장음표시 사용
221쪽
congelata , quia propter opacitatem sistulae videre peream non potuimuS. Fieri praeterea posset, ut Aquae aliquantum transiisset per cochleam foraminis pyropheri, unde ejus altitudine in fistula diminutabasu cylindri sicca mansisset. Tandem este pollet, ut Aqua increscat in tam magna proportione, quando liberum spatium , in quo rarestat, habet, sed in Vale clausa , veluti haec erat, accommodando se Vasi S capacitati, congeletur cum multo minori rarefactione. Erat revera haec Aqua arcte Conclusa ,. quia CylindruS adeo firmiter inhaerebat fistulae , cum imbiberat maXimo impetu intra LigneaS Venas Loaquam, etiamsi oleo illitUS , Ut postea , glacie liquefacta , hos ib hi& aqua per foramen pyropherum estus , eXtrahi non po- rarefactio- tuerit, imo nequidem forcipibUS aut tenaculis, sed igne z. b. .
Visis difficultatibus , quae nobis occurrebant in investi- Secundus ganda hac proportione ope altitudinis cylindri su- pra suam basin in tubo metallico, ad aliam nOS ContUli- men iurandimu S methodum, nempe ponderiS, simul cum Vitreo pellucente tubo ; ponderata immissa aqua , quae congela-hb. 'is iis retur , tum & illa , quae posst congelationem impleret inter con- idem spatium a glacie occupatum, deprehendimus ope gς μήδη-bilancis accuratissimae, quae ab ri grani moVebatUr, pon- λ I dus primae aquae este ad eam secundae Veluti a S ast a 8 4 h, quae proportio non , aut parum minor est, qUam Primo ponderis, invenimus mensurando , & quae erat uti S ad 9 , sunt f β βq
proportionum , ne falleremur, eXperimentum Ope men- latam utis Urae reiteraVimus , quod primam suppeditavit propor- UR 'tionem veluti 8 ad 9. Caeterum CertioreS eram US , pon' 'Apes dodus nullo modo mutatum fuiste, cum tubuS Vitre US toto experimm- congelationis tempore clausus fuerat, deprehendimus: ' V enim rediit eadem
222쪽
I4a EXPERIMENTA CIRCA CONGELATIONE s.'
enim aquam tam conglaciatam, quam quae postea in pristinum fluorem redierat, in nostra bilance idem semper pondus retinuisse.
Est Jhoc ultimum Florentinorum experimentum satis accurate '& bona methodo institutum ; idem hoc ipso modo repetii , even tu fere eodem, quippe aquae fluidae densitas, ad eam glaciei erat , uti as ad 28 j a j . Diversi eodem negotio occupati Philosephi fuerunt , qui varias utrique corpuri densitates assignaverunt quippe
BOOKIUS in iis , quae edidit DERIIAMUS, densitatem glaciei ad aquam posuit uti ad 8. hoc est uti, ad 28 BOYLEUS in His
ria frigoris T L x. easdem densitates deprehendit uti 9 ad 1 o. siveas ad aT V. DORTOUS DE MAIRAΝ in di sertatione de Glacie observavit proportionem uti ao ada I, sive as ad a6b cui quoque adstipulatur SCHWEDE BORGIUS in principiis naturalibus : DES-MASTERS quatuor instituit Experimenta in aqua puteali capta , quorum duo descripta prostant in Phil . Tranis. NR. a s. horum pri-mlim densitatem glaciei ad eam aqspe praebet uti as ad 28 Vet. alterum uti as ad et 8 alia bina tradidit in Philos. Tranis A 'aψ . quorum primum in aqua fluviatili factum dat proportionem uti asad a l . ultimum in aqua cocta puteali institutum dedit rationem uti a5 ad 27 2 DE LANIS in Magis. Mat. 9 Artis deprehendit proportionem uti Io ad II, hoc est uti as ad a . forsitan discrepat tia proporti0num hic assignatarum pendet a diversa quantitate aeris, qui inter aquae poros latitat, ik qui aquae in glaciem abeunti variam expansio tum concedit: Drsitan pendet a longiori breviorive tempore, quo facta est glacies, aut a majori minorive duritie , quam in diversis regionibus acquirit: aut prout varia in capiendo eXperimento diligentia usi fuerint autores.
Admirandum profecto est , aquam , quo tempore in glaciem
convertitur , atque ex fluida massa in solidam mutatur, rarefieri ;clim pleraque corpora majus volumen habeant, fluida cum sunt, quam cum firma evaserunt uti c0mparata sunt omnia metalla , semimetalla , sulphura , resinae, cera , sebum, quae cal0re lique facta rarescunt , frigore consolidata minorem extensionem OecU-pant : haec igitur corpora alio se habent frigefacta modo, quam aqua in glaciem abeuns. Quoniam vero vulgaris aquR , cum C0n gelatilr , innumeras aereas in se bullulas c0mprehendit , quartim
magnitudo, quo diutius gelu durat atque intensius est , increscit
223쪽
pandente , penderet quamobrem si aqua omni aere orbaretur , priusquam in glaciem abiret , hujus glacies non rarefacta, sed p0tius condensata foret, majorisque densitatis, quam aqua: lata experientia veritatem hic in apricum ponere poterat HAUΚSBNUS in
appendice Experim. Physo Mechan. notat, glaciem ex aqua omni aere Orbata leviorem tamen esse aqua , eique innatare. FAHRENHΚYTIUS in Philosoph.. Transas. 3'. 38 a. idem se expertum esse affrmat di nec dissentit HAMBERGE RUS iu Elem.. Physic. Cap. X. Verum HON GRGIUS in HVloria Academiae Regiae Scient. A'. 1693 prodidit, glaciem ex hujusmodi aqua, probe ab aere depurata, esse solidiorem aqua , neque ipsi innatare sed fundum petere: ecce experimentum prioribus appositum , cuinam igitur fides habenda erit magna in Physicam HOMBERGII merita , ne temere ipsum
erroris accusarem, jubebant , sed nec aliorum Philosoph0rum dexteritas in dubium illico vocanda erat a cujus tamen parte staret V
ritas , investigandum duxi sequentibus modis Phiala capta fuit vitrea cylindrica, s pollices alta, unum Iata ,
cujus orificio superiori accurate congruebat vitreus conus , instar
epistomii, ita ut transitum aeris prohiberet: usque ad dimidium fuit haec phiala impleta tepida aqua, atque posita sub recipiente, qH0d
operculo tegebatur , per se filum mobile cupreum transmittente, cui vitreus conus adhaerebat, deinde machinae pneumaticae ope aeredulius fuit tam ex recipiente , quam ex aqua ex qua cum Gierat
omnis elapso biliorio, quo tempore frequentissime agitabatur antlia, depresso filo aeneo impositus fuit phialae vitreus conus instar episto-mii cum lagenae coll0 c0ngruens tumque postea admisso aere in recipiens , phiala exemta fuit , s conus adhuc circum quaque cera mUnitus , ne aer ullo modo in phialam penetraret : haec autem exposita frigori , quo tempore gelabat , glaciem in se nacta fuit solidami, pellucidi0rem Vulgari , nullis interruptam bullis: Postquam omnis aqua omnino congelata. erat phiala in locum calidum translata fuit , hinc glaciei superficies , quae vitrum attige rant,, primum solvebantur, solutaeque aquae glacies innatabat, nequaquam ad fundum subsidens , sed manifesto extrae aquae superficiem prominens quamobrem hujus glaciei densitas minor qu0que fuit, quam aquae: ejusmodi tamen glaciem solidi0rem esse ea, quNeX aqua c0mmuni aeris plena concrevit , adnotavit RENAI
224쪽
a 44 ADDITA MENTUM. Florentini philosephi in Exp. secundo de glacie naturali notaverunt.
Non tamen primo eXperimento acquiescebam , quia ope machinae pneumaticae omnem aerem Vulgari methodo exhaurire non possumus, idcirco ejus aliquid, licet summopere raresatti in phiala reli flum erat, quod successum experimenti turbare p0tuisset; quam0brem phialam , pri0ri similem implevi aqua calida , eamque submersi sub
magna calidae copia , in capaci vase contenta, ex calida enim aer facillime egreditur: hoc apparatu tecto recipiente, edulius fuit omnis aer summa diligentia ex aqua , quo cognito obthuramentum cuniis
cum vitreum collo phialae plenae immissum sub aqua fuit tum optime confidere p0teram in phiala nihil aeris contineri : in recipiens admisso aere , phiala ex aqua exemta fuit, ct collum undiquaque cera obductum , etiamsi id minus necessarium erat, quia ob thuramentum siph0nis instar congruebat cum collo , ne tamen ulla suspicio, aerem ingressum fuisse , orietur, hoc factum: Frigefacta aqua non amplius phialam implevit, sed condensata frigore vacuum satis magnum reliquit, in quo colligebatur aliquis aer, qui ope antliae educi non potuerat, ut hunc expellerem, submersi lagenam sub aqua frigida, e X qua prius etiam aerem eduxeram , apertoque obthuramento,
ingre isa in lagenam fuit aqua, atque expulsa aerea bulla; iterum hujusm0di aquae calidae immissa fuit lagena , ct prudenter vel tantillum elevatum ob thuramentum , ut rarefacta aqua exiret , deinde iterum illico bene clausum fuit, antequam ex aqua eximebatur :condensata a frigore aqua reliquit in phiala ut ante spatium, inqu0d bulla aerea se recipiebat, uti ex separatione ejus in minores bullas post conquassationem c0lligebam haec sequenti die expulsa ex lagena fuit , ut ante ; atque hoc modo decies repetita fuit impletio , ita ut ultimum spatium in lagena relictum vix nisi post
frequentes concussus , separari Visum fuerit in partes , unde concludebam in hac aqua non amplius superesse aerem: tandem ne aliquid daretur , sub aqua purgata aperui phialam , eamque penitus implevi: clausam eX posui frigori, Ta. Decemb. I 3o: elapse bih0ri 0 aqua incepit in glaciem Verti , cumque congelatio ad dimidium usque perrexerat, lagena fuit fra sta, eXsiliitque ex rimis aqua; glaciem formatam illico aquae immisi , cui innatabat : Huic uni experimento sidere nolui , potuissem enim a quadam circumstantia decipi, ad quam non attenderam: imo mihi ipsi varia dubia formabam : adstantium aliquis in suspicionem labebatur , vitrum Drsitan plus a frigore condensari aqua ; qu0d etiamsi verum non sit , ut supra pr0bavi, v0lui tamen huic qu0que difficultati ire obviam,
225쪽
atque in repetito tentamine omnibus ingenii viribus ad omnia attendere , ut errores, quantum in me erat, evitarem. Quamobrem aliam vitream phialam, tractatam pari m0do ac supra mem0raVi, ct in qua spatium vacuum relictum erat magnitudinis Castaneae
majoris , frigori eidem exp0sui , abiit aqua in glaciem perfecte h0mogeneam, admodum opacam , ita ut ViX per eam aliquid conspici posset , sed quae tanto impetu se distendit , ut operculum eXpulerit , ct lagenam ab omni parte diffregerit in plura quam Io fragmenta cum magno frag0re: Haec glacies innatabat aquae , ct quamquam non multum eminebat extra superficiem , submersa tamen digito sub aqua , enatabat illico , imo pars superi0r glaciei ex phiala,
aut inferi0r, media, lateralis, eodem modo se habebat in nuIIa autem parte hujus glaciei vel ullam contemplatus sui aeream bullam : Ex ruptura hujus lagenae atque ex expulsione epistomii ex collo , vere constat aquam in glaciem abeuntem rarefieri unde non mirandum , quod haec glacies aquae innatet : quomodo HOM-BERGIUS perrexerit, quasnam observaverit in aqua orbanda aere cautelas , - nescio , id unum proditum est , taediosum hoc experimentum diuturnam pustulasse curam , quod non diffiteor , qualem idcirco etiam non recusavi methodum autem quam seclitus fui , candide apposui, ni unusquisque intelligat, utrum probe , an male periculum fecerim : si erravero , id solatii mihi erit, peritissimos
FIUMQUE e0sdem mecum errores commisisse : glaciem Vero aqua esse rariorem eo audentius pusui , quia animadverti glaciem ex spiritu aceti factam , cujus confestionem infra describam, esse adm0dum h0mogeneam , nullis aereis bullis refertam, quae tamen levi0r specifice ipse spiritu erat, eique innatabat. Admirandum est, glaciem ex aqua omni aere orbata concretam nunc esse pellucidiorem , nunc opaciorem glacie vulgari, quemadmodum consideranti nostra experimenta patebit : Verum opacitas pendet a pororum irregulari figura quae major minorve est, pr0Ut aqua citius lentiusve conglaciatur , aut pluribus pauci 0ribusve particulis c0nglaciantibus, de quibus infra agam, impraegnatas plus
226쪽
Fig. I. Primum Das ad hoc experimentum adbibi tum Operati nes contra,rire rigoribin eodem siquυrdi
ruraque admiranda man ensi. Primum Vas , quo usi sumuS in principio hujus experimenti , fuit globus vitreu S , CujuS diameter erat circiter cubiti, tubuS Vero cubitum 1 fere longUS, tenuis & in minutos gradus divisus. Huic immisimus aquam naturalem ad altitudinem partis tubi propem dum. Deinde sphaera impo sata glaciei cum sale , ut fieri solet cum liquores in glaciem cogere VolumUS , incepimus summa cum attentione ObserVare omne S motu S aqVae,
inspiciendo inprimis ejus superficiem . Sciebamus jam antea ut omnibus quoque notum est frigus in principio producere in omnibuS liquorihus condensationem& molis imminutionem , hoc non tantum eXperti eram US in spiritu Vini vulgarium Thermo metrorum , sed pericula feceramus in Aqua, in oleo, in Mercurio , multi S-que aliis fluidis. Ab altera parte adhuc cogito scebam US, aquam transeundo a simplici statu frigoris, ad eum in quo fluiditatem amittit, soliditatem duritiemque congelatione accipit, non modo ad pristinam molem redire, quam habebat antequam frigefieret, sed etam transire ad aliam majorem, quia vitrea & metallica vasa tanto cum impetu diffringere conspicitur.. Qiaar Uero postea foret periodus harum Variationum, quaS frigus in ipsa operaretur, adhuc ignorabamus, nec fieri poterat, ut ad hanc cognitionem perveniremus , instituendo congelationes in vasis opaciS , Veluti argenteiS, cupreis, aurei S. Quamobrem ne nos lateret , quod Videbatur omnium ''horum experimentorum esse anima, ast Vitrum IIOS CORVertimus , speranteS propter materiae pelluciditatem , noS subito intellecturos , quomodo se res haberet, nam ad
quemlibet motum, qui in aqua tubi apparebat , sphaeram illic O
227쪽
illico ex glacie eximere poteramus atque obserVare quaenam mutationes illi respondebant Sed re vera antequam aliquid certi de periodis horum phaenomen ndeprehendimus, quam plurimum laboris, & nostra eX- spectatione longe majoris , impendendum nobiS fuit. Uto itis
autem distinfiim me memoremus successuS , sciendUm riarum a- est. in prima immersione sphaerae, quam fecimus simul-η m ac haec aquam glaciei attingebat, OblerVatum fuisse in tep eoue-
aqua tubi eXiguum adscensum, sed admodum Velocem, post quem sequebatur motus satis regularis, & mediocris velocitatiS, quo aqua Versu S sphetaeram retrocedebat, donec ad quendam gradum perVenerat, Ultra quem non
amplius descendit, sed stetit aliquo tempore, & si OC lis habenda fides, privata erat omni motu. Postea paulatim incipiebat adscendere, sed motu tardissimo , &prout videbatur aequabili, post quem sine proportionali acceleratione subito & furiosissi me in altum saliit,quo tempore ipsam oculi S prosequi non ampliUS poteramuS, nam hoc impetu, ut ita loquamur, in instanti currebat a decem ad
decem gradus. Quemadmodum hic impetus uno incepit momento, ita momento desiit, nam ab hac maXima Velocitate transiit subito ad alium rythmum motus, VelociS quidem,sed absque comparatione multo minUS praecedenti, Aqua hunc motum retinenS plerumque ad eXtremita-tatem tubi adscendebat, atque eX eo effluxit. Toto tempore, quo haec fiebant, Videbantur adscendere per Aquam tis ei aqua corpuscula aerea, vel alia subtilioriS materiae, nunc in ma- inter con-jori, nunc in minori copia, quae separatio non incepit , s 'nisi postquam aqua multum frigefacta fuit, quasi frigus
haberet facultatem secernendi talem materiam, atque eX aqua expellendi. ' VolenteS autem Obser Uare, an hae alterationes aliquam inter se analogiae speciem retinerent, incepimUS repetere congelationes , & simulac glacies liquefasta erat, dentio Aquam congelationi commisimus: aqua inter congelandum eundem Ordinem mutationum
228쪽
Ansirque' praebuit, sed quia hae semper non in iisdem punin s vel
LA, h gradibus tubi siebant, credere coepimus, illas certas sta-periodo mu-bilesque periodo S non habere, quemadmodum illas debere habere , suadente hoc qualicunque ratione , Videbatur. Cum Vero post repetita eXperimenta acciderit aliquando, ut casu congelari sineretur aqua illa globi, quae tubo pro Xima erat, secundum ea, qu32 diXimVS in quarto eXperimento congelationum, sphaera rupta fuit, hinc aliam minorem sumsimus, ut frigus citius faciliusque se in totam aquam insinuaret, tuboque dia orum cubitorum adneXO, ne aqua emueret, imple 'imus eam usque simile inii ad 16o gradum, & in glacie posuimus. Deinde summam mi attentione obser ante S , in enim VS primo , Omnia phaenomena diminutioni S , augmenti, quieti S , saltUS , 3CCe- β Φρορς lerationis . retardationis semper este in iisdem tubi pun- prehenditust sui S , hoc est, qUando superficies aquae erat ad eosdem certo us gradus, dummodo cum in glacie ponebatur, C UraretUr, ut ad eundem gradum reduceretur , ad quem fuerat , Cum praecedenti vice glaciei immittebatur , hoc est ad eandem temperiem caloris & frigoris : nam in tali casu totum VaS, propter glohi Capacitatem & maXimam tubi
angustiam , instar sensibilissimi Thermometri considerari
, ἡ Δ 'us' potest. Hi S certo cogniti S investigare coepimus, accura- c immu- te tempta S, quo sit congelatio, quod ut in Venirem VS, qu0-
.i libet momento gl0bum eX glacie iustulimus, quod quamvis flapisii me repetierimus, nihilominus,nunquam in AqUa minimum congelationis signum deprehendimus , sed
in , semper aut tota erat fluida vel tota conglaciata. Hinc ciatio fit, facile conjecim US, bre Visi me congelationem absolvi, &esi preras , si quis forsitan sphaeram ex glacie eXimeret, eodem instanti , quo aqua Velocissime suorem amittit, procul dubio notabilem mutationem in eadem videret. Quia autem tam eX trahendo , quam immittendo toties globum glaciei, tota perioduS mutationum perturbatur, denuo
Aquam ad suum pristinum gradum reduXimus , posuimusque
229쪽
musque in glacie, atqUe adnota 'imus, ad quem gradumiolabat concipere motum adeo impetuosum, cum igitur eousque propemodum, sed dimidio gradu minuS pervene-yat, globum eXemimUS. Tunc accuratissime inspicienteS continuo aquam globi, quae propter pelluciditatem vitri tota adhuc fluida limpidaque manifesto cognoscebatur, observavimus, iriguS huc Usque Conceptum quam ViS glO' Mi iiij.bu bus eXtra glaciem haereret) in aqua nihilominuS Operari, cepium ab uvae simulac ad didium punctum pervenerat velocitatess Jp '
adicendit maximo impetu, atque in globo illico periit pellu- ti''Vt ciditas,aqua autem momento temporiS ad quietem reducta pab his
conglaciabatur. Dubitari Uero non poterat, Utrum om- ωfuerit. nis aqua emet congelata , an tantiam formata eXtrinseCUS - , . tenuis glaciei crusta: quia Clarithme obierVaVimVS, qtlan- instantanea.do glacies liquescebat, eam sensim a Vitro recedere, &glacialem sphaeram esse, quae imminuebatur, quae cum erat reducta ad magnitudinem minutissimae lentis eX Visu lutio. periit, & tandem liquefiebat. Cum denique tentando, Lepiusque idem eXperimentum reiterando certiores facti essemus, rem non aliter est e Comparatam , nec nOS in errorem incidi me, desiderio agebamur Videndi ordinem, quem Varii liquoreS inter congelandum obserUant, horum conglaciationes brevitatiS ergo recensentur in sequentibus
tabulis, in quibus STATUS NATURALIS significat gradum, ad quem Termini aqua, vel alius liquor in tubo sphaerae, antequam glaciei
imponitur, perVenit. gelationuw.
sALTUS IMMERSIOΝIS est primus aquae saltus Pylia viti
cum sphaera attingit glaciem. Hic ut eXperimentiS se- tatio aqui quentibus manifestum erit in non oritur ab aliqua aquae ad-μt CV -
teratione inte1na, secla cauli S eX terniS VallS , a quo, prout ii ostitupnonnunquam aliquantum differt, oritur quaedam VarietaS a causta e
in aliis mutationibus, quibus liquor subjicitur, antequam 'β βῆμεν eongeletur. Sed quia hoc, totum quantum est, est Val- .
230쪽
aso EXPERIMENTA CIRCA de eXiguum , minima quoque erit Varietas , imo praecipue illa, quam operatur in subsequentibus mutationibus.
DESCEΝSUS denotat gradum, ad quem post dictum
saltum immersionis aqua reducitur, cum incipit frigefieri. QUIES est ille gradus, in quo aqua per aliquod temporis spatium post descensum moratur sine ullo appareuti indicio motUS.
ADSCENSUS est pariter ille gradus, ad quem ab i
simo puncto descensus ope rarefactioniS aqua mOim tardissimo pervenit, sed prout apparet motu aequabili, atque omnino simili primo , quo condensabatur.
SALTUS CONGELATIOΝIS denotat gradum , ad
quem aqua maxima Velocitate, ipso congelationis puncto projicimn Gufiuuatio Dictum fuit aquam post hunc velocem saltum non su- rarefactiq' bito quiescere: sed continuare suum adscensum motu si ' ulsulfui iis Veloci, quamVila multo lentiori quam praecedens fue- eo . - rat. Νullam vero hujus tardioris motus habuimus ratio-
, nem , quila sciebamus illum ab alio non provenire, quam a continuillione rarefactionis ipsius gelu jam facti, vel ut melius loquamur, glaciei in globo inchoatae, quae successive post primum istum impetum consolidatur. Usi1unius Vocabulis gelu ta glaolei inchoatae, quia cui deteximus in frangendis globis) in principio aqua congelata Gladies ara est admodum tenera , & similis potui sorbetio appellato, tisicialis cum paulum solidior est, nam non est alterius substanti Te aliam cum liquores incipiunt solidescere. Hinc accidit,
liquorum Ut haec methodus congelationum non ostendat maXimam duritic- rarefactionem fluidorum Valde congelatorum, nam , ne
Qitarci' globus rumpatur, non licet eousque sibi committere glo- b Dishsuim, doneC penitu, congelatus sit, glaciesque formata in- perveniatur tegram duritiem suam acquisiverit. Dicemus insuper, ' ut omnem adhiberemus accurationem & industriam, no S suctionis. in quacunque congelatione in usum vocare voluisse Theriliam liquo- mometrum , & horologium pendulo instructum , eum in finem