Historia Michaelis Serveti

21쪽

MAssoNVM , ο) IosEPHVΜ MORLANDUM, p) IACOB. DovGLAsIVM q) tantum nomino. Atque fateor, Verba eiuS, quae SAM. CRELLIVS sc praeter alios publice legenda dedit, in hanc pene sententiam Lectores inducere. Nos auXilio inprimis Viri in his rebus magni celeberrimique LAURENTII HEISTERI negotium hoc conficere cogitabamus. Constitueramus denique longam istam ct multis libris agitatam de poeuis haereticorum controuersiam , quam SERVETI supplicium inter BEZAM CALVINVM S multos alios eXcitauit, accurate enarrare , multorumque in ea admisibs errores indicare.

Tot enim de Libris Q& ψ υἱωύμως in hac lite editis sunt sensus , quod capita. Propositum &erat , nostrorum Theologorum sententias de s KRVET 1 morte eXponere atque Ostendere , semper eos Reformatis crudelitatem in SERVETVM eXprobrasse; qua occasione de MELANCHTo NE & URBANO RΕ-G i o dicendum fuisset , quorum Uterque non improbauit seueritatem Geneuensitum in SERUETvΜ. Denique & quantum ignis SERVET 1 apud Pontificios ardoris accenderit , ad purioris doctrinae professiores vexandos & de medio tollendos , multis testimoniis decreueramus ostendere. Ast quum tempus , quod labori huic destinare potuimus , opinione citius effuXerit,

22쪽

PROOEMIUM.fluxerit , in historia uitae ct scriptorum eius hac vi ce substitimus. Quod si DEO placuerit , uberio rem harum rerum omnium expositionem breui dabimus. Interim fruantur hocce labore nostro , qui re ctius studiis favent , pluraque nobiS , si quae habent, subsidia impertiant. Nos nihil aliud in votis habemus, quam ut DEVS hunc laborem faustum atque felicem inciat, reddatque.

f. I. Qui

23쪽

psum in inscriptione Librorum & Dialogorum de Trinitate, MICHAELEM SERVEΤo diXit. Nomini suo haec verba addit: alias Reues ab Arrogonia , quibus vltimis verbis Patriam indicare voluit. Vox autem Reues a) Anagramma videtur esse, eX nomine eius, abiectis litteris To, compositum. Sunt, qui eum

de Renes b siue de Rennes c) appellari perhibent. Sed hi

s a) Sine dubio hoc verum Serueti nomen fuisse putat VINCENTIUS PLACCIUS , in Theatro Pseudoum. Lit. R. n 2JO8 p. 36, ita scribens: MICHAELIS REUEZAre agonia VII. Libri de T in. Erroribus Basileae I p. 8. Falsim aUtem hoc esse ipsa inspectio docet,

uota enim sub MICHAELIS REUEZ, sed MICHAELIS SERVETO nomine

hi libri prodierunt CitantUr etiam sub hoc nomine a GESNERO In Bibl. Vniuersac fol. Si a. col. a. b) Hoc nomen quidem in secunda horum Librorum editione legi, CHR1sT OPH. sANDIUS ait in Biblioth. Iri l. p. 6. Sed homo fallitur. Nec enim umqtiam iterum tum temporis editi erant Libri de Trinitatis erroribus. Quod si vero Dialogos de I intelligit, itidem errat: in quorum indice perspicue legitur Reues ab

Arragonia.

1ibi ipsi adscivisse. Fallitur igitur

inter alIOS IO. CONR. Z LTNERUS ira Centciria corretalorum eruditorum p.

96. sic scribens: Nam quamquam varia scriptis suis liubiecerit nomina, A inpluri--

24쪽

hi sine dubio falluntur, nec usquam id nomen SERVETVs sibi assumsisse, legitur. MICHAELEM Vero UILL 1 NOVANVM eum sese appellasse, certum est, quod nomen a patria sibi adsciuit, db ut in indice PTOLOMAEI, quem edidit, alii S-que Libris Videre est. Ceterum ab ANDREA sERVATO distinguendus est, e) & aliis miliauousuis, cum quibus eum

temere nonnulli confuderunt. AN DREAS enim SERVETus cirΑNtNΝΟΝ Ιuris Professor Bononiensiis, & postea in ciuili regni Arragoniae curia Senator fuit, scriptisque quibusdam iuridicis Seculo XVI. inclaruit, cum quo sine dubio cARISTIANUS LVΡVS eum confudit. si Et nominis VILA NOVA Nivarii fuerunt viri, olim de Republica litteraria meritissi

mi. v lurimum tamen se ooca e Reu-nem ab Arragonia, constat. Non enim variis scriptis subiecit nomina , neque 1e Renuem ab Arragonia VnqUam Vocauit. Et quamquam STANIS LAUs LVB1ENICius id confidenter fatis quoque testetur in histor. Refonm. Polon. L. II. C. V. p. 96. nos tamen nihilominus de huius rei veritate, nondUm satis conuicti, merito dubitamUs. Nec minus falsa sunt, qUae ZELT NERVS l. e. p. 497. refert ; mox Reues, ait, mox Rennes , mox de Rennes in scriptis vocari maluisse, iam satis constat. Sed unde id forsan nemini constabit. Ab hoc non adeo dissentire videtUr CHRISTOPH. SANDI Vs in BibL Antilarin tar. p. 6. scribens : Alias dicitur Reues, seu Renes, vel Rennes, Villa. novavi quoque nomine votui.

in Gallia commoraretUr, hoc ΠΟ-men demum assumsit. Natus enim erat Vida nouae , hispanice: illa utieua, teste Cl. L A ROCHE in LibL Angl. Tom. II. p. 9 I. 92. eXAE is Iudicii, quae inspeXlt. e) Mentionem huius fecit Ni-COLAUS ANTONivs iu Bibl. Hi p.

recentiori Tom. l. p. 69. an aUtem

nostro cognatus fuerit, non liquet. f) Is enim in Scholiis ad mer- tussianum de praescript. c. X. p. 26O. sine dubio nostrum intelligit SER-vΕΤvΜ, sic inepte loqnens: Ipud ipsum promittinit o mandant omnes

haeretici, etiam ΜARTINUS LVTHERUS, IOHANNES CALVINUS , ANDREAS SERVETTUS , MARTINUS B

CERus oce. ubi male cum ANDRE- in nominat.

25쪽

mi. Vixit tune temporis 3 HOMAs VILLANovΑNvs g) Archiepiseopus VALENT1Nus, vir ob sanctimoniam vitae, benignitatemque in in pauperes inuidendis elogiis ornatus,&anno MDLV. mortuus; nostro itaque coaevus fuit. Floruit etiam ARNOLDUS A V1LLA NOVA. medicae rei Seculo XIV.

g Vitam optimi huius viri hispanico idiomate descripsit Μ1CHAEL SALON, Theol. Dolf Ualentiae . cons. ANDR. SCHOTTI Bibl.

nostro VILLANOVANo confusus est. GVILIELMUS PosΤELLVS in Libro Alcorani o Euangelijsarum concordiae, quem Parisiis MDLXllL edidit, p. 72. non 27. Vt NAUDAEUS habet) scripsit: Nefarius tractatus UILLANO UANI de tribus prophetis, Cymbalum mundi, Pantagrue lus. 9 nouae Insulae, quorum auo γn Ceneuangelisarum Antemnani. Quae verba autem GABRIEL NAUDAEUs dans ἰ' apologie des grani homines accuses de magie p. l . de ARNOLDO UILLANOVANO Interpretatus est. Istam vero in terpretationem falsam esse, ele ganter ostendit Mony . DE LΑ ΜON-Novg dans Ia letire ecrite a Monf. BOUHIER Pres dent au Parisment de Don, bur is siore de trois imposteum, Meuaginuorum Iom. IV.edit. Am sel. TI6. . a. p. ,9O. POSTELLVM enim

ibi agere de ScriptoribUs LUTHE

LANOVAΝVM tunc dudum iam mortuum fuisse monet. Putat igitur ΜONNOYvs , sermonem hic apud PosTELLVM esse de MICITAE LE SERVETO qUem hoc nomen

assumsisse asseuerat, at simul acrimine, acsi librum de tribus imposioribus scripsisset, liberat. Tons

fait oe liure impie , m P en a jamais accuse. POSTEL auteur suus autor te, e si is premier totu ens bis odernier, qui te tur ait attribue. Haee sunt ΜONNOYI verba, ex quibusa apparet

26쪽

Ium, vir ergregie doctus, silentio praetereundus, qui anno MDXXX. Paduae, aetatis XXXV. defunctus est. i Vt itaque ab his omnibuS, eo accuratius noster distingui posse

set, breui horum mentionem fecimuS. PERDETVM eum per Scomma vocat HENRICVS BULLINGERVS, k exuuSipsitis rara verba,ne orthographia. quidem mutata,infra allegauimus.

te γapparet illum ne quidem existentiam huius libri, multo mi-nUS , sERVEΤvΜ huius libri au. et rem esse, credidisse. i) Cf. saLoΜΜΑCRINUS Hymnorum seisHorum Lib. IV p. 77. k In praefatione enim responsionis Ministrorum Ligurinorum ad

IACOBUM ANDREAM , culus titulus

est: ruatruore dere inieren der

l) Η0c ex ipsius sERUETI testimonio probari potest CUm enim anno lΠ3. die a8. Augusti a iudicibus de aetate sua interroga retur , ipse respondit: se annum

iam quadragesimum quiartum agere. cons. Cl. LAROCAE in Bibi. Angliaca Tom. IL p. 79. b. Errat igiturdostissimus ceteroqUin BOYSENIVS, eum eXeunte Seculo XV. natum esse , asserens . in historia Serueti g. III. p. 3. m) Vid. iterum I A ROCHE l. e. Villanoua enim oppidum est in Arragoniae finibus . qVae pars est prouinciae Tarraconensis. cf.

Itaque peccant Omnes illi, qui

SERUETUM ex Urbe Tarracona SCatalaunum fuisse , existimant. Tarraconensis enim qUando UO- , catur,

27쪽

te, nomen MICHELIs, Hispanis usitatissimum ipsi impositum est. Parentibus gauisus est non Iudaeis sed Christianis, n) genitorem nominatim quendam huius oppidi notarium agnouit. o) Nullum dubium est, quin in religione Pontificia natus & educatus sit, quae tunc temporis, coepta nondum reirmatione, unice in Hispania florebat. p) Praeceptoribus autem, quibus initio usus sit, non cercatUr Tarracona Cataloniae urbs

non intelligitur, sed prouincia

Tarraconensis. Commacularunt se hoc errore LUDOVICUS MORERY

in dictionar. histor. Tom. IV. P. 378. scribens : Michel Seruet natis

de mare agone en E pagne. CL. BOYSENIVs l. c. p. 3. & celeberrimUs. Lexici Erudit. Germ. AUCTOR, flabnomine: SERVETUS, aliique. Male etiam GODOFREDUS ARNOLDUS

in HaeresoL P.lI.L. XVI. C. XXXII. g. 3. p. 4Ca. de sERVETo scribit: mer , Don Tarragone aus Catalonien burtig. At, qUOd I. C. ZEL ERVS l. e. p. 496. p itat, SAN- Dives sciL in Bibl. ARNOLDvΜ &BOERNERUM ad LoΝGII RibL S. seduxisse, ut eum Catalaunum dicerent, id omnino falsum esse inspecto modo sANDio constabit qui l. c. eXpresse eum Arragonem vocat. Lepidissimus est error inaicis prohibitorii ab ALEXENDRO VII. editi qui s. Ii'. inter SERUE- TvΜ HISPANUM & MICHAELEΜ

sERVETuM ridicule distinguit, ictanquam duas distinctas personas hos denominat. n)Ipse enim iudicibus respon, dit: que son Pere uesa Mere ne sout potnt Iuliis, mais Chretiens, d' au-

cienne race, vitians nobisment; Uid.

BibL A L L c. p. 138. Id alitem idcirco notauit, ne quis plataret, eum ex Aethiopum Vel Crypto- Iudaeorum genere, qui in Hispania magno numero clam commorantUr, aut eX parentibus, licet Christianis, at ortu tamen Mauris aut Iudaeis, natum esse. Magnae enim laudi hoc sibi ducunt Hispani, si ex parentibus Christiani generis sese natos esse gloriari queant. Fallitur eam ob

UETVΜ,eX horum grege fuisse con .iicit, vid. Hi . eius Seruetj. S. ο) Nomen autem huius nuS-qIIam legitur, cons. BibL A ML l. e. p. 79

norum sacris initiatum fuisse con tendunt,

28쪽

to quidem liquet; q) id vero luce meridiana clarius videtur, eum ab ineunte statim aetate non nimis castigato ingenio, corruptoque iudicio praeditum fuisse, animumque

tendunt, Vt MAII1Avi Gius in Hist. Arrianismi T. III. L. M. p. 339. alii eum initio gw1NGLII doctri-Dam secutum fuisse, & CALVINI postea collegam euasisse, cum C. SAND PRO L. PII. visibili Monarch. Eccl. 6lI. defendunt,

id nihil est. Sine dubio enim in

religione Catholico-Romana educatus est quia haec in Hispania maxime floret. Videtur nobis aliud persuadere velle, fragmen

VΜ Constantinopoli i 7 . d. a. Iubi scripsit, cuius verba sunt: Nullus

no pro tempore mihi notus sciollas eji rianus , qui non ante fuit Calui-nsa , SERUETUS , BLANDRATA, PAULUS ALCIAΤUs aliique. Igitur qui mi timet, ne in Arrianismum incidat, caveat Caluinijunum. QuaeqUUqUe Verba CASP. CALVO ER. de variis orbitim religionibui Lib XVI.

III. g. 7. p. ψ 9. Ρ . recitat, recitatisque his in eadem pagina addit: Ο hoo ἀ l γραφον ADAΜINEVsΕRi Tubingae secum habet D. GER LACHIUS , ParUm cUrate: qUasi tunc adhuc vixisset GER LACHIUS. dudum iam antea mortuUS. Ver ba haec autem ex SCHLUSSELBVR

GIO , quem hac in Antrinitariorum historia semper se exscripsisse, fatetur l. c. p. '. reeitat. q) Multam edanos eum & Iudaeos habuisse praeceptores refert

combustis D. L p. 7. ita scribens:

Cuius iuuenis ingenium a praecepto ribus Iudaeis o Muhamedanis litterarum studiis in Africa alebatur, sI. F. ΜAYERVS in hist. Socin p I4. Is,

asserit, eum praeceptoribus MU-ham edanis studii; operam dedi Lse. Arabicos autem viros eos Q isse, qui Mauri vocantur, aUtumat Cl. BousENivs S qui cum eo sentiunt, Io c. cit. p. 3. Sed hos falli, constabit ex iis, qVae paUllo post de itinere eius Africano dicemus. Specialem qUoque re lationem de vita & studiis sERVETI nobis exhibet I. C. ZELTNΕ-RVS l. c. p. a 97. 498. ita scribens :Gris vero aetatis anno, o cuius δε-

Etu, Juone ipsius Marte ad ista delapsus fuerit portenta , compertum nondum habemus. Illud constat fundamentis sudiorum in Arragoniae quodam coenobio possis uec. Sed quis eum haec edocuerit , nec ipse significat, nee ego diuinando convcio.

29쪽

que ad omnem impietatem & nouitatem pronum valde habuisse. r) Hoc enimHispanis proprium esse solet, ut sint ad subtilitates & inanes argutiaS maxime procliue' quippe quam indolem calidius eorum clima facile fouet ac exci

Ex pueris quum excessisset, dc moribus supra memoratis, litterisque humanioribus imbutus ad altiora se praeparauit. variaSque postea Academias visitauit. Vnde I. c. ZELT NKRus tb acceperit, eum in Arragoniae quodam coenobio educatum esse, ignotum nobis est, uti paullo ante diximus. id certius autem, eum primo Almam Tolosanam

petiisse, ibique studiis Iuridicis u) vacasse. Namque haec

Academia maximi nominis Iureconsultis tum florebat. Cum vero eo tempore reformationis fama undequaque se disper r) Nam si talis ipsi non fuisset animi inclinatio , non facile etiam ad talia portenta delapsus esset. Vitam eius improbam fuisse testatur CALVINUS apUd

b. Verum ex Actis Iudicii, quae LA RoCHE inspexit, patet id saltim, eum ista non potuisse ob nariturale corporis Vitium peragere, quae CALViNus ipsi obiecit. Sertiet, ait, Cl. LA ROCHE, etoissentete deses sentimens, de sajeune se, Oson e rit en eloti s occupe , que,

ψ Optimum hac de re habe

mus testem , ipsi in SERVETVM qui in praefat. ad PTOLOΜAEUM, quem edidit, non bene de Hispanis ciuibus suis iudicat; Imquietus e i, inquit, o magna moliens Hi panortim animus feli is rentingenii , sed infeliciter lycunt. Semido Zi, iam se doctos putant , sapientiam maiorem, quam habeant smulatione s verbo sitate quadam seutant, sophisiceu plus batis dii tinfmultis nominibus o conlitietudinibus barbariem colunt. Et mox addit: HabentNr etiam Dypani in religisnis ritibus supra omnes mortales jupe

30쪽

dispergeret, SERVETVS etiam, quo animo quave fide nescio, facras litteras legit, Ni in iisque perlegendiS multa, quae a Pontificiorum scitis aliena eslent, quae iuuenis imbiberat, reperit. Haec Vero animum eius, natura ad gloriam procliuem, ita excitarunt, Vt statim ex ambitione Qrsan, aut nouaturiendi libidine de Ecclesiae reformatione cogi

taret, seque ipsum reformatorem sisteret. g. IV.

X) Nunquam enim antea S. Biblia legerat, quae sine dubio &ipsi causa per accidens fuerUnt, ob quam nouam hanc do trinam eXcogitauerit atque defenderit. Nullus enim tunc temporis in tota Gallia Antiirinitarius fuit, ergo Vnus solus hoc nouum sibi de Trinitate Sustem a finxisse videtur, coniiciente LA ROCGE l. c. p.79. edit. Angi. p. 349. a.

y Credidit enim fortassis, se

posse iam eodem iure & eadem licentia calamum contra Trinitatem stringere ac ReformatoreS contra Transsubstantiationem scribere. Singularia sunt Verba, qUibus GoD. ARNOLDVS in haeres L P. II. Lib. XVL Cap. XXXIII g. 3. p. Oa. hae de re usus est; idieser Seruetus, scribens, moi σte iussit allein linter denen Pa pilicri, sonderis auct) ter desnen Reformirteia, daniit sula iubet recommendiret haben , reeit eraudi eme Reformation voraret s

es ex Restitutionem Christianismigenennet. Detin has er mic

verbis obseruanda erunt. ARNOLDUS enim , quicquid ipsi in mentem venit scripfisse hic vide. tur, labemque utrique Ecclesiae& Reformatae & Catholico-RO-m ae inferre voluisse, ac si nullis visaque vehementius obsisteret, quam illis, qui vitiorum emendationem & ecclesiae purgationem urgent. Falsum est, l) Librum hunc, quem Ristitutionem Christianismi vocat, Omnem ipsi molestiam ad inuidiam conciliasse. Falsum II) eum reformationem quandam proprie sic didiam suscipere intendisse. Falsum denique IlI LvTHERvM libri