Historia Michaelis Serveti

11쪽

PROOEMIUM C IT s. I.

y ominum genus bonis malisque semper permiX-ra ra tum fume , nemo tam rudis est , qui nesciatili η Illud inprimis tempus, quo vir immortaliS memoriae, MARTINUS LUrHinus, religionem integritati suae restituit, luculentissima nobis huiuS Veritatis testimonia exhibet. Ea enim aetate viri pii & docti vitiebant longe plurimi, quorum conatus atque cogitationes unice eo spectabant ut puram verbi diuini praedicationem, legitimamque sacramentorum administrationem Vbicunque in Ecclesia nostra constituerent atque conseruarent, quibus quippe notis, Vera & genuina Ecclesia, a nothis coetibus discernitur. Aderant vero quoque non minori numero, qui his sese opponebant, atque in credibili studio ac desiderio, sancta Seruatoris dogmata, labefastandi, imo euerten di, flagrabant. Huius utriusque hominum generiS eXem pla, Vt adducamus, quamquam innumerabilia extent, instituti nostri ratio non permittit. Prioribus igitur plane missis, qui Ecclesiam DEI. cuius status tune temporis lamentabilis erat, talem reddere, qualem PAVLVS Db. V, 27. desiderat, allaborabant, ex posterioribus nobis omnium instar erit MICIIAEL sERVETVS, Hispanus, famosiillimus ille dum viueret Trinitatis aduersiarius. Huius hominis magnum atque insigne in Historia Ecclesiastica Seculi XV I.

12쪽

nomen est, ob errores, quos plane singulares, imo im pios fouit, & miseranda, quae subiit, fata. Medici vero adnue eum, ob excellentem Medicarum rerum cognitionem, Venerantur. Namque non solum circulationis sanguinis in corpore humano , primus inuentor fuisse videtur , sed Librum quoque de ratione S ruporum ad GALENi censiuram composuit, HIPPOCRATIsque Aphorismum: Concocta medicari Oc. commentario quodam in medicorum usum illustrauit. Taceo, nec in ceteris scientiis eum rudem atque hospitem fuisse: praecipue Geographiae cultores multum .ei debent, eo quod PTOLOΜAEI Geographiam notis suis ornatam edidit.. f. II. Talis itaque quum fuerit & sit hodie SERVETI fama, non mirandum est, extitisse multoS, qui historiam eius con scribendam susceperunt. PETRUS HYPERPHROSENVS, Gan dauensis, Hisoriam Saeculo XVI. composuit, do morIeMICHAELIS SERVETI, sab inquam ANDREAS VOIDOVIUS, Socinianus, Notas scripsit. b) Vtrumque opusiculum nondum quod sciam, editum est. Deinde ipse IOHANNEsCALVINVS multa de Vita, morte , dogmatibus S moribus fgRvmI commemorauit, in Fideli expositioue erroruin

SERVETI , quam post fata infelicissimi hominis edidit. sc

Cuius tamen narrationibus, quum ab infensissimo sERVE-T1 aduersario profectae sint, fides fortassis non semper habenda erit. Taceo, quae ab eodem in epictolis, a ΤΗΕo-DORO BEZA in vita CALVINI S aliis de eo memoriae sunt prodita. His aliisque subsidiis nixus, notissimus Ecclesiae nostrae Theologus , CONRADVS SCHLVSSELBURGIUS , toto libro M. Catalogi haereticorum, quem vocat, copiosissi-

13쪽

me de fovRTO eiusque doctrina exposuit. d) Multa v ro hic admiscet aliena, nec tam vitam describit hominis, quam dogmata, CALViΝo potissimum duce, exponit ac refellit. Hisce iungendum arbitror HIERONYΜVΜ BOLSECUM , qui in vita cALV1NI , parum huic honorifica, de GRvETo singularia quaedam memorat: e) itaque qui vitam hanc CALV NI , una cum aliis eius generis libellis germanice Vertit, & ineptis non paucis auXit IOHANNIS ANGERDus, Professor quondam Ingolstadiensis, vitam ea

Saeculo XVII. plures etiam in consignadiS SERVETI rebus occupati fuerunt. Inprimis ineunte Saeculo, quum Arminianae lites in Belgio feruere inciperent, multi in historiam eius accuratiori, quam antea factum, studio inquitiuerunt. Scilicet qui IOHANNIS CALVINI doctrinam de praedestinatione odio habebant , iis nihil erat antiquius, quam ut omnibuS eum modis infamarent. Quumque nihil famae eius magis nocere posse intelligerent, quam facinus d) edit. Francos i s9'. in 8. e) edit. Colon. I 8a. in 8. Cap. IlI. p. 7. seqq. f Ineptissimi & simul rarissimi libelli index sequens est:

t0 Doetore Theologiae Sorbonico , in latinum verius est , iam

14쪽

cinus illud, quod in sERvETo admisiit, in eo eXaggerando valde laboriosi erant. Acuebant studium hominum Ion ANNEs CvCHL NVS , qui Leydae doctrinam CALvINI de haereticis capitis supplicio assicientis publice tuebatur: g IOHANNEs BVGERMANNVS, qui librum BEZAE de haereticis puniendis belgice verterat , hJ & multi alii, qui tum publice defendebant, exurendos di securi percutiendos esse haereticos. Taceo anno MDCVII. hos Amstelodami

apud cΗRisTOPHORUM A SIcHEM efigiem mRvΕΤΙ curasi se aere exprimendam , adiecta eius historia, aut potius pro CALVINO Apologia. Igitur ARM NH sectatores ab altera parte libellos quOSdam in lucem reuocabant, qui Sae culo iam decimo sexto contra CALVi NUM occasione siupplici sERvΕΤΙ erant editi, ut Dialogus inter vΑΤICANvMS CALVINurus, aliosque, quos itidem belgice vertebant. ib Ne quid nunc de BERN HARDO DUINGLO aliiSque commemorem , qui publice hac de re, cum CALVINI sectatoribus congressi sunt. Eiecti quoque Belgio Arminiani, hoc erga CALVINVM Odium S SERVETVM studium non de . Posuerunt. REINIERIVS TELLIFRIVS eo procedebat amentiae, ut SERVETi libros de Drinitatis erroribus belgice verteret: quod eius factum tamen reliqui non probabant. k Η vGo GROTrvs Variis in scriptis, inprimis Voto pro pace, CALVINUM lacessebat ob hanc sRRug Ticausam: cui ANDREAs RivErus satisfacere studebat. IoHANNES UYΤΕNBOGAR Dus Historiam sKRugaei in Historia sua

15쪽

sua Ecclesiastica, non sine dedecore cALVINI conscribebat: l) cui iAcogvs TRIGLANDVS m) ex aduersa factione occurrebat. Mitto reliquos huius generis scriptores.

f. IV.

Ex Socinianis Saeculi XVII. IOHANNEs PREVsnus, Guba - Marchicus csrmen Pobonicum de morte SERVETI exarauit. n) Multa quoque de eo STANISLAVS LUBIENΙ- Cius, Ο Eques Polonus, & CHRisTOPHORUS SANDIUS p ) memoriae prodiderunt: ut nunc illos praetereamus, qui strictim res eius hinc inde in historiis aliisque suis scriptis attigerunt. EX Reformatis praeter eΟS, quoS iam antea nominauimus, uterque Geneuensis Historiae Scriptor, IACOBvs SPONIVS , q) & GREGORIvs LETI o fata ena rarunt SERVETI , quorum tamen neuter aut erroribuS caret, aut ossicio , quod suscepit, satisfacit. Plura & meliora IoΗ. IAC. ΗOTTINGERus , vir longe doctissimus , attulit. Q Sed nemo tamen accuratius copiosiusque in hac Historia versatus est , quam Cl. MICHAEL DE LR ROCHE

exul, Gallus: cui, quum ipsa iudicii Acts, S plerosque spRv I libros inspicere licitum fuerit, longam sERVETI historiam exarauit, quam primo aliquot epistolis compre-b hel x

m In libro eius sub titulo:

o) In Historia Reformationis Polonicae Lib. II. Cap. V. p. 96. p In Bibl. Anti- Trinit. p. g. q) Histoire de Geneue Lib. III.

nondum licuiu

16쪽

hensam, in Diario suo anglice scripto edidit, t) postea

vero, reiectis & demtis nonnullis, additis autem aliis, gal lice vertit, ac Bibliothecae quam vocat Anglicae inseruit. u) Hic vir doctus , etsi multa omiserit, nonnullaque male narrauerit, multa tamen antea nobis ignota, inprimis supplices sKRvKTI libellos, sententias iudicum in eum latas, & alia in lucem princeps protulit. Mitto GEORGIVM MACKΚNZrE, X aliosque bene multos, qui breuiter historiam eius descripserunt. . REX Pontiliciis praeter LunovicvM MORERIVM cy) neminem nouimus qui debita opera hoc saxum Voluerit. EX

nostris autem in primis Vir reu. PETRUS ADOLPH. BOYSEN eleganti, doctaque dissertatione Historiam sERVETI complexus est; Z variaque de sp ΕΤo celeberrimus Lube- censium Polybsor IOHANNES HENRICUS a SEELEN annotauit. a) Exposuit quoque de eo GoDoFREDUS ARNOLDVS, qui IOH. VYTEN BOSARDvM maximesequitur, sb

IOH. ADOLPH. BVIII Au habita est

ria Socinianorum p. I 4. - IT. Gry

17쪽

NERus, d) CAsPAR. CALVERIVS e qui ScΗLvssΕLBVRGii vestigia legit, reuerend. CAROL. GODFR. EN GELSCALL Daliique. Et quis omnes enumeret qui vel in Historiis vel Polemicis Libris, aut Systematibus breuiter huius viri historiam descripserunt , erroreSque Votarunt.

Duo Vero sunt Scriptores , in quibus omnium ma Xi me SERVETI Historiam quaeras, sed minime inuenias, alter NICOLAUS ANTONIVS , alter PETRUS BAYLIUS. in spanus fuit SERVETVS : ergo decebat NICOLAVΜ ANTONI VM inprimis eius meminisse, qui luculentissimo opere scriptores Hispanos enarrauit. Atque Video , VINCENTIUM PLACCIVM, lectorem suum ad ANTONIVM ablegare, Vt inde vitam SERVETI hauriat. s g) Sed fallitur omnino, Vir alioquin doctus. Meminit enim quidem ANTONIUS SERVETI in alio eius nominis, ANDREA : h) at vitam eius

haud describit. Sed puto tamen exposuisse eum vitam SERVETI; i) verum censores Romanos, qui librum eius b a edide

d) In Centuria Correctorum eruditorum p. 496 e) De variis orbis religionibus Lib. XVI. C. III. P. ψ δ' 7- f) In Praeiudiciis saeculi moderni nonnudis in capiti b. Mei. Prae iud. X. p. 2O -2C6. g) In Theatro Anon. o Pseudonym. Lit. R. n. 23O8. p. 4 36. Vbi NICOLAI ANTONII Biblioth. Hispan. citati P. II. p. 23s, h) in Bibl. Hispan. recent. Tom. l. p. 69. Vbi ANTONIVS,

ANDREAE SERUEΤI scripta recen set, his verbis Sc ΜICHAELIS meminit : Diuersus est, inquit, ΜΙ CHAEL SERVETUS , Hispaniae haud minus poenitendus ob impietatem, quam P IOS CILLI A N Us olim fuit. Tantum est, aliorum citationibus iidem praebere.

i) Patet id ex eo, quod in

Praef. g. q. a. ait, se & haereti- OrUm vitas enarraturUm esse. Verba eius sunt: Ideo o nominibus aliis danmatis, eorum puto, quive

18쪽

ediderunt, misereque castrarunt, omissis omnibus a fide Romano-Catholica dissentientibus, hanc quoque Histori am tanquam periculosam , resecasse. k In BAYoo etiam nihil de SKRvRTo eXtat: quumque alioquin CALVINvMa variis calumniis defendat, atque inter alia memoret, l)eum cum SERVET O Lutetiae colluculum esse, haud tamensqRvETI historiam attingit. Causiam plurimi facile coniiciunt: inuidiam enim, qua nimis iam flagrabat, vir acu tus hic metuebat, atque Verebantur, ne si hanc Historia am enarrandam sibi stimeret, d more suo, libere exponeret, Bre , Ut eorum animi, qui CALViNo immodice fauebant, nimis eXaeerbarentur. Ergo prudens tacendum sibi esΙe, ratus est.

Omnes autem, quos sKRVETVs scripsit libri, quum ubicumque terrarum supprimerentur atque comburerentur, factum est, ut exemplis flammis ereptis nihil rariussit, paucisque quosdam illorum inspicere licuerit. Ex quo euenit, ut varii a VaritS hac in historia committerentur errores, & a nullis fiere sic res gestae traderentur sΕR-v Tr , uti fas fuerat. Eadem de causa doctrina eius in hunc usque diem a nemine recte accurateque exposita est.

Quamquam & hoc magnam partem ex summa styli eius obscuritate prouenisse, non dissiteor. Alii igitur Eutychianum eum esse , alii Socinianum, alii rursus Anabaptistam, Atheum, & Muhamedanum disputant: alii Puccianorum vel superstitionis Iudaicae , vel ab nouis lata recenis. ue obseruat. Sect. orthodoxa fide apostasiae rei vix e- Il. obseruat. IV. ruut, sis mortui suut, mereti uem cl) In Dissi uar. Histor. y Cri. nou invidemus, rustrum 7wime agi- tic. Voce : CALVIN , TOm. Ι, P. mus, non cessuram. 72s. edit. recentiss.

19쪽

norum errorum & nescio quorum non eum accusarunt.

SKRvRTVM quidem multis in fidei dogmatibus grauiter errasse, extra dubitationem positum est: sed & hoc certum est, tales ei interdum attribui errores, de quibus ne per somnium quidem cogitauit aut cogitare potuit. Nec de propagatione errorum Serueticorum in Italia, Gallia atque Germania, de amicis eius & defensoribus, de ingenio , de eruditione, de confutatoribus eius & inimicis, aliisque rebus, accurati aliquid in litteras adhuc relatum est.

Taceo de scriptis librisque, de Ptolomaeo inprimis, &Reblitutione Christianismi, quo libro nihil rarius est, neminem extitisse, qui diligenter, copiose atque dilucide

exponeret.

His aliisque de causis nixi ad accuratiorem, amplioremque sΕRvETI historiam conscribendam animum appulimus. Neque dubitamus, quin hunc nostrum laborem probaturi sint omnes, qui veritati & solidae Historiae Ecclesiasticae cognitioni bene consultum cupiunt. ConsuluimVS omneS fere, quOS SERVETVS reliquit libros, partim typis descriptos, partim manu eXaratOS, quOS summe V nerabilis noster PRAESES, nobiscum communicauit: qui& alia, quae ipse olim hac de re collegerat, nostris ussibus concessit: pro qua singulari beneuolentia nou admodum ei obstrictos esse, publice profitemur. Insipeximus & alia,

quibus mentio fit SERVETI, monumenta, nec ullum facile praetermisimus Atustorem, vel antiquioris vel recentioris aeui, ex quibus apparatum nostrum amplificare possemus. Et horum quidem multi eius sunt generiS, Vt ViX reperiis antur amplius hodie. Interdum & litteras illas contulimu quas eruditissimi aetatiS nostrae viri ad summe vener. -- strum PRAGIDEM , de rebus SERVETI quondam exararunt,

20쪽

quum is ipsemet Historiam eius ante decem & plures annos in litteras referre vellet. Nuperrime etiam vir plurimum reuerensis MAGNVs CRusius Legat. Danicae in Gallia Pastor doctissimus , Lutetia Parisiorum quaedam huc facientia ad nos attulit, quibus, quod grati profitemur,& suis locis profitebimur, non sine fructu usi sumus. f. IX.

Interim nemo sibi persuadeat, talem nos dare sERVETI Historiam, qualem dare potuissemus, si omnibus uti voluissemus subsidiis, a summe vener. nostro PRAESIDE permultos annos collectis, ad nondum digestis. Suffcit, nos accuratiorem & pleniorem exhibere Historiam, quam adhuc a quoquam scripta fuit. Equidem in animo antea constitutum habebamus, de eruditione SERVETI, de charactere animi, de ingenio, de amicis, de aduersariis, de confutatoribus , de rarissimo eius libro, quem resilutionem Chrisianismi vocat, ex instituto agere, ipsius denique doctrinae , quam prosemis est, Spsema ex ipsis eius Libris accuratissimum suppeditare. Animus nobis erat in hanc inprimis quaestionem accurate inquirere: AuSERVETVS dudum ante ΗARugivΜ circulationem janguinis

invenisset 'Assirmat id doctissimi homines, rerumque