장음표시 사용
11쪽
di uim er copiam tua admiratae fiunt.Te Italia aequo antes mouidit,libi Roma clarissimos honores tribui tuams sidem em flumina constantiam in rebus dubiis Gallia peri exit.Quid de Britania dicam; quae te ante quam videret, petiuit;uenienti Leta et frequens obuiam proces t;qua diu te habuit,omni oscio pro ecuta est;abeunte te, ingerimuit Onamobrem nisi quia ante quam te uidere de tuis uirtutibus,er de incredibili dicendi copia audiuerat:quas cum in te lectaret ac persbiceret, Letabatur; cum iis se priuari tuo abitu sentiret olibat. Praetereo CT Regumer Principum Cr summorum virorum ad Principem litateras,quibus istisdem faciebant,quata fide,qudnta animi aequitate er constuntia, quantis studiis, quanta dilictis, munere ligationis apud Iefungerere.Quibus tot ac tantis uirtutibus,quasi gradibus quibusdam iter tibi ad bonois ris,quos adhuc summos Cr claris mos te videmus consteatum,patefecisti.Quapropter non temere,ut dixi ed ratione factum est,ut haec Topica,quibus inueniedorum drgumentorum disciplina continetur, tibi dedicarem: eνne praesertim ea tradant,que cum sapientiae ab ineunte uomiscentia coniunxiffs,magno tibi emolamento fuerunt edignitati Quibus de cains in bis legendis officium meum te probaturum esse confido idq; ut facias, te uehementerrogo . Vale Cardinalis prestantissime. Lutetiae Pari por , π VII. CHendus Iulij. M. D. XL L
12쪽
ivuenire, qua dc de omni πια vir quaestione proposita,probabili argum etatione poterimus disserere, bc nihil repugnas si quid in disputationibus defendamus, afferemus. Ac primum quidem,quid sit ratiocina . tio dicedum est,quaeq; eius gene a:ut ratiocinatio dialectica,quoniam hoc sermone eam inuestigamus,quia sit intelligatur. Est igitur ratiocinatio, oratio, in qua quibusdam positis,aliud quiddam, quam quae posita sunt,ex iis Ipsis que posita sunt,efficitur nece Tario. Deo monstratio autem est,cum ex ueris taperspicuis consclusio est: aut certe ex eiusmodi,quq a quibusdam pem spicuis ec ue is causam cognitionis sumunt. Dialetlica uero ratiocinatio est,quae ex probabilibus cocluditur. Vera quidem sunt,& perspicua ea,quae no ab allis, lea a se ipsa fidem habent: nem enim initioru ac principioorum,quae scientia gignunt, quaerenda ratio est eaq; Omnia per se ipsa perspicua e Te debent.Probabilla autem sunt, quae probantur aut omnibus,aut plurimis, aut cet . te sapientibus: atm iis uel omnibus,uel plurimis, uel usquorum spectata est M perspecta sapientia. Fallax auteec certa di studio comparata ratiocinatio est,quae ex us
13쪽
progreditur,quae probabilia uidentur,nec sunt,aut quet ex probabilibus,uel quae probabilia uidetur existit. Noenim omne quod probabile uidetur, etiam probabile est: quandoquidem nihil eorum quae habentur probaohilia,extrinsecus ta quasi specie prima,tale existit omnino,id quod initiis conclusionum fallaciam solet contingere.Celeriter enim ac saepe iis etiam qui parua cerneo te possunt,his in rebus falsi natura se offert M ostendit. Prior igitur ratiocinatione earum quas fallaces 8c stilodio certandi comparatas esse diximus, etiam ratiocinatio uocetur. Altera fallax ratiocinatio,non omnino raotiocinatio dicatur,quoniam cocludere uidetur, ne P coeludit. Sunt etiam praetereas ratiocinationes quas ex
posuimus,fallaces csiclusiones,quae ex propriis initiis nonnullarum artium essiciuntur Zc constant, quod fit in Geometria,aliisq; quae huic finitimae sunt. Na inter geonus hoc θc superiora aliquid interest .nem enim ex ueoris N primis,nem ex probabilibus Ogreditur is, qui DIsa descriptione utitur. Non enim in definitionem incurrit,quoniam nec sumit quae Obantur omnibus,nec quς plurimis,nec quae sapientibus: atq; his nec ea quae omonibus nec quae pluribus,nec quae probatis,sed ex pro' priis scientiae sumptionibus non ueris, quod uult essiscit.Nam quia semicirculos describit non quem ad in dum describendi sunt,aut lineas ducit no quomo sunt ducendae eo falsam conclusionem essicit. Ac ratiocinationum quidem genera haec,sunt a nobis plaus ac pinomi quadam Minerua exposita.Nam dc de iis quae iam diximus , 8c de iis de quibus deinceps dicturi sumus, summatim quidem haec hactenus. Siquidem de iis non est huius instituu subtiliter 8c accurate disputare, sed
plane, quantuq; satis esse duximus,ad simplicem eoru cognitionem, quam a nobis haec postulat disputatio. Sequitur ut deinceps ad quot,quasqi res instituti nostri ratio conducat disseramus. Tria autem sunt,quoο
um primum exercitatio est,alterum congressus tertia
14쪽
LIBER I. 6 philosophis sciensia. Atm ad exercitationem quidem
magnum eam adferre adiumentum hinc perspici licet, quod si uia dc ratione instructi ueniemus ad disputano et dum facilius de re proposita disserere poterimus. Ad incongressus autem dc colloquia,quod multorii enumeratis expensisq i sentendis,non ex alienis V longe petistis,sed propriis,aptisq; locis sermone depromemus, quem cum ipsis conferamus. Ita si quid minus praeclas π1 πλ/ς prere nobis uidebiitur dicere,id facile refellemus. Ad phio ΓιAγ losophiae autem rationem, facultate in utranq3 paro ,I . tem de re quaq; disputandi instructi . facilius in quaq; υ u Ure quid uerum sit,quid falsum perspiciemus. Atm etia ad prima initia omnium aruum cognCscenda,in hac arte uis maxima est.Nam quoniam principiis,qua .ppria
artis cuius sunt de qua agitur adhibitis,de iis ipsis nihil dici potest,nec cocludi sunt enim sua cuiust artis prioma θc perspicua principia ) certe iis omnibus, qnat inquam probabilia sunt,utamur necesse est,si quid de his
exponere uelimus, quod Dialecticae proprium est vel . ι . 'maxime.Cum enim hςc ratio sit quaedam indagatrix , 'πις μηδ' ad omnia omnium rerum quae uia dc ratione Ogrediutur principia,uiam aperit. Sed huius rei tum demum perfecta in nobis erit ratio,cum id accidet nobis,quod iis qui arte rhetorica,medicina, caeterisq; artibus sunt praediti: id est,cum ex iis quae in nostra erunt potestate, iniciemus quae uolumus.Nem enim uel Orator omnibus modis persuadere solet, uel medicus curationem adhibere sed si nihil praetermittat eorum quae adhibere possit,ium denim N petitum eum, Sc artitaem iudiocamus. Primum igitur ex quibus haec constet ratio, uideamus. uod si exposuerimus,quot abusq; de reobus omnis instituatur disputatio,ac ex quibus consciatur,dc quemadmodum ea omnia nobis suppetent, lacite quod uolumus consequemur.Sunt aute numero pa
15쪽
postlanibus conficiantur,& ratiocinationes ducantura quaestionibus. Omnis autem δ' positio,omnisque quaestio aut genus declarat,aut proprium,aut accides ,nam differentia,quia generi attribuitur,in eodem in quo genus,numero reponeda est. Quoniamq; propriti aliud est quod rei naturam explanat aliud quod non explayrat,diuisum sit proprium H destributum in partes has duas,appelleturq; unum id, quod rei uim 8c naturam declarat. Definitio.alterum communi nomine quod hahuit,uocetur proprium . Ex quo perspicuum est, qua stuor omnia feri,ut diuisimus,uel proprium uel definistionem,uel genus,uel accidens. JNeq; uero dictum uestim haec omnia per se aut propositionem efficere, aut questione: sed hoc dico,ex his omnibus M quaestiones constare,dc propositiones. Differt autem ratione qua' dam propositio a quaestione.Na si quaeratur hoc mostdo. An sit animal gradies,bipes,definitio hominis, aut sit ne animal hominis genus δ, positio est. Sin hoc mo' do: Sit ne animal gradiens,bipes,definitio hominis nec pes quaestio est m idem in caeteris contingit. Pari igitur numero inter se respondent M propositiones & qua ostiones,praesertim cum ex omni propositione, si rationem dicendi mutes,quaestionem facere possis. Nuc
dicendum est,quid sit definitio,quid genus, quid prooprium,quid accidens. Definitio est oratio,que id quodldefinitur explicat quid sit. adhibetur autem aut oratio Pro nomine, aut pro Oratione oratio. Possunt enim quaedam etiam crationi subtem,quae quid declarat aesignificant definiendo aperiri. vi autem quodvis nos en ad rem defniendam adhibent,u profecto rei definitionem non explicant: quandoquidem omnis definiolio, oratio est .attamen hoc referendum est ad definitionem ut honestum est quod decet. Itemq; hoe,utruimidem sit sensus 8c scientia,an aliud definitioni attributuest. In definitionibus enim idem ne sit,an alterum, multus usus est.Ad definitionemq; pertinet ea omnia qua
16쪽
sublecta sunt uiae 5c rationi eide cui definitis. Atq; haec omnia talia esse ex hoc intelligi potest,m si possumus quid idem sit,quid aliud disserere,inagna nobis de definitionibus disputandi suppetet copia. Nam si non ideesse ostendemus,definitionem infirmabimus .quanquanon id retro comeat. Non enim satis est ad construenadam definitionem,idem elis docere ad euertedam autem satis est,nO cIse idem ostendere. Propriti aute est b r 8 quod quid sit res no explicat,in soloq, inest,ta uicissim loe re dicitur.uelut hominis propriu est,na tum esse ad Percipiendam gramaticam. Si enim homo sit, uim habet ad percipienda gramaticam .dc si quid sit quod uim ad percipienda gramaticam habeat,homo. Neq; enim 'quisquam id propriu else dica quod in aliam rem tras η pferri potest .ut dormire hominis proprium non est,etia tali ad quod da tempus in solii homine cadat. Sed si ad t/le proprium dicatur,non omnino, sed ad quoddam 'repus aut ad aliquid collatia,propriu appellabitur. Naa dextra esse proprium est interdum, ec bipedem esse proprium est,quod cu aliquo confertur,ut hominis Myrium est ad equum dc canem. Atm nihil eoru quae in alio inella possunt,uicissim dici, hinc perspici licet,no est necesse si quid aliud dormiat,id esse hominem. IGenus autem id est,quod de pluribus specie autem dis ferentibus dicitur in quaestione qua quid sit res quaerio tur. In quaestione autem qua quid quicq3 si quaeritur,ea dictitur omnia,quibus accomodate 8c apte respondet qui rogantur quid sit id de quo agitur.Vt si quis rogeρ heri in C tur quid sit homo,apte respodebit animal. Generi etia fillud attributum est, sit ne aliquid in eodem genere in
quo aliud an in alio . hoc enim ad eunde locu ad que genus,referendum est. Nam si animat,genus hominis esse demonstrauerimus,bouis etia certe ostenderimus, quonia in eode sunt genereac si alterius eis e genus docuerimus,alterius non else,ea non ad idem genus dou . t
erimus Portinere Accidςas est,quod nihil horti est, o si q
17쪽
nec genus,nec definitio,nec proprium, rei autem con uenit:& quod cadere potest in rem unam aliqua, 8c in eandem non cadere .uelut sedereta conuenire eidemia non couenire potest. Item q, id quod album est,quoniam nihil prohibet eundem alias album esse, alias notatbum. Harum autem accidentis definitionii uerior est N aptior secunda. Siquidem priore opositata costituota,si quis ea sit sntellecturus,is ante quid definitio sit,ad genus, quid propriti sciat necella est.at posterior satis ipsa per se plena dc perfecta est,ut quid sit accides per se intelligatur. Accidenti attributae sunt rerum omnia inter se cCparationes,q ab accidente ducuntur, ut utruexpetendit magis quod honestum est,an quod utile tautra uita suauior,ea ne quae uirtute, an quae uoluptate dirigitur: ec si quid aliud eode modo dicie. In iis enim omnibus,utri id de quo agitur,magis conueniat, qua oritur. Ex quo perspicuum est,accidens ad quodda tempus,& cii aliquo collatum .pprii nomen obtinere possis.ueluti sedere,quod est accidens,si as solus sedeat,tu ad lepus pprium erit,dc si solus as sedeat,etiam erit apprili ad eos qui non sedent. Ita nihil .phibet accides ad quodda lepus V cu aliquo collatu,uim .pprii ac nomeobtinere,cii interim omnino no sit futurum proprium. Illud aute ignorare no debemus,ea omnia quae ad Oprium,quae ad genus,quae ad accides referuntur attribui etia definitionibus polia.Nam si demostrauerimus no soli ei conuenire quod subest definitioni, ut in prooPrio,aut no ella in definitione genus id quod datu est; aut no inesse ulli eoru quς in definitione continentura quod etia in accidete dici potest,certe definitione everterimus. Ita quemadmodum iam dixi,quae enumerauimus,quodam modo sub definitionem cadunt omnia. Nec uero ob eam causam in his omnibus uia dc ratio una generalis quaereda est.Non enim hoc inuem faciole est,ta si inuentu sit,iame incertu erit omnino,nec magnum adiumentum ad id quod quaerimus adferet,at si
18쪽
LIBERI. spropria eoru sigillaum uia tradatur,facilior ex iis quae
singulorum .ppria sunt de re proposita erit explicatio. Itam summaum M plane,ut ante dixi,facienda partitio est.tui sua culm dc assignada 6c tribuenda,quae eade generi ta definitioni attributa dicimus. Quanquam fere quς exposita sunt,apta sunt singulis. Primum autem V I. Omniti de eode disserendu est,quot modis dicatur. tripartito aute,ut planius dica,distributu est. Aut enim nu μ mmu imero,aut specie,aut genere ide soliti sumus dicere. Ac avi F si numero adem eade sunt,quoru Nnomina plura, ic res una est,ut uestimentit M uestis. Speciei aute eiusde sunt /V ' ea quae multa sunt,necia specie differunt.ut duo homi nes,ut duo ea. Ea enim eiusdem speciei dicunt,quae et de speciei subiecta sunt. Itemq; eiusde generis sunt ea quae eide generi subiiciuntur,ut homo es equus . A qua aute quae ab eode fonte manat, eade dici alio modo atq; suaiora uidebitur.sed tame in eode genere numerada est,in quo ea quς unius speciei quoquo modo hahent,prssertim cu cognatioe quada 8c similitudine ii scinter se coitincta sint omnia. Siadem aquae oes V similitudine quanda inter se habeat,eiusdem speciei sunt: ecaquae ab eode fonte fila etes que eaede dicuntur,no alia ηratione differunt,nisii φ excelletior sit. maior similitu do. Itaq; no ab iis hoc genus seiugimus,qus eade quoquo modo specie cotinentur.Costat aute inter oes, id quod est unu numero,ide appellari uerissime.Idq; λθ Iet in multas partes tribui: quaru prima est,ta maxime Spria ea qua aliqua eode nomine uel definitione explicans,ut uestimentit 8c tunica,tit animal gradiens bipes, ta homo.Secundo loco ea quae eiusdem sunt .pprieta tis: cuius generis est hoc tolli,quod uim habet ad coognitione secipienda,& ho dc quod sublime natura ferotur,dc ignis,eade sunt Iprietate.Tertio loco,cum id ab accidetibus nascietui quod sedet,quodq, musica pditu est,ide est quod Socrates. Vnu enim numero hςc Oeclarare ola ex iis a nouim mutatione faciut, intelligi por. '
19쪽
intelligit cui iubemus alio tu note utimur, quasi facili us ex re aduentitia sit intellecturus,ideoq; uel sedente, uel disputante ad nos accersiri iubemus. Ex quo pspiucua est,ide existimare nos accidete declarari quod no mine. Idem igitur tribus modis,ut expositum est,dicitur. Omnem aute disputatiorie de iis omnibus haberiti tractari,primum ex hac inductione perspici licet. Si quis enim unamquam .ppositionem V quaestione peta. Q aias: ns spiciat di cosideret,is certe uel ex definitione,uel ex δέν
I, l Prio,vel ex genere,uel ex accidente eam constare ani= maduertet: deinde id ratiocinatione hac concludi potis uicudenim de aliquo dicitur,id necesse est reciprosta cari,uel non reciprocari.bi reciprocatur, definitio erit, ιλ ις ' ra uel proprium. Nam si naturam rei explicet,definitio,st non explicet,proprium erit: praesertim cum proprium id else definierimus, quod uicissim diceretur, nem rei uim naturamq; explicaret. Sin minus ipsum V res reci Procentur,aut in iis est quae in definitionem inclusa desubiecto dicuntur,aut non . Si in iis quae in definitione comprehensa de subiecto dicuntur aut genus,aut diis Drentia sit necella est.quandoquide e genere ac differetiis omnis definitio est. Si non est in iis quae in definitione c5tinentur,profecto accidens sit necesse est.si adem. accides id esse definiuimus, quod nec definitio est,neς genus,nec proprium,rei autem accidit. Deinceps cateo'sea, id soriae exponenda: sunt,ad quas eae quatuor reru,quas' diximus,distinctiones differentiaeq; referuntur. Sunt autem nnmero dece,substantia,qualitas,qualitas, ea quaecu aliquo conferuntur, ubi, quado,situm esse,habere,fat'-cere,pati. Semper enim ad una haru decem accides,genus,propriti, definitio pertinent ut necesse sit,omnes quae ex his constabunt ippositiones ta quaestiones,aut ubstantiam,aut qualitatem,aut quantitatem,aut aliqua alia categoria indicare.Id aute quod substatiam declaminterdu substantiam si sicare interdu qualitatem,
20쪽
LIBER I. interdum aliam categoria,ex hoc perspici potest,quod cum proposito homine aliquis dicit,id quod proposis
tu sit,esse hominem aut animal, is dc naturam dicit, ecsubstantiam explicat: cuinq; proposito & constituto colore albo,dicit id de quo agitur colorem album ei naturam & substatiam declara explicatq, qualitatem'. laetemq; si a posita magnitudine unius cubiti, id confiro met, de quo agatur, magnitudinem eta unius cubiti, fobstatiam dicit,& quantitatem indicat. Quod idem in
caeteris contingit.Siue enim idem de se dicatur,sine ροβnus de eodem,naturam substantiamq; declarat . Sin de alio,non naturam iam,sed uel qualitatem,uel quantitaotem,uel aliquam aliam categoriam indicat.Quare haec tot sunt,de quibus omnis instituitur disputatio. Sequis c. -υ, γM.
tur,ut quemadmodum propositiones eligamus, quio thusq, rebus haec nobis facultas suppeditabitur, dos se trausi oceamus. Primum igitur exponedum est quid sit proo a Positio dialectica,quid quaestio dialectica.diem enim .p T lpositio questioq, omnis dialectica putanda est, praesero tim cum nemo qui quidem mentis suae sit,proponat dis sputadum,quod probetur nemini,nem id quaerat quod perspicuum sit omnibus,aut plurimis: quandoquidem haec nullam dubitationem habent,de illis disputare neomo uelit.Est autem propositio, interrogatio probabis diuiso' 'o es
us, quae non sit contra opinionem, uel omnium, uel i complurium,uel sapientum, ac sapietum,aut Omnium, aut permultorum,aut eorum, quoru maxime perspecta
est ta spectata sapientia. Ponere enim licet quod sapientibus probetur,dumodo maximae partis sentetiis minime repugnet. Pertinent etiam ad propositiones huius generis ea omnia dc quae ad probabilium similitudi nem accedui,& quae contraria ac disparata sis sunt quae probabilia uidentur,omnes m sentetiae quae iis artibus. quae inuentae sun congruunt oc consentiunt. Na si h