장음표시 사용
201쪽
ADDITAMEN TU Μ. Ia I quam vitrum frangetur , quod susscit. Ex experimentis enim in Aere tam compressis , ut & in omni intermedia condensatio. ne factis , concludere satis licebit , quid mutationis corpora in Aere densiori quam vulgaris est , subibunt tum quid fieret in Aere ultra I 3 vices compresso. Ut aeneum hoc vas Aerem inir stim probe servet , epistonatum E superius datur , mobile , per qV0d Αer quoque transmittitur. Inserius vero in F datur Cochlea , qua Vas aperitur clauditurque , ut aliis praeterea inserviat experimentis. Epistomio insistit Index mercurialis , ut semper quam accuratissime c0gnoscere liceat quo usque condensatus sit Aer in recipiente , hunc m0x explicabimus. Deinde Anilia H supremum componit , cujus embolus est I. hujus ope Aer externus infunditur in recipiens A , est enim haec Anilia hoc m0Mdo fabrefasta. Ipsi ad partem superiorem insculptum est sera-Fig. 2.men K , quod Aer in Antliam irruit elevato embolo eoque depresso adigitur Aer fundum versis : fundus perforatam desinit in cochleam L , Dramen valvula c0riacea obtegitur . aperitur ab Aere moto a K versus L , clauditur ab Aere redcunte; adeoque facillime ct celeriter ope reciprocati emboli Aer externus in vas imprimitur. Indicis mercurialis structura haec est : in MP S N cochletae sunt , quibus connectitur cum Anilia 2 Epistonio , lateraliter in o cxiguus exsurgit aeneus canalis , qui tubum vitreum s pollic. O P c0mprehendit ; tubus hic es ausus est in P , continet vero mercitrium ad longitudinem unius pollicis o se , in parte autem reliqua Q P Aerem natEralem ejus densitatis ac in Atmosphpera existit : Ne autem facile frangatur,
sustinetur a cupreo excavato sinu. AnteqPam vero eXperimentum fiat , mensuranda est distantia Q P circini ope , atque in Scalam partium aequalium , proportionis circulo insculptam , transferatur. Si igitur Aerem duplo densi0rem in recipiente desideramus , capiatur dimidium ipsius QP , quod fit R P , Aeremque tamdiu Antliae beneficio in recipians mittamus , donec incrcurius a Q accesserit ad R. Si Aerem tripl0 densi0rem velimus , capiatur tertia pars ipsius QP, quae sit Sp, ct eousque immittatur Aer vall, A , donec mercurius pervenerit ad S. quia enim Aer 0ccupat spatia , quae sunt proxime in rati0ne reciproca ponderum comprimentium , erit ut S P ad se P, ita aer naturaliter compressus , ad aerem vi densiorem redustum , hoc est uti I ad 3. Si Atm6sphaera ejηsdem gravitatis & caloris semper foret , mercurius Munctum fixum Q in Indice occuparet ,
202쪽
qui ob perpetuam Aeris inconstantiam continuo varium in locum movetur, litiae Scala fixa apponi nequit. Insilit totus hic apparatus firmo ligneo pedi , ut seponi facile queat , ct commode Aer intromitti. In hac machina proinde eXperimenta , quae Aerem c0ndensatum postulant cepi ea , quae
Huc usque in Animalibus experimenta fecimus , ea urbando Aere naturali , vel claudendo in Aere naturali, live paulum rarefacto , live in dentiori : Verum dantur alia fluida elastica praeter hunc Atm0sphaericum Aerem, ct quae Aeri anal0ga adm0dum sunt , haec ex omnibus generantur corp0ribus , quae fermentantilr, effervescunt , putrescunt , comburuntur: EXplorandum igitur erat,
quid Animalia his generatis clasticis fluidis immissa , eXperirentur:& veluti hsec fluida medium sunt diversum a naturali, in quo se Amoveant terrestria & volatilia : ita quoque pro natatilibus diversa suida capi poterant , quibus immisIa diversa pati necessari0 c0gerentur. Desiderio lipeo videndi actus sequentia cepit pericula in piscibus usus sum Percis , quia haeo facilius hic loci haberi poterant , tum quia vivacissime sunt, plurimumque ferre sine periculo vitae possunt.1V. Perca immissa Aquae adeo calenti, ut Thermuscopium Falirrenheytii mercurium sustinuerit ad Ia gradus, vixit h0rae sp lj0, an diutius ViXisset non cXploraVi et Q. Similis priori perca immissa aquae calenti usque in 96 gr dus ejusdem Thermoscopii mortua fuit intra 3 minuta , ct rige.bat. 3'. Perca immersa in oleum Therebinthinae frigidum moritur intra a minuta. 4'. Imp0sita oleo raparum m0ritur spatio Is minutorum. 5'. In Spiritu Vini Rectificato moritur post a minuta, ct albet penitus : in his tribus ultimis experimentis oculi coagulantur , ct aemulantur albumen OVi. 6'. In oleo Tartari per deliquium moritur intra 4 miunta. Q. In aceto moritur in dimidio minuto, branchiis ejus livescentibUS. 8 P. In vini albo gallico moritur tempore minuti , branchiis minus liventibus quam in eXperimento praecedenti.
9'. In Spiritu Salis Ammoniaci moritur tempore dimidii minuti , branchiis pulcre florentibus. Io. In Lacte dulci non muritur per horam , nec aliquid amittit
203쪽
- ADDITA MENTUM. Iagiit stre vivacitatis , quam diu viveret in eo , non exploravi.TI'. In muria fortissima moritur intra tria minuta branchiis rubentibUS. 12'. In solutione Nitri satura moritur intra duo minuta bran
I3 '. In solutione satura Salis Ammoniaci moritur intra duo minuta branchiis florentibus.14'. In Urina humana sana moritur post Io. minuta branchiis rubentibus. 15'. In Aqua natans in recipiente , in quo Sulphur accensum fuit, m0ritur elapsis Io minutis. Ι6.' In recipiente extra aquam, accenso sulphure , occisa fuit ab ejus spiritu p0st duo minuta, ct flaccescebat. Quemadmodum pisces alii exposui medio fluido , quam in quo naturaliter vivere silent : ita quoque alia animalia exposita fuerunt alii medio elastico , Aeri simili , ut expl0raretur, an hoc respiram tioni eorum aptum seret. Avicula recipienti immissa fuit, quod fluidum elasticum ex pasta oriundum continebat , sed statim convulsionibus tentata fuit , ct intra quadrantem minuti m0rtua est , nec educta revixit : Mus primo minuto etiam eXtinctus est. Limaces huic aeri fastitio immissi, statim inceperunt spumare , ct mutuis expansionibus 9 contractionibus convulsi0nes 0stendere, immoti ante quadrantem horae elapsum jacebant, sed p0stquam per alteriam quadrantem in recipiente remansissent , exemti, atq e acicula puncti sese non m0vebant; illis p0st semihoram in Aperto relictis puctura vitam superesse demonstravit, ct deinde cunValuerunt. Coluber in hoc eodem aere inclusus intra duo minuta oscitare ce pit, ante semihoram eductus instaurari nequibat. Ranae in hoc Aere statim in c0nvulsiones inciderunt, nec ultra . minuta ViXerunt, nec cXemiae ullum postea vitae signum ediderunt. Idem accidit in Aere ex uvis passis producto , in quo Avicula tantum vixit per j minuti, Mus tempore duorum minutorum: Ex quo liquet verissimum esse id, quod CAMERARIUS in Epis. Tuu-rinen bus affrmaverat. Homines nempe , simulac ingrediuntur cel lam vini fermentantis plenam , statim corruere es mori: quippe est tum aer eXhalationibus fermenti inquinatus , quae aerem saetitium constituunt. HALESIUS in Veget. Stati s notat , se lignum viride quericum combussisse , inde generatum fuit Te aerem , qui,
elapsis etiamsi undecim diebus, extemplo turdum ipsi imminum .
204쪽
xa4 ADDITA MENTUM.LMcabat. ΗΑUΚSBEIUS in Phys. Mech. Experim. append. Exper. XI. prodit, Aerem inquinatum exhalati0nibus ferri ct aeris candefacti in fele illico excitasse convulsiones S agonem intra minutum ex quo tamen reconvaluit intra semihoram in puro Aere. Aer vero qui per vitrum candefactum igne transiverat, nequaquam nocuit respirationi Turdi : ille tamen , qui penetraverat per Carbones ardentes , intra Is minuta secunda Turdum occidisset te- flantibus phaenomenis , nisi avis fieri rursus exposita fuisset.
205쪽
Inter stupendos naturae effectus semper maximi habita acii fuit mira ejus operatio, qua aqUam fluiditate priV3Π- of hiis
do ligat, constringitque, ut solicia & dura eVadat. Quam-ximumsr vis hoc admirandum opus quotidie in oculos incurrat, hi J nihilominus ab omnibus retro temporibUS , quemadmodum alia rariora , minusque cognita , amplam subtilissimis speculationibus ingeniosorum hominum materiams uppeditavit : Si enim consideramus ignem in subtilissimas favillas redactum, in angustissimos Lapidum & metallorum poros se insinuare , ea aperire, liquefacere, & ad suorem reducere : frigus e contrario quae res est multo magis admiranda b liquores fluidistinos cogere &spissare, eos in nix em Vel glaciem con Vertendo, quae postea , spirante vel minima aura tepida , in liquid assuentesque aquas rursus mutatur. ImO quod magi S ubsiti, stupendum ) observamus, dum fluida congelantur, adeo ignis ri.
Vehementer Operari friguS, Ut penetret non modo per Ui- ira, sed & per occultissim OS metallOIUm poro S, non se- contrarii.
CUS , ac furibundus ignis in subterraneis & pro undis, fodinis cum impetu se prodit, & aestuans , quacunque sibi viam aperit, ita etiam frigus ipse actu Congelationis, Vii systo vasa clausa crassitimi vitri rumpit, quae puriori S auriri supenda sunt, eXtendit, attenuat, tandemqUe findit; quae eX dU- ' ἡ ι, risibino cupro confecta, tam crassa sunt, ut frangi nullo nis unquam poste modo videantur, magno impetu, summaque facilitate disiicit. Innixi fundamento hujus ad-S mi-
206쪽
mirandae mutationis, cui aqua subjicitur, magis autem alii liquores dum congelant , non defuerunt aliqui opinati, frigus operando in fodinis in materias sibi propriaS, eam conditionem aquae purissimae conciliare , illamque ita temperare, ut in crystallos rupis durissimaS convertatur, ut & in gemmas varie coloratas , secundum diversaStimsturas, quas ipsi sumi vicinorum mineralium dare possent , imo ut tandem in insuperabilem duritiem ipsius adamantis abeat. Platonis sententia fuit, ex reliquiis aquarum , e quibuS aurum in terrae penetralibus creari opinabatur, etiam adamantem gigni; hinc profecto est, ut in Timaeo ramus auri ab hoc divino Philosopho Ada- οἶ- maS Vocetur. A plurimis retro temporibus Philosophi / in f variis speculationibus causam congelationis investiga
μ vum qu stantia propria & reali quam Scholae positivam vocant 'flab Iἡ . . quae Veluti ignis & lux in ipsa substantia Solis, ita etiam in Aere vel Aqua, vel in Glacie suam particularem sedem haberet, Vel in quocunque alio hujus universi loco , tanquam in aerario, conservaretur, in quo sensu Mrsitan intelligi postulat divini oraculi verba in sacris literis : NUΝ-
xxxvi II DISTINE AERARIA GRAΝDINIS) an vero frigus
modo esset integra privatio atque expulsio caloris. l. N aliae notatu dignae observationes, quae fieri postunt respectu modi, quo natura utitur in congelando, an Operetur condensando, vel rarefaciendo Aquam & liquores , an lente & pedetentim , an subito eos transmutet,no S permoVerunt ad tentanda quaedam eXperimenta arti- Problemata ficialem congelationem spectantia, quae ope eXtrinsecus
his pus is se glaciei & salium fiunt ; credidimusque ita nos
nem. nec alterare, nec aliquo modo immutare operam, quaΝatura utitur, quando simpliciter, & absque alterius rei ope per solum aeris frigus Aquam congelat. Quid igitur in materia tam vasta , & in qua totidem
207쪽
I aT& continuo observationes fieri possimi , sorte fortuna vidimus, in sequentibus commemorabimus eXperimen
Ad cognoscendum, sin vilia inter con ge-
gelandum dilatetur. Opinatus fuit Galileus , glaciem potius esse aquam Gidei es ,
rarefactam quam condensatam : nam Condensatio , qua raresam secundum eiuS sententiam , parit imminutionem molis, &arigmentum gra UitatiS: rareractio autem majorem leVitatem seundaru& augmentum moliS. Verum moles Aquae in congelatio- G LIL
ne crescit, & aqua in glaciem jam converse levior est '' alia, quia illi innatat. Hoc supposito, quod eXperientia mani esto demonstrat, Videre voluimuS, quid aqua faceret inclusa vasi , in quo ne minimum quidem spatium, in quod rarefieret,
daretur , & tamen eXtrinsecUS UndiqUaque ambiretur glacie ut congelaret; nam quotidie obser 'atur, ut Galileus dixit, non solum magna & plana fruila glaciei, sed etiam minima, & cujuscunque magnitudinis ac figurae, innatareaqu3e; certo argumento , aquam in actu congelationis , respectu totius molis habito , acquirere levitatem , sive ob interposita minima spatiola vacua, sive ob aliquam permistionem particularum aerearum , vel Bullati tu ob aliam similem materiam, quae non aliter, quam bullulae in substantia vitri, ita in glacie eam contra Aereni tenendo Videndoque, nunc rariores nunc spissiores, &cum glacies sub aqua rumpitur in minutissima frusta magno numero egressi , Observantur.
208쪽
Υ uintum igitur fuit Vas ex tenui argento conflatum , xviii. O cum duobus operculis cochlea donatis , veluti sunt illa, quibus tempore aestivo utimur ad congelando S quO- icta nque potu S: vas proinde illud implevimus aqua ope A du=atio glaciei frigefacta, atqUe congelationi commisi inus. De 64 il. i. . inciti stria fuimUS a Ua antea frigefacta, ut in qualicun-A ' siue minima rarefactione primo frigore exposita nondum ad conge- congelaretur , atque hoc modo spatium acquireret, in biviuW- Et o rareseri posset cum in glaciem abiret.
is a Di ita positam suam produxisse ei sectum , VaS eXemimus, apes'. toqile primo opercUlo A, quod erat supremum , depre
si h hendimus B secundum, fuisse fissum, tectumque subtili
genteo dum glaciei crusta, oriunda ab aqua, quae in Vale inter con- . is , P gelandum rarefacta erat, atque sursum per fissuram eX- pulsa erat. Statui nequit hanc fissuram non a rarefatii, Esi. ' ctione, sed potius a condensatione Aquae inter congla-flum ecie. clandUm Originem traxiste, quoniam vi frigoris coactam hq γ fuisset in minus abire spatium, & aliquem vacuum reliqui flet dou resisti- locum, atqUe ita sensim recedendo , & semper se conmie Aqua stringendo adduxisset ad se operculum, quod cUm non am- Vygi- extendi posset, fissum fuisset. Ejusmodi ratiocinium Rittiquei uc locum non habere assero , quoniam in eiusmodi casu
t rarefa- cum illud potius eXtrorsum pressum fuerit , atque sensim 'U' ' convexum notabiliter redditum, hinc ipsam glaciei superficiem conUeXam observavimus. Et quod plus est, margines fissurae erant extrorsum flexae , unde colligimus maXimum fuisse impetum , qui liarc eXcitaVerat, &qui major adhuc fuisset, si major quantitas Aquae in glaciem abiisset, quam abiit. Nam deprehendimus subsuprema superficie omnem aquam fluidam permansisse.
209쪽
Postquam vidimus vim congelationis majorem fuisse Tha.XIX cohaerentia hujus primi vasis, in animum induximus sphaeram conficere argenteam, sed eX fuso metallo, magnitudinis circiter Philippaei piastra figurae ovalis, ita compositam , ut aperiri claudique in medio ope cochleae postet, qualis quoque erat ad eXtremitatem colli, ut in figura apparet. Clausa igitur sphaera & cochlea fortiterope forcipis adstricta , vas implevimus aqua; tum oris-cio acclarate clauso sphaeram imposuimus glaciei, cui salerat inspersus, eX qua eam postea eXtrahentes, deprehendimus Aquam perfecte congelatam. E sphaera in medio Iaperta eXcusium ut animam glaciei, erat haec admodum te a b ὸufinera, & minus trans parenS quam glacies Vulgaris, imo coligetitur forte aliquantum densior & solidior; nam injecta Aquae non tantopere innatare visa fuit, quantum solet , sed secundum omnium sententiam paulum profundius descendebat. In medio habebat cavitatem, quae magnam amyg-Di erimetrdalam ab Sque putamine capere poterat. Hoc experimen- V tum s epissime a nobis repetitum fuit, sed semper eodem
Nonnullos nostrorum Academicorum in maXimam admirationem abripuit inopinatus hic effectus , primo naps ex ex' enim intuitu eum non solum contrarium opinioni reperiebant, sed quod majus est, ipsi eXperimento. Cum haec glacies densior & gravior videbatur illa , quae a frigore naturali in aere concrescit; quia autem Vel parum vel facile aquae innatabat, necessario ea erat multo levior. Tanto autem minus acquiescere poterant, cum aliqu0d observabant spatium vacuum, quod semper erat in
210쪽
medio aquae congelatae in sphaera, Unde necessario go cludere Videbantnr , Omnem aquam, quae fluida sphaeram impleverat, congelatam fuisse tantopere condens tam in minus spatium, quantum erat memoratum Uacuum. Observato tam manifesto discrimine a tam circumspectis Philosophis, qu*rdam fallacia ut subesset, necessarium erat, adeoque se accinXerunt ad mactissime maXrmaque cum industria totum congelationis progressum adnotandum Igitur eXtrahentes quolibet momento sphaeram eX glacie , transire peη atque attente eam undiquaque inspicientes , animadverterunt aliquam insensibilem ebullitionem, quae subinde date turi batur circa cochleam mediam, manifesto indicio, aquam tanta erat rarefactionis vis) per cochleae spiras transire.sthoiubgb Spiri S his cera obductis , sphaeram iterum implevimus, hic transitui quae denuo glaciei imposita, Cepissime eXimebatur, neque ' ς amplitis haec ebullitio apparuit, nullusque sibilus auditus fuit, Ut antea ; Vetam tamen est , quod , quando post Coehlia congelationem sphaera CXimebathar, erat aperta, quia Vis sphaera frigoris in rarefactione cochleas a se invicem disjunxerat,
uti in figura videri potem Experimentum hoc saepius re- elationem petitum Ostendit semper eundum effectum , imo se ium ' in sphaera quadam cuprea, cujus cochlea duplo longior
P .' L erat, quam in argenteo globo , eadem semper exhibuit
T. h. χχ. FTt difficultates , qUa S cochleae secum serunt, eVitare- Fig. 3 6q- mus , fabricare fecimus quasdam sphaeras vitreas crassii ei dimidii pollicis, quas aqua repletas hermetice si- mitrearum gilla VimVS, atque ut congelarentur disposuimus. Effectus Abici his NS VXperimenti fuit omnino similis illi, qui in vase pri eonstelliu- mo argente O Contigerat; OmniS enim di tersimode ruptae dum, fuerunt: quippe nonnullae frangebantur in collo hae propter irregularitatem figurae, vel ob inaequalem vitri crassitiem