Institutionum philosoficarum elementa auctore Receveur

21쪽

SECTIO I. III is, vel inter se convenire homines debuerunt de verborum significatione, Priusquam Sermonis usum habuerunt; atqui hoc impossibile est; ergo, etc.

Resp. Neg. mai. Nam inter haec duo medium aliquod datur, cum linguam homines a Deo potuerint acciperct initio creationis, quam ad Posteros persectam, ut fit hodie, transmitterent. Addunt plurimi conventionem signis fieri potuisse, sicut quotidie sit inter matres et insantes;

idque confirmatur exemplo Americanorum et Europeanorum , inter quos tandem de lingua communi conventum est ΟPe signorum, cum antea, Iingua ignota, loquentes, neuter alterum intelliis gere potuerit. Quaest. 3. Quaenam est origo linguarum Seu locutionis Z .R P. Certum est Sermonis usum hominem statim post creationem accepisse. 1' Ex historia: in libris enim Moysis, quos alibi veraces ostendemus, inducitur Adam statim a creatione loquens cum Deo et cum uxore sua , et animantibus nomen imponens. α' Ex traditione constanti et universalie nulli bi enim, nec in sabulis, nec in historia reperitur Sermonis et linguarum inventor; nusquam gentium, artis hujus tam utilis pariterque mirabilis, sicut aliartam artium inventio, homini tributa est. 30 Persectae videntur ab initio mundi apud varios populos, iisdemque elementis omnes compositae, quod evidenter non iactum esset nisi post longum tempus, si ab hominibus iuventae

fuissent.

4' Reperitur usus sermonis apud sylvestres Populos, quibus sere inutilis est: quibus proinde, Disi a Deo accepissent, adhuc ignotus esset, Cum plures alias artes minus dissiciles nondum repererint.

50 Tandem addunt aliqui sermonis usum inva-niri ab homine non posse, quia non loquuutur

22쪽

homines nisi postquam audierunt, ideoque muti sunt omnes surdi, et sylvarum incolae; quia ne ipsius quidem ideam, multo minus ejus desiderium haberent qui eo carerent: quia lingua inveniri nequit nisi in societate, societas autem Aine lingua impossibilis; quia tandem nulla esse potest cogitatio aut idea, nullumque judicium sine verborum usu: porro lingua evidenter inveniri nequit ab eo qui nec cogitare nec judicare PoteSt. Quoest. 4. Quotuplex est sἰgnificatio verborum Resρ. Duplex: una principalis et primaria qua in

ab initio habuerunt; altera accessoria, quae PO stea adjuncta est I ' ex usu, a' ex analogia, 3'ex modo loquendi; ex analogia et usu nascuntur

verborum fgurae, ex modo loquendi Igurae cogitationum . Atque hinc nase Itur in verbἰs obscenitas, quia ideae principali adjungitur ex usu, gestu et figuris manifestatio quaedam turpitudinis, quae aliis verbis ita velo tegeretur, ut meus vix Rutcum horrore ad id attenderet, quod ipsi verbis obscenis detectum et jucundum perhibetur. Quaest. 5. Quid Scriptura, et quaenam ejus origo Rem. Scriptura in genere quodammodo dici Potest pictio idearum. Ideae autem pingi possunt vel in re ipsa, vel in rei expressione. Hi ne duplex praecipue Scriptura, hierogIlisca et a*habetica. Pingitur primo scribendi modo res ipsa, vel ipsius praecipua circumstantia , Vel alia res quae ob similitudinem et analogiam in ipsius da-cit cognitionem; pingitur autem Secundo modo vox per syllabas distincta. Ρrima stripturae species , quia obscurior, diu ab AEgyptiis qui eam iuvenerant, in iis quae religionem spectant, adhi-hila est. Scripturam a Deo Μoysi datam perplures contendunt ; alii aulam rectius Μoyse eam Censentantiquiorem. Graeci ejus inventionem cadmo tri-

23쪽

buunt. At certum est apud Phenices et aegyptios diu ante Cadmum in usu suisse, unde multi censent eam ah 2Egyptiis inventam fuisse. At negant aliqui recentiores eam ab homine unquam inveniri potuisse. De his consule libros inscriptos et Tentamen de hieroglyphis, origine des is , Letires de quelques Abs, Recherches philosoPhigura, et . In latere, lapide et aere, diu res graves et Pu hlicae varios apud populos exaratae sunt; aliae in membranis, pugillaribus, Papyro et Pergameno.

SECTIO SECUNDA .

DE IUDICIO.

CUM Entἰum natura per ideas nobis ἱnnotuit, de earum relationibus per judicium pronuntiare necessarium est. De hoc igitur nurio agendum. Spectari autem potest sicut idea in se precise , et in sui expressione.

ARTICU Lus I. De iudieio in se spectato.

De judicio qua nor inquiri possunt i I ' quid

sit, et quomodo dividi possit; α' utrum aliquando certum esse possit; 3' ex quibusnam motivis oriatur certitudo; έ' tandem quibus de causis erroneum et salsum iudicium fiat. Quaest. I. Quid et quo tu plex iudicium lRem. Iudicium est actus mentis simplex, quonfrmiamus duas ideas inter se conoenire vel

non con Enire.

Dicitur I' actus , quia mens non simpliciter eonquiescit in perceptione relationis idearum, Sed de ea pronuntiat; alioqui non distinguoretur ab

idea, nec ullum esset judietum salsum; ibi enim

24쪽

tantum est salsitas ubi id, quod non est, an

firmatura

a' Dicitur simplex, quia eonsistit unice in as-

firmatione et assensu, quae quidem nemo Sane

dividi posse dixerit. Atque hinc etiam Patet judicium referri ad voluntatem, quia ipsius est anfirmare et assent ire.

Cum mens humana possit aliquando decipi in iudicando, dividitur iudicium iv in uerum et fal-

Sum. Cum etiam aliquoties timeat ne decipi tur, dividitur α' in certum et incertum. Distinguunt alii liberum et necessarium , at hoc utrumque vix differre videtur a judicio certo et incerto. Omne enim judicium certum rapit mentis a SSen in sum; alii etiam judicium de rebus in ordine ad NOS , et des rebus in Ordine ad se, sed sutilis videtur haec distinctio, non enim a nobis inquirimus quaenam nobis videantur rerum relationes, cum de hoc ne dubium quidem esse possit, sed quaenam Sint revera in se: haec ergo omittamus. Judicium verum dicitur illud quo affirmatur id quod revera est; salsum autem illud quo anfirmatur id quod revera non est. Iudicium Cerintum est illud cujus veritas ita menti innotescit, ut omnem excludat errandi sormidinem; incer tum vero i Ilud quod serimus cum aliqua errandi formidine; atque hiuc patet evidenter esse interutrumque discrimen. Omne quippe judicium certum, Verum Sit Eliam necesse est. Iudicium autem veru in aliquando incertum esse poteSt. Notandum porro veritatem definiri id om noquod est, seu realitas entium, eorumque relationum; certitudinem vero, firma mentis adhaesio alicui veritati cognitae. Ηiuo veritas independens est a cognitione nostra, non autem Certitudo.

Triplicem certitudinem solent distinguere philosophi , certitudinem metaphysicam , physicam et moralem, non quod una sit altera maior; non enim diversus gradus datur in certitudine, quae tota est vel nulla: sed quia diverso ex fonte

dimanat.

25쪽

sEcetro II. at Certitudo metaphysica landatur ipsan et rerum essentia; Sic CertuS Sum totum esse majus Sua pante. Physica sundatur constantia legum naturalium 3 sic certus sum. Solem eras oriturum: mois ratis vero, constitutione et natura mentis humanae; sic certus sum neminem sibi ultro necem, vel grave nocumentum inferre velle, nisi aliqua

ratione moveatur . . mi

Ex dictis manifestum est nullam esSe certitu. dinem sine aliquo motivo; non enim potest fir miter veritati mens adhaerer , quin aliqua ratione veluti invincibiliter impellatur; at non Omne motivum tale est ut a mente omnem Eoan

di formidinem exeludat, atque ideo hic inquiri, tur utrum detur aliqua homini certitudo, et ex

quonam motivo oriatur.

aeSt. v. Numquid certum et indubitatum iudicium aliquod esse potest Resp. Negarunt olim multi veteres aliquam dari posse homini certitudinem, ideoque dubium universala admitti debere contenderunt; alii quia nondum veritas iis reperta videbatnr, ideoque sceptici dicti sunt, alii quia nullo modo eam in veniri Posse credebant, acatalepticique vocati sunt, Notandum porro dubium vocari suspensio. nem judicii propter rationes oppositas et aequa Ies , Ideoqua se Mario eortitudini opponitur.

Dari potest aliqua certitudo, nec de omnibus, dubitandum est ..

. Prob. I ' Plurimae sunt veritates quae neces- Sario mentis rapiunt assensum. Quis enim serioζdubitare posset utrum eogitet, doleat, existat 3 utrum majus sit totum sua parte; utrum exists-xit Lodovicus XIV, aut Alexander, etc. Atqui ubi impossibilitas ' est dubitandi, ubi nulla essa potest errandi formido, .ibi etiam ait certitudo evidenter necesse est; ergo, etc.

26쪽

22 LOGICA,

α' Vel certus esse possum de omnibus dubiis tandum esSe, vel non. Si prius, jam dari potest aliqua certitudo; si posterius, cur id affirmant sceptici tam indubitanter pS' Vel certo sciunt sceptici se dubitare, vel non. Si prius, datur aliqua certitudo; si posterius, iam redit eadem quaestio. usque in infinitatum. Hinc dubium generale includit absurdissimam contradictionem, cum admitti nequeat quin necessario praesupponatur aliqua certitudo. Ο . rq Illae nihil valent probationes quae sup-Ponunt quod est probandum; atqui omnes istae probationes supponunt quod est probandum, si quidem supponunt aliquid esse certi ; ergo, etc. Rev. xv Nullam objectionem scepticos sacere POS se, quae non ipsis adverSetur nobisque faveat, cum ratiocinari impossibile sit quin aliquid certi Supponatur ideoque vel certi sunt de eo quod affirmant, vel non; si prius, causa cadunt; si Posterius, inaniter id objiciunt. α' Dist. min. Supponunt Probationes quod est probandum ; sed illud evolvendo ut jam negari nou POSSit, conc.; alio modo, neg. Aut aliter: Supponunt quod est probandum; sed quod etiam

necessario satentur,adversarii, Cone. 3 Becus, neg. Cum enim ipsis impossibile esse contendimus aeSua existentia, cogitation , niat saltsem dubitati

ne, dubitare; numquid id negare Possent quin haec eo ipso supponerentp Nonne existere et coisgitare necessarium est ad negandum vel dubi

Obj. α' Cuilibet rationi aequalis opponitur ratio; ergo dubium, etc. Rev. et ' Redire hic primam responsionem superius allatam. 2' Neg. ant. Quaenam sunt enim rationes quibus sibi demonstrent sceptici se non existere , nec cogitare , nec ratione praeditos esse γ Qua

nam ratione crederent sine alimentis se vivera

P0βοe, vel pariter siue nocumento sumi medi-

27쪽

SECTIO II. u 3cinam aut Venenum, et alia huiusmodi multa dist. At forsitan aliquando invenientur, sicut quotidie inveniuntnr in multis aliis, quae pariter indubitata videbantur; ergo, etc. Rem. Neg. ant. Plurimae sunt enim veritates, quae ita certae Sunt ut evidenter impossibile sit eas esse falsas, V. g. hominis cogitantis aut dubitantis existentia, et eae omnes quae certitudine metaphysica laudantur. Haec ubi a mente de- Prehenduntur , assenSum ejus ita rapiunt, ut omnis erraudi sermido, omne dubium excludatur; porro ubi dubium impossibile, necessario adest certitudo. Quaest. 3. Quaenam sunt motiva quae certi tudinem parere possint PRev. Μotivum dicitur ea ratio qua mens impellitur ad judicandum; parit certitudinem cum ita mentem impellit ut haesitare non possit. VR-xiantur Rulem nae rationes secundum objectorum diversitatem. Vel Euim agitur de rerum EsSentiam Iibus attributis, et tunc dudieamus ex conscien tia; vel de factis externis sensibilibus, et haec creduntur e sensuum relatione; vel tandem de factis extra Sensus positis, vel veritatibus rationi imperviis, et tunc requiritur extrinseca rati Seu auctoritas, v. g. hominum testimonium Vel

Dei. Do his motivis moriam agendum.

DE SENSU INTIMO.

SEπsus intimus , aut conscientia , dicitur Perceptis quo mens de suo statu admonetur. Cum sit vitae exordium fundamentumque Omnia certitudinis, ab eo incipiamus .

28쪽

PROPOSITIO.

Sensus intimus est motioum cerium et infallibila judicandi.

Prob. I' Sensus intimus est motivum certum si non possit unquam nos decipere; atque reve in non potest nos decipere, nam ad id requireretur ut nou sentiamus quod revera sentimus, quod evidenter impossibile est; ergo, etc. a' Necessario et invincibiliter omnes natura impellimur ad credendum id quod refert sensus intimus: quis enim dubitare posset se dolere, cogitare, velIe, etc., cum id ipsi resert sensus intimus 3 atqui propensio eonstans et invincibilis naturae tu errorem nos inducere nequit, eum ex Deo proveniat; ergo, etc. 3' Si sensus intimus non sit motivum Certum, iam de nulla re certo judicare poterimus; ad id enim Prius requiritur ut certi simus nos Existe re, cogitare, judicare, et tin motivo; quae qui dem aliter quam sensa intimo eomosei nequeunt atqui dubium universale absurdum est; ergo, etc. O . Aliquando impellimur ex sensu intimo ad . iudicia salsa, v. g. homo dormiens credit so vi gilare; homo membro carens credit sου in eo do 1ere; aliquando etiam credimus frigere simul et ealere, Si, prope ignem adstantes, ventus a ter, go percellat; ergo, et . Resp. Neg. ant. Propter 'allatas' 4n probationi-hus rationes. Exempla allata nihil probant i et', non agitur de homine dormiente. Ille enim judicat sine motivo. Aliunde ille resert conseientia quidquid in mente ipsius peragitur, ipse vero se decipit iudicando sine ratione hunc esse statum vigiliae; haec enim comparatio non pro . venit ex sensu intimo. α' Qui credit se doIere , revera dolet; at decipitur tantum circa doloris causam; haec vero