De eventibus tragicis

61쪽

eommendationis infame Iustitiam esse, sine qua nihil pota

esse laudabile . Verum ut in hunc Iustitiae campum no nullos Romanos produca Imperatores , ad duo tantum me

perstringam, TiberJ Constantini videlicet,&mi extat praeclare elogiu,iam morituri,& Imperium M uri, tio .genero tradentis: Si tibi inquit,Inapemu cum bac puella filia concessum;υtere eossiciter,in mente habens equitatem ac Iustitia,praecipua esse optimi Principis insignia. Aimos . '3 .de gest.Francic. 3 Nihil verius dici,aut excogitari potuit. Consimili animo Traianus Imperator Iustitiam& aequiliaritem plurimum comtadare solitum legimus: hisque potissi mu virtutibus Principes caeteris excellere debere dictitabati quarum & ipse diim Roma iugubernaret Imperiu,studiosus adeo suille sertur,ut aliquindo eὰseri strictu Praefecto Praetorij in conspectu omniuili dederit, atquq dixerit: Capinemru boc,in quidem ricte Imperiure ero,promerisin uliteμ, contra me hoc utare. Niceph. 3.histic. 3 a. Omni etiam si dio incumbant Principes, ne iniusti Iudices contra ius Maequum sententias pronuncient, de quibus quidem Pseudo politicus tale Epigramma concinnavit: . ' Non ideo calcabis equum, quia feceris AEquum

' Ergo sperne Equum ne tibi insit equus . Praesertim autem Reges,atque Principe iniustos Iudicesti δωρωσα ut, qui nonnis pecunia interuensente ius dicunt miseris subditis,grauiter vindicet.Pestes sunt huiusmodi homines Regionum x urbisi.Olim Mulctoνes Reipublicae .

Labantur, quod populi pecunias emulgerent. RectE l Patet hoc ipsum ex colloquio Unaquiladitas eum corti omis

62쪽

AD PRINCIPE S. xliii

Heus aperi. Tu Tuus esis hid quaeris' Ut intrem . Feri aliquid/Non. Isto foris. Fero. Satis, Intra. HVrs Oua. luid ille Capos.mici tertitis' Agnum . I lemo magis Sunt qui adducunt.mi boue porcu. . Vos Iaudo: Tamen hi forsan plus iuris habebunt. -i Dic qMMA Otia, pos, sus , bos, male perdit & agnum.

Facilis sit ad Vos ingressus, pateant aures, omneS ab'lle acceptione audiantur.Λ remores cstate legis Constantini Imperatoris l. I .C. Theo de re tirouinc. Is cnim nedum fores suas cunctis patulas esse voluit, verum etia ut ad Ossiciales,

Praesidespsuos liberi itidem ut essent aditus,sancita lege pr curauit:N sit,inquit, vena Iudicis velum, non ingressus redempti,non infame licitationibus secretariti,non misio ipsa Praesidis cum prelio. AEque autem audicantis pauperrimis ac distribus reseremur. Neque hiclitentio praetereundu est exemplum SS.D.N.D. Innocini' XIL Pont. Max. seliciter regnantis,qui una aut altera hebdomada in audientia publica omnes pauperes & egenos benigne admittit,praesciatia te . creat,N pietate faue quasi ipsi dictum G commendatum sit illud, quod in Ciceroni Alarcus frater suggerit, nempe : F etia mos esse aditus ad te, parire aures tuas que Ara omnIM:

nullius inopiam ne filici rurintim, non modo misi populari accessu ac tribunali, sed ne domo quidem tua , in cubiculo exoluom tuo: toto denique in Imperio nihil acerbum esse,

nihil crudele, atque omnia psina clementiae , mansiettidianis, humanitatis. 4- ,

stigandi ceres sturica digni canes isti aulici delm Iis,si qui fiant, loquoi 'qui hoc palato sum, ut neminem unuad hero admittant,nisi tibi mellitae simul & auratae offerantur ost Talis scit quondam Zotic,s quidam amicus Heli

63쪽

tentem iuxta ac venalen, suisse Tacitus scribit, & Principis sui amicitia diu piae,sperὸ,nunqua bine usum.Talis denique fuatSebastianus praepotens Imper.aulicus i qui in Regia nihil quidquam sine pretio sineret confici.Na & M sistratus vendebat omne pretio tum sibi reseruato, tu Imperatori communicato;quod si quis accessisset,qui paululum quidquam adiiceret,is prεfirebatur;In toto denique Palatis nihil erat rerum omniti,quod venale non essit. Quod si Z no Magistratum aliquem suis semiliaribus contulisset , ipse mancipis insta eum ab illis redemptu pluris vendebat aliis, Zenoni serta praebens.Hoc est peculiare Principibus Tusca,

Tum, ut sine muneribus, in ianua ne quaequam pateat ali

nigenis.Sed heu mi ulctiam aliquibus i Atilis Principum Christianors error hic inuenituriatque adeostales fumi Venditores puniantur eade poena, qua mulctatus sust Vetronius Thourinus ab Alexandro Seuero,Principe alioqui Ethnicoequippe quem, detecta eius thexplabili auaritia be fraude, a d stipitem alligari iussit,& fumo apposito, que e stipulis de liagnis humidis feri iusserat emuit, praecone dicente: fropumtur,quifumum vendidio Medeantur, te malo Princia pes:malo quidem,quod ita inualuit in ipse orbe Christiano, . Ut non putem Aula esse,quipalium se iam in illa pen traxito pestes,pestes Principum M Retupublicaru: Pellenta se obsecro Principes tales ministro etenim , qui non Vetavpeccare cum possit,iubet. Laudandi quide sane Principes lial qui edictis suis tollunt a se serdes istas: Nam eta Iustitia alioquin per eas euerritur. Deinde benefici, gratia subtrahi-gur: quod beneficiarij non ta Principi,quam sussragatoribus

aulicis benes tum seu dianitatem acceptam fiunt. Id quod

64쪽

prudentisPrincipis summopere praecauere, nemo non videt. Scimus nonnullos Reges Galliae, qui origine a Carolo M gno ducunt, regno pulses suisse, lianc una ob causam, quod scilicet paterentur ossicia per Palatinos elargiri.Taceo,quod conserendo praedicto modo Magistratus , merita quae ali qui semper attendenda) non considerentur. od ut prae- .caueret Franciscus II.Galliae Rex, statim primis regni auspici; Francisco Oliu rio suasore lege tulit,qua, ut iudices spectatae integritatis,&eruditionis in supremis regni Curijs,

de inferioribus subseli, consti: tuerentur,edicebatur,ut imp steria penes ipsos Iudices ius esset,ires.probitat S: auris scie-tia conspicuos nominandi,ex quibus quem vellet Rex deligeret. Verum,quominus optimuedictum locum habuerit,aulicorum ambitione,& auaritia effectum cst,qui cmolumen tu

ex muncribus publicis,ac dignitatibus,pretio irreligiose gitimatis, Sc turpiter diuenditis captantes,ad augendu sicut i ctabant Principis aerarium,prauis edictis Iudicum numeruin immensum multiplicarunt.Et ita clarissimus ordo, quem honorificii seruari ad omnes regni ordines in ossicio contia Mendos iccipublicae intererat, paulatim coepit vilescere,gI scente serdium veneno , quo indigni homines, nullis meriati sed opum fiducia, aut:aulicoru benefici od eos honores

prouecti, facile se corrumpi passi sunti sati id multis aultis

retro actis saeculis ab eadem censura praedicatur D. douLetis,qui inter salutaria praecepta,quae Phidippo F. regni se cessori dedit,eum insuper monuit,ut ad Sacerdotia,seu benescia Ecclesiastica bonos tantum,Sc optime meritos per seipsum, & quide consultb nominaret. Sciebat var diuino afflatus spiritu, ubi ossicia, sacerdotia indignis conseruntur,

interturbari ciuilem politiam, idest, qua solatiaecsust cnta-

65쪽

inii PARAENES Is

Iratus adpoenam, si quos trabit Deus t-i Auferens mentem talibut primum solet, caliginemque oondit, utruantsuas rentur in elades, F quas noxii

Accersierunt mitro consilijs malis . Salutare igitur erit Principibus, si libenter audiant Verita istenti; quamuis vulgatum sit in mundo: Magnates Verit tem avidire non amatnt. Et: Aulae non ferunt liberas m nitiones, multo minus reprebensiones . At non ita ingeniati sint Reges & Principes: libertatem loquendi conc dant Dei Ministris, atque Consiliariis sitis, nec ament a lae verba illa byssina, uti Plutarch.in Apophtb. inquit.Cometra autem Asentatores velut diram pestem oderint, atque

fugiant,quia Regum opes sepius allentatio, quom hostis

euertit. mlib.8. Caveant tamen Principes,ne dum vitant vitis,in contraria ruant,scilicet,ne delatoribus aures temere

praebeant,iisque facilὸ credant.Qui enim facilὸ credit, facile decipitur, secundum illud tritu sermone vulgi prouerbium, Hinc ApolIonius Thyanaeus rogatus a Rege Babylonis, quonam pacto tranquille, uioquc regnare posset, simpliciter respondit: Si multos honoraucris,paucis mero credideris. Semper ob oculos sbi ponant Emblema Epicharmi: MPνησο Memento distaere. Namque Res mibifracta, fide: R es dissuendo, retenta. Probe hoc ipsum considerabatAlexando M.qui,quando delatores alios delationibus apud ipsum inuolaebant, ali

Tam aurem obturare solebat, dicens: Se aurem reo et elaccusato reseruare.

inamobiem cum viri Principes saepius habeant a com

66쪽

AD PRINCIPE S. xxxiii

siliis doctisiimos: at in consiliis dandis, praesertim in resus arduis ac sermidolosis timidissimos ortui,sine adulatione rectissima quaeque quam Melissime monsti antes,sunt comsidendi , in quoru scriptis tanquam in speculo posito intuemur res gestas fortissimorum d quas in administratione S:

mentena consormam, S noltra consilia dirigere valeamus.

juijs itaque vinis illorum sanὸ ac sapienter monita amis plectamur, & deostulentur Vir; Heroes. Nam hoc illyd est ps arcipue,testimonio Liuq Dec. I .lib. I in cognitione rerum salubre & fiugiferum: Ommis te exepli documenra in illustri posta monumento intueri, unde tibi Fiaeq; Re iιblica quota imitere capiaseinde edu incoeptu era exitu,quod vite .

Etsi vero muti Doctores naturam de affectus acerrimos prorsus mutare nequeant: tamςn latentem quandam energiam habent, vaehementia animi estrii ere , affectus vitiorsus reprimere,oculos,aurca,sing am dc manus ipsas flecteri, ut fiant mansuetiores alias sit .aut Maserocisimi, ta discant vitare aberrationes in cosuit limitius. Et hic praecipuus usili M fructus cst sapienter dici orti,atquc scriptoris Nam praeteritoru cxemplis instrmamur,de cum quid sequenta,tum fise Pendi tum quid ad degendum vitam conserat, moneisur. Alexander I f. tanti fecit bonarum de laudatissima tu disciplinarum studium t aperte pronunciare dignatus sit, se male doctrina anteire alios quam opibus & dignitate.Iliade Homericam virtutis bellicae viaticu nominare solebat, qua adeo in delicijs habebat,ut ea scrinio, auro,gemmiS ac ma garitis artificiose perpolito coridebat, atque una cu pugione substratam puluino custodiae dabat.Hic idem ille Heros ab Harpabo mitti curauit medios inter armorim strepitus M

phoclis, Euripidis atque Asculus gindi cum libris Pt i

67쪽

listi,ac Philoxeni,secundum quorum sepienter monita sua regebat consilia, rerumque dubiI vicissitudine inde colligebat,uel euitandam,vel eum serti patientia superandam. Labuctilius rei militaris plane rudis ad Mithridaticam expeditionum a Senatu missus,lectione reru praeclare gestarii,

pcritorum conuersatione optimus Imperator factus, talem se in illo bello gessit, ut ipse Mithridates fateretur a se

maiorem post Alexandrum non cognitum ei se ducem. Dux Pbilopoemenes praeter libros de ordinibus militaribus, gesta Alexandri'die noctuque' de manibus nunquam deponebat, non ut de iis otiosos haberet sermones, verum in magnis deliberationibus consilium peteret. Iris soleste, ex utriusque linguae scriptoribus excipe erilἡbat; ad Rempublicam administrandam quae pertinebat . . Ptolomgus Philadelptas hortatuDemetria Phaleri; quosccumque de regno constri os libros phruoluit, ut ea inde linauriret, quae Reges admonere amici vererentur. Vlpius Nerva Traianus Plutarchu a latere ninqua di misit, et secundia ipsius consilia omnes actione stas dirigeret. Aobsitis Phoenicem Homericum familiarissimum habuit vi ab eo rerum administrandarunt rationem cognosceret. Scipio Africanus Panaetiu &Polybui,homines omni fit ratiira clarissimos, familiares Comites msiliarios habuit. Hercules quamuis magna vi ingent; praeditus erat, S: iii eo acres ad virtute impetus elucebant:tamen adolestens Iit ras ac Musca didicit,& senescens Athlantis doctrinae de siderii motibus studiosi stimus stit. Tacea hic Scipiones,Cras.ses, Marcellos, Antonio Lucullos, Hortensios, Brutos, Fabios icerones, manae Reipublicae columina.Tacea GrP

68쪽

.cue lumina,Epaminonda,Temistoclem,Demosthenei h mines literatissimos, qui non solum eruditioω ςncomio nobilitati,veru bellica, laudibus mirii in modu commendatis tiQsi niunt nullo melius ad dignius limperare,qua litcratum sicuti a S.IR .R. in laude -lciti Imperato acclamasu suit.Quippe cumconstet se,u4 labantes respublicas sa- plantu ratione ει orationet erectas, S in integru in restitutas fuisse. pius in fuga con 'sos μῆ descientes exercitus eoru ia dem voce reuocatos. Quod de Demosthenis glandiloquentia Philippum Macedinitan gloriari legimus , quando dicebat, se magis illam reformidare,quam Atheniensi s exei citus, arietes, catapulto,aliosqRς h -πδrat . --

Valeritia suaviloquentias; Ap a patribus aeditiosed entientem ad sanitat a Seuυς qlyμ.v hem, obgiunxit . Et quis nescit M. Antoni; flandilo Gi a, qua inllires ad

ipsum obtruncandum mulas Vinno, dιδςrret ab

imperata cardo , & utiduir S lim i Vaginis, redderent, verbis cogita illas tace '''ς Tyriai, inflam-niatus tuis Messen iis glorio iam. yi ionam x 'ixauit Quid dicam de Philosoplus doli ominibus crudiuitimis , qui bellicis laudibus claruerum Socis lis , inqPhuth cmosthenes,Plato cero apud se iserem si juratu ut im

culosisinus non mutila praestar uni opera.in summo sit literati & Mifruae sapientia clax modum rectὰ norum,qu modo populi snt regendi urbes expilgumdae, lis stes a epcllendi, iniuriae illam aequ' animo mod', inqua,hoininu inter se diti niic Iiu ammi stat.

conciliandi quocumque prout magis condus. si , icctealdi,

69쪽

'malorum radicem stirpitus Philosophia extracturum esse . Proinde vere regia vox Alexandri M. haec suit: maus disci linis anteceliere, quam opulentiis . At Arragonum Auphonsi Regis: Male se perdere ιρι possidebat omnia , quam

istantillum eruditioni suae decederet . Carolus In Romanorum Imperator in scolam Pragensem aliquando ingressus, m disputantes Philosephos per quatuor horas audiuisset, purpuratis suis id aegre serentibus, ta coenae tempus instare annuentibus, Mibi respondet,tempus est minimh: nam haec mea coena se . Ludovicus XII. Gallorum Rex potentissimus, Ticini Iasonis I Cti auditotiuis ingressus,atque studiosis immixtus consedit, Sc doceote 'tilonem per horam audivit. Post i ctionem verb sibi comitem Iasonem esse voluit, tecto capite, quem toga aurea donauit. Francisius I. Rex Galliae magna cum Iaude idem secit rQuo nemo suo seculo artes liberales omnes vehementius -amauit,aut liberali 4s prosequutus est prandens,atque coe- Maias,seper loquebatur de literis,sicuti stribit Suidan. lib.D.

Vehementer itaque errant, qui regiu non esse putant di

sere literas Principu se les,uti olim Regis Gallis Consi-aiarium quenda respondisse sertur,sufficere Regibus ac Principibus literatos habere a latere & consiliis. responsu Rex aiebat botii esse non bomini DAddens, nobiles in diti tes e literatura esse vellus aureu, Reges illiteratos esse

asinos coronatos.Eos non esse homines,qui literas ignorarer, Hugaris ac Bohemie Rex Ladi aus cu Rotriς versaretur dicere solebat. Nam sela scientia persectos reddi uno ore fa

tentur omne S .

Pei vi h abeant Reges omni virtutum genere M litera

turae

70쪽

iiiis claros, quatuor tauro.Regi adhibere solent Doctores; vnu,qui iis iustitit praeceptis seu lagali scientiaseu instituat. Alteria,qui veritate doceat. Te ritu,qui ad temperantia mo-peat. .rtum,qui in exercenda sortitudine ei inhiar addat.

Maximilianus Imperator quando Philippi sui filium

Carolum praeceptori commendabat, dicebat grauitar: Turpe esse magno Principi nescire literas . Imperator cum a Principibus qui litcras oderant, reprehenderetur quod homines obscuro genere natos ob literaru studia seueret;χιιιι ni inqujt, ame eos, quos natura caeteris antecellere poluit'. 3 plurimum tribuunt generis nobilitati:at Caesar. rudent mus intellexit,in eru-

pa rietes clypei iura nilius deps , hi animum optimis

disciplinis cxornatumiorro ut natura animus praestantior est corpore: ita ornamenta ingenii longe pulchriora sunt e p i ternis bonis.At hic amplius non exaggerabo vim,virtute Sc facultatem linguarum Sc sapientiae: nec in cumulandis exe- . plis ero Occupatus. Nam citius me .leippus deficeret, quam verba huic negotio inseruientia. Vnico tamen dicam verbo,

laceras illas esse Respublicas de cito ruituras Ciceronis testimonio, ubi literatia consilijs sunt exclusi, & literis imbuti λ-nsi imperent,nec scholaru&Musarii habeatur ratio. Id quod optime Mitylenaei intellexerunt, praecipua nimirum essu in, Republica vim literarum, Vel hinc inde apparet quod po- pulis a se bello deuictis poenam aliam ullam irrogarent,q uam ne liberos suos literas edocerent. Hoc intelligant Principes suum primarium ossicium esse, scholas bene fundare, & laudabiliter conseruare. Nascholar .s sunt enunaria Ecclesiae. Reipublicae . Sicut autem laorius opti-