Josephi Quarin, ... Animadversiones practicae in diversos morbos

141쪽

DE VoΜ1 TU CRUENTO. ras Pacato Vomitu , ut grumosae reliquiae ausera u-tur, v oscula dilatata corroborentur , paucas rhei doses cum cremore tartari exhibendas praecipit Ill. Tralles. Si multi grumi sanguinis cum borborygmis, tentione , & dolore abdominis per anum Cgeram tur, clysmata ex decocto mille solii, & taraxaci

Amicam, ut grumis sanguinis resolvendis&obstructionibus viscerum reserandis aptissimam nonnulli praedicant ; sed in vomitu cruento haut propinanda videtur, cum ea saepe acerbos ventriculi dolores & vomitus excitavcrit, id quod adhuc magis de floribus ejus, quam herba inicui igi debCt. Viribus sensim redeuntihus, causa morbi climinanda est , quae plerumque in visceribus abd minis obstructis latet. Hinc medicamenta ex tara Naco , cichorco, seponaria, terra soliata tartari parata exhibere oportet. A leniori dosi incipiendum est , ne sotio per solventia largius sumpta , Vasis nondum con-1blidatis, vomitus cruentus denuo redeat. Etiamsi morbus mentium, aut haemorrhoidum si ppressioni originem debeat, perniciosum foret. helleborum. aut remedia e X aloe parata, vel alia emenagoga propinare. Potest tamen in menstruis suppressis emplastrum leniter stimulans, ut de galbano crocatum D. V. inferiori ab domini applicari. Cum vel ipso vomitu cruento, Vel medicamentis solventibus, quidquid obstructum erat, sui latum est, & viscera abdominis littera & expedita sunt, tum ad roborantia, veluti pitulas e X cortice, e X tracto mille folii rheo; vel ad

aquas martiales confugere Oportet.

142쪽

126 C A P U T I X. Aquae Stechnicenses, quibus hie frequentes

utuntur aegri, ferrugineae sunt, te adstringentes ita, ut sere ad stiplicas accedant; cum tamen minore copia aerem fixum ac spadanae contineant,

his postponenda videntur. g Verum hae aquae medicatae parcis & repetitis dosmbus hauriendae sunt, ne subita, & copioseti earum ingurgitatione ventriculus justo plus distendatur. . Ubi morbus jam profligatus videtur, M aegride pondere rursus, ventriculi regionem occupante, vel de anxietatibus, alvique obstipatione queruntur, denuo ad lenia solventia, Quae alvum proliciant, & ad clysteres transeundum. Enemata minore volumine injicienda sunt, ne intestino colo nimis distento, fundus ventrieuli comprimatur. Scorbutici quandoque sanguinem eVOmunt, id cruenta per alvum dejiciunt; sanguis autem raro grumosus, sed loturae carnium similis est. Vix malum hoc medelam capit.

Si aegri sitiant, pulsus sit celerior, infusum malit cum pauco elixirio vitrioli simplici D. V. N. 28. nisi dolores ventriculi inde augeantur, exhiberi potest. Praestantissimos effectus ab infuso malli, scor-buticis ad ij lv. R. de die propinato, in Noso

comio vidimus.

Ubi vires admodum deiectae sunt, serum Iactis

cum vino rubro Paratum, decoctum EX cortice peruviano, M succus catechu convenit, cum constet, fere solutas scorbuticorum gingivas frustulis succi catechu in ore retentis , mira roborari. Urgente malo , ad fortiora adstringentia, ut de g) Iac. O Reilly de ortu, & indole aquarina

143쪽

re currendum est.

Vomitu sanguinis etiam superato, cavendum ab aerioribus antiscorbuticis,ut nasturtio, &cochlearia. Viribus erigendis cortex peruvianus optime interis vit, ad quem in scorbulo provecto tractisviribus magis, quam ad antiscorbutica confugiendum est. Brassica muria condita merito, ut egregium alimentum contra scorbutum celebratur; ubi autem ab alimentis sumtis reconvalescentes ex vomitu cruento scorbuti eo flatibus, bor boryginis,& anxietatibus vexantur, ad testudines, fano& tenuiores carnes it jura ex iis parata confugero

licet, a quibus scorbutici in diuturnis itineribus

brevi vires M sanitatem recuperarunt Convalescentibus ex vomitu cruento animi quies, diaeta tenuis, moderatus corporis motus,

imprimis equitatio imperanda est. Uidendum etiam, ne regio ventriculi frigori objiciatur, quo admissis, dolores cardialgiei, spas- modici, quin vomitus ipse redire solent. Caveant seminae k thoracibus, quibus infimae costae, M inde hepar, lien, atque ventriculus

comprimuntur.

Uamquam frequentissimε augusto mense clio-leram gras ari aserat Boerbaavius, ea tamen aliis quoque temporibus, ac tum praecipue crebrior D E

144쪽

118 CADUT X. animadverthur, cum calidis diebus frigidae no

tes succedunt. Multo frequentius acriore atque copiosiore bile oritur, quam e refrigerantium abusu, ceu pepo- Dum vel cucumerum, aut ab esu brassicae, carnisve suillae. Robustissimos quosque , cum Vix per aliquot horas cholera correpti essent, pulsu debilissimo,

oculis caligantibus, ac sere exanimes reperi. Hi ne recte Aurelianus acutam dicit, & celerrimam palsionem, quae nunquam in alterum transeat diem. Quo magis eXcrementa a statu naturali recedentia, ut livida, nigra, aut loturae carnis similia excernuntur, eb periculosior morbus.

Abdominis doloribus leniendis V intringliam

vente sectionem commendat, pernicioso sane tum consilio, cum pulsus exiguus & inaequalis deprehenditur, cum frigidis subdoribus aeger manat, aut animo linquitur. In summum vitae discrimen ii adducerentur, quibus ob oris amaritiem vel vomitum emetica

propinarentur.

Caelius Aurelianus ait : siquis vomitum provocare vellet, idem ageret, quod ille, qui sanguinis fluxione intereuntem phlebotomia adjuvare, vel sudoribus dissolutum, diaphoreticis con

firmaro cuperet.

Plurimi initio morbi jusculum pulli tenue, ad

mentem Sydenhanai, largiter potandum jubent, ut acrimonia hoc modo eluatur; ego centum & amplius aegros cholera affectos tractavi, in quibus, vix elapsis aliquot ab accessu aegritudinis horis , singultum , debilitatem summam, oculos caliginosos, & pulsum inveni, vix sub sensus cadentem. Itaque mox ad opium confugiendum fuit, jam a Serapione,ia Heraclide Tarentino commendatu M. Aq

145쪽

D E C H o L E R Λ. Aq. Meliss. unc. iij. Laudan. liquid. Sydenh. gutt. XXiv. Syrup. Permes unc. β. Sumat quarto aut sexto quovis minuto unciam dimidiam , prout necessitas postulat; non enim longis intervallis praebendum est hoc medicamen tum, ne opii virtus inesticax reddatur. Cum plurimi medicinam si pius evomant, altrmajori laudani dosi egeant, donec optatus sequatur exitus, consultum sani puerit, plus opii praes cribere, cum aeger in loco a pharmacopolio longius dissito degit, ne ante pereat, quam necessa ria opii dosis praesto sit. Nunquam me hujus methodi paenituit, etsi Cl. Joung asserat, frequentius nocere optum, nisi acre vomitu ante expulsum sit. Inter vomitum ipsum , aut eo remittente, infusum melistic, vel jus pulli tenuiculum ingeri pot

Urgentibus doloribus, cataplasmata ventri admoveri convenit; sed ubi debilitas cum vomitu urget, praeserendi sunt saeculi herbis aromaticis . rore marino, men tha &c. repleti. Hi calido vino immerguntur, tum expressi regioni ventriculi adplicantur. Cavendum , ne epithemata frigida a Cellio Aureliano commendata adhibeantur. Quamquam idem mox subjungat e cum dolor aut intestinorum tormenta coegerint, frigidorum loco temperantia admoveamuS.

Hisce non levantibus, semivesicantia apponi

possunt. Morbo superato vires extracto corticis, vina rhenano aut austriaco &c. erigendae sunt. Aq. Meliis. unc. V. ETtr. cor t. per uv. ude. I.

146쪽

Syr. gor. t unie. q. s. ad gratiam. Ubi pondus circa ventriculi regionem sentitur, aut alvus, quod potissimum accidit, segnior est, drachmas vi. aut xij. tincturae rhei addere priori mixtura: Oportebit. Sollicii h ab aeris injuriis, pedumque refrigeratione cavendum. A Mortono cholerae species observata est, quae accessu saepe tertianae, raro quartanae, saepius vero tritaeopheae paroxysmum comitatur. Rusmodi insebribus, pulsus utplurimum contractus est, ac per intervalla remittens. Μultum in his periculi inest, cum mortem minentur; nec solventibus, aut purgantibus trainandae, quam brevi cortice fugandae sunt. Universim sebres intermittentes, quae durante paroxysmo magnis doloribus atque anxietatibus stipatae sunt, purgato eorpore, brevi cortice peruviano exstirpare oportet, ne perniciosae evadant.

D Ysenteria si vi profluvium est, cum acerbis

intestinorum doloribus, molestoque tene mo conjunctum, quo materies biliosa, mucosa cruenta dcc. ejicitur.

Saepe dysenteriei inter liquidas dejectiones e crementa dura, & figurata deponunt. Nonnulli vehementes dolores sentiunt, alii mitius habentur : quandoque copiosa alvuS, qua

147쪽

DE DYsENTERIA. 1 ardoque modica, sed frequentissime, excernitur. Urina saepe saturata eli, nonnunquam aquae instar limpida profluit. Morbus ipse jam cum vehementia hominem adoritur , jam mitis principio per gradus perpetuo ingravescit. Dysenteria vel sporadi ea est, vel epidemica; haee plerumque periculi plus habet : frequentius autumno , aestate vero frequentissimi grai satur. In regionibus quoque calidis graviores crebrioresque

dysenteriae Occurrunt.

Diversa mali sedes est. Prinle in intestinis erassis

eorum, qui hoc morbo mortui erant, pustulaS, velut a variolis ortas, reperit : earum sedes incitulosa erat, quae villosae subjicitur, ipsa hac

illaeba. Nonnunquam in intestinis tenuioribus, suppuratio, gangr:hna, & sphacelus deprehendebatur; contra vero Cel. Zimmer mann a) in dysenteria, quae intra breve tempus mortem attulerat, intentina prorsus sana invenit. ariae quoque dylent criar eauste existunt; velut alimenta prava & corrupta : aqua suetens. I aer putridis exhalationibus inquinatus; unde post in undationes, aut in locis palustribus saepe hic morbus grassatur. Maximam quoque vim habent ad generandam dysenteriam turba hominum. intra angustius spatium coarctata, vel subitae aeris vicissitudiia es; tum. Matutina parum cautos nune frigora mordent. Quare in castris etiam saepius hoc malo gregarii milites, quam eorundem praefecti corripiuntur, qui melius nutriuntur, neque tam densi cubant, es contra adiis injurias melius muniti sunt. a) Eoa der Euhr p. II.

148쪽

13st CAPUT XI. Etsi dysente rite sporadiete in indiis praecipue oe

currant, ubi e nimio fructuum veluti peponum aut prunorum esu nascuntur : etsi item hi fructustum, cum corpus ante dispositum est , purgent, Bramini enim solis vegetabilibus viventes di arrhaea potissimum laborant : epide micae tamen dysente

riae huic causae adscribi non possunt, cum saepe iis annis grassentur, quibus fructuum inopia summa est, aliis vero, qui fructuum copiam suppeditant,

vix observentur.

Dysenteria non semper a bile vitiati nascitur , quamvis, ut Cl. Straeli observavit, illos frequentius invadat, quibus ea aut nimia, aut corrupta

est.

Periculosior hic morbus strictioribus, quam laxis, viris, quam farminis est periculosissimustum, quum alia aegritudine detentum aggreditur; praecipiente enim Hippocrate bb morbos supervenire morbis malum est, quod uno exhaustus pene homo , alteri serendo impar sit. Lethalis, quae atrabile, cancro , aut phthisi laborantes adoritur. Mitior sub frigido aere, quam aestuante caelo esse solet dysenteria. hQuae ii dejectionibus sinceris inchoat, ea discriminis plurimum habet. Non tantum periculi in vomitu est, cum principio morbi eXistit, quam cum in ejus progressu accedit. Hippocrates quidem vomitu, qui diuturno alvi profluvio sponte advenit, solvi ait morbum; verum in hoc statu saepe ab inflammatione nascitur emesis, signumque praebet instantis gangraenae. Cum omnia, quae ori ingesta fuere, denuo rejiciuntur, vel cum materia aeruginosa, aut por-

c b) Libro de Morbis.

149쪽

DT DusANT TnΤA I3ῖraeea sincero vomitu egeritur, indicium id fuerit periculi in quovis stadio urgentis. Quo major abdominis dolor, quove pejor exerementorum odor, eo morbus deterior.

Modicae, sed saepius repetitae exeretiones majore eum periculo conjunctae sunt, quam ede, quibus

materiae plus, at rarius per alvum eXcernitur. Largius urinae profluvium bonum Omen praebet.

Haemorrhagite in dysenteriis autumnalibus mst luna praesagium , cum sanguinem nimis solutum

indicent.

Infaustae prognosis est abdomen tumidum, ardor internus, rigentibus extremis corporis partibus, ingens ad praecordia anxietas, debilitas summa, desectiones animi , aphiae, maculae denique nigrae corpus deturpanteS.

Nonnunquam dysenteriam hydrops, tympanitis,& marasmus sequitur. Diversa est dysenteriae pro diversa ejus natura

curatio.

Persaepe ex aeri, ad intestina delato, originem ducit; raro admodum persecte inflammatoria est, quandoque rheumatica, biliosa, putrida, maligna, vel ex his mista; ut, rheumatico-biliosa &e. occurrit. Nonnunquam sub initium, inflammatorium, deinceps vero putridum praedominatur. In curanda dysenteria ad ea , quae praecesserunt, tum ad aegri vires, ipsamque epidemiae naturam attendendum est probd. Neque tamen ex quibus . dam epide iniis regulae generales sor mandae sunt , cum praecipiente Immortali Sydenhamo: qua methodo , currente anno, aegrotos liberaveris, eadem ipsa forsan jam anno vertente ex medio tolles. Cl. Tralles di arrhaeas observavit, quae diutius relictae facile in dysenteriam abiere. Eas ille e

bibito rheo, & data sub vesperum theriaca An

150쪽

dromaclai una cum demulcentibus, brevi sanavit. Dysenteriae ex ejusmodi diarrhaeis enatae dictis medicamentis tractandae sunt. Plures hod anno mitioris indolis dysenterias curavi, quae dato rheo& demulcentibus brcvi sanabantur. Cum dysenteria inflammatoriae est naturae, plerumque frigus praecedit di dolor constans ac Velut ardens percipitur. isque fixus est, u unam abdominis partem prae alia insestat

Pulsat haud fidendum est; quod in ipsa intentinorum inflammatione saepe parvus tangitur. Hic venae sectio , viribus accomodata tentanda; tum cataplasmata abdomini emollientia apponenda, zc ejusmodi clysmata an o injicienda sunt. Non tamen omnibus dysentericis enemata prO- sunt, cum in nonnullis morbus inde exasperetur. Inter cremor hordei, e mulsa, decoctum althaeae, radicis sal ep, mixtura ex gummi arabico parce,

sed saepius ingerenda sunt, ne intestinis plus distentis dolor augeatur, aut vomitus sequatur. Cavendum a purgantibus, praecipue vero ab

emeticis, quamvis aeger nihil appetat, u biliosa rejiciat; vomitu enim spontaneo, qui a dolore udiathesi inflammatori h nascitur, bilis sana, in ventriculo suctuans expellitur. Quae forte causa fuit, cur galli milites in Italia, Ludovico XIV regnante, fere omnes, quibus ipe cacuantia exhibebatur, perierint, cum antea quam plurimi, in exercitu gallico Sedani dysenteria laborantes curati essent,

vomitu per ipecacuantiam excitato.

Quam plurimos novit CeL Frank Cc dysent

ricos letho traditos, cum ex nausea, Vomituritionibus, oppressione stomaehi, quin eX oris amaritudine, I linguae viscositate ad bilis turgescentiam concluderent incauti. c uetere opula med. v Ql. 1. FRg.