparent. nihil inde concludi potest. Nam tutio experimur quidem sensationes, at earum reIatio nulla ratione sundatur. Mens enim tune iudieat unice quia ideae sibi in mente ipsius succedunt, idemque evenit in febri et amentia; in alio autem statu, mens judicat ex percepta ratione et certo motivo; ideoque si posset invincibiliter de-eipi, ipsius erroris auctor esset Deus, imo et auctor minime sapiens, qui rationem dedisset ut ea deciperemur. Aliunde potest Deus ordini propter rationes in his casibus derogare , nec tunc ulla praecise est deceptio, quia nullum est iudicium stabile vel motivo innixum; at ordinem hunc instituere generalem ubi semper homo sua ipsa mei ratione deciperetur, id necessario Dei sapientia et veracitate indignum est.

DE HOMINUM TESTIMONIO.

CuM tam multa sint de quibus Sensus nos monere non PoSSunt, ne eSSario recurrendum est

ad aliorum testimonium; sedulo igitur ipsius ceriatitudo expendenda est. Quaeritur erga rq utrum de aliquo; a' de quo ex hominum testimonio nobis constare POSSit.

Testimonium hominum est aliquando motivum: infallibila, ideoques rejiciendum est dubium . universala circa facta historicα.

Prob. xv Invincibilis naturae propensio non potest nos in errorem inducere; atqui omnes natura propendimus ad credendum hominum testimonio. Quis enim dubitare posset extitisse Caesarem, aut Alexandrum; Existere Romam vel Lutetiam, etsi non viderit Z ergo, etc. αψ Ex hominum testimonio de aliquo possumus esse certi, si qRaudoque nec decipi nec de

38쪽

3 α LOG GA , cipere possunt. Porro id revera ita esse eertum est; cum enim iactum est grave, plurimique testes; et ' decipi nequeunt quin omnino sensibus careant; a' nec decipera quin statim fraus deis

tegatur.

3' Si de omnibus saetis ab hominibus relatis

dubitandum sit, ruunt necessario i ' religio quaissactis sundatur; α' societas cujus vincula, legum nimirum auctoritas regu inque majestas disrum pentur; a' proprietatum distinctio, quarum in incerti erunt tituli- atqui haec omnia tam absurda sunt quam horrendar ergo de aliquo certi possumus esse ex testimonio hominum .i Nunc antequam aperiamus de quo certi essa Possumus, aliqua praenotanda. t ' Circa iactat alia sunt ρraesentia, Seu coact- να, alia Praeterita, quaedam Publica, et quaedam Priata; quaedam sensibilia et obvia, alia ero obScura; tandem quaedam naturalia, alia

SuPernaturalia.

20 Circa testes: alii sunt oculati, alii historici. In his vero alii icoaevi, alii posteriorcs. 30 Circa conditiones requisitas: r' factum de obet esse publicum ci grave ι 2' testes ita num a rosi ut evidenter appareat eos nec decipi potuisse nec decipere. Λugebitur quodam modo testimonii firmitas , si IV sactum conjungatur neceS-sario cum aliis Posterioribus certis; α' si ab his referatur quorum negare intereat ; 3q si testes suam consequenter instituant agendi rationem rat non necesSariae sunt hae tres ultimae conditiones. His praenotatis, sit.

PROPOSITIO T.

De factis praesentibus certus nos facit hominum

. I testimonium.

Prob. Possumus esse certi da saetis praesen

tibus, si testes circa haee neque decipi possint,

39쪽

sECTIO II. 33 neque decipere; atqui aliquando testes, neque, et .r' Decipi non possunt. Cum enim factum est grave et publicum, plurimi testes decipi nequeunt quin omnino sensi hus et facultatibus humanis orbentur, quod sane minime singi potest. α' Decipere neqneunt. quia id nec velle nece incere possunt; et v noti velle; saepe enim facta testantur homines quibus fraus esset inutilis, imo noxia, cum nempe facta sunt ipsis indifferentia aut ignominiosa; porro homines multos in Daudem inutilem aut noxiam consentire repugnat, quia omnibus est innatus veritatis amor et sa-mae studium; omnes horrent mendacium nisi ex eo utilitatem percipiant; omnes notam impOStoris reformidant, ideoque in deceptionem conSentire nequeunt , quin indolem communem, amo. rem Sui rei ciant, quin sint amentes , quod in

multis impossibile est. Aliunde saepe colloqui nequeunt ob locorum distantiam ; semper diversas habent opiniones, cupiditates, commoda; Sem per timendum esset ne quis fraudem Prodat; quae quidem omnia collusioni obstant. a' Efficere non possunt, quia statim fraus detegeretur: cum enim factum est grave et publicum, illud homines expendunt priusquam fidem adhibeant, ideoque Statim undique reclamarent, et fraus detecta per sa-cile et levissimum examen , nihil nisi contem pium impostori relinqueret. Et Vero cum reserunt omnes praeIium aliquod

victoriamque deperditam, insaniret profecto qui diceret tostqs decipi potuisse; et pariter qui contenderet eos decipere; notitie etaim dimentes ESSent

milites qui se victos dicerent cum id salsum esset;

et aliande nonne statim undique, nisi res ita sit, omnes populi reclamarent; ergo ex test. , etc.

Obi. ' Pauci homines decipere possunt; ergo et plurimi. . Res . Neg cons. Nam ita numeroso testimonio

reperiuntur ut fraus sit impossibilis, et ' humani.

40쪽

tali necessarIo ingenitus veritatis amor et horis ror mendacii, quem , sine causa , multi testes EX uere nequeunt: a' locorum aliquando distantia: 30 collusionis impossibilitas ex diversis opinionibus, commodis, desideriis, motivis, Passionibus, orta; 40 timor proditionis, si sorte aliquem Poeniteret; quae quidem efficiunt, ut noupossint testes plurimi omnes in errorem Consentire; atqui haec in uno homine deceptionem non impediunt; ergo, etc. Aliuude, ut jam diximus, undique reclama

retur .

Inst. Quod convenit uni , convenit omnibus: ergo si unus possit decipere, Pariter PlureS.

Resp. Dist. ant. Quod convenit uni, convenit omnibus Separatim sumptis, cono.; omnibus con globatim Sumptis, seu omnium collectioni, Heg. Vidimus enim plurima reperiri in numerOSO te Stimonio quae non equidem singulis conveniunt, sed quae necessario ex collectione sequuntur. Inst. Sed ne quidem collectioni compelit necessario veracitaS; ergo, etc. R P. Neg. ant. Quia plurimos testes nos decipera non posse probavimus . Non sunt equidem,

si velis, veraces Uecessitate naturae, sed necessitato circumstantiarum, quas mox enumeravi. mus. Aliunde nonne Deus auctor esset erroris,

qui nobis propensionem hanc indidit, qua hominum testimonio credere compellimur ' Praeterea, nil quid iacultates omnes et propensiones quae ala homine societatem requirunt; facultas suas Cogitntiones sibi mutuo communicandi, si Veri

Iol; si nullam sibi invicem fidem adhibero do-

Inst. Plurimorum probitas aeque, imo magis incerta est quam unius; Ergo aeque timendum est ne decipiant. Re . Neg. cons. Quaecumque sit enim probitas testium, Semper eos, cum multi duut, deci-