장음표시 사용
123쪽
Psyllium copiosissime ibi prouenit. Cuius seminum apud eos usus est, praesertimque mucilaginis ab ipsis paratς cum aqua rosacea,in omnibus sebribus biliosis ardentibus,in flammationibuLque pectoris , uti in pleuritide & peripneumonia. Sed extrahunt cum aqua hordei, & cum saecharo candido exhibent. In aqua rosacea extracta Psylij mucilagine ij utatur in biliosis dyati haeis, di disenterijs.ad externa'; omnes inflamationes, emplastri ac so- menti
124쪽
menti modo tum ex viridis planis foliis, tum ex seminibus psyllij
tota planta Vtuntur. Quam: plantam voc ut Chet in . Nioella ibi etia: n prouenit, quoad flores pulcherrimam, quando foribus maioribus,ac numerosioribus f js praeditis spectetur,eliisque semen in usu est frequentissimo in pueris,ad necandos vermes, contusis que seminibus cum aceto emplastri modo ad plures cutis ins
ctiones utuntur. Mulieres etiam, quae non purgantur,eo si sustrantur, maXime illuantur. VCcantque hanc plantam tu neg. Cappares Alexandriae maiores quam alibi inueniantur , protieni lint, quos cappar qUOque appellant. X quibus cortices radicum in v siti habet frequentissimo ad uermes necandos,ad mouendos menses; atque ad quoscunque tumores duros;praesertimque lienis sanandos, pro quo indurato membro,eXhibent decoctu por os multis di bus, exterius CX corticis puluere,& aceto facto emplastro, cui at qui modicum mellis miscent, quo praesidio utuntur ad cutis maculas,& infectiones, eas linientes. Alexandriae Urtica prima, quam ij vocant angiar, prouenit copiosissime, & proinde eius semina multos usus ibi quoque habent,maximumque ad venerem CXcitandam, priaesertim clite in si igidis corporibu ,si clun vino dulci bibantur. Nonnulli ad idem ex seminibus ijs, radicectae buZ idam, ac melle
componunt electuarium,cuius semiantiam quotidie stimur. Vsum non minorem semina habet ad pectoris,pulmonilinque vitia, cit senim decocto cum melle parato in tulit, anhelitus disti cultate, )rthopnara, &peris neumonia a crasso frigido que hi more concitatis, familiari sume ututur farina quoque cum melle eclegma is modo ad eadem mala, cuius usum cum aceto emplastri modo ad omnes dissiciles cutis pustulas sequuntur, & ad Omnes maculas cutisci usque insectiones, umores duros non minus,prcssertimque ad parotidas. Mulieres nihil habent, quo valentius uterum calefaciant; mundent,atque ab obstructionibus sanent,quam urtica, X qvo admouendos nariasses seminum decocti,atque susti ustis est apud ipsas frequentissimus,maximeque addita myrrha. Cinere eYseminibus parato,ad omnia ulcera maligna & cicerosa utuntur. Solaniana somniferum in Alexandriae ruderibus copiosissime prouenit, sicq
crescit, Vt magnus frutex appareat. Utuntur incolae radicum corti-
qibus ad draginam'pulueri ratis cum aqua lactucs,vel solatri,sumetes ad somnum cociliandium. Huius plantae cortex non secus quam nux methel, siue s Tarnonij sc mina,apud plureS malos nomines, ut
125쪽
aliquid mali saetarit clam dum dormiunt, huius corticis in epulis ponunt. Folijs contusis emplastri modo ad calidas inflammatio nes utuntur, atque illito e Y ipsorum succo fronte, temporibus, aealijs partibus corporis in quibus pulsus fontiuntur,vel ijs dein contusis emplastri modo appositis, ad sonanum familiarissit ne vititur. non minusque ad exustiones. Nux etiam Methel ibi nascitur, sed non usq; adeo copiosi,vri solanum pr. aedicitum .estque vbrtim Dio
scoridis stramonium. Vsisque plane eosdem habere ij atlint, qtios de solano somni sero diximus. Adest quoqhesyosci limus allitis
adnas dum a communi sgura diffvens, nasciturque Cayri prope pyramides, si iijs communis longe grata floribus,tatioribus,crasso ribus,&albidioribus. Quo utuntur no secus quam stra monio. Vbique vero in viridarijs coriandrum protienit copiosissimum, quod omnes Cusbara appellar. Herbeque virentis usus in cibo est apud otianes A gyptios similiarissimus. et nim ferculum non parant si ite sol ijs coriandri, quam alia ingrate olea . G V I L. Quid audio Θnon ne ij ipsum mandentes maxime laeduntur, & ab eius usu in phrenesim labuntur Θ quod Dioscoricles, Avicennas, tum multi alij tradidero. A L PI N. Ridiculum . quis unquam vidit alique, coriandroru causi quae in usu apud quos ne tum fanos,tum aegrotos familiarissimo existunt laesum suisse,aut ei aliquos sensitis tum batos,nisi immoderate eis fuerit usiusΘ Quid miraris Θ quasi eiusdecum Galeno non sis sententiae, qui coriandrum palidum, resolues ac modice adstringens statuit. non ne demonstrat Dioscorides vel hanc eius facultatem fateri cum dixerit, haeredas coriandro cum comento sanari Θ Quod nunquam a frigidis sigidi tumores di. scutiantur, accurentur ; cum medicamenta albas a Dioscoride ad sanandos duros tumores charradasque prsserti in memoriae prodita,calida facultate suerint. Neque uidetur plane hoc siluisse Auicena,cum dixerit,cheaeradas coriandro sanari,uel ex proprietate, quam ad illum sanandum tumorem habet,uel eX partium substantiae tenuitate, qua per meat prosilia dς tumidam partem. Sed quis ignorat n ihil a frigido resolui, etsi multa fiat permeatio partis tumefactae,sed omnia resiluentia calida esse Θ G VIL A N D. Vera sententiam recte defendis i,quam quis modo negabit,sciens ex te Aegyptios uirentem coriandri herbam in cibo sequi citram aliquamnoxam Θ multo minus seminum siccatorum usus erit exinde
timendus. Hincque errasse non parum Arabes liquido constabit
126쪽
qui coriandro frigidam facultate narcoticam,stuporem inducente
atque sensus turbarionem concitatem,ac exitium tribuerit. Idemque & de psyllio suisse apud illos a te compertum est, quando psyllium pro ueneno a Dioscoride,atque alijs receptLm, inoxie in febricitantibus frequenter non modicam aegrotis seminum mucaginem exhibentes. Herba in aqua elixatam illi esitant. Sed ea multo plus semina ad roborandum stomachum ualere ii affrinant,debiles etenim uentriculos,usu seminu assiduo maxime roborant,et uoque calorem ipsa fouent,augent,statusque resoluunt,ac discutiunt
proindeque in colico dolore, atque alijs a flatu lento spiritu concitatis usum seminum sequuntur: ipsis scilicet,uel in puluerem redii-ectis,uel ex ipsis parato decocto,utentes. Quo uteri quoque frigiditatibus, & humiditatibus occurrunt. prssertimque ad menses immodice fluentes,& ad gonori lisam firmandam,quod insit illi quoque facultas adstringe it,ex quo puto apud eos plantam quoq; emplastri modo,ad podagricos & alios articulorum dolores in maximo ibi esse usu , quod eas partes adstrictione, ne humorem partes recipiant,roboret,atque etiam conicios resoluat,discutiat, uel
cxprimat. Ocymus ibi in uiridariis copiosissimus cresci ad altitudinem trium & plus cubitorum,foliis nostratis longioribus,tenuioribus,colore rubro suffusis,odoremque eXimium si irantibus. Suauitate enim odoris nostris omnibus preferendus merito uidetur,
ob quem illi hanc plantam Ri hau appellarunt, quod idem est,ac si
dixeris,odorem, ita,ut hic ocymus prς odoris iucunditate eximia Odor per excellentiam ab ijs uocetur. Qua planta odoris causa ij utuntur, medicos uero usus apud eos ipsa paucos habet, qui ab aliis multis perdocti sunt. Nascitur etiam sponte ibi quςdam planta repes, altius saliens,seque aliis arboribus conuolues,soliis duris longis, Seseli Athiopici proximis, sed maioribus .Flores fert albos styracis similes, a quibus producuntur siliquae;longae ac crast , quales in uicodo lendro cernuntur, plens lanugine alba, ac minabus
partiis . ex hac planta succus, manat flavus, urens quem sicca
tum Aegyptii ualenter tenues humores purgare,aiunt. Hanc illi esse scammoni j speciem assii mant, qua sechamone appellant cuius tamen nullus usus in medicina apud eos noui. G VI L. Fortasse hanc plantam esse Apocyniam Dioscoridis affirmare poterimus. Cum illiusce notae,notis a Dioscoride traditis conuenire conspiciatur , aque fortasse putanda, quam aliquis e Syria uenisse, peri- .s Iocam
127쪽
1siocarnuocatam,prodiderunt.At verum apocynum minc in Italia cognitum est.
128쪽
Renugreci germina mox e seminibus erumpentia. ex ipsisque flatim prosilientia plebei comedunt, praesertimque mulieres,pinguefieri cupientes,per urbem multas massas terrAplenas seminum recenter productis germinibus vendendas ij serunt. Plures aliae sunt plantae ibi nascentes, quae cum pluribus alijs locis communes existant,non est de ipsis a nobis amplius sermo proserendus. Sed iam de medicina apud illos populos usitata, sermonem eque platis illis in locis nascentibus claudere debemus; cum nihil supersit dicendum.
De plantis perriter obseruatis. Cap. XLIII. GUILANDINUS.
L V RIM A S gratias tibi resero, quod tantum labore
hactenus mea causa sustuleris. Nihilominus ne aliquid omittamus, quod utile ad hanc historiam iudicem cuperem,antequam nos huic sermoni plane finem imp namus, ut de plantis etiam per iter olim in Aegyptum a re nauigado varijs in locis obseruatis,aliquid diceres . A L PIN. Non a bitror te ignorare,nostro olim audito itinere, parum temporis mihi per iter illud concessum fuisse , ad indagandas illorum locorum plantas: veruntamen, quas tunc uiderim, quamquam neque tuis doctissimis auribus satis dignas eas existimem,referret etiam nunc non recusabo. Memini me rhabarbari plantam Cocyrae inspexis se,in antiqui illiusce propugnaculi quodam viridario. quam quidam ex Syria illuc naui aduectam habuerat: quique ipsam a viro Persa Trypolim olim fuisse adduinam etiam amrmabat. planta plane Glijs rumici uisa est proxima, quae tamen erant latiora , crassiora,lanugineque quadam alba obsita. In illa eadem insula inueni Cyperi radices logas ad modum odoratas, & Chamedri marboream, duorum sere cubitorum altitudine prope Burrinium, viventem,qu e fi lia duplo 3c triplo Italicis maiora habebat. Z cynthi Oxalidem,qua eius insulae pharmacopaei ad medicinam utebantur,riaspexi, admodiima nostris ovalidis om libris diuersam, quippe exilis herba ipsi est, folijs paruis, crassis, oblongis, calthae foliorum aemulis,gustu non minus quam nostra acido sapore ferit. Ibi quoque crescit acacia secunda Mattheoli,quam ego florentem mense
129쪽
mese Februario inspexi selijs, floribusque minoris anagyridis proximis, quae gustata,sapore adstringenti feriunt, paucisque tamen ac mollibus spinis obsita. Neque arbitror esse ueram acaciam,
qua in Capadocia & Ponto nasci Dioscorides prodiderat, quod minime conuenire cum prima acacia, seu spina Aegyptia vide tur . Aliud agnoui in illa insula, quippe smilacem asperam esse veram salsam parillam, qua medici utuntur ad sanandam luc mgallicam. G VIL A N D. Copiosius quoque hanc plantam in quampluribus Itali locis nasci scio, quare istud,quod ibi didicisti, nouum apud me non est . A L PI N. verum dicis, etenim ipsim alias in multis aliis locis offenderam ac obseruaueram,u rum perpetuo,an effri salsaparissa ncep ac dubius fili. In hac vero insilla ea speetara, clarius cognoui veram eam utique esse.
GVILAND. Quamombrem in Italiae locis cum eandem ipsam spectaueris, eiusdem non suisti sententiae, scilicet eam esse salsam parillam. A L P I N. Qitoniani omnes smilaces asperae, quas hactenus uideram, exiles admodum breuesque, ac capilla res radices habebant, sed quam in Zacynto insula uideram on-gas,crassas,asportatis Hyspania radicibus salsae parillae omnino similes. Quo pacto uero has agnouerim,tibi iam explicabo. Ego
enim, ut ocium diuturnς morae effugerem, sorte fortuna collem illiusce insulae perreptans,in valle quadam ad cepem oculos conia ieci,lenthiscis ac multis asperis smilacibus contextam, cuius ab radicibus omnibus terram impetuosa torrentis aqua sic abduxerat, ut illarum plantarum sepem texentium omnes radices,non secus quam venae arteriae,& nerui humani corporis a carne separati, nudae conspicerentur,Smilacesque asperae longos sane serpentes imitatae, aliisque radicibus conuolutae, mira longitudine, ac crassi.
tie mihi se obtulerunt. ita ut quasdam illarum duorum, & amplius cubitorum longitudine , & crassitiat communium salis parillae radicum inspexerim , ex 'no continuo eas salset parillet radi. ces esse iudicaui. Et dum haec simul cum alijs, qui una ibi mecum aderant,considero, augurium contingit opportunissimum. Nam ex transeunte Gr co homine eius loci accola ;&agricolisi
peto, quomodo ibi illa planta appellaretur, qui respondit, sint.
Iachiam nuncupari, ipsimque in usum apud ipses esse procuranda Gallica lue : ex quibus uerbis exploratius eam considerans, uideo radices eius longissimas & crassi, , eadem substan. P a tia
130쪽
tia pratalitas, nullumque prsseferre saporem, uti radices salsς pa rillae: ex quibus colligo statim, similacem illam asperam ueram esse falsam parillam. pharmacopola eius loci multum lucri sese cisse his radicibus nobis affirmauit,quod saepe harum. radicum ibi collectarum multos fasces collegerit, & in alia loca miserit, quas pro veris salis parillae radicibus saepissime vendiderat . Gammercaturam clam agebat, ne eam plantam alij discerent. Addo Cayri me in falsis parille fascibus ex Hyspania asinortatis uidisse, frustra radicum nodosarum, vel geniculataru aspers similacis,a quibus procedunt radices, quibus medendo nos utimur, cum selijs eiusdem plantae , tum ramulis spinosis, sic manifeste it nemo, qui viderit, eos fasces salseparetis, esse ex sint lace aspera selectos Megare potuisset hanc plantam eandem csse cum sal saparilla. G V I L A N D. Placuit multum mihi , te veritatem de sinit easpera probe agnouisse, cuius quidem sententiae non tum me se ii quamplures alios suisse tibi persuadeas volo, in primisque Gabrielem Faloppium,herbarum materiae doctissimum , qui in libel -
,, lo de morbo Galli odia capite de salsas arilla hςc prodidit. Alias
,, credebam esse radicem ebuli, &perstiti in ea sententia plinimis ,, diebiis, lonec Hispanus ad Ducem Florentiam integram asportae- ,, uit plantam,& hinc patuit error meus & uidi esse radicem similacis,, asperς . de qua Dioscorides libro quartoo scriptores antiqui mense tionem fecere. Quod ma3is confirmaui experientia , nam cum in monte Sancti Iuliani Pisis vidissem similacem asperam, curaui,, effodiendam, &semper usus sum Ioco salis parillae,& per bienniu,, . illud,quo ibi fui,semper cum foetici succcstir plurimos a lue Gallies , ca liberaui .Quam etiam sententiam confinitar Amatus Lusitanus,, medicus, quamuis Hebreus,non spernendus in libro quinto tuarii ,, centuriarum. Qinare te hac de re evehi non oportet, quando alij ante te multi eam nouerint. Sed quomodo asserere possiimus eius
insula' sint lacem, probe salsiam parillani delineatam demonstrare, minimeque illam , quam Italiae loca ferunt atque alunt. Quod tamen fieri putotei , qua ipsa serpit, diuersitate , etenim in duroselo sicco, & squalido ei siam similacem videbimus radices minores, gracilioresque falsaparilla habere,& in mollissimo solo , quod in eo facile queant serpere, longiores, crassioresque, salis parillae plane proximas. Ea siquidem similacis planta, quam in ea insula olim cum in illis locis diu ei sarer,inspexi , solo mollissimo, pingui