Historia Michaelis Serveti

41쪽

tamen intineres non meminerit. Quod ii ita est, id etiam simuit falsum e Te apparet quod linguam Arabicam in Ahrica didicerit. j f. VII.

Unde vero natus fuerit iste rumor, eum in Africam

abiisse, & ex Turcis falsa sua dogmata hausisse, si quis

quaerat, rationem mihi inuenisse videor, ex ipsis SERvRTI Libris haustam. Memorat enim is, tam in Libris de Tri

nitate, k quam in Dialogis de Trinitate l doctrinam

suam frequentissime ab adii erfariis suis cum Iudaeorum &Malium edanorum sententiiS comporatam esse. .Haec doctrinae eius comparatio, cUm saepiUS institueretur, sine dubio multos in hanc sententiam adduXit, Vt crederent, eum a Muhamedanis Sc Iudaeis institutum esse. Rem probabili- Orem etiam reddebat SERVETl patria. Notum enim in Hispania multos clam Iudaeos Versiari, prouinciamque hanc Africae vicinam esse. Cum itaque audirent, Iudaismi ScC a Maa i) Optime hac de re testatur

Cl. LA ROCHE L c. p. l scribens: Ce que ι' on a die de s trabilite de oe decin dans la Ianive Arabique svne pure fetion , qui n a a GAtye fontimentqlie te preteu u . age, scit. in Africam. Quam sententiam nostram fecimus, contradi

centibus licet CONRADO SCHLVS- SEI BURGIO l. c. IO. FR. MAYERO ita

hist. Sociniau. p. I . I s. Ipsoque Cl. BOYSENIO I c. p. 6. & aliis. Ete nim- quo fundamento hi omnes nitantur nos latet.

Scandalidantur quidam, quia Christum proPhetam voco, nam postquam ipsi non habent hanc consuetudinem,

videtur eis Iudaismus aut Mahome.

tismus f Christus propheta dicatur, nec curant ipse scriptura ue anti-Vmiores prophetam eum appellant. l) Vbi statim p. I. ΜICHAELEMeX PETRUCCIO quaerentem intro. ducit: Quibus rationibus aut scripturis me damnant. CVi PETR. 6.nu is, quas ego audierim , Jed clamoribus , o magnorum conciliorum inMocationiblis. Guosdam etiam viis

di timentes , ne forte sit nobis haec traditio , scut Tyriniud o Aloor an quia non redolet Spiritum domini, uescriptura in multis patitur violentiam.

42쪽

Mahum edismi postulari sERvΕΤvM, Iudaeos in Hispania, Turcas in Africa, Hispaniae aduersa, magistros eius fulsese, sibi persuaserunt Accedebat quoque hoc, quod SERVE-Tus aliquoties lAlcoranum in Libris suis citet, atque dicat, Iudaeos pariter ac Turcas irridere Trinitati S mysterium. m) Id enim, praesertim quum Alcoranus ea aetate raris.1imnus esset, signiun familiaritatis cum Iudaeis & Turcis facile interpretati sunt. Ita tenuissimis ex initiis longae saepe nascuntur fabulae.

Sed relicto itinere Africano, nunc in historia nostraordine pergo. Basileam anno MDXXX. aut MDXXXI. reliquit, quod sua ibi intelligeret dogmata non approbari, Argentoratum que sese contulit. Vnde Vero ARNOLDVs, eum ex Basilea relegatum esse habeat, nescio. n: Argentorati m) Ita enim Lib. I. fol. 2. b.& fol. 3. a. dum paullo ante interrogasset : Quis obsecro , Turca Scytha Barbarus posset ilias, quas

PAVLVs logomachias appellat, e risu tolerare ' pergit: Praeterea, quod omnibus his acrius est, quantum trinitatis traditio haec fuerit Mahome tanis, proh dolor, derisonis occasio, Jolus DEVS nouit. Judaei etiam nostrae huic imaginationi adhaerere abhorrent, o sustitiam nostram cum Trinitate derident, ac propter huiusce blasphemias non credunt, hunc esse

illam Messiam, qui in Lege promis usest. Et non solum Mahometani o Hebraei, sied bellitae agri nobis illa-derent , si phantasicam nostram sente aliam perciperent, nam omnia opera Domini uni Deo benedicunt. Audi etiam quid Mahomet dicat, nam maior est adhibenda fides uni veritati . quam hostis fatetur, quam ceu- tum nostrorum mendaciis, inquit enim

in sto Alcorano, Christum fui e summum prophetarum , sepiritum Dei, virtutem Dei, fatum Dci, propriam Dei animam , Verbum a Faute Deo ex virgine perpetua natum , Ο quod pro malitia Iudaeorum aduersus ilium sunt in hac miseria o ca

lamitate.

n) Ille enim in haeresist. Ι II. L. XVI. C. XXXIII. g. q. p. 4Q6.

multos committit errores, cUm de sERVETO eiusque ultima vita

43쪽

torati cum commoraretur, colloquii cum BVCERO & CA-P1TONA , ibi degentibus , instituendi facultatem vehementer desideravit. Erant enim illi Reformatores Ecclesiae no strae celeberrimi. Neque dubitamus, quin voti sui compos factus sit, quum ipse memoret, se cum OECOLAMPA DIO, BVcERO & CAPITONE de dogmatibus suis collocutum esse. o) Qualis vero colloquii huius euentus fuerit, eX eo patet, quod BVCERVS pro concione, teste CALVINO, Vehementer in eum inuectus sit, eumque crudelissimo sup

plicio dignum censuerit. p Igitur, cum sua nec ibi prOC a bari

Ο Verba enim eius, in litteris supplicibus, quas ad SenatUm Genelaensem , die XXII. Augusti, scripsit, sunt sequentia: Se-

condement, Messetneurs, uous seuppis e con derer, que na poni offuns en vostre terre, ni asilieurs, na postulesie,edicteux, ni perturbateor. Caries questions que lup tracte soni iss.ciles systilenient dirigebs agens s a- Uans. Et que de totit te tems que aeste en Alamagne , ua jamuis parte de ces quesions , que a OECOLAMPADIVS , BUCERVs N CAPITO. At 'si en France nen hir jamati par te ahonime. Haec est ipsissima sΕRVE TI Orthographia, igitur non mihi ideo succenseas velim; ConfBibl. Angl. l. c. p. I; 6 i 37 LA RO CHE Memoirs of Litterature Lol4

CLVI. p. 293. 29 ed. Η3nOU lj 97. 8. Unimm ΜlCHAEL SERUETUS ramante annos viginti christianum orbem virulentis suis ac pestiferis dogmatibus infecerit nomen tibi non ignotum

esse arbitror. Quod s librum non δε-

44쪽

bari videret, nec linguam germanicam omnino intellige re q) denique unde viverem Argentorati non haberet, eo facilius commotus est, Vt Argentorato relicto, per Ba sileam Lugdunum se conuertexet, ubi biennium & quod eXcurrit, haesit. . IX. In istis regionibus, quas hactenus peragrauerat, nulliana omnino dubium est, quin ipse eiusque errores multis

Innotuerint, praeserti In cum OECOLAMPADIVs epistolis, B U-Cgnus & sertactis alii pro concione hominem refutauerint. Sed, an ipse sua dogmata inter homines disseminarit, vehementer dubito. Constanter enim negat in litteris supplicibus ad Senatum Genetrensem , sese cum Vllo praeter

mania de religione collocutum esse. r) Hinc intelligitur, quidnam de illis virorum doctorum sententiis habendum sit, qui diu ante eum do&rinam suam sparsis Te contendunt. Si IO. CONR ZELTNERO, S) FRID. SPANHEMIO, t THEOD.

BEZAEgi fu, feri tamen vix potes, quin de r) Vid. LA ROCHE L c. P. I 37. o genere doctranae aliquid audίθ- s ) Sic enim t. c. p. 98. scribit: γ b. Is eji, de quo sarilis Chrisi mi- R uersus demtim in Galliam seminacisrr, O sanrisae in moriae D BV- errorum pes a illic di verss. Vbi CERus, cum alioqui mansub o esset iu O sententia eius de Trinitate anno genso, pro sugge tu promititiamt di- MD XXIII. primum innotuit. gnum e se, qui auu vij eribus di- t) Qui in E incho Contr. ctim cerperetur. . docinianis opp. 2 om. II p. 797. SEI - q) Ciam enim Vt ex actis iu- vETi hoc modo meminit: Uno dicit patet) a iudic bus interro- Trinitatis personarum , divinitatis garet ir, quam ob caussam Ger- Christi, o iuuarnationis mysteriis iu-maniam reliquillet, hanc causiam festis, iam anno MD HL ut fa- itineris sui inter alia attulit: seger tentur, Drte legendum fatetur

manicam linguam non intelligere. Vid. scripturus de d ranitatis erroribus an-

45쪽

BEZAE s u aliisque credimus , anno MDXXIII. in Gallia id factum est. A quibus GoDos R. ARNOLDvs X non adeo

disset tit, dum, sERVETvΜ iam ante annum XXV. dogma 'mata sua disseminasse, asserit. Verum enim vero, nimis adhuc iuuenis tunc temporis fuit SARVETus , quatuorde cim annorum puer. Ea autem aetate dogma a falsa spargere coepis te hominem, propriemque sibi sectam erigere volui sie , ineredibile est. Adultiorem paulo , anno scit. XXIlX. falsas suas opiniones publice eum exposuisse ΗΕΝR. BULLINGERus aiffirmat. cy) Verum & id veritati adversum

bus in praefat. ad Acta UALENTIN. GENTILIS V1US est. SERVET Us , inqUit, totos annos triginta DEO vitatienti maledixit, ac ob triginta an norum blasphemias execrabiles

iudomitam pervicaciam tu lissimo fuito fecitus supplicio. Ex quibUS Uer. bis concludere licebit elam an .no XXIll. aetatis suae XIV. iam dogmata sua spargere incepisse. Anno enim nono natus, & de mum anno M DI HL aetatis XLIV. vltimo supplicio affectus est. vid. quae de anno natiuitatis g. a. di

eta sunt. Cons. IOH. MICRAELII

falsa sunt haec omnia , namqUe i) expresse sΕRvETVs coram it dicibus id negauit, asserens, sede dogmatibus suis cum nemine,

l4I1I OECO LAMPADIO , BUCERO SCAPITONE collocutum fuisse. Conf

que falsam est, dolirinam eris cum do trina soCiui concienti e ue quo postea. y in Scripto g. 4. allegato inter alia de sΕRugaeo ita fatiar:

46쪽

videtur, cum anno demum XXXI. Libros suos de Triuitatis erroribus, typis eXcudi curauerit. Antea autem nihil in litteras publice retulit , sed litteris modo priuatim scriptis, mutuisque sermonibus sententias suas animo conceptas corroborauit. ZJ Mitto alios Sed fortassis plerique, qui libris de Brinitatis erroribus nondum editis, eum dogmata sua sparsisse dicunt, paulo latius verba sua capi Volunt, idque tantum docere , hominem de dogma tibus suis cum aliis locutum esse.

Dum vero de propagatione dogmatum hic nobis sermo est, operae pretium me facturum arbitror, si breuiter exquiram: Num SERVETI dogmata eo iam tempore, qu Augustana exhiberetur Confessis, ism cognita uerint, Ut publice tu ρ imo Augustianae Cousessisuis articulo, tauq smyopa in periculosa, reiectu atque Aamnate sint. Omnes fere, quotquot Aug. Confessionem bommentariis illustrarunt, in ea sunt sententia, verbiS illis, in primo Aug. Confessi articulo : Detinuant Samosateniunos Nestistricos: SER-vATurui eiusque discipulos intelligi. Omnium instar IoΗ. CONR. DVRRIVM a) produco . qui in Guet ustionibus ad

Aug. Con est de scopo primi articuli sic disserit. Volebant, confesso es iudicare vibit sibi esse comme cit, ut cum aliis

Neque horum sententia antiquis destituitur testimoniis &auctoritatibus. Nam in Aug. Confessionis editione , quae

Rostochii et, Fallitur itaque S B. QVEN- ViLLANOvANI typis conscriptis,sTEDIVS in suo trahiatu , quem florUisse. edidit de patriis Virorum illustri- a) Hae obseruationes tertius in, referens: SERVETvΜ iam an- siunt tra&atus, in tracifatibus eius no XX , qui in annum aetatis Theologicis, Norimbergae I67S. q. eius XI. cadit, libris, sub nomine editis p. J77.

47쪽

ctore nescio. apud CHRIST. ΜΥLIANDRUN , prodiit, stabilitet iam videtur. Ad verba enim Aug. Consessionis: δε- ieres Νeotericos, haec adnotata ibi reperiuntur. Nostra setcte Sumosatevi bsere , estir in Germzuir ω Gallia scriptis, renovavit MICHAEL SERVETUS, Mago H

Darius,iqui anno MULIV. die XVII. rectius XXVII. Octobris Genereae in Saba uis combinus es. Imo ipse

Confessionis huiusce Auctor, PHIL. MELANCHTON, in colloquio Wormatiensi ad ECCIVM e) ita loquitur, ut mania festo doceat, haec Verba de SERVETO tunc iam explicata

fuisse. Ita enim findicto scit. colloquio MDXL. habito)ΕCCtuM affatus est; δε primo articuis sicit. Aug. Confes-ssionis , de qua loquebatur in non est controuerisa, in quo constat, nostras Ecclesias fideliter defendisse, communem

coujsessum, saeuersus SERVETVM Glios. Mitto alia quae de hac re adducere possem testimonia. At nihilo tamen minus, duabus ego rationibus, Cur hiS non assentiar, impedior. Namque l) dogmata haec, quae in hoc articulo reiiciuntur, cum SERUETs scitiS minime conueniunt. Veribum mnium esse vocale Spiritum esse motum in rebus creatis , duo sunt dogmata, quae tamquam falsa damnantur, nihil vero horum sERVETus umquam statuit. II) Dum haec anno MDXXX. conficeretur confessio, placita sΕ vΕT1 nondum in Germania sparsa erant. M Sed anno insecum

ma 8 minori. Loca Patrum & Ca- nonum & Historiae Haeratico rum, & aliae, quartam in Aug. Confestione mentio fit breuiter in ea indicantur. Verba in I. allegata lit. F. a. reperIUntur.

e) Vid. Tom. IV. Opp. P, 6 6 edit. in folio. d) Egregie itaque fallitur

bros hos MDXXX. simul cum Augustana Confestione, prodiisse, contendit.

48쪽

secuto MDXXXI. Libri eius VII. de Trinitatis erroribus conscripti atque editi sunt, & post horum editionem , doctrina eius latius passim diffusa est. buspicor autem in hoc

demnari , quippe qui MDXXX, & MDXXXI. venena sua mittebergae sparsit. e Quocirca qui ex veteribus

fgRvΕΤvΜ in Aug. Cons damnatum esse , statuunt, illi ita capiendi sunt, acsi dicerent, SERVET V Μ iam antequam exoriretur, anticipando veluti in hac Confessione reiectum

f. XI. Antequam Basilea abiret sERvΕΤus, librum suum de T initatis erroribus Bibliopolae CONRADO Russ Qrmis describendum tradidit. Qui, quum Theologorum Qrte Heluetorum vigilantia ei ob1isteret, ne edi posset, Hagenoam eum in Alsatiam misit, ubi anno MDXXXI, praesentes E R- e) Testatur id sANDIUS i. c. p. 17. Obscuri alias nominis est hic IOHANNEs CAΜPANUs. Scripsit contra mysterium Trinitati; aeternitatemque Spiritus S. nega- Uit. Ita ut omnia, quae in hoc articulo reiiciuntur, bene in eum quadrent. Ceterum multi huius CAMPANI meminerUnt, e quibus sunt ΛNΤON. A soΤOMUIOR in Indi ce expurgatorio ue prohibitorio edit. 1667. Madrit. p. J 2. PHIL. ΜE LANCATON in dis . Theolog. olim I si6. Wittebergae habitis, vid. O . eius Tom. IV. p. q8O. edit. PEUCERI. IS6 . variisque aliis in locis. SECRENDORFFIus in hisoria Lutheranismi Lib. III. Sedi. VII. S.

XXIV. n. io. p. 6S. b. LAURENTIUS SURIUS in commentario breui rerum morbe gestarum ab anno IST . ad annum Is32. p. 288. edit. Colon. Is7 . in 8. Et denique beatus noster LUTHERVs in semem ranti is3 voin belli Sacramentanno Is q. Tom 8. Alienb. p. 348. Item in scripto de Antinomis Tom. I. Ienenis. 9 Com. VII. AI euburg. JJ39, p. 3Iῖ. b. Dignus foret homo hic cuius vitam diligentius aliquis consignaret. Extat de eo narratio quaedam manu exarata in Bibliotheca Gothana , cUius

meminit vir vener. ERN. SALOMO

CYPRIANUs , in Catalogo Codicum M . Biblioth. Gothanae.

49쪽

sgRumo , qui Argentorato illuc ideo commigrauerat, emisisus est. De libro ipso postea quaedam dicemus; nunc id

tantum animaduertimus, vehementes statim turbas ex editione eius praesertim in Germania exortas esse, librumque ubivis S lee turn & ab his probatum, a plerisque vero condemnatum esse. Helueti inter alios metuebant, id quod eX OECOLAMPADII epistolis constat, f) ne sibi liber iste aliquid apud Lua HERvΜ & LVTHERI socios inprimis inubdiae crearet. Vellem, scribit BUCERO OECOLAMPADIVS, te sonibere LVTHERO , quo uobis insciis liber alibi excusus M. Ratisbonam quum anno MDXXXII. deferretur, teste LAVR.

svRio, suppressus est g) Basileensis quoque magistratus ab OECOLAMPADIO erudiri cupiebat, quid de hocce libro D a ha-

PADii & ZwINGLII Lib. IV. p. 8OI. Bain. is9I. 4. Vbi haec verba extant : Inois hac hebdomada Bernates, qui Te o Copitonem Jalutant plurimum. Libellus de Trinitatis Erroribus a quibusdam ex illis visus duntaxat, supra modum ossendit. medem ne scribere LVTHERO, quod nobis insciis liber alibi excusus se.

Impudentia etiam erat adscribere Lu t heranis, justi attonis ratiovem eos lucrare: ut de reliquis taceam. Sed Photiuiunus ide, vel ne icto cultis be-ctae homo, solus sapere sbi videtur. Nis ab Eccleme nojirae Doctoribus explodetur, pessime auditura est. Tupra abis oro vigiles: O si non alibi,

certe in confutatione tua ad Impera

torem Etacie sinomas excusa, ut-ctinque haec bestia irrepserit. Abutitur omnibus in suum sensum , tau

tum ne confiteatur filium croaternum

Patri s consubsantialem. Atque hic est, qui suscipit probandum, hominem Christum esse Filium Dei- Quinta Augusti, is3i. Ex his etiam clarissime videre est librum hunc non Basileae typis expressum fu- ista: id quod praeteriens Obsertio. g) In breui enim commentario

rerum in orbe gestarum ad annum Is32. edit. Colon. is74. in 8. p. 288.

ita seribit : Cum Ratisponae Com tia adhuc haberentur publice prostabat Icriptum quoddam valde impia um, hac inscriptione: De Trinita. tis erroribus Libri VII. MICHAELIS SERVE ΤI Hispani. Nefarios

cumprimis o inauditor hoc opus compti Aebatur errores, dataque operae tu Caesaris confesonorio, ut jup

primeretur.

50쪽

habendum esset, qui ea propter longo in ipso senatu se mone impietatem eius demonstrauit. h f. XII. SEGETus, Ut aliquo modo indignationem quorundam sedaret, sequenti anno MDXXXII. Dialogor duos de B innitate edidit, in quibus multa, quae in VII. illis libris durius nimis asseruerat, ij emendare studuit. Sed neque hoc modo exacerbatos animos mitigare potuit. Atque passim in huius aeui Theologorum scriptis dicta occurrunt, quibus acriter in eum eiusque doctrinam inuehuntur. Omnium loco, unicum tantum afferam MELANCHTONEM, qui in f n. ad CAMARARIVM sic scribit: De SERvETo rogus quid sentiam: Ego vero video satis acutum ac vafrum esset' dijutaudo, sedplane grauitatem ei non tribuo. Et habet, ut mihi videtur, confusas imWinationes, nec satis empli siss earum rerum, qzzs Uiis , Si stioues. De iustificatione manifesto selirat. Hua τm Thiota scis me semper veritum esse, foro, ut haec aliqvssudo erumperent. Bone DEVSi quales tragoedias excitabit haec quaestio ad po-

Ego me refero ad illas Scripturae voces, quae iubent invocare CHRISTUM, quod est ei honorem Diuinitatis tribuere, ct plenum consolationis est. Τάς ήἐ τω ζποτασε- ων ὁιαφοραs αοτειν ω ' συμφ ρρε. lG Acrius etiam

h Hic sermo extat adhuc in quia falsa sunt, sed quia imperfecZa,

Epistolis OECO LAΜPADii S Z iN- s a paruulo paruulisscripta. Quod GLII Lib. LP. 83. edit. Basil. I g. q. autem ita barbarus, confusus o iu- i) In fronte enim horum di- correetias prior liber prodierit, impe-alogorum sequentia reperiuntUr ritiae meae, o Dpographi incuriae Verba: Quae nuper contra receptam eji adseribendum. de Trinitate sententiam lib. IIII. h) In his verbis MELANCH-scris, nunc omnia retracto, non TON Vaticinatus Videtur ; omnes enim