Tentamina experimentorum naturalium captorum in Academia del Cimento

11쪽

rum interiorem fibrillarumque minimarum &subtilissimorum canalium fabricam , quam Mati pighiis , Ruyschiis , Morgagnis detegere & videre fere modo licuit, sed quae deXteritati tuae, qua nulli secundus es, illico sese offerebat, sive dissecando partes, sive injiciendo ceraceam materiam canalibUS , sive putrefaciendo , si-Ve coquendo , corrodendoVe pergebas. Tum autem Candidissime mihi omnia artificia , quae celari plerumque ab Anatomicis solent , ut Spectatores in sui admirationem abripiant, aperuisti atque demonstrasti , Scientiae incremem tum inventionis aut leviusculi artificii vanae

gloriae anteponenS : Hoc modo Veram , qua Medicinae cognitionem mihi compararem, Ostendisti viam , & quominus a redio tramite discederem, tuis monitis semper curasti : Haec quamVis multos ante annOS contigerint, silentii peplo involvenda non erant , quia habet praeteriti laboris recordatio non mediocrem deleo lationem. Sollicitus itaque cum e sena , quomodo pro his aliisque plurimis perpetuo in me accumulatis beneficiis gratum tibi exhiberem animum , hanc Opportunitatem eum publice testandi optimam fore ratuS fui, qua tuo nomini hoc qualecunque opUS Consecrarem, sperans multorum benefactorum recordationem

tibi sic fore longe jucundissimam. Non enim ' a tuo

12쪽

tuo usus nomine fui , quasit id scriptis illustrari

aut celebrari posset nostris, ea hercle tanta non sunt , ut Te ad spem quandain immortalitatis aut ad gloriae augmentum rapere queant: Verum Tu ipse consummata eruditione , quam multorum annorum labore & non defatiganda

nidustria acquisivisti, publicisque testimoniis &documentiS cum admiranda eloquentia in splendida Delphensii urbe probasti, non morituram Tibi comparasti famam : Nunquam a pueritia aliquis magis inflammatus fuit ad Scientias , penes neminem hae in majori honore fuerunt, illumque semper maximi facere solebas , qui studiis animum inprimis poliVerat , & sapientiae atque eruditioniS gloriam omni cura ac industria consequi nitebatur : Idcirco inter Commilitones emicuisti semper cum acutissimi ingenii , tum rarae solertiae laude, ut quamdiu literis in Academia operam navabas, Tecum nullus componi potuerit. Nec refriguit postea in

Te disciplinarum amor, sed quo magis in illas penetrabaS , eo majUS incrementum capiebat ; imo tandem latendum non amplius esse optimo consilio judicasti, atque Comparatae erU-ditionis thesaurum publicam in utilitatem effundere voluisti , stationemque eam tueri, quam olim Graasius aliique Anatomici summo eum honore ornaverunt. Vtinam fausta illa dies

13쪽

DEDICATIO

dies luenerit, qua litterato orbi non diutius invideas subtilissima inventa, atque politissima &elucubrata Opera , quorum beneficentia tua magnam partem olim non sine maxima admiratione & fructu perlegit bene quidem huc usque merituS eS de civibus Vestris, at optime de Universo orbe mereri poteris, in lucem Anatomica, Chirurgica & Medica edendo, quae immenso labore collegisti, invenisti, digessisti. Id unum Vereor , ne nimium temporis in administranda urbe & republica Tibi starripiatur , atque ita doleant Alusae. Te sibi ereptum, ciVibusque Tuis traditum , qui non modo antiquiLsimae familiae BLEYSVICIANAE splendore ; atque ab ipsa summis in republica honoribus maxima cum integritate &'laude perfunctis, pellecti, sed Tua virtute , Omni commemoratione mea majori , Tua singulari prudentia , atque animi moderatione, Tua insigni probitate, veraque pietate, Te sibi totum postulaverunt. O beatam civitatem, cui administrandae Vir tam rarae virtutis atque eruditionis praeest i Non temere magnam opinionem de Te , magnamque memoriam Tuae administrationis conceperunt omnes probi piique cives , qui magnitudinem animi Tui admirati atque amanteS , eam in suam utilitatem ac in salutem patriae impendi

cupiverunt : At quamvis gravissimis ejusmodi

14쪽

negotiis vehementer sis Oeeupatus , studiorum tamen amor , qui a pueritia medullitus Tibi insedit , non languit , neC nisi in confecta &torpente senectute decrescere poterit: Hoc fretus augurio Tibi opus Ostero , mole CXiguum, materia graVe , quondam Etruriae Principi ab Academia dicatum , quod nunc alia indutum veste fulget , meaque opera illustratum & in signiter auctum iterum prodit , patrociniumque

Tuum quaerit : Ne id igitur, qui mihi semper

inter amicos TuOS non insimum locum conces

sisti, in clientelam accipere dedigneris ; ita

enim animum addes ad alia & majora tentanda in provectiori 2etate. Interim nec otio, quod Tibi vel tantillum superest a rebuS graVioribus, neC patientia abuti Volens , desinam, & votis pro Tua incolumitate rite & solemniter conceptis , a De O T. O. M. ardentissimis precibus contendo , Ut diu Te in utilitatem civium Tuorum , in dulce decus & praesidium bono rum doctorumque hominum , in salutem patriae velit sospitare; utque summis in republica mactatus honoribus , videas illustrem familiam perpetua progenie feliciter auctam , quae Tuas virtutes in aevum per titulos memoresque fastos

aeterneti

Dabam Trajecti Kalendis Augusti MDCCXXXI.

15쪽

PRAEFATIO.

Prodit stemρ in lucem pretiosissimus subtilium experimentorum thesaurus, quem acutissimi Italia Philoyophi, confluo, openu F opibus MAGM DUCIS Etruria adjuti, elatso jeculo reposuerunt ; in quo colligendo li* digerendo nescio

utrum magis probaverint laboriosinimam industriam, an in penetrandis Naturae absconditi is arcanis jummum ingenii Acumen, an dexteritatem excellentem in persciendis experimensis- an eximiam accurationem in observandis Ibanomenis. Ne vers quis incidat in hypicionem, me in exaggeranda cum operis, tum artificum laude libet ultorem ese; hederumque huic Vino, quo aDidius expeteretur, sui pendere in animum induxisse ;piraeterquam quod bac tuto careat id, quod es optimum, plurimorum in hac Scientia Heroum unanimis consen us, nee eblandita

suffragia in medium facile proferri pos iit , qui hoc opus promerito celebnari non posse depfaedicant; at in simabile libri pretium liquido constabit unicuique, bac Tentamina, ut , faciem initos os blae in praecedentis jeculi principio intuenti. A plurimis enim retro temporibus Scholastica dominabatur Pbilosephia, qua in obcuris non intellectis vocibus, rerum p pha-

16쪽

1haenomenis ascriptis; tum in 1 Milibus atque inutilissimis Me

taphysicis tricis, LogiciSque nugis agitandis omnem venum ponebat ; quibus hominum ingenium oneratum obrutumque pessine corrumpebatur, ign0rantia promodebatur, nec c0rporum proprietates ullomodo inosigabuntur, nec detegebantur. Media in

ejusmodi barbarie eluxit in Britannia BACO DE VERULA MI6, in Italia GALILEUS, qui peroer lam, qua inu-ctabantur sientia, methodum perspicientes, aliam, veteri excluso

fruitutis jugo, F p scripserunt, P ingressi sent viam;

venam profedio unicam, qua ad istiarum rerum cognjtionem durit. Maximi hi enim Viri ad experimenta in corporibus

capienda sese accinxerunt: GALILLUS in super Manesuin usum vocans, eam felicissimo succe sis cum Rusca conjunxit :Ita oblevatos hominum oculos bina haec olem aperuerunt, atque e servitute sentiendi cum ARISTOTELE, aut cum hor illove ejus barbaro interprete, in libertatem Phil6ῖphiam vindicare, Natum ius opesu perscrutiiri, veritatemque tamdiu neglectam atque oppressam in lucem lsubere inceperunt. Verum id nec absque magna inoidia, nec me feda contum lia, aut crudeli persecutione factum fuit, clφιrgente tota ignosantium Scholasticorum cohorte, qui jub larva pietatis animum improbum, turpemque socordiam tegebant, partim ne nosa addito re tenerentlin partim ut melius in conscientiis hominum, quos hebetes malebant, dominarentur, optimam GALILEI doctrinum sacris litteris adver)seri omni ope N artibus probare nitebantur: Mu ii culter ferreis istis temporibus , quibus inscitia tyxunnj-dem agebat, unus innocuus probusque opprimi poterant, multorum obtrectatione vincente unius virtutem o verum nimis Diei ride, quam in apricum protraxenui, mulgebat Oeritas, cujus jubar perficientisimorum oculos animosque adeo comm0Uerat,

ut pervers8 se institi De methodo ad rerum cognitionem sic-

17쪽

quireniam, viderint quam ct ri me, agi Derintque et hi qui dem ardore errorem emendandi, priuremque temporis Icientia resurciendi DE Iuram simulo ferebantur, pi decipue pos- quam C ARTES IUS liberatum orbem clariori quoque doctrina illuserare carperat, clyt exempla male mulctati GALILEI, totiesque nersos damnati CARTESII deterrebant: quid

ergo Prino una potentia ino omnia erat, quae calumniatoribus

remens, tutum praesidium veritatis antipibus indagatoribus esset Praeteres principum auxilium demerabatur, 1 niti-kιs enim magnis opus erat ad Natura m eria experimentorum ope reoelanda: quia hac non modo laborem , sed diligentiam, vigilias, sudorem, ingenium artibuS excultum, impensasque simul posulat, atque ab illis concurrentibus se etiantum examinari, attingi, cognoscique suit. Ea tempsale

lis promoOenda amore inflammatuS, Academiam experiraei talem condidit, ad quam prasantisimos convocavit Philo l)1 bos, qui sis suo auspicio unanimi opera explorarent corpora, eorum proprietates eruerent, Uera Pusicae, qua in omne aevum 'ma saret, fundamenta jacerent, fabulaSque, quae' credula jupersitio, leviorque Juypicio, aut anilia commenta introduxersint, a vero seporarent: Horum conatus in si ersa liberistitate adjuvit, fecitque, nequaquam sumtibus pasecendo, ut pulcerrima, quae caeteroquin forte in aternum ignorarentur, detecta mi phaenomena quomodo enim Aqua in condebabilitatem adeo clare cognosceremus, ns baec in pretiosissimis argenteis Dboeris inclusa, malleisque contusa, per metallisoros potius transιdaset, quam ut in spatium vel tantillio a gustius f comprimi pateretur ' Mnne ex I bara aurea, quae plena F gelu exposta, luce meridiana clarius vidi nus didi , et cimuό-

18쪽

eimusque, Aquam in glaciem abeantem sese in majorem molam

expandere, corpus, in concluditur, sha rarefactione quaquaversum extendere ' An non ex variis tormentorum bellicorum explosionibus Soni celeritas in dato spatio percurrendo, tum ejus aquabilis per totam Dam expansonem motus, aliaque proprietates detectae fuerunt ' Imo an non tarporum horizontaliter projectorum ex alta turri depensus propter gravitatem cum alio corpore tantum libere defendente, ope exploserum ex tormentis globorum, fuit erutuS comparatusque y ad qua regia experimenta etiam regium auxilium demerabatur: Νon vacat reliqua preti04 comm)morare iu- frumenta F experimenta, qua melius perterito opere cogns-sentur, satis ex boc ungue Leonem. In*iciomus igitur Ju, tanto prinoipe hujus Academia conatus 8' labores, atque anim- adiertemus, experimenturum apparatum clariseime descriptum, eventus caudide traditos, nonnunquam cum breDi phaenomen bu explicati0ne conjunctos, sed adeo casta F defaecata, ut nihil illius fermenti, quo tunc sbola commaculata erant, re

leat; nec quid melius veriusque bac tempestate dici potuit: quicquid enim ratiocinio deductum, id nulli 0pothes innititur, sed Corollarii instar ex ipsis fluit experimentis ; idque aliquando periculis dioersa methodo captis comprobatum fuit;

quae profecto optima V tutissima Rilosophandi Diu es, quam

omni alii nunc prudentissmi homines pnaeferunt, eamque mc0lendo non infeliciter Pluscam promovent: Multum Vini parum Verborum hic datur; quicquid vero traditur, liqui cedere potes universis, quamcunque etiam Philosophandi methodum squantur, vis sui cerebelli figmenta ipsi operibus Natum praeposuerint.

rentini non poterant non supendos Natusa essedius eruere, qui-

19쪽

Hιs hujus Academiae famam per totam Europam extendebant;

hinc alia gentes, gloriae avida amulaeque; incitabantur ad sue milia tentamina, quae pari incepta felicitate aliorum Principum nr0Oerunt approbationem, ita ut in Britannia REX CAROLUS, ad rerum Naturalium cognitionem prom0Oendam, etiam doctissimorum hominum Societatem erexerit, quorum laboribus

Piusica plurimum debet. Sed in Gallia LUD0VICUS REX Academiam Regiam Parisinam, ad quam Philoyopb0r m ocell0S D0ωDit, condidit atque ut eorum animos magis inflammaret, regia munificentia abesse noluit: olunt enim praemia ingenium, artesque eo ardentius excoluntur, qu0 majur

honos fi* remuneratio illas comitantur: Philosophi nomine projus indignus es, qui F horum 6r' Britannorum inventa in siccum 9 sanguinem non conderierit. Admirandus hic Philosophiae in Italia, Britannia, Gallia, Delocissimusque ejus progressus simulavit quoque Germanos, adeo ut IMPERATOR LEOPOLDUS Academiam Nutunae Curiosorum: FREX B0RUSSIAE FRIDERICUS Berotinensem Academiam exstruxerit: Tandem Mosconia IMPERATOR PETRUS Magnus Petropolitanam Academiam fundaOit, quastis undique inciditis pn antissimisque Viris, quorum ope aude palma cum ceteris certant, nec exiguum Scientia incrementum pollicentur. quia horum principum liberalitati, auxilio, atque ali picio Philyophia omne juum incrementum debet, n0mina eorum alernitati sora Junto dignissima enim Jiunt , qua Rilo; horumore lingvisique perpetuo celebrentur; atque ita fiet, ut deletaq3amvis post plurima secula triumphorum, quos de cois in bello bossibus Japius reportaverunt, memoria, audiant tamen apud posteros Mecanates quondam Scientictrum 0ptimi, honorum atque eruditorum Assii, ignorantiae N barbariet boses, Artium

20쪽

promotarum causae, fautores N protectores, felicitatisque humana veri Statores.

At nihil es in terra adeo ab omni parte beatum perfectumque, qu0d non aliquo laboret nauo aut incommodo e Multa-xima Academiarum operibus frui, sed non omnibus , Eret: a libet enim fere natio maternum fermonem alteri cuicunque teponens, in eo nobilissima inoenta memuria tradit, ita ut in pluribus versa tum esse linguis oporteat, qui desiderio cuncta legendi cognoscendique flagrat. Maximo hercle onere, imo timendum , ne hoc methodo ad prasinam barbariem prima iterum

fundamenta jsicissutur. T . . Erat quoque hic Florentinus experimentorum uesaurus Italica confriptus lingua, nec usui Stadiosiorum, quibus illum quotidie commendabam, cedebsit, nis Latine Verteretur, cui labori non nisi inuitus me accinxi, optime gnaruS, quanta utriuS-que lingua peritiu, quae meas long super sit Gires, in ejusmodi opore requirebatur: Verum ut meis Auditoribus insem virem, operam detrectare nolui, aut ullum subterfugere labo-yem, ex quo, qualiscunque fuerit, mihi nec laudem nec gloriam quaro, ad eum unice collinesius ycopum ut prosim Philos-pbia cultoribus, atque illos magis magisque incitem. Fidem omnamentis longius petitu pi referens, malui in bac versone res

Fni usque Meliter exprimere, prout in is o opere habebantur, quam soridiori stylo uti, quo forsitan magis a Iesu aberrassem: Sunt quoque aliqua, quae Latine verti nequeunt, veluti 1e habent nomina diverserum tormentorum bellicorum, quibus Florentini ad proprietates Soni eruendas, tum ad motum projectorum eorporum iuvestigandum usi fuerunt, hodierna igitur

eorum nomina retinui.

Cum vero plus quam sexaginta anni ab edito hoc opere elapssnt, interea temporis non exiguum incrementum Iniloy bia cepit,