Constantini Reghenzani ... inter arcades Mantesii Cecropii Oratio, et carmina

11쪽

Τν Iove principium Muste, Iovis ommia plena': sa) Τ

Ιnquiebat olim Vingillus. Inde enim 'auxilla petenda , inde nobis selicitas omnignexpectandae e ho laurem titterae in pri- , Inis hominibus praestant . Ab his antiqui ritus reparantur , novi inducuntur , exempla virorum Pietate ; ac VReligione insignium posteti fatiς memoriae mandantur, ii verem facta, R dicta in doctissimorum hominum seriptis conservantiar quinti conceptarum precum verba, &ipsa druinae voeis Gracula nonne ab unis litterarum monumentis nobis exhibemur λ Quamquam vero in animis omnium in lac illa coelestis procul du bio ac divina, quaesis oculos mentis nostrae, ut primum rati nis usuq affulsit, suesimo illud , eigcessum, interminum, anti quius Coelo,& Chaos dilucide constitnit, ac repraesentat; nisi tamen ulla stequentius sublimiorum disciplinarum i subsidio, &diuturna meditatione e itetur quodammodo Α & eliciatur; o, ruatur penitus, & inanium cogitationum pondere, ac hujus vitae sollicitudinibus opprimatur , & testinguatur necasse est ii Sed haec missa dacimus; longius enim petita talicui videri possent. Sed haec ἡ quae recensebo, t quis ambiget , non proxime a litteris i piovenire λ m. fortunae bona dicuntur,squamquam sumisiam hominibus aliarre videantur tutilitatem in plurimis nihilo secius obnoxia esse insibus, nemo non inovit et IIaque vel hellorum calamitatibus. . bvel aeris vitid , vel I strum serro , vel temporum ri iniuria, vel civium denique'. dissidentium armis inturire se puri videmus. Quare aiis consilio, ae providenrid. tot ingruentibus malis occurratu , & o

portuna aptentur remedia facile, civitares ipsaei nom. solum dearibilitantur, atque deerescunt, sed evertuntur funestus V & co T

12쪽

νelluntur. Unde antem provida consili, proventistit; undo Potiora parantur remedia ἡ nisi maxime a' litteris L Leges n D ae condendae, firmanda foedera, stabilienda commercia, 1 m- caenaa auraQ Hoc litterae praestant,' quibus moi Istar suritas, humanitas commendatur, augetur fides , variae perdiscuntu linguae , Toncitranrur nationes, dissidia tolluntur , pax cohale scit, & amor populorum. Quamobrem non inistria Almon/sus Celtiberiae Rex eum rogaretur, eui magis deberet,' litteris , an armis 2 Litteris:, inquit, quod ab illis arma diduei , & arinorum iura. Et merito quidem Quoties ictim acetidit , , ut urbes frequentissimae, atque omni copiarum genere abundantes , sola rerum ignoratione, ac damnabili cmunias ordia penitus conciderint Regnae insuper, atque celeberrima imperia hac eadem dei caus, nonne infeliciter occubuerunt ἰ Plurima in mediam afferre possisn exempla ex cortissimis vetemmissistbriarum . monumentis deprompta , nisi mira ImperuRomani vicissitudo locupletissima nobis: pm hac vestruere testimonia. Toties enim assici cladibus, ac vires eici imma4nui vidimus H quoties ad barbarus litterarumque expertos Prineipds imperii gubernacula'transferebantur: res iurasidve

ro , vagore quodammodo , & iterum caput extollere quoties ad litteratos ,i5i litterarum, aurores pariter devenieabanda, duo, eedoe, unquam peiori loco fuit Romana R publi-εR, quam: cum, in orientem imperii sede translata 'tumn lutuantium militum instagiis , & ineonditis populi vocibus, cuilibet , vel ex ipsa vulgi saece, & liberalium artium, atque ingenu rum disciplinarum imperito summa imperii de erebarur ΝHioci hine potentissimi dominatus omnis inclinatim processe. Contra vero illisit ipli' barbaris temporibus , quid 2lliuerat rPci qps. iacere pssis, Vel unus Carplua Magnu4 2 ruiuis c. n: A 4 me

13쪽

raeldemonstrisit . ipse enim nedum regni sui fines ampliavi sed aduocatis undique celeberrimis doctrina viris, quin etiamin: qui Ura sin institutis in itterarum gymnasiis adeo nomen uvidi lange, lateque diffudit, ut ab ultimis I Mundii regioni, potentissimorum Regum, Ac Principum amplas Iegationes

ceperito 1 honoribiis mxximis affectus fuerit, & primus iuoucidente Romanorum Imperator fuerit renunciatus.όPr m riani vero regni sui sedem constructo ibi celeberrimo biotius Orbis Axheneu illusi it .adeo, ampliavitque, ut post Bizantium totiusti topae maximam , ac frequentitanam reddiderit 'civi, talem. n: Haec autem omniae urbis incrementa litteria asin plaressinundat lesse, vel ex aeo manifestissime patet, quod etiam hac Maim potior , t ac frequention ex tribus amplissiniae urbis partibus/Adademiae dumtaxat nomine insignitur. i iMerim propterea dicebat Plato, tum fore selicem Rempublicam , cum aut Philosophi imperarent, aut Principes stindererit orentiae. Hinc temporibus omnibus maximi Imperatorest, Reges fortissimi ,i invictique Duces, ac Dynasta, ut di ligentius subditorum felicitui prospicerent , Reique publieae Cousu erent. undeeumque 3 eruditissimos, ac sapientissimi V i-xm euocarunt v rebusque suis presecerunt; quod ii facili ut is

plurima mi apud Omnesi uentes gloriam. ita adepturos puta rura tutiusque in suos: se dominaturos sperarunt: si horum Virorum operi, at consiliis uterentur. An non Pyrrustarum Rex Cinnae dixit diserto Philosopho, & inmori, quem semper melim habebat : Maximam, Cinnat Diis habe stra fiam, quod in Regi, procuratione, rnaanisque belli neetoriis te mihi; eomitem dedera et plures enim urbes tua dicindi e pia mihi dedit 'quam mihi gladius non potMirὶ An non Cnmius Udornm Rex, cum plurimis imperarin gentibus, quaestin

14쪽

tum inrid om REI Graeciae sapientissimos, quos adeo caros ii huit, eorumque dicta tanti fecit, ut in summo vitae discimimine Sol inem unum ex septem Graeciae Sapientibus, cum ejus monita, in mentem sibi revocarer, elataei voce, tamquam

Numen aliquod in auxilium vocaverit An non Philippus Macedonum Rex , Alexandri parens , quem ab Aristotelo Peripaeteriemum Principe omnes scient ira edoceri voluit, ejus dem PHIosophi consiliis plurimum in dissicillimis Reipublicae .re Laisus est non Datius Histaspis filius, Xerxis pater, claritanus Persarum Rex Eraclytum Effesium doctissimum xicum Recersivit, promittens se sub eius sere disciplina, omnemque, ei oeultum adhibiturum λ Magna haec sunt nomina Auditores,su gna sanh. Uerum quorsum ista commemoro Fui fuit semper potentissimorum Regum , qui seliciter regnare ,& sapienter imperare voluerunt, studere litteris, & litteratis. Quin etiam quandoque accidit, ut invissimi tiranni litter

tos viros maximi secerint, & eorum suasionibus plurimum consuetae crudelitatis remiserint. Ex hoc suere numero Antigonus , qui ljcet crudelissime dominaretur, vitiisque ingentihus Obruq estur , maximo tamen amore prosecutus est erudi xos YRos praesertim Aesonem philosophum i ad quem etiam gravi morbo detentum filium suum magnis cum muneribus salut tam misit: Uterque Dionysius Siracusarum Tyranni, quorum prior Platonem Tarento magna cum ambitionet per duxerat , eiusque consilio multum movebatur, nisi qua in re maior cupiditas intercederet; Apud alterum vero tantum Phile busi auctoritate potuit, valuitque eloquentia, ut Peτι suaseriti et tyrannidis facere finem , i libertatemque redderci*yracusanis i Quorum istitur ferocitatem atque inviciar analla unquam pietas , . nullae lacryinae, huαλω tas nulla coi

15쪽

gnovit ; litterae solae emollire potueriant , atque oonterere. Quis igitur ausit negare ad cogendam civilem societ rem . ad humani iuris leges confirmandas, ad pietatem fovendam, ac conservandam Rempublicam, ad felicitatem denique conbparandam litteras non valere ρ Quis eas non amet 8 Quis in sinu non serat ρ Quis eas non prosequatur λ Patrii ergo civi tates illas esse omnium selicissimas, caeterasque anteponendas , in quibus scientiae omnes, ae disciplinae florent. Tum quia acrosanctae Religionis cultum promoveant , Supremique Ninminis reverentiam commendent, ipsum nobis propitaurit,' benignum etficiant; tum quia eum justitiae, de aequitatis iura dilucident, & inditam nobis naturae Legem, ac morum disci plinam, praelata quodammodo iace, indicent, atque eommol strent, reddunt Principes beneficentissimos, Magistratus aequio simos, & ipsos propemodum Tyrannos minus ReipublIcae ini

quos, atque ad saeviendum tardiores. i U δ, Videamus nunc, quae, quantaque sint ea bona, quae mediate, atque per se civitatibus litterae praestant. Quis quae

sis, Auditores, non sentiat iis in civitatibus, in quibus litte. rarum studia florent, nullo serme impendio nulli,que πω uiorimincommodo illis artibus institui adolescentes. qui biit aetas puerilis debet informari y Instenuis primum imbuur ut moribus, ad politiorem cultum , vitamque rediguntur . ' Sio

s Adde quod intentias di dirige fides tor artes, ' .

Emouit mores , nec sinit esse senis . -

Iuvenes vero ad illustriora patriae obeunda munera, ad Rem publicam benegerendam, ad paritaetanda domi, serisque negoria, ad gloriae, funaeque serviendam, ad studendum amicis,M graves perserendos labores, ad quaelibet adeunda. periculaῖ

16쪽

exellantur, & eomparantur. Quem Aurem latet nonnhi eos, qui ab ineunte aetate optimis instituuntur praeceptis, veram que edocentur vivendi rationem, posse in tempore- urbi pri

spicere, familiae consulere, honoribus sumi ; legationes Atre, regum lateri adhaerere, aliisque huius odi ossiciis incumbere, unde omnis Reipublicae dignita , -hinna salus, vita, libertas

fortunae pendent λ Adeo verum est insigniora urbium ornamenta , & bona a litteris proficishi , ut huiusmodi cives

aliquando adeo patriae prosectini, ut sine ipsis , aut nullae propemodum fuissent, aut gravissimis succubuissent i calamat tibus. Testis est Romana Respubliea, quae tamdiu stare visa est Damdiu acerrimus libertatis vi ex , idemquε omnium litterarissimus, ae doctissimus Cicero vixit ' quo Oecumbente ipsa quoque Romana Libertas nunquam amplius surrectura pro-eubuit . Testes Athenae, quae a Solone illo, cuius nuper memtionem fecimus, sanctissimis munitet legibus, maleum eum propemodam , ac solum pariter tyrannidis inimicum, arquo impugnχtorem adversus Pisistratum habuerunt. Testes iterum Athenae ipsae, quae libertatem Demostheni clarissimo :oratori acceptam reserunt, qui ingentis et nentiae vi armatus penae solus adversus potentissimum Restem Philippum stetitu illum quei non retardavit solum toti Graeciae imminentem , atque insultantem , sed repulit infregit, atque contrivit. . Mitto hic Alcibiadem Atheniensem, Epaminon iam Thebanum, The mistoclem alterum Athenarum lumen, aliosque quaim pluri mos viros dicendi copia praestantissimos, qui omnes patriam, vel ab hostium serro, vel a conjurxtorum civium impetu, eloquentia notius, quam armis in libertatem vindicarunt. Ex

quo inrelligi potest imum hominem aliquando solo litter rum praesidio pluriς sui , , quam integram cisitare is . Ilia. Quid '

17쪽

mid/ duod ipsi eluium morex scienti rum studiis sormantur.

in melius traducuntur, & omnium virtutum habitus inducun-

Et sane quoad aetas aurea ante Jovis adventum floruit, ut poetae loquuntur, regnante Saturno, homines a vitiis abhor- genres, omnibus hujus vitae bonis seliciter fruebantur: .nec adeo litterarum subsidio indigebant: sponte enim, quod omnibus bonum videbatur, peragebant . Verum Saturno exulante caeptae sunt scientiae edoceri, leges condi, artes exertexi, ut per eas improbitati hominum, qui sua non contenti sorte, alienis inhiabant fortunis, se seque sceleribus inquinabant, obstaretur, illi que ad meliorem frugem revocarentur. Nam ubi scientiae negliguntur, cives otio se dedunt, senes nulla pollent auctorit, te, iuvenes voluptatibus indulgent, maiorum iussa detreis an-tur , artificia deseruntur uirtutes exulant, scelera dominan tur. Contrλ vero per littetas huiusmodi in iis occurritur, &. humanitas omnis inducitur, & regnum obtinet virtus, & exemcet imperium ' Sὰ Athenienses cedo, hoc mihi date Audit ires, ut iterum, & tertio florentissimam Rempublicam in .lit teratissimae simul, ae felicissime civitatis, absolutissimum exemplum adtaeam 3 sic Athenienses, quod prae eaeteris hominibus. l narum artium studiis se dediderunt , reserente Platonei tria, Thimaeo, prae caeteris quoque virtutum omnium genere excel-iluerunt. Quod Cicero animadvertens in oratione pro Flacco r. Adsunt, inquit, Athenienses, unde omni humanitas, doctri na , Religio, fruges, iura, leges ortae, atque in omnes'ter iras distribum putantur. Quamquam quid loquor λ Quid un-υ quam Dii immortales, quid sapientissuum illos Philosophos, quos posteri ras Veneratur, iquos historia memorat, quos Rnt, quitas ipsa est admirata , reddidit opum contemptoxes, scele- et

18쪽

rum 'rocles, morum magistros, Reipublicae des lares, aequi-riaris , ac Religionis observantissimos , nisi sapientiae studium, cui mirum in modum dediti erant λAge vero videamus quantum splendoris, ac famae, quantum Iaudis, & gloriae, quantum denique nominis tribuant litterae hujusmodi civitatibus. Quandoquidem in aliqua felicitatis parte ponitur etiam gloria, & laudis commendatio. Quot oppidiu. rum nomina Iong1 iam oblivione essent deleta, nisi aliquem ex illustrifus ill is, atque omni tempore celeberrimis viris In hane ludens edidissent, qui aut scriptor per se ipse fuerit, aut scriptorum amicus , & 'fautor ' Quis Arpinum nosceret ; nisi ciceronis, & Marii incunabulis clarum fuisset, quorum alterres ad seribendum maximas, alter tum res ad scribendum ,

tum scriptae ipsa aeternitati amandanda suppediravit 8 Quod si obscura oppida tan um splendoris accipiunt ab uno, vel ab tero homine litterarum studioso, quid illis unquam fiet, quae non solurn aliunde quoque explendescunt; sed omns tempore atque in omni scientiarum genere sapientissimis viris en telis.

runt Quid est quaeso, quod magis illustret hanc civi fatem summis alioquin laudibus celebrandam, ti extollendam λ PMό

dixerim vestr1 ; Non agri ubertas, non mercium copia, non sumen interfluens, non annonae affluentia, non dignitas aedi-

fciorum, non denique nominis antiquitas, aut vetustas orist nis; Haec omnia magna utique sunt ,'sed non tanti essent

habenda , nec tanto vobis essent splendori , atque utilitati , nisi ab illo celeberrimo Sapientiae Ambiramnam in quo do ctissimi viri omnigen1 erudicione, ac cultu conspicui , sciendtias ondines , ac disciplinas profitentur, corripiamenturi cicerJ.

perent , & persectionem uis quaeso in letterariat Reps blica adeo hospes , & peregrinus est , ne dicam serus , &

19쪽

.barbarus qui quoties audierit inter sapientissimos nostrae aetatis viros commemorari Lauri Bertum , Gualbertum de in Soria, Eduardum Corsinium, Perellium, Uannucchium, Moniliam, i Guadagnios, Burghios, aliosque quam plurimos, quo rum nonnullos mihi dicenti adesse, & favere maxima cum . animi mei voluptate, intueor, toties vestram non depraedicet felicitatem, quibus, Deorum immortalium munere, contigerit talium virorum praesentia, & contubernio frui; doctrina, vita itute, atque eruditione proficere λ Quis autem vobis tantam non invidear sortunam, deque tanta selicitare vobis non magnopere gratuletur λ Nunc siniae Auditores, ut quandoquidem orariminis meae finis approperat, litterarum studia, quae tantam nobis praestant felicitatem , his verbis compellem . Quibus ego vos laudibus efferam ρ, Quὶ benevolentia comulectar, Littere, i obilius civitatum decu j, urbium incrementum, opum cust des, validissima libertatis firmamenta, deliciae principum , amor populorum, Religionis columen, virtutum magistrae, exiria vitiorum ' Quis vobis non studeat, quis vos non amet, quis vos non amplectatur, quis vos tandem summisi in coelum laudibuς non efferat, cum per vos urbes omnium felicissimae habeantur, caetetisque longe antegellant. . . ., Vos tandem alloquor ingenui adolescentes, qui nuper eamdem studiorum semitam iniistis. Ne quaeso, obsecro vos, obstestori, ne optimχm a fortuna datam occasionem , liberalium artium percipiendarum dimitratis . .Pudeat vos urbem incolentes adeo litteris florentem, teterrimis ignorantiae tene bris obvolvi. Incessat ergo vobis gloriae cupiditas , amor patri , virtutis desiderium. ἔ atque animo tandem sedeat nou modo vobis metipsis, sed etiam patriae consulere a G .,

20쪽

Mihi, si vestrum licuit conscendere montem, Et saepe aoniis haurire h sentibus undas, Subdite Pierides citharam, viresque secundas Addite, ut emerito Tellinam carmine Vallem Extollam , natale solum, patriosque penλtes. Magna iacet medios inter, juga Raethica, montes, Alpium in anfractu, longo circumdata Vallo, Finibus Insubriae, Lario contermina stagno, i Caenomanos prope, Vindelicos, Boiosque feroces, Subdita Rarthorum a imperio clarissima Vallis, Vallit ab Euganeis primum regnata colonis. Quae tibi digna seram nostro praeconia cantu, Vallis, quove tuum celebrabo carmine nomen, o decus Italiae, Rarthorum. gloria ,. tellus Faecunda Heroum , statio gratissima musis λUt sol cuncta nitens radiis super eminet astra, Sic tu omnes inter praestas pulcherrima Valles. Te labens rapido mediam secat Abdua b) cursu , Abdua, quae multis torrentibus aucta superbit. Te frugum facilem reddit, rerumque potentem Natura, atque locis primum donavit amaenis. Ηuq age, ne pigeat, celeres huc dirige gressus, i Utque libet , magnam mirare hanc, Advena, Vallem Quae species, quae serma loci, quae gratia Coeli, Qui decor effulget, qui cultus, quaeque venustas l