장음표시 사용
451쪽
DE MOTIB Us SONORUM.- 1 13 diversarum explosionum accuratam distantiae locorum possumus habere mensuram, praesertim in mare distantiae navium, stopulorum, insularum, ubi pro lubitu, id omne, quod hic desiideraretur, vulgarium instrumentorum ope absolvi nequit. Praeterea ex simplici ictu, quo percutitur Lignum, LapiS, Metallum , aliudve corpus sonorum cognoscere poterimus, quantum qui percutit, a nobis distat, numerando vibrationes ab eo tempore, quo cadit instrumentum, quo cum percussio peragitur, ad tempus quo ictus auditur, hic si ventus fuerit secundus , audietur ad aliquot milliarium distantiam. Prae. terea est facile & dignum cognitu , quantum a nobis nubes distent determinare, & in quanta distantia a terra generentur tonitrua, mensurando tempus, a quo videtur fulmen usque ad illud, quo tonitru auditur. Si etiam scire cupiamus locorum distantiam, quae vel propter rotunditatem terrae, vel ob interpositos montes, vel alia similia obstacula, a se invicem conspici nequeunt, poterimus id hac via facillime cognoscere, & quidem ope duplicis explosionis, conveniendo, ut eX- plosioni nostrae subito alia respondeat, & capto medio temporis elapsi a nostro signo usque ad accessima signi respondentis a
452쪽
ExPERIMENTA DE MOTIBUs SONORUM.
O tis, habebitur exacte dimidium viae Soni, hoc est integra distantia loci, quae quaerebatur. Hac methodo, nempe Soni ope, locorum particularium tabulas Geographicas emendare poterimus, imo diversarum regionum formare plana, capiendo angulos positionis , civitatum, arcium, pagorum, Ut haec accurate suis locis ponantur, imo & plura similia pulcerrima, & forsitan quoque utilissima, non omnino spernenda erui possent. Laiad -- Ut vero cujuslibet distantiae nobis ignotae cognitio haberi
453쪽
EXPERIMENTASpECTANTIA CORPORA PROJECTA
Credidit GALicuus, quando in turris fastigio tormentum In secunda foret ad libellam positum , quod exploderetur ita in ae D --gQ Si rem, hoc est parallele ad horizontem, sive majoris minorisve -' 'capacitatis tormentum fuerit, ita ut globus modo ad distantiam IOOO, modo COO, VCl 6OOO vel IooCO cubitorum decideret. Omnes has CXplosiones aequali inter se tempore absolutum iri, imo harum quamlibet esse aequalem tempori, quem impenderet globus in percurrendo spatio ab ore to menti usque in terram, cum tantummodo perpendiculariter absque impulsu laberetur, modo non daretur aeris impedimentum , quod pro parte velocissimum explosi globi motum retardare posset. Cum hanc opinionem CXperimentis ad examen vocare voluimUS, Ciam iis satiS bene convenire nobis visa fuit, quare pauca tantum memorabimVS, quae in hac materia & certa ene & a nobis visa affirmare possumus.
In cacumine turris castri veteris Liburni, altar so Cubitos, Exploisi es ex tormento, Falconetio dicto, evomente globum ferreum Ab b,, librarum, oneratoque libris pulveris Optimi, CXplosio peragunturnes in aerem mare versus factae sunt plures , in quibus globi p -- fuerint investiti, qui in aquam incidisse visi sunt ad distantiam: hιώ, ιι circiter ; milliaris & tempore I vibrationum, quarum qui- quo globus 'libet itus reditusque absolvebatur in dimidio minuto secun- q do. Observato postea lapsu perpendiculari aliorum aequalium .ῖ globorum ex eadem altitudine so Cubitorum , deprehensuS iusdem tor- modo fuit numerus quatuor earundem Vibrationum.
454쪽
plosionibus tormenti maioris. Globi nudi ab eodem uisere non midemur unge ulter asproiici quam investiti.
x tormento Colubrinetia dicto, cujus globus ferreus erat I librisum, ipso autem armato libris decem optimi pulveris,globi investiti explosique inciderunt in Aquam tempore quinque earundem vibrationum , nudi Vero globi tempore quinque cum dimidio, qui visi etiam sunt ad aliquanto majorem distantiam quam investiti decidisse. ADDIT AMENTUM. Est quam certis limum, si in vacito globus horizontaliter pro ictatur eX alto loco, aliusque sua sponte pei pendi lariter eodem tempore cadere incipiat, ambos eodem instanti ad horiZontem venturos, quia cadunt graVitate , quae eandem Velocitatem in utroque corpore eodem tempore generat, Uti eX NEWTONIANO cXperimet to , in Principiis Philus h. pag. 48 I. descripto sequitur: Nec motus horigonti parallelus ullomodo obsistit motui ad ipsim perpendi culari: Cum quoque uterque globus seque magnus , ejusdemque materici dc soliditatis per aerem feratur , sive perpendiculariter ad horirontem, Vel parallele, nulla datur ratio, quin uterque CX eadem altitudine ad horizontem aequali tempore venire debeat. Quoniam tamen in memoratis hic loci experimentis discrimen inter tempus descensus observatur, quippe in primo eXperimento globus perpendiculariter delapsus Cubitos so temporibus 4 absolvebat, cum horizontalis tantum temporibus tantum descenderat : atque in secundo experimento flobi majores s & s' temporibus cadebant Ar diderim hanc temporis inaequalitatem observari, quia globi ex tot mentis non accuratissime in linea horizontali explosi sunt, sed directione paululum sursum conversa: utcunque Veto accurate tormenta disponere conati fuerunt, e1iguus error, & hic sufficit producendae ina qualitati, evitari nequit , quemadmodUm qui tormentis onerandis cXplodendisque operam navavit, confiteri semper tenetur: Imo confirmant hanc suspicionem explosiones cum globis investitis nudisque factae; simulac enim investiti ex tormentis egressi sunt, nudi sunt proinde ab aliis nudis non disierunt, atque ideo intra idem tempus aequaliter descendere deberent, quod cum factum non fuerit, a varia directione globi temporis inaequalitas necesiario Orta fuit.
455쪽
n propositione prima corporum projectorum haec tradit A Dua GALIL es. A centum aut plurium cubitorum altitudi- IV. Tra&ane perpendiculariter deorsum in pavimentum lapideum ex selo- qpeto pila plumbea biciatur, atque in milem lapidem ad disiantiam unius duoramve Cubitorum idem scio tum ex odatur ; pag. 189 postea audenum duarum palarum maris contusa fuerit examine-E tur ; si enum quae ex alto venit pila, minus contusa quam a ii, tera deprehendatur, indicium erit Aerem ipsam tmedici se, Lois D. aut et elocitatem initio motus ab igine i impressam simi spe ; Galil o ior per consequeus ibi non permissurum Aerem, ut tantam ac- πω, teloci-quirat velocitatem, etiamsi ex quacunque subtimi umbris alti- - - - μμ iudine : a ecque si ab igne pilae impressa velocitas non excede- b. . ret eam, quam per se ipsam naturaliter descendendo acquirere perpendicu- posset, Hinum inferiorem potius majorem quam minorem essedi ribere. Ego ipse non institui experimentum addit GA L 11 Eus) sed inclino ut credam, scopeti vel tormenti pilam ex mcatam, altitudine utcunqtae magna cadentem , tantam non facturam esse perci ponem , quantam facit in muro paucis cubitis di u- isai: isori te hoc es tam paucis , ut breve illud intervallum , vel ut Solumus dicere , fissura quam in Aere De re debet non sufficiat Cum atoVendo excessui impetus supernaturalis ab stne ipse impress.
Hoc eXperimentum fecimus cum catapulta striata, non e 'G-ο,strata plodendo globum adversus lapidem, ejus contusionem Obser- Imprsiones varemus, sed contra ferream loricam. In eo igitur vidimus, esplosiones ex minori altitudine factas impressiones multo pro- --- fundiores, secisse quam quae ex majori altitudine facita fuerunt. 'r deorsumnam ut nonnulli dicebant, in hoc opinionem Galilei secuin longiori via, quam globus absolvit findendo Aerem, de-pisse, eos, bilior continuo fit in ipso ille impetus, de supranaturalis vis 1 Horei
a vel montia ignis ipsi impressa.
456쪽
Sequitur m hoc eXperimento, Aerem, propter suam resisterr-tiam, corpora celerrime mota magis retardare, quam a gravitate interea temporis accelerari positat Idcirco corpora ex quiete de- Iapse per Adrem, a viribus Gravitatis non accelerabuntUr perpetuo, sed ad aliquem velocitatis gradum deducentur , qui maXimus erit, dc quem cum adepta erunt, aequabili motu moveri pergent. 10. Si metallicus globus ex quiete ceciderit per Aerem, viribus gravitatis nunquam eam acqUiret velocitatem , quacum eX catapulta striata, justaque pyrii pulveris quantitate onerata, propellitur. idcirco dc pluvia dc grando, dc omnia quae ex alto descendunt viribus gravitatis corpora nunquam rapidimma celeritate delabentur, cave quam in vacuo delapsa nancis erentur : quod a Sapientissimo dc providentissimo Creatore Dinim fuit, ne vegetabilia, teneraeve horum partes , ut flores, solia, fructus, laederentur. Gravium Vero motum ad aequabilitatem reduci, eXperimentis probavit FRENICLE, descriptis a DU HAMELio in Hist. Acad. Reg. Pari s. L. I. S. s. C. 3.
Ex medulla Sambuci globus compositus fuit, diametri 4 linearum, qui postquam ex quiete delapsus spatium zo pedum peragraverat, aequabili velocitate decidi sic visus est. Ingluvies Galli Indici ab omni liberata pinguedine te Aere insata, delapsa ex alto aequabili motu ferebatur, postquam Ia pedes absolverat.
Gravium per Aerem delapsum omnium accuratissime non tantum observavit Is A ACUs NEW Nus , Sed Theoriam stupendae subtilitatis condidit, in qua vere demonstravit corpora gravia non modo in Aere, sed in quocunque fluido delata, velocitatem quandam mmimam acquirere, quacum, ulterius si descendant, promoventur, ostenditque quomodo Velocitas
maxima determinari possit in Propostione o. Libri et . Princip. Philo Notur. EXperimenta vero in gravibus per Acrem delatis curari fecit ab HAuKsBUo sequentia, in cujus Experim. P sico Mecb. descripta quoque prostant : in Append. . X. capta autem fuerunt Anno ITIO. Junii 0. cum altitudo Barometri erat 29, 7. pollic. Thermometri 6o grad. supra gelu.A culmine Ecclesiae St. Pauli in urbe Londinensi, globi duo vitrei simul demittebantur, unus argenti vivi plenus, alter Aeris,dcdescrib.bant altitudinem pedum Londviensium 22o. Tabula lignea
457쪽
ADDITA MENTUM. II Pad unum ejus terminum e polis ferreis suspendebatur , ad alterum pessulo ligneo incumbebat plobi duo Tabulae impositi simul demittebantur, subtrahendo pellulum, ut Tabula polis serreis solummodo innixa super iisdem devolveretur , d .eodem temporiS momento pendulum ad minuta secunda oscillans, per filum ferreum a resiuio ad imam Ecclesiae partem tendens, dimitteretur & oscillare inciperet. Diametri pondera globorum ac tempora Lapsus eXhibentur in Tabula sequente. Globorum Mercurii plenorum Globorum Aeris plenorum
Pondera Diametri Tempora Pondera Diametri Tempora Lapsus Lapsus
Sunt vero observata haec tempora corrigenda, quia tabula lignea, detracto pessulo, tardius devolvcbatur quam par erat, & tarda sua devolutione impediebat descensum globorum sub initio. Nam globi incumbebant tabulae prope medium ejus, & paulo quidem propiores erant aXi quam pessulo : Hinc lapsus tempora prorogata fuerunt minutis tertiis circiter 28, qUM proinde a quolibet lcmpore substrahenda erunt, prassertim a temporibus globorum majorum , qui propter diametrorum magnitudinem tabulse circumversae diutius incumbebant. Applicata vero his EXperimentis Newtoniana Thooria , inprimis globis majoribus, sequitur, eos velocitatem minimam per Aerem cadendo acquirere, qua minuti secundi tempore i pedes , digitos percurrant, atque adeo tempore 8 , i 2 ex quiete delati describerent 22sipedes s digit. cum operimenta dederint aro pedes, quod satis accurate congruit. Repetiit postea similia operimenta DasAGUILLIERI Us una cum Ni WTONO & FOULK sto in eodem lcmplo Paulino, sed eX altutudine 1 2 pedum dimisit sphaeras, quarum aliae erant ex Vitro, aliae plumbeae, aliae ex charta, semper vero cadebant duae simul , Lapsus tempora ope Chronometri dc penduli mensurabantur aeque ab
458쪽
Izo ADDITA MENTUM. ab observatoribus infra postis ; ac ab aliis qui superius erant. In tabella sequenti notantur sphaerarum pondera & diametri
Sphaerae Plumbeae. Pondera in . Diametri in Pollic.
I. C. a. I. Let. I. Z. c. I. II. q. I. 993. C. I. II. I 2.2. O. q. c. I. II. I 2.2. O. s. c. I. II. I 2.2. o. 6. c. I. IO. O.
ss. per. I. Simul cadebant I. C. & D. c. cadebat in M'. ad D non bene attendebatur. EXper. 2. t. c. cadebat in n. E in 6 EXper. 3. 3. c. cadebat in c.. F in G/ε. EXPer. q. 4. C. cadebat in 'μ. A in 6 q. EX per. 6. 6. C. Cadebat in o C. in 7'. EXper. 7. I. c. cadebat in o. B. in '. per. 8. s. c. cadebat in . ά. A. in 6n. EXper. p. B. cadebat in 6 .EXper. IO. C. cadebat in 6m Quoniam intra brevia admodum tempora omnia haec experimenta peracta erant, aliquis irrepere potuisset in ea error, qui in maj ribus altitudinibus, in quibus corpora laberentur , sensibilis foret ;cum corporibus, quae ut idem intervallum percurrant longiorem moram nectunt, reiteranda pericula judicavit. Quinque vesicas suillas sphaericae formae ex ligno factae inclusit humidas, eas inflavit, omnino exsiccavit, quo facto sphaeras levissimas habuit, quas praeterea omni adipe, atque eXtrinlecus adhaerentibus corporibus, spoliavit ; in his tentamina secit coram NEWTONO, HALLEYo, JURI-
459쪽
ADDITA MENTUM. IrrNO, FOULXvs Io, GRAUAMO, Viris acutissimis, atque observatoribus peritissimis, sequentia.
Veii cad. Di ametri. pollices. Pondera.grana. TempuSLapius. Differentia. inter plumbum.& vesicam.
i 6οῦ. Praeter haec omnia etiam NEWTONo debemus subtilissimum experimentum, quo probavit, omnia corpora, quae tractari possunt, sive fuerint solida, sive fluida, magna vel parva, ejusdem vel divem se materiae, ex pari altitudine demisia simul in loco Aere vacuo, delabi eadem velocitate, & una ad fundum pervenire : adeoque gravitatem in omnibus corporibus pari tempore producere aequalem velocitatem : Ut autem hoc eXperimentum commode fiat, sequens apparatus adhibendus est. Sunt A A aliquot cylindri vitrei sibi mu- SA7. tuo impositi, quorum diametri circiter quatuor sunt pollicum, lon. XXXII gitudines i6, I7, Vel I 8 pollicum; quo plures capiantur, eo pulcrius est experimentum, insistunt tabulae aeneae B, antliae pneumaticae, ne vero cadant, sustinentur mediis quasi in scalae ligneae gradibus CC. antliae assiXis, atque ope cuneorum ligneorum D fi mantur, ne in eXsculptis gradibus vel tantillum vacillent: Est vitrum supremum E Ventre capaciore donatum, ut recipiat machi nam quandam, quae & capere & ex se demittere corpora, quum volupe est, possit : tegitur hoc vitrum operculo cupreo F, cui fi me adhaeret stylus cupimus G, quoniam vero in Fig I. omnia sunt nimis parva, quam ut cognosci clare queant, in figura a.dc 3, omniam ora repraesentantur, iisdem litteris designata : prominent ex Stylo G, lateraliter duo brachia H, H, quorum unum inserius, alterum
superius est, per quorum foramina tr sit Cochlea sine fine I. haec PARs II. 4 cochlea
460쪽
1rr ADDITA MENTUM.cochlea recipitur a dentibus rotae K , cui convertendo est destia nata : Styli G pars inserior L rotunda est, sed interius cava, per
quam tanquam per canalem transit filum metallicum rotundum cras.sum, quod cum rota K firme nectitur ope cochleae O, pars altera fili cohaeret cum machina M, quamobrem convoluta cochlea I, vem
titur rota K & simul machina M, volvitur cochlea I ope manubrii N. cujus pars P transit per operculum F, cum quo congruit non aliter quam epistomium in Siphunculo ; hinc converse manubrio N,
Nequaquam Aer exterius per commissuras transit in vitreum recipiens. Conspicitur machina M a parte posteriori in fig. t. quae in fig. 3. a parte anteriori exhibetur: Est haec sexangularis, concipienda est quasi ex duabus lamellis sibi impositis faetii ; lamella posterior . est plana: Anterior R composita ex sex partibus , quae singulae sunt a se separati elateres, gibbosi, prope centrum ope Cochlearum conjuncti, hi elateres R removeri possunt a lamella Q , tumque instar forcipis se habent , qui se constringendo vi elastica corpus quodcunque interpositum retinet, sex dantur proinde ejus modi forcipes, ut seXies repeti experimentum possit cylindris semes evacuatis omni Aere. Ponamus igitur corpora gravia explorandatio demittenda ex alto inter hos sex forcipes teneri ; ut liberentur ,
aperiendi sunt forcipes, quod sequenti modo fit ; inservit singulo
forcipi aperiendo bacillus S, cujus una extremitas hic inconspicua desinit in mobilem articulum, conjunctum cum inseriori lamella d hic bacillus sua gravitate deorsum aliquousque labitur in crenam Amedio elateri insculptam, habet Vero eXiguum stylum transversum, quo incurrit in posticam concavam partem elateris, ita ut si paulo plus deorsum prematur bacillus, elater siVe forceps aperiatur, atque ita gravia ex se demittat, deorsum premitur ope fili T X cupres , di transeuntis per operculum F in loco V, ubi capsula coriis oleo-
sis impleta dc pei forata existit: pars inferior fili X, brachium ad nexum possidet, quod dirigi pro lubitu in bacillum S potest. Diamissis corporibus quae Intra unum forcipem tenebantur, convertiturope manubrii N machina , ita ut alius forceps inferior fiat, atque hic iterum ope fili T X aperiri. Insistit totus hic apparatus Aniliae pneumaticae , quae in Theca W W latet, & ope manubrii Z agitatur; ejus beneficio Aer ex cylindris vitreis prius educitur,quemadmodum ex omnibus recipientibus exhauriri solet ; eo probe exhausto demittuntur ex alto ex sorcipibus descriptis duo corpora simul unum ira forcipem capta , veluti pluma dc aurum ; aut floccus lanae re Argentum : duae masiae aureae diversae magnitudinis simul, vel quaecunque