장음표시 사용
391쪽
redidit GAL 1Lnus, quando in turris fastigio tormen- In secundo tum foret ad libellam positum, quod exploderetur ita in aerem, hoc est parallele ad horiZOntem, sive majo- , j. Iis minorisve capacitatis tormentum fuerit, ita ut globus modo ad distantiam IOOO, modo OOO, Vel 6 oo vel Io Oo cubitorum decideret. Omne S ha S eXplosiones aequali inter se tempore absolutum iri, imo harum quamlibet esse aequalem tempori, quem impenderet globus in percurrendo syatio ab ore tormenti usque in terram, cum tantummodo perpendiculariter absque impulsu laberetur, modo non daretur aeriS impedimentum, quod pro parte velocissimum eXplosi globi motum retardare posset. Cum hanc opinionem eXperimentiS ad examen Vocare voluimus , cum ii S fati S bene convenire nobis Visa fuit, quare pauca tantum memorabim VS, quae in hac materia & certa esse & a nobis visa affrmare possumus.
In cacumine turris castri Veteris Liburni, alt32 5O CUbi- Eolosib tos, eX tormento, Falconetio dicto, e 'O mente globum hori- ferreum 7ἰ librarum, Oneratoque 4 libris put Veris op- pamisi;timi, explosiones in aerem mare Vers VS factae stant plU- peraguntuν res in quibus globi suerint investiti, qui in aquam in- tempori Axcidisse visi sunt ad distantiam circiter milliaris & tem- Lutati, pore Vibrationum, quarum quilibet itu S reditusque illi,quo glo- absol0ebatur in dimidio minuto secundo. Observato postea thpsu perpendiculari aliorum aequalium globorum lariter ab eX eadem altitudine 5o Cubitorum, deprehensus modo ore editis em
fuit numerus quatuor earundem Vibrationum.
392쪽
ab eodem pulvere non iidentur longe ulte-
Ex tormento Colubrinetia dicto, cujus globus ferreus erat 14. librarum, ipso autem armato libris decem optimi pulveris, globi investiti explosique inciderunt in Aquam tempore quinque earundem Vibrationum, nudi vero globi tempore quinque cum dimidio, qui visi etiam sunt ad aliquanto majorem distantiam quam investiti decidisse.
Εst quam certissimum , si in vacuo globus horiZ0ntaliter projiciatur ex alto loco , aliusque sua sponte perpendiculariter eodem tempore cadere incipiat, ambos eodem instanti ad horizontem venturos , quia cadunt gravitate , quae eandem velocitatem in utroque corp0re eodem tempore generat, uti ex NEWTONI AN O eXperimento , in 'iuci is Philosoph. pag. 48 I. descripto sequitur : Nec motus horiz0nti parallelus ullo modo obsistit motui ad ipsum perpendiculari : Cum quoque uterque globus aeque magnus , ejusdemque materiei & seliditatis per aerem feratur , sive perpendiculariter ad horigontem, vel parallele, nulla datur ratio, quin uter ille ex eadem altitudine ad horizontem aequali tempure venire debeat. QB0niam tamen in memoratis hic luci experimentis discrimen inter tempus descensus observatur, quippe in primo eXperimento globus per pendiculariter delapsus cubitos 5o temporibus 4 abselvebat, cum horigontalis tantum 4 temporibus tantum descenderat: atque in secundo experimento gl0bi majores s temporibus cadebant, crediderim hanc temp0ris inaequalitatem observari, quia gl0bi ex tormentis non accuratissime in linea horizontali explosi sunt, sed directione paululum sursum c0nVersa : utcunque Vero accurate tormenta disponere conati fuerunt, exiguus error , ct hic lassicit producendae inaequalitati , evitari nequit; quemadmodum qui tormentis onerandis explodendisque operam navavit, c0nfiteri semper tenetur: Imo confirmant hanc suspicionem explosiones cum globis investatis nudisque laetae; simulac enim investiti ex tormentis egressi sunt, nudi sunt, proinde ab aliis nudis non disserunt , atque ideo intra idem tempus aequaliter descendere deberent, quod cum lamim non fuerit , a varia directione globi temporis inaequalitas necessario orta fuit. TER-
393쪽
II FIn propositione prima corporum projestarum haec tradit GALILEUS. A centum aut plurium cubitorum olutu- u dine perpendiculariter deorsum in paCimentum lapideum ex lo- duas novarpe si pilo plumbea ejiciatur, atque in similem lapidem ad Glan Gςyt β , cium unius duorumve Cubitorum idem Alopeium explodatur; IJ f. ' . pq ea quanam duarum pilorum magis contusa fuerit examine- η0π- vel tur s enim quae ex alto venit pila , minus contuso quom Egis. Lb altera deprehendatur, indicium erit Aerem am impedivise, de sit. aut velocitatem initio motus ab igne ipse impressam diminui e I Gallistoi F per consequens ipsi non permissurum Aerem, ut tantam ac- nr0, ve 'ci' quirat Velocitatem, etiamsi ex quacunque sublimi venerit altitu-
dine : adeoque si ab igne pilae impresa Telocitas non excede- cum globo, ret eam, quam per se i ain naturaliter destendendo acquirere posset, lictum inferiorem potius majorem quum miliorem ese deorsum ex- debere. Ego ipse non institui experimentum addit GAL I-p cVM L E U s) sed inclino ut credam, solopeii vel tormenti pilam ex altitudine utcunque magna cadentem, tantam non fas Iuram esse Dpm esse percus onem, quantam facit in muro paucis tubitis diu an --m te : hoc est tam paucis, ut breOe illud interoasium, Cel ut Supposita
Solumus dicere, scissura quam in Aere faceril debet, nsio
susciat tollendo ea ce Oui impetus supernaturalis ab Und ipse LuibusO- imprep. ta. Impre fHOC experimentum secimus cum catapulta striata, non explodendo globum ad veris lapidem, Ut ejUS contu- bis perpensionem ObservaremuS, sed contra ferream loricam. In
pressiones multo profundiores fecisse, quam quae ex ma- , cssai ex jori altitudine facta fuerunt nam ut nonnulli dicebant, in hoc opinionem Galilei s ecuti) in longiori Via, quam res 1imi, globus absolvit findendo Aerem. debilior continuo si in qμ' - Tiplo ille impetu S, S supranaturalIS VIS a Vehementia diue explo-
ignis ipsi imprella. ones facta
394쪽
Sequitur ex hoc experimento , Aerem, propter suam resistentiam, corpora celerrime mota magis retardare, quam a gravitate interea temp0ris accelerari possunt. Idcirc0 c0rpora ex quiete delapsa per Aerem , a viribus Gravitatis non accelerabuntur perpetu0, sed ad aliquem velocitatis gradum deducentur, qui maximus erit , ct quem cum adepta erunt, aequabili motu m0Veri pergent. a'. Si metallicus globus ex quiete ceciderit per Aerem, Viribus gravitatis nunquam eam ac liliret Velocitatem, quacum ex catapulta striata , justaque pyrii pulveris quantitate onerata, propen litur. Idcirco &pluvia 2 grando, ct omnia quae ex alto descendunt viribus gravitatis corpora nunquam rapidissima celeritate delabentur, eave quam in vacuo delapsa nanciscerentur: qu0d a Sapientissimo 2 providentissimo Creatore factum fuit, ne Vegetabilia, teneraeve h0rum partes, ut 80res, folia, fructus, laederentur. Gravium Uero mutum ad aequabilitatem reduci, experimentis pr0ba Vit FRENI CLE, descriptis a DU HAMELIO in D s. Ac d. Reg. Pariis, L. I. S. s. C. 3.
Ex medulla Sambuci globus c0mpositus fuit, diametri linearum , qui postquam ex quiete delapsus spatium aO pedum peragraverat , aequabili velocitate decidisse visus est. Ingluvies Galli Indici ab omni liberata pinguedine ct Aere inflata , delapsa ex alto aequabili m0tu ferebatur , p0stquam Ia pedes
abso luerat. Gravium per Aerem delapsum omnium accuratissime non tantum Observabit Is AAC Us NEWTONUS , sed Theoriam stupendae subtilitatis condidit, in qua Vere dem0nstravit c0rp0ra gravia non modo in Aere , sed in quocunque fluido delata, velocitatem quandam maximam acquirere , qHaeum , ulterius si descendant , pr0mo Ventur , ostenditque quomodo Velocitas maxima de . terminari p0ssit in Propositione 4O. Libri a. macri'. 'llos. Natur. Experimenta vero in gravibus per Aerem delatis curari fecit ab FIAUKsBRIo sequentia , in cujus Experim. Phylao Mech. descripta quoque pr0stant: in Append. S. X. capta autem fuerunt Anno IIIo.
Iunii 9. cum altitud0 barometri erat a9. T. pollic. Thermometri 6o grad. supra gelu.A culmine Ecclesiae S. Pauli, in urbe Londinensi, globi duo vitrei simul demittebantur, unus argenti vivi plenus, alter Aeris, ct
desciibebant altitudinem pedum Londiueusium aao. Tabula lignea ad
395쪽
ADDITA ME TUM. rasaὁ unum et is terminum e polis ferreis suspendebatur, ad alterumpesIulo ligneo incumbebat; ct globi duo Tabulae impositi simul demittebantur , subtrahendo pessulum , ut Tabula polis ferreis solummodo innixa super iisdem devolveretur , ct eodem temporis momento pendulum ad minuta secunda oscillans, per filum ferreum a pessulo ad imam Ecclesiae partem tendens, dimitteretur oscillare inciperet. Diametri ct pondera globorum ac temp0ra Lapsus exhibentur in Tabula sequente. Globorum Mercurii plenorum
Pondera Diametri Tempora Pondera Diametri Tempora
Lapsus Lapsus 9ῖ8 granao, 8 digit
Sunt vero observata haec tempora c0rrigenda, quia tabula lignea, detracto pessulo, tardius devolvebatur quam par erat, ct tarda sua devoluti0ne impediebat descensum globorum sub initio. Nam globi incumbebant tabulae prope medium ejus, ct paulo quidem pr0piores erant agi quam pessulo : Hinc lapsus tempora pr0rogata fuerunt minutis tert ijs circiter I 8, quae proinde a qu0libet tempore substrahenda erunt , praesertim a temporibus globorum maj0rlim , qui propter diametrorum magnitudinem tabulae circumversae diutius incumbebant. Applicata vero his Experimentis Newtoniana Theuria, imprimis gl0bis majoribus, sequitur, eos velocitatem maximam per Aerem cadendo acquirere, qua minuti secundi tempore 14. pedes, 5 digitos percurrant, atque adeo temp0re I 20. ex quiete delati describerent stas pedes 5 digit. cum experimenta dederint aao pedes, quod satis accurata congruit. Repetiit postea similia experimenta DIS ACU ILLIERI Us una cum NEwΤo No ct FoULRESIo in eodem templo Paulino , sed ex altitudine a a pedum dimisit sphaeras, quarum aliae erant ex Vitro, aliae plumbeae, aliae ex charta, semper vero cadebant duae simul ;Lapsus tempora ope Chronometri ci penduli mensurabantur aeque ab
396쪽
ab observatoribus infra positis; ae ab aliis qui superius erant. In tabella sequenti notantur sphaerarum pondera & diametri. Sphaerae plumbeae. Pondera in Diametri in Pollic. n.
55. Exper. I. Simul cadebant r. C. ct D. C. cadebat in ab i. ad D. non bene attendebatur. ΕXper. a. a. C. cadebat in E in 6//lEXper. 3. 3. C. cadebat in 4 / F in 6/ .EXper. 4. 4. C. cadebat in // . A in 60 .ΕXper. 6. 6. C. cadebat in .//ἱ C. in /LEXper. I. I. C. cadebat in *0j. B. in I// .EXper. 8. 5. C. cadebat in / . A. in 6/Q. EXper. 9. B. cadebat in 6//4. Exper. IO. c. cadebat in 60 . Quoniam intra brevia admodum tempora omnia haec experimenta peracta erant, aliquis irrepere potuisset in ea error, qui in malaribus altitudinibus, ex quibus corpora laberentur, sensibilis foret cum c0rp0ribus , quae ut idem intervallum percurrant l0ngiorem In0rem nectunt, rei teranda pericula judicavit. Quinque vesicas 1uillas sphaericae formae ex ligno saetae inclusit humidas, eas inflavit , omnino exsiccavit , quo facto sphaeras levissimas habuit, quas pedeterea Omni adipe, atque extrinsecus adhaerentibus corporibus, sp0liavit; in his tentamina fecit coram NEWTONO, HALLEYO, IURINO
397쪽
NO, FOUI RES IO, GRAHAMO , viris ac uti illinis, atque obse vatoribus peritissimis, sequentia.
Vesicae. Diametri. polliceS. Pondera.grana. Tempus Lapsus. Disserentia inter plumbum es vesicam.
Praeter haec omnia etiam NEWTONo debemus subtilissimum expcrimentum , qu0 probaVit, omnia c0rp0ra, quae tractari p0ssunt, sive fuerint selida , sive fluida, magna vel parva , ejusdem vel diversae materiae, ex pari altitudine demissa, simul in loco Aere vacuo , delabi eadem velocitate, es una ad fundum perVenire: adeoque gravitatem in omnibus corporibus pari tempore producere aequalem Uelocitatem : Ut autem hoc experimentum c0mmode fiat, sequens apparatus adhibendus est. Sunt AA aliquot cylindri vitrei sibi mu-T s. tuo impositi, qu0rum diametri circiter quatu0r sunt p0llicum, Ion XXXII. gitudines 16, Ι , vel I 8 pollicum; qu0 plures capiantur, e0 pHlcrius est experimentum, insistunt tabulae aeneae B, antliae pneumaticae , ne Vero cadant, sustinentur mediis quasi in scalae ligneae gradibus CC. antliae assxis , atque ope cune0rum ligneorum D. ii mantur, ne in eχsculptis gradibus vel tantillum vacillent: Est vitrum supremum E ventre capaci0re donatum , ut recipiat machinam quandam, quae ct capere 2 ex se demittere corpora, quum v0lupe est, p0ssit: tegitiar hoc. vitrum operculo cupreo F, cui firme adhaeret stylus cupreus G, qH0niam vero in Fig. I. Omnia sunt nimis parva, quam ut cogn0sci clare queant, in figura a 3, omnia maj0ra repraesentantur, iisdem litteris designata : prominent ex Stylo G, lateraliter duo brachia IJ, Η, qu0rum unum inferius, alterUm superius est, per quorum Dramina transit Cochlea sine fine I. haec
398쪽
ADDITA MENTA Iaa cochlea recipitur a dentibus rotae K , cui convertendo est destinata: Styli G pars inferi 0r L rotunda est, sed interius cava, per quam tanquam per canalem transit filum metallicum rotundum cras.sum , quod cum rota K firme nectitur ope cochleae O, pars altera sili cohaeret cum machina M, quam brem conV0luta cochlea I, Vertitur rota K ct simul machina M, volvitur cochlea I Ope manubrii Et, cujus pars P transit per operculum F, cum quo c0ngruit non aliter quam epistomium in Siphuncul0; hinc converso manubrio N , nequaquam Aer eXteriuS per commissuras transit in vitreum recipiens. Conspicitur machina M a parte posteriori in fig. a. quae in fig. g. a parte anteriori exhibetur: Est haec sexangularis, concipienda est quasi ex duabus lamellis sibi impositis facta lamella p0sterior Q est plana: Anterior R c0mposita ex sex partibus , quae
singulae sunt a se separati elateres, gibbosi, prope centrum ope ce-chlearum conjuriisti, hi elateres R removeri p0ssunt a lamel Ia Q, tumque instar forcipis se habent , qui se constringendo vi elastica corpus quocunque interpositum retinet, sex dantur proinde ejusmodi forcipes, ut sexies repeti experimentum possit cylindris semel evacuatis omni Aere. P0namus igitur c0rpora gravia expl0rand a& demittenda eY alto is ter hos sex forcipes teneri; ut liberentur , 'aperiendi sunt forcipes, quod sequenti modo fit; inservit singulo forcipi aperiendo bacillus S, cujus una extremitas hic inconspicua delinit in mobilem articulum , conjunctum cum inferiori lamella Q, hic bacillus sua gravitate deorsum aliquo usque labitur in credam Rmedio elateri insculptam, habet vero exiguum stylum transVersum , quo incurrit in posticam c0ncavam partem elateris , ita ut si paulo plus deorsum prematur bacillus, elater sive forceps aperiatur, atque ita gravia ex se demittat, deorsum premitur ope fili TX cuprei, ct transeuntis per operculum F in loco V , ubi capsula coriis oleo
sis impleta S perforata existit: pars inferior fili X , brachium adnexum possidet , quod' dirigi pro lubitu in bacillum S potest. Dimissis corporibus quae intra unum forcipem tenebantur, convertiturope manubrii N machina, ita ut alius Drceps inferior fiat, atque hic iterum ope fili TX aperiri. Insis it totus hic apparatus Aniliae pneΗmaticae, quae in Theca wW latet , ct ope manubrii Z agitatur; ejus beneficio Aer ex cylindris vitreis prius educitur, quemadmodum ex omnibus recipientibus exhauriri solet; eo probe exhausto demittuntur ex alto ex forcipibus descriptis duo corpora simul unum intra forcipem capta, veluti pluma & aurum; aut floccus lanae Argentum: duae massae aureae diversae magnitudinis simul, vel quaecunque
399쪽
eunque alia: haec in vacuo decidua , semper e0dem tempore perveniunt ad tabulum antliae , B, parique velocitate in intermedia via tibivis feruntur.
Ad c0nfirmandum id quod pluribus in locis idem Gai
leus asserit, vim corporibus moti S impressam noxia motus directione non destrui, propositum fuit a nonnullis sequens eXperimentum. Imposuimus currui a teX equis protracto, tormentum salta martinum Vogatum cujus globus ferreus erat uniuS librae, illud ita direximus, ut steterit erectum ad horigontem, cum eo Variae factae sunt explosiones, servata semper eadem mensura put Veri S pyrii, quae erat trium denariorum pulveris Mosschetti . Quaedam eXplosiones factae sunt quiescente curru, aliae cum curruS Uelocissime protrahebatur fila imp=σ- supra laevigatissimam planitiem. In primo casu relapsi sunt sβηρ' globi circa tormenti Orificium: in iecundo Casu, postqUam motu, hincurrus per 64 Cubitos transvectu S erat a tempore e losio- des uitur nis ad reditum globi, mansit globus a tergo ejusdem to menti quatuor circiter Cubitis. Ceterum tempora tam in primo quam in secundo casu proxime aequalia fuerunt
Factum hoc experimentum est ballista, quae rostro tendebatur globi plumbei trium unciarum in septuaginta octo teropericu Cubitis itineris a curru absoluti intelligitur semper ab eX-ψ pulsionis tempore ad globi reditum) a tergo curru S manse runt tantum cubitis sex: globi ex argilla ordinaria in itinere currus cubitorum I OO, a tergo reperti sint cubiti S: EX AEViv quibus nonnulli semper magis magisque in opinione Gali- tum corpo-Iei confirmabantur, aerem scilicet non parum detrahere ab otius uiuimpetu gravium, ipsum findentium , quod in multo le- imminuit. vioribus corporibus longe sensibilius est.
400쪽
Quamvis semper curaverimus, ut in nostra Academia filum continuum eXperimentorum de aliqua materia teneretur, id tamen non impediit, quo minus, his ex cepti S, particulare S quaedam observationes, quas successive Academici suggesierunt, prout iis suis in studiis indigebant, introductae fuerint. Cum Vero hae aliquem experimentorum electorum numerum fecerint, quae inter se pam tam vel nullam conneXionem habent, ea, quemadmodum praecedentia, Tentamina tantum appellari Volumus, se a Uavimusque in hunc ultimum locum ad Librum implendum.
Ad cognoscendum pondus ab latum Aeris respectu Aquae.
uintus fuit globus plumbeus,undique clausus &Aeris pleo nus, qui quam Vis immersus Aquar, non tamen subsidebat, hic eXtrinsecta S tanta onerabatur plumbi copia, donec ad fundum descenderit, hic ita compositus&ope hilancis accuratissimae in Aere ponderatus, deprehendebatur granorum 3Ia I 6. immerso in Aquam eodem composito apparatu, pendente eX eadem libra, pondus fuit 467 et granorum ; ita ut differentia sit granorum 269a . quod fuit pondUS absolutum massae aqueae aequalis moli dicii apparatus compositi. Deinde compressione eundem globum fregimus & quantum cras isti eS permisit in unum convolvimus,hic simul cum omni pondere plumbeo ponderatus, erat granorum 3IZO9, hinc concluditur tantum esse pondus absolutum tant32 INO-li S Aereae non compressaξ, quemadmodum aer ille erat, qui in globo occupavit spatium percontusionem imminutum.