장음표시 사용
31쪽
de eadem re coria memorasse, qui tamen Primam illam orationem,
luculentum atque utilem reipublicae, Scriptam exstitisse aperte indicavit c. 3I . orro, si oratio utriusque ex ore dicentium calamo esset Θxcepta, caussa scriptori nulla fuisset alias, o fidem quidem habituras, ex suo ingenio confingendi Sedilutarchi testimonium eum alio illustri loco Ciceronis in oratione prol. Sulla comparanti non potest non expedita videri huius rei explicatio. Plutarchus enim in vita
Catonis, C. 23 haec habet: τουτον μονον - των εἶπε δμψω σθαλερα σιτὼν λογον, Κικέρωνος του πατου του διαφέροντα Oξυτητι τῶν γρα νέων σημεῖα προδιδαξαντος ἐν μικροις καὶ βραχέσι τυποι πολλῶν γραμματιο εχοντα δυναμιν,
εἶ αλλον αλλοχόσε οὐ βουλευτηρio σποραδην ἐμβαλοντος Quam igitur Ρlutarchus non viderat, sed exstare audiverat Catonis orationem, eam perscriptam utabat ab actuariis illis, Consulis iussu per templum Concordiae dispositis. Cuius rei biduo ante a se imperatae, quo di indicium de coniuratis in Senatu peractum St, quum PSe Cicero mentionem faciat,' non Potest dubium videri, quin tuta chus utriusque diei acta confuderit. Quare non ea est lutarchinucioritas, qua permoti hanc orationem excipiamus de numero reli-
Orat pro Sulla I4 4 l. Vidi ego lioc, iudices, nisi recenti memoria Senatus, auctoritatem huius indicii monumentis publicis testatus essem, fore ut aliquando, aliquis patrimonio naufragus, inimicus otii, bonorum hostis, aliter indicata haec esse diceret, quo facilius, vetito in optimum quemque expilato, Posset in malis ely. Portum suorum malorum aliquem invenire. Itaque, introductis in Senatum indicibus, constitui Senatores qui omnia indicum dicta, interrogata, responsa perscriberent. I. 42. At quos viros lnon solum summa virtute et fide cuius generis in Senatu facultas maxima, sed etiam quos sciebam memoria, scientia, consuetudine et celeritate scribendi facillime, quae dicerentur, persequi posse. C. 5. Quid deinde quid seci Quum scirem, ita indi-eium in tabulas publicas relatum, ut illae tabulae privata tamen custodia, more maiorum, eontinerentur: non occultavi, non continui domi, sed deserihi ab omnibus statim librariis,
dividi passim et pervulgari atque edi populo Romano imperavi. Divisi toti Italiae, emisi in omnes provincias eius indicii, e quo salus oblata esset omnibus, expertem
32쪽
quarum Consularium, quas Cicero domestico otio Perscripsit, adulescentulorum studiis excitatus ad Att. 2, 1).
Iam vero, missis actuariis, ad reliqua caussae RPit tranSeamus.
Quaerendum est enim, quo consilio orator dixisse videatur, quae ei oblata fuerit dicendi opportunitas, et an veterum scriptorum testimoniiS, Oratorem Vere ea usum esse, confirmari possit. De consilio orationis, si vel ab imperitia quadam scribendi, vel a scripturae eorruptelis discesseris, ut mihi quidem videtur, recti si me iudicavit is, quem Ahrensius ne intellexisse quidem sententiam oratoris Censet P. IGM, scholiastes Grononianus, seculi quinti gram-mRticus, cuius exstat commentarius in tres orationes posteriores Is
igitur Ciceronis opera, id tresi Vol. V. Ρ ΙΙ, P. Io Quum,
inquit, relatum esset ad Senatum ante, et more omnium primi oreti. interrogati essent sententia. Consule. designati, trior interrogatus Silanus, Coiisul designatus, morte multavit coniuratos. Interrogatus Post eum Caesar dissuasit. Necdum Caesaris sententiam solvit Cato. Sed Cicero ante retulit, et sic auctoritas crevit Catonis post Ciceronis relationem. Denique Consul non debet referre, nisi quod rei deprehensi sunt poenam statuites duae dictae sententiae sunt; Poenam eligite. Sed laborat orator occidendos esse quantum Potest, et suadet aliud agendo quantum potest Taudando vitupera eius Caesaris sententiam. Sed quoniam illa sententia crudelior est morte multari, laborat ostendere erudeliorem esse sententiam Caesaris quam Silani.
Deinde plerique timebant, id iratiam sc popularem Ciceronis, iudicare, ne ipsis malim ipsi negotium fieret, quia contra leges Occidebantur ei. Lex enim vetabat Sempronia. imebat ergo, ne ad
gratiam suam non damnarentur Debet ergo ostendere, se Securum esse adversus omne perieulum, et illam lenem sententiam, quae moriemultavit. ε
33쪽
Quam recte scholiastes totius orationis vim atque consilium perspexerit, etiam ex eo intelligitur, quod legem Semproniam om- memoravit. Qui enim res quo ordine et qua ration monis Decem-hrihus in Senatu aetae sint, accurate cognorarit, non dubitabit, Ciceronem ea una de caussa ad dicendum surreXisse, ut demonstraret, Ρatres in decernendo de poena coniuratorum non teneri lege Sempronia Nam quum Consul convocato Senatu retulisset, quid de his fieri placeret, qui in custodiam essent traditi, D. Iunius Silanus, primus sententiam rogatus, de his, qui in custodiis tenebantur, praeterea de L. Cassio, P. Furio, . Umbreno, Q. Annio, si deprehensi forent, supplicium sumendum decrevit Λ'all. e. 5M. Cuius sententianiquum omnes, qui POS eunt interrogati fuerant, secuti essent, C. Ivlitia Caesar, qui tum praetorio loco dixit ad Att. 2, IJ, mortis Poenam a republica Romana alienam esse iudicans Sall. I, I ). Pecunias eorum publicandas, ipsos vero dum viverent in vinculis habendos per municipia censuit. Cuius orationem, prudentem illam et meditatam, quum mira consecuta ,set sententiarum ac Voluntatum mutatio, Consulis, cuius interesset, ut ante noctem supplicium de coniuratis sumeretur, erat docere, legem Semproniam, ad quam Caesar in oratione sua Provocaverat, ad hane auSsam non Pertinere.
Ahrensius quadem inter argumenta, quibus orationi quartae Catilinariae Ciceronis nomen derogare voluit, etiam hoc attulit, quod in illa Semproniae, apud Sallustium vero Porciae legis mentio facta esset P. II4 . Quam utriusque scriptoris discrepantiam quum alii ita explicare vellent, ut dicerent, Sallustium orationem Caesaris non ut habita fuerit retulisse, sed eam secisse, qua naturam et mores eius pro ingenio aperiret c. 53 mihi tamen, quamquam hoc vere dici intelligebam, Prorsus incredibile visum est, Sallustium, seri Plorem rationis reipublicae Romanae gnarissimum, in tam gravi re errasse.
Sed, loco Ciceronis de lege Sempronia Cat. 4 5, o eum Caesaris
34쪽
oratione apud Sallustium diligentius comparato, nullam esse utriusque scriptoris ea de re dissensionem intestexi. Nam apud Sallustium quoque Caesar non orcia lege, sed Sempronia, qua sola poterat hac
in caussa uti, sententiam suam confirmat. Quum enim ita dicat:
,,Sed Per Deos immortalis quam ob rem in sententiam non addidisti: Silane), uti prius verberibus in eos animadvorteretur An quia lex Porcia vetat At aliae leges item condemnatis civibus non animam eripi, sed exsilium permitti iubent Sall. c. 51, . 2 et 22) aperte indicat, sententiani Silani non cum lege Porcia, sed cum aliis legibus pugnare. Neque aliter in eadem oratione intelligenda sunt verba g. 24: Qui convenit in minore negotio legem timere Porciamin, quum eam Semproniam in maiore neglexeris λ Cuius interpretationis veritas confirmari potest etiam Ioco . 30 et 40: Sed eodem
illo tempore Graeciae morem imitati, verberibus animadvortebant in civis, de condemnatis summum supplicium sumebant. Postquam resp. adolevit et multitudine civium actiones valuere, circumveniri innocentes, alia huiuscemodi fieri coepere tum ex orcia aliaeque leges aratae sunt, quibus legibus exsilium damnatis permissum est. Verba Ostrema, cum Proxime antecedentibus comparata, Sic patet supplenda esse tum eae Porcia parata est, ne amplius verberibus in civi animadvorteretur aliae leges, ut Valeria et Sempronia, quibus legibus exsilium damnatis permissum est, Paratae Sunt, ne amplius de condemnatis indicta ad populum caussa summum supplicium
Sumeretur. In eandem sententiam triusque legis vim interpretatus est Cicero in or. r. C. Rabirio, perduellionis reo, C. 4: Porcia lex virgas ab omnium civium Romunorum corpore amovit Porcia lex
libertatem civium lictori Eripuit C. Graechus legem tulit, ne de capite civium Romanorum iniussu vestro iudicaretur. Idem utramque legem coniungit in narratione de Ρ. Gavio, cive Romano, Verris immanitate et Virgis caeso et in crucem rapto. Verr. 5, ω nomen dulce libertatis l
35쪽
morantur leges, qu- de civium Romanorum supplicio rogatae sunt. Ubi vero ad legem Peculiarem et huic caussae propriam Provocandum erat, sola nominari debebat leae Sempronia, id quod faetum est in orat Cat. quarta 5, 10 At vero C. Caesar intellegit i. e. arbitratur, iudicat: cf. 4 4, ), legem Semproniam esse de civibus Romanis constitutam qui autem reip. sit hostis, Eum civem esse nullo
modo posse denique ipsum latorem Semproniae legis iussu populi
Poenas rei p. dependisSe. eque enim verberibus animadversum est in coniuratos, sed iniussu populi Romani necati sunt. Neque alio crimine Cicero postea a Q. etello epote trib. l. RecuSatuS,a . Clodio, trib. l. in exsilium eiectus est, quam quod indicta ad populum caussa de capite civium Romanorum iudicasset. Quae actio quamquam eo defendi poterat, quod et ii qui oniuraverantius civium amiserant Cat. I, II, 28 3, 6, 15), et Senatus eos Paullo ante contra rempublicam secisse iudicaverat Sall. e. D), et Consulibus Ormula illa darent operam Consules, ne quid resp. detrimenticaperet Potestas in rep. maxima Permissa fuerat, qua sine populi iussu iudicium summum haberent Sall. e. M tamen inimici CiceroniS, coniuratos cives iniussu populi necatos dicentes, Consulem, abdicato magistratu, non poterant nisi de Sempronia lege Postulare. - Sed in loco illo, quem ex quartu ratione attulimuS, non Praetermittenda est praeclara coniectura Schnitreri. Quum enim iam Ernestius, intelligens, C. Gracchum, Iatorem legis Semproniae, non populi iussu, sed L. Opimii os imperio interemptum esse, et Ciceronem hoc exemplo docere voluisse, etiam coniuratos iniussu populi interfici posse, iniussu pop. scripsisset Schnitzerus feliciore etiam, ut mihi videtur, emendatione, Verbo denique in neque mutato, locum sic constituit neque ipsum latorem Semproniae legis iussu
36쪽
orationis, in quo Cicero laudando vituperavit sententiam Caesaris Schol Gron.9. am et ipse Caesar eandem legem negleXerat, quum cives capite deminuendos iniussu populi decerneret. Itaque sententia Caesaris, hominis mitissimi atque lenissimi, iucundissima ironia perstringitur, a declamatoris alicuius ingenio toto coelo liena. Libenter subscribo verbis viri doctissimi, Baetimisinit in Zettsehriffiir die Alterthumswisse Mehcj I 838, . 9 siri latim Interesse Cicero's, mi seiner Wendvn Caesar m Wider*rvehe mi dem Sempronischen Gesetae. SoWie mi de sogenantite popularen arte daretustellen, undines gestehi, das e in diem Interpretation vo Caesar' Rededen Goiston don alit de Consul wieder rhenni, de ili den Antheil Caesar' an de Vorschworun entschieden ignorirenatess. tandem significationen verbis Ciceronis inesse vidit Appianus,
Habita oratio Consularis, qua quid ipse et de saeto iudicaret,
et de Poena cenSeret, non obseure Cicero intelligentibus significaverat, maxima tamen sententiarum studiorumque dissensione excepta est.
Qui enim post Caesarem sententiam interrogati sunt, vel Consulis saluti vel incolumitati rei publicae metuentes, alius alii varie adsentiebantur Sall. c. 52ὶ adeo ut Tiberius Nero, quum d eum sententiae dicendae ordo pervenisset, tota re praesidiis additis,
aestumum Ciser onianarum artis. II, P. . ' Tiberium Neronem quum Cicero ad dicendum surgeret, nondum suffragium tulisse, ex ipsa Ciceronis oratione apparet. 4. 4, 7 video, duas adhue esse sententiRS: unam . Silani alteram C. Caesaris 4. . 4: iaetuntur emim Oees quae Perveniunt Bd aures meas, eorum qui vereri videntur, ut habeam satis praesidii, etc. ' Errat igitur Appianus 2 53 Tib. eronem, qui et honori lius Caesare inferior esset. nte Caesarem Ponens. ε
37쪽
i. e. Catilina debellato, denuo reserendum enseret. Quae sententia tanta approbatione excepta est, ut e Silanus, iis quae antea de e tremo supplicio rogaverat, quia mutare turpe putabat, interpretatione leniendis, in eam se discessurum declararet Sal I. c. 50). Tandem vero M. Porcius Cato, tribunus plebis designatus, paene inter ultimos interrogatus sententiam, tanta vi animi atque ingenii
invectus est in coniurationem, eo ardore oris orationem omnium lenitatem suadentium societate consilii suspectam fecit, sic impendentia ex ruinis incendiisque urbis et commutatione status publici pericula exposuit, ita Consulis virtutem amplificavit, ut universus Senatus in eius sententiam transiret, animadvertendumque in cives maximo in scelere deprehensos censeret. Veli. 2, 35.)Sed quae hactenus de consilio et effectu orationis Ciceronianae disputavimus, vana sunt Ahrensi iudice, omnia. Ita enim Statuit:
omnia, quae memoria iterarum conservata sunt, non OSSe inter Se
conciliari, nisi si Cicero de convictis et consessis coniurationis retulerit, Senatum cohortatione ad sortiter iudicandum excitarit iudicu-ritque ipse, antequam Senatum consuleret, Postea vero, quod maioriS
Ῥωμαίων εἶναι δίκην et δεσμωτηριον. Plutarehus quidem Q. Lutatium Catulum, virum consularem, iam ante Catonem Onsilii publici auctorem exstitisse narrat. vit Cic. I DNρημωὶς δε της γνωμης πρωτος αντέκρουσεν υτν τλος λυτατιος, εἶτα δεξαμενος κατων. Sed malui Ciceronem sequi, cuius haec sunt verba in or. r. Sest. 28, I: Consule me, quum M. Cato esset designatus trib. l. obtulit in discrimen vitam suam dixit eam sententiam, cuius invidiam capitis periculo sibi praestandam videbat dixit vehementer: egit acriter ea quae sensit, prae se tulit duae, suetor, aeto rerum illarum fuit. Q. Catiati alius quidem consilii auctor suit, quo Cicero parens patriae appellatus est cor. in is 3 6ὶ.
38쪽
viter videamus. obis enim ersuasum est, dicendi opportunitatem Ciceroni non initio relationis, sed postquam variae et discrepantes sententiae dictae fuerant, oblatam esse, de eaque oratione Consulari
veteres Scriptores omnes consentire.
Ahrensius licet recte statuerit, si Dionysio Halicarnassensi, si Livio, si ipsi Ciceroni fides habenda sit, non esse dubitandum, eo qui ODSU-lerent saepius accurata ac meditata oratione, quam nude et breviter, si e republica esset, retulisse idem tamen intelligit, utilitatem rei publicae et momenta temporum haec aliquando aliter fieri coegisse p. 72). Quod si umquam, in hac certe caussa Iocum habebat. Nam quum Cicero convocato Senatu de Poena coniuratorum reserret, neque ipsius de rebus iis, quae notae omnibus et muΙtis iam decretis superioribus iudicatae essent, exspectari poterat oratio, neque i PSehabebat, cur atres aliter quam de animadvertendo in reos suffragia laturo eSSe suspicaretur. Quam sententiam, a Silano dictam, quum Omnes sortiter constanterque secuti essent, Caesaris extremum supplicium dissuadentis oratione tam vehementer commoti sunt, ut de ipsius Consulis salute pertimescerent. Itaque, vultu atque oculis in On-xulem conversis, quid ipsi de tota ro videretur, audire se velle satis aperte declarabant Cat. 4, I, 1 . Quum vero etiam singulis ex ordine Senatorio liceret, quotiens ius dicendae sententiae accepissent, quae vellent expromere relationemque in ea postulare M Tae. Ann. I 3,am: tum prosecto Ciceroni, qui vel Catilinae ad ea respondisset, quae ta-
Cie Cat. 4, 3 o: Haec omnia indices detulerunt, rei consessi sunt, vos multis iam iudiciis iudicastis, primum quod mihi dedistis amplissima. Quae sunt omnia eiusmodi, ut ii, qui in custodiam nominatim dati sunt, sine ulla dubitatione a vobis damnati esse videantur. - Cat. 4, 1, 10: Iam hoc nemini dubium est, qui reo eustodiam, quaesitori gratulationem, indici praemium deerevit, quid de tota re et caussa iudicarit.
39쪽
citus postulare Visus esset,' Caussa satis necessaria oblata erat si de sententiis adhuc laris iudicandi et Patrum animos a sui ipsius periculi cogitatione ad communem salutem convertendi. ' Idem tamen, quum hae oratione nihil novi retulisset totamque caussam, quamquam ipse de ea iudicaverat, atrum arbitrio Permisisset, quae tum in Senatu Verba fecerat, et orationis et relationis nomine significare, de eaque re et se ipsum iudicasse et Patres iudicasse assi are poterat. Ceterum Consulum inter reserendum iudicantium non desunt apud veteres scriptores XemPla, quorum unum, huic causine quasi geminum, attulisse susticiat Literis C. Caesaris in Senatu mcitatis quum Consules de rep. retulissent, dixerat aliquis leniorem sententiam, ut primo Μ. Marcellus, ingressus in eam orationem, non oportere ante de ea re ad Senatum referri, quam delectus tota Italia habiti et exercitus conscripti essent ut, Calidius, qui censebat ut M. Rufus - hi omnes convicio L. Lentuli Consulis conrepti exagitabantur. Lentulus sententiam Calidii pronunciaturum se omnino negavit. marcellus, Perterritus conviciis, a sua sententia discessit.' Ge. Cat. l. 8, 20: Reser, inquis, ad Senatum, id enim postulas, et si hic ordo sibi placere decreverit, te ire in exsilium, obtemperaturum te esse dicis. o reseram id. quod abhorret a meis moribus sed tumen saeiam, ut intellegas, quid hi de te sentiant. Ceterum . . eomma Post id, non post referam ponendum putavi. am id ipsum referre' non poterat abhorrere a moribus Comsulis. ' Νon potest iniquius de oratione quarta indicari quam Ahrensi Meeit p. 167 : Tu vero acerrime necusato oratorem, qui omnia ex suis molestiis perpendenda censet, qui iustitiae ne verbo quidem tacit mentionem, qui in omnibus, quae dicit, immemor est quam Consulatus ipsi personam gravem sanctamque imposuerit, et ne utilitatis quidem publicae habet rationem. Tota profecto reclamat oratio. Cie Cat. 4, 1, 23: Habetis eum Consulem, qui parere vestris decretis non dubitet.
' '' Cis ad Att. I. 2: Decima oratio in Senatu, on Deo. r. in Pis. 7, 4: Νam relatio illa salutaris et diligens fuerat Consulis animadversio quidem et iudicium Se
natus. Ad Att. 2, 2 : Quo ipse iudicaverim.
40쪽
Sic vocibus Consulis, terrore praesentis exercitus, minis amicorum
Ρompei plerique compulsi, inviti et coacti Scipionis sententiam
sequuntur. Caes. de . . I, 2.)Reliquum est, ut scriptorum veterum de Oratione Consulari Nonis Decembribus habita testimonia examinentur. Quibus non Praeiudicata opinione inter se comparatis, facile, Puto, apparebit, Veteres scriptores omnes de hac oratione ita indicasse, ut eam quam nos tenemus, non aliam, deperditam illam, significarent.
Quum inter veteres, qui in hac caussa pro testimonio dix runt. Sallustius desideretur, haec una Ahrensio satis gravis visa est caussa de veritate orationis dubitandi Is enim quum ita iudicet, fore aliquando, ut falsis a Cicerone discretis, Sallustius pluris fiata viris doctis, quibus adhuc dissensio offensioni fuit, ut, quod detr herent Sallustio Ciceroni personato adderent p. m), in unius huiuS fide totam disputationem suam voluit aequiosceres p. 52 Quod quo iure fecerit, mon dissicile erit ad existimandum ei qui doctam et accuratam Gerlachii de fide atque auctoritate Sallustii in coniuratione Catilinae enarranda commentationem, in maiore eius Sallustii editione Vol. II, p. 199-210 exhibitam, cognoverit. Constat enim Sallustium, qui id potissimum propositum haberet, ut interiorem et reconditam hominum indolem raperiret, saepe, externi. factorum
temporumque notationibus neglectis, ea tantum, quae ad summam rei pertinere viderentur, commemorasse. Quare quum multo etiRm
graviora quam ad Ciceronis claudes pertinent, gratias ei a Senatu verbis amplissimis actas, supplicationem eius nomine Dii immortalibus decretam Cic. Cat. 3. parentis atriae nomen ei inditum, denique quo nihil honorificentius esse potuit, Consulatu abeuntis iusiurandum universi populi consensu approbatum Or in Pis C. 3 , quum igitur haec omnia a Sallustio praetermissa esse ideRmuS: non est quod miremur, de actis illo die Consularibus verbo tantum ab