장음표시 사용
341쪽
A DDITA MENTUM.nia impleta Aqua serent, ct pars anterior tubi Optime ferlimine ociscludi posset, quod exiguum etiamsi videatur artificium, maximi tamen , ut 0bservetUr, est momenti Sphaeram sive Plumbeam sive Stantaneam tum intra praeli tabulas posui, cumque vacua facile applanari potuisset , nunc resistebat vi ingenti, ita ut non nisi ope longioris vectis, cu chleae infixi, aliquantulum applanari potuerit simulac figura ejus mutabatur , ab omni parte , instar crassiusculi roris, per superficiem metalli trans sudabat A qna, atqNe eo c0piosius, qu0 plus Sphabra applanabatur: quare ne vel tantillum haec Aqua condensari potuit. Eundem semper deprehendi effectum , aliqu0ties enim hoc eaeperimentum publice institui. Repetendum duxeram hoc eXperimentum , quia nonnulli Philosophi aquam quidem duram,
nihilominus condensabilem esse affirmaverunt alii eam esse Elasticam , pr0inde qu0que compressibilem , statuerunt: cum vero Fl0rentini contrarium adserebant, sollicite examinandum' erat , aquanam parte flaret Veritas hanc profecto optime Fl0rentinorum partibvs favisse nostra e Vicertant tentamina.Attulit VERULAM IUS in Impetu Philosophico pag. m. Oa. multa pro duritie Aquae argyimenta: Verum in Lib. 2. Novi Organisag. 20O. hoc eχperimentum asseri. Fieri fecimus globum ex plumbo cavum, qui duas circiter pintas Vinarias continebat, eum que saetis ad latera crassum, ut maj0rem vim sustineret. In illum aquam
immisimus per foramen alicubi . factum : Dramen illud , p0stquam gl0bus aqua impletus fuit, plumbo diquefacto obturavimus, ut gl0bus deveniret plane consolidatus. Dein gl0bum serti malleo ad duo
latera diverta ccnplanavimus, ex quo necesse fuit aquam in minus contrahi, cum Sphaera figurarum sit capacissima : deinde cum malleatio non amplius ias ceret, aegrius se recipiente Aqua , molendino seu torculari usi sumus , tandem aqDa impatiens pressurpe ulteri 0res , per solida plumbi, instar roris delicati destillaret. Postea
quantum spatii per eam compressionem imminutum foret computavi-mUS , atque tantam compressi0nem passam esse Aquam , sed violentia magna subactam , intelleximus. Manifestum est URRULAM1UM non accurate globum implevisse
aqua, sed fierem internis parietibus adhaesisse, difficillime hic enim
avellitur; praeterea, cum anterius, foramen obturaVit, etiam aliquantulum spatii Aqua non impleti mansit, Sideo in principio malleo tundere potuit globum, A tria n0ndum exeunte, quippe quantum spatii Aeroccupaverat, tantum fere globi capacitas interna minui poterat, ante-
342쪽
ADDIT AMENT Uquam ipsa aqΠa valde comprimebatur: postea autem praelo adacto. ipsa aqua pressa fuit, atque per metalli poros sudavit. Sunt alia adhuc experimenta, e quiblis condensabilem esse aquam crediderunt Philosophi, quippe HONORATUS FABRY in Phys Tr. 5. Lib. a. de Elementis, Prop. 2Ι . inVehitur in RAPHAELEM MAGIOTTUM, qui aquam n0n posse ullo modo comprimi asseruerat; sit, inquit FABRY, Vas aqua plenum , in quod aliquid aquae, adhibita etiam potentia Nechanica, injiciatur, clauso dein epistomio , certe ubi deinde aperietur , maxima inde vi aqua erumpit , quod perspicuum est sigilum impres Re compressionis. Mihi tamen exinde nihil concludi posse apparet, si enim aquam in vas impulerit, latera ejus elastica dilatavit,
quae cum semper se contrahere nitantur, aquam presserunt, quae aperto epistumis expulsa fuit: non vero exinde probatur, quod ipsa in minus spatium redacta 2 sese e Xserens, data porta exiverit. Nob. BOYL EUS in Exper. Physico Mech. novis, dicit se implevisse per exiguum foramen gl0bum Stanneum, duarum librarum capacem , cumque Ope Syringae plus aquae , quam naturaliter vas capere poterat, Violenter impressisset, Dramen jussit occludi , atque assertiminari, ut nullus Aer in vase remaneret, neque ejus ulla foret suspicio; hoc fasto vas caute & saepius ligneo malleo percussum fuit, quo liquidum comprimeretur, ct aqua inclusa in angustiorem locum, quam quem antea occupaverat , c0 arctaretur: dein acus malleo adacta in vas,
id perlaravit, educta acu, tenuissimo rivulo exsiliit Aqua ad altitudinem duorum triumve pedum. Admirandum videbitur prima fronte hoc experimentum , jactus enim aquae per seramen acu inflictum oritur, vel quia aqua comprimi p0tuit, & elasticitate sua se expandit exiliitque ex Dramine: vel quia Stannum elasticitate sua Aquam non elasticam compressit, elisitque per foramen aquam. Stanni elasticitatem hic invocandam esse inde colligo , quia BoYLEUS vi0 lenta vi plus aquae in globum impressit, quam naturaliter capere poterat, adeoque hac ui eXtrorsum dilatavit globum, qui sua elasticitate reagendo aquam interiorem compressit ; deinde acum adegit in gl0bum , ita partes metalli nonnullas introrsum pressit, ct capacitatem vasis minuendo, fecit ut Aqua extrorsum pulsa Stanniam magis tetenderit, idque eo plus, quia
necessario gl0bus aliquantum applanatus fuit circum acum Vi, qua intrudebatur : hinc mirum non est dato foramine, aquam a metallo tenso ct se contrahente fuisse elisam.
Quoniam igitur necessario metalli elasticitas hic egit , nihil de Aquae compressibilitate c0ncludi potest. Et si aqua hic examinata Vel
343쪽
vel tantillum compressa suisset, non tamem inde colligendum foret Aquam esse condensabilem cum omnis aqua ingenti Aeris copia inter partes suas hospitantis scateat; Aer vero facillime es plurimum comprimi potest, quare credi posset, nec adeo temere, aquam Aeris plenam, in experimento adhibitam, quatenus Aerem in se habuerat, fuisse compressam. Pari modo alterum FABRY eXperimentum intelligendum est, cum vas Plumbeum aquae plenum & probe clausum malleo extrinsecus tui fidit , ut aliquot lassulae sub ietibus impressae fuerint, tum per apertum epist0mit orificium vi notat Aquam erupisse. Sed dum introrsum vas tutudit, ejus capacitatem imminuit, Aquam adegit in parietes metalli aliquantulum elasticos eos tetendit; hi represserunt Aquam, qHae per datum foramen expulsa fuit. Verum dubito admodum de fide experimenti, cum notet se adhibuisse epistonitum , quippe olim etiam episto mi 0 usus fui ad anteri0rem globi partem , in qη0 Aquae incondensabilitatem demonstrare spectatoribus conabar: sed nunquam tam probe epistomium retiisnens Aquam conficere quacunque arte potui, quin ad singulos mallei ictus Aqua per commissuras inter siphunculum es epist0mium trans- sudarit: & nonne transiret, cum per ipses metalli poros, commissuris multo angustiores, penetretὸQuoniam Florentinorum eXperimenta sunt operosa, dexteritatemque postulant, poterit Aquae incondensabilitas faciliori modo , licet
forte non adeo accurato exhiberi, ope tentaminis a DU HAMELIO
in Conis. Vet. O Novae Philos. Lib. 3. C. 4. descripto ' impleatur enim tubus ferreus, Vel antlia aenea quaecunque, aqua , cum probe est impleta , atque a parte anteriori clausa , embolus prematur ad fundum, ne quidem vel tantillum accedet , resistente viribus fere infinitis
Consuli quoque hic possunt GASSENDUS, in Physica Ses. r.
Lib. a. VOS SI US de motu Maris. DE LANIS Tom. 2. Lib. 5. Magis. Nat. O Artis. Compressi lem tamen & elasticam esse Aquam conclusit STA IRs in Physiologia nova pag. 368. 9 369. imo elasticitatem ejus ex undis deducit. pag. 378. quasi ver0 in undas agitari non posset fluidum, nisi sit elasticum: undulant omnia fluida , nemo tamen facile dixerit , aut probaverit, omnia fluida esse elastica.
lem esse dixit, ob lanuginem ipsi naturalem. Sed quid est lanugo, quomodo haec inest Aquae, quomodo dari cognoscitur p mera sunt haec figmenta , nulli rationi nec eXperimento innixa.Ι a Haec
344쪽
ADDITA MENTUM. Haec Aquae inc0ndensabilitas docet duritiem particularum Aquam constituentium esse ingentem: ct forsitan quaelibet Aquae particula duritie non cedit adamanti: attamen cum quaelibet particula constet ex aliis minoribus, ct hae iterum ex minoribus, p0st aliquot ordines usque ad ipsa elementa selida ' non c0haerent particulae minores vi ab se lute magna secum invicem, quippe ab igne removeri possunt a se, uti rarefactio Aquae calidae pr0bat; a frigore ad se mutuo pelluntur, uti condensatio evincit.
345쪽
PROBANTIA NON DARI LEVITATEM POSITI M. Est antiqua S celebris controversa, utrum ea, quae le- Opinionuvivia vulgo dicuntur, talia sint sua natur , S per Lai P hias e sursum tendant, an vero nihil aliud sit illorum adscen- eorporum,sUS , quam quaedam eXpulsio a rebuS gra tioribus sed fa , quae Ciam majorem vim ad descendendum habent atque ' inserius se locare nituntur , illa leVia premunt, &, ut ita loquar, ad adscenium cogunt. Haec doctrina, quae no-Antiquis stris temporibus aliquantum specialius proserpsisse vide- η'tur, non omnino ignota fuit antiquis , imo militi Philo-ubia fuit. sophi eorum temporum, inter quos prie ceteris Plato in Timaeo , probabilibus argumentis hoc asseruerunt. Et tanto ille ulterius progressus est, innixus probabilitati hujus opinionis , ut non solum eXistimaverit , corpora graviora posse sursum pellere minus graVia, velut aer ignem pellit, Verum quoque hiS graviora, Veluti es et aqua respectu aeriS, quotiescunque admistione ignis levior redditur. Hoc autem ad fruere in memorato Timaei dialo-'
go Voluit, cum dicit, ignem egredientem eX CalidiS VI-ctis aptito
sceribus terrae, quia ingressum non habet in Vacuum, ve m Ii- impellere aerem sibi contiguum, qui non solummodo lor Eousis, eum ipsi cedit, sed etiam illi adimit eas humidi parteS, circumpu quibus sociatur, & quas successive premit, donec tandem ad sedem ignis adscendat. Et hoc quidem non alia Ais is ratione accideret, quam quia corporum humidorum na- secutidum turalis gravitas propter conjundtionem cum illa) nova levitate temperata esset. Quicquid sit, in confirmatio- philosophi.nem hujus sententiae duo hic tantum experimenta affe- pcrim v remus, quorum rob Ur torsitan e iguum numerum ius d vi ta ea
plebit & compensabit. pta hanc
346쪽
Flu olim base, ab ea non Ieparatur a
Sit cylindrus ligneus ABC, cujus basis BC attingat per
fecte planum horizontale DT, & ne aer ambiens , intrando inter ambas superficies, impediat quominus contactus stat accuratus, sit basiis cylindri obducta lamina metallica, plana S laevigatis ma,alia autem priori similis investiat planum, cui imponantur eXigui cerae Vel argillae aggeres Undiquaque circa cylindrum ABC, inter hos infundatur mercuriuS, qui adicendat usque ad F , quomodo operta manebit, & adVeisus aeris ingressum munita junctura contingentium superficierum. Postea eXtremitas A alligetur parti G bilancis GH, brachiorum aequalium cujus axi S sit I, tum alteri termino H appendatur pondus L, aequale ponderi absoluto cylindri ABC. Tum ad oculum patet, elevando cylindrum AC a plano supposito, non sufficere ponduS L, nisi novum pondus addatur termino H, donec duo pondera L & M. elevent cylindrum AC resistentem duplo majori vi contra ele Uationem, nempe vi proprii ponderis aequali S L,& Vi contactus, sive horroris vacui, Vel alia vi diversimode appellata: Vis remanens ponderis Mnon tantum aequabit, sed superabit vim contactus dictae superficiei Mensurata hac vi quae in nostro instrumento erat trium librarum ) immistus fuit cylindrus ABC vassi cylindrico NOΡ ligneo, vel terreo & vitro obducto, aequalis altitudinis , Vel majori S , atque adeo profundo, Ut basis BC tangat basin O Ρ vasis, sit haec basis quoque te-fia tenui lamina metallica Vel vitro plano & puro. Deinde infundatur Mercurius in vas Pad quamcunque altitudinem,imo denique operiat cylindrum ABC, hic nunquam a basi divelletur. Sed si tandem manu basis BC ab OP abstrahatur,& cylindrus AC sibi libere relinquatur,tum subito&magno impetu adscendere& Mercurio innatare Videbitur. Euaeritur modo quanta sit haec vis eleVan S, quae supponitur
347쪽
LEVITATEM POSITI UAM. Tnitur esse vis levitatis. Haec a nobis ita inventa est: One- tJfuit vis
ravimus basin A cylindri tali pondere quod sufficie- ε bat ad ipsum deprimendum ad fundum, & impediendum quominus enataret: Hoc pondus in nos fro experimento erat circiter s. librarum , quamobrem conclusiimu Stantam esse mensuram virium quaestarum. Νunc consi- ederandum est resistentiam eX contactu ambarum basilms .. non esse majorem tribus libris, ut diffum est, & Vis sup- mento mi- positae levitatis in cylindro reperta fuit quinque librarum. Πqηqμβ ἔμIgitur in tali casu vis levitatis fuit major qUam illa Conta' ditis , quae dius. Adeoque redeundo iterum ad cylindrum ligneum lemitatem AB, conjuncium sua hasii BC cum basi OP, duas vires, si1 - μη μbi oppositas, in illo consideravimus; unam scilicat trium librarum, quae est illa contactus, quae ipsum retinet; altera quinque librarum, quae est levitati S, qu 3 ill Um elevare co- 'ueludi natur; Ergo minor Vis deberet superari a majore, & ita cy-tur, i qμq lindrus elevaretur; Sed hoc non sequitur, nam cylindrus non divellitur, dicendum igitur Videtur, id quod cylindrum Mercurio
elevat & enatare facit, esse quid aliud quam levitatem. SECUΝDUM EXPERIMENTUM. levitat m. Sit vas ligneum ut ABCD, in cujus fundi crastitie a tor- Υ hno eX cavetur hemispheterium EFG, perfecte aequale glo-XXVII. bo eburneo H, cujUS circulus magimus EG congruat mar- g 3
gini circulari hemisphίerii: Totum vas deinde impleatur argento Vivo, sub quo totus globia S fit submersi S. Mani-os, festum est, pondus argenti Uivi a fundo Vasi S sustineri , ὸhuyueus,
atque impediri merciarium ne currat, propter accuratum qiissmvis ii contadium circumferentiae EG, inter inferiorem conUeXitatem globi, & concavitatem hemisphaerii, hinc non po- concato , tuit Mercurius descendere, aut sua circum pulsione glo- ἰμ' bum impellere, adeoque naturalis te Vita S ebori S, si de- dit, inmisetur, poterit nunc bene per graVissimum ambientem Mer- Jus, tectili fCUri Um elevare globum, ut e natet. Sed hoc non obser-
'atur, globus manet immobilis in suo loco sub qualibet- iis,cunque altitudine Mercurii. Nec
348쪽
srius usim libere circat lim ab omni parte
Nec regeri potest, horrorem Vacui, quem Natura habet, quod sequi deberet cum inferior globi pars a concavitate vasis avelleretur naturali levitati globi effectum suum denegare, nam facto foramine FI in fundo ejusdem vasis, per quod aer intrans hoc spatium adimpleat, quod vacuum post divulssionem remaneret, nihilominus globus non adscendit. Quia vero etiam dici postet, globum , quem aer ab inferiori parte alluit, non esse leviorem sed graviorem, Claudatur denuo foramen , & dilatetur cavitas vasis ut ELG, ita ut tantum ora & supremus circulus EG sit aequalis circulo maXimo globi, sed hemisphaerium EFG non amplius convenit concavitati ELG, Ut clarius apparet in figura. Tum impleatur Mercurio ELG, & sub nergatur dextre globuS , donec maXimu S ejuS circulUS con Ueniat orae cavitatiS , & quam Vis non fortiter prematur in supremo circulo EG, ut possit minima & iniensibili vi in ipso moveri, nihilominus licet vas plenum Mercurio maneat, globUS non movebitur. Denique ne in dubium Vocetur, an Mercurius, qUiglobo incumbens, ipsum suo pondere premebat, impediat quo minus globus enatet. Capiatur loco globi H vas vitreum ABCD, cujus superficies sit portio coni, cujuSpars circularis minor & inferior aptetur orae EF, circumfuso circa Ua S mercurio, immotum perstabit. Ut autem manifeste cognoscatur , tenaX Unio inter Vitrum & Mercurium concepta , & repugnantia Naturae ad Vacuum permittendum , superare pollini momentum levitatis vasis ABCD , mensuretur vis hujus contactus sumendo Mem Curtiam, qui Vitrum , Circumdet, atque hoc assigendo termino G hilancis GH aequalium brachiorum , addatiar successive pondus alteri eXtremo H, donec Vitrum separetur ab ora EF, sit hoc pondus I. quod a nobis observatum fuit unius librae: Postea impleatur denuo vaS Mercurio, & in illo vitrum ita ponatur, Ut innatet. Deinde ut in altero experimento oneretur vitrum tanto
349쪽
pondere, quod ipsum lente deprimat ad landum, ibique
retineat. Hoc pondus quod a nobis fuit observatum allibrarum) erit accurata mensura illiu S momenti, quod Ortum a levitate vitri ABCD creditur. Majus igitur erit illo, resistit. & quod deprehensum fuit unius librar.
lud separando effectum suum producere deberet, quoniam ejus vis superat illam contractu S, ipsi resistentem. Sed Confirma hoc non facit, adeoque Videtur per hoc secundum expetat stuc 'rimentum adhuc confirmari, id quod in primo conclude- φὸhi batur, hoc est, illud quod globum eburneum & Vitrum mento 'a- attollit, esse quid aliud quam levitatem. ' cedenti.
Levitatem positivam dari, per quam, veluti principium nonnullis corporibus inhaerens , ea sursum ferri, contra sententiam DEMOCRITI ET PLATONIS, invenit propugnavitque ARISTOTELEs ; qui duo loca contrari in natura, sursum nempe & deorsum, dari statuens, terram esse intimam arbitrabatur, quia cunctis mundanis subjicitur corporibus, atque infra Aquam ct Aerem , demergitur, quousque ad locum infimum, quod mundi centrum est , descendat; inde conclusit, Terram absolute ct simpliciter gravem esse.
Quia autem aerem ipsius Aquae densitatem penetrare, atque super eam adscendere: tum ignem perserare aeque aeris ac Aquae densitate Observabat, ct ad supremum locum adscendere,Aer ignisque absolute levis penebatur, adscenderet quippe uterque leVitate p0sitiva, qua donaretur. Hanc ARISTOTELIS Opinionem prolixe refutavit doctissimus B6RELLUS in Tras. de morabus a Gravit. Cap. 4. plurimaque attulit argumenta, quibus levitatem positivam non posse dari ex ipsis Aristotelis principiis evicit. Neretur quoque de hac re consuli CL ARRI Us in Notis ad Ro-HAULTI Physicam p. I. C. I 6. f. 8. tum WALLIS IUS in Sermone coram societate L6ndinensi habito de Gravitate. Quare hac tempestate abunde evictum est , levitatem positivam non dari ' verum omnia corpora esse gravia, Aerem es Ignem posse ponderari ad bi- lancem omniaque corpora in Vacuo demissa ex alto , desce0dere deorsum aequali cum velocitate , quia omnia in superficie Terrae gravitatis donantur viribus aequalibus. - PARS. II. Κ EX-
350쪽
pelagi futit, in quo licet multum detectum fuerit, restat vero similiter longe plus inveniendum: Νon ausi sui-mUS tam arduam aggredi provinciain, nec illius intricatis operationibus no S immittere, apprime gnari, magnum longissimumque studium, nec aliis interruptum specula mensatio tionibus requiri, Ut nova in eo tententur eruanturque in-m J h μμ venta. Ne quis igitur credat, nos his duabus tribusve detortivi quali- ha C materia Obiel Vationibu S superbire S gloriari, qualiout m. magno lumine Philosophiam Magneticam ditassemus; novimus enim satis has annotationes esse admodum vulgareS, & sorsitan non omnino novas, imo & illius sunt indolis, ut captae non sint certum in finem, vel cum determinata industria elaborandi aliquid de Magnete, sed tantum casu sunt inventae, vel quaesitae in scopos singulares a nonnullis Academicis. Verum qualeScunque fuerint, eaS tamen silentio premere noluimus,finem non alium intendenteS, quam communicare aliquod, utcunque eXiguum, quod speciem Veritatis prae se ferre videtur.
Ad investigandum, an, Ferro o Gobbe exceptis, βο-lidum vel fluidum corpus detur , quod inter Ferrume . Magnetem positum, ejus Cirtuti aliquam mmtationem affert, vel eam omnino impedit. r. h. In una parte capsulae igneae ABCD ponatur pyx1s nauti-XXVIII. I Ca, circa ejus acum , spectantem punctum K, ab altera, parte capsulae moveatur Magnes, qui lente propius acum adj