장음표시 사용
41쪽
bitur.neten sum autem id uidetur, cum id ad propoositu pertinere uidebitur: ad id autem ad quod sumitur, non pertinebit argumentum: siue neget is qui respono det, siue inductione probabili ex proposito ad illud iposum adhibita, id ipsum infirmare conetur. Reliquum autem'tum incidit, cum nec cogit, nec cogere uideturres ea,de qua disputatur. Aliter solet is qui contra dio sputat, reprehendi. Hoc autem extremum genus,quooniam omnino differendi ratione alienum remotumq; est, declinare debemus. Quo circa debet is etiam qui respondet, non grauate ad hunc locum confugere inoterdum, eaq; dare quae ad propositum non pertineant, iis expositis quae minus probentur: dat autem propteo rea, quod fere in maiore animi distractione uersari soolent ii qui ponunt quaestionem, si iis talibus omnibus
positis minime concludant. Iam uero quoniam omnes
qui quiduis dixerint, quodam modo multa complexi sint, funamquant enim rem multa necessario conseoquuntur:ut is qui hominem esse dixit,& animal esse disrit, ic animatum M bipedem, ta mentis ac disciplinae
compotem fit,ut infirmata ta reprehensa una quavis re, earum quae sunt consequentes, id etiam quod initio dio ham est, reprehendatur. Sed uerendum est, ne ad rem dissiciliorem delabamur. Interdum enim facilius est id quod rem proposita consequitur, interdum rem ipsanet propositam euertere.In iis autem rebus quibus alterum . inest necessario,aut non inest, ueluti in homine uel morhus inest, uel ualetudo,si de altero magna nobis addis sputandum suppetet copia in utranq3 partem, de alteros etiam suppetet . inuod ad utrant partem trahi potest . si enim alterum accidere doceamus, alterum non accio
dere docebimus: M si alterum non' conuenire demonostremus,reliquum docebimus conuenire. Perspiculi est c igitur,adprobandum 8c refellendum ualere hunc locii. I Atm etiam argumentum ducendum est li notatione uerbi, quae multo aptior sit quam uerbum quod sit usitata
42쪽
LIBER II. Ioueluti υχον non sortem,ut tritum est,sed eum qui bene animo sit affectus :& confidentem, eum qui bona
expectat. itemq; ἰυδαμονα eum esse cuius animus sit bonus. quemadmodum Xenocrates ἰυ φαμονα ait esse eum citi animus bonus datus sit: eum enim Deum esse omnibus . Iam cum res allae necessario eueniant, alia
plerunt, aliae forte temere: si quis eam quae necessario euenit, plerunque fieri ponat, aut eam quae plerunque fit, necessario feri, aut eam contrariam ei quae plerunnst,his semper locum sibi suppeditabit ad disserendum. Nam si id quod necesse est fieri,plerum feri ponat,prostfecto non in toto genere inesse dixerit,quod toti conuenit. Ita aberrauit,sive id quod plerum accidit,necessario fieri dixerit, quoniam de toto genere dixit, quod toti non accidit. Quod idem fit, si id dixit quod rei contraorium est,quae plerunt euenit, euenire necessario. Semo
per enim in paucioribus dicitur, quod rei quae plerunm fit, contrarium est.ueluti si fere mali sint homines, boni ratius certe uehementis errauit,si quis bonos dixerit eis se necessario. Eodemq, modo si id quod temere fit neo
cessario fieri, aut plerunt dixerit. Nem enim id quod temere & casu fit, necessario fieri potest, nem id quoI
plerunt .Fieri autem potest,ut etiam si quid dixerit,neoque eyposuerit,utrum ne plerunque fieri,an ex necessiotate assirmarit: fiat autem plerunque, tamen disputet alster, quasi ille ex necessitate fieri asseruerit . ut si malos
exhaeredes esse dixerit,nem exposuerit se ita disputare, quasi ex necessitate id ille concesserit.Illud etiam uidendum est, an eandem rem sibi accidere quasi aliam posuαrit,quod alterum eidem sit nomen impositum. Quem= . admodum Prodicus diuisit uoluptate in gaudium, deiectationem, di laetitiam. Eiusdem enim nominis uolustptatis haec sunt omnia. Si quis ergo gaudere uerbo laetandi accidere dicat, is idem sibi accidisse confirmabit. Quonia autem sex modis inter se contraria iunguno m.
tur, oc quatuor solum modis iuncta repugnantiam essi;
43쪽
cum t sumenda sunt contraria ut commodum erit ξc et qui confirmandi,& ei qui refellendi partes tuebitur. Ac sex modis ea componi inter se hinc perspici potest,
quod aut utrunque contrarium utrim comparatur: idq; NY bifariam: ut de amicis bene mereri, dc de hostibus male mereri.aut contra,de amicis male mereri,& de hostibushene.aut utrunq; uni,quod etiam duobus fi modis: ut de amicis bene mereti,M de amicis male mereri: uel de inimicis bene mereti, H de inimicis male mereri. aut unum utrim,quod etiam fit dupliciter: ut de amicis beone mereri,& de inimicis bene mereri: uel de amicis maοle mereri, ta de inimicis male mereri. Ac duae quidem primae comparationes non sunt pugnates,quoniam de amicis bene mereri non est illi cotrarium,male de hostiobus mereri: quippe cum sint expetenda, eundemq; Donim deceant nec illud de amicis male mereri,huic repugnat bene mereri de inimicis. Sunt enim haec fugienda, eundemq; statum decent. Nec res quae fugienda est ei quae fugienda est aduersatur,nisi unum sit nimium,alterum parum: quoniam quod nimium est, id in rebus mogiendis ducitur,itonq, parum. At reliqua quatuor constuaria sunt inter se.Nam A de amicis bene mereri,illi cotrarium est, de amicis male mereri: quando quidem v contrariis moribus proficiscutur. atm illud sequendum est,hoc fugiendum . Eadem est ratio caeterorum. In coniunctionibus enim singulis quiddam est expetendum,ae quiddam repelledum: N illud boni status est hoc mali.
Ex quo pspicuu est eidem plura data esse cotraria. Huic enim,de amicis bene mereri illud contrarium est, de inimicis bene mereri:& illud,de amicis male mereri. Iteq; ei qui illa omnia intuebitur, duo uidebuntur contraria . Sumenda igitur sunt ea contraria, quae prodesse poterunt causae nostrae. Iam si quid sit accidenti contrarium, considerandum est,an ei accidat cui accidens conuenire .lii dixerit. Si enim hoc conuenit, illud nunquam conueoniet. quoniam fieri non potest, ut simul eidem contra;
44쪽
ria conueniant. aut an tale aliquid dixe it aliqua ex paro te,quod si exte necesse sit contraria couenire:ut si ideas in nobis esse dixerit. Nam dc moueri eas,8c stare, cono cludetur, sub sensum cadere, ac ratione 5c intelligentia contineri. Nam dc quiescere eas, ta immobiles esse, lesub intelligentiam cadere, placet iis qui eas ponunt. Quae si in nobis sitς sint,profecto non poterunt esse immobiles: cum praesertim si ipsi moueamur,necesse sit ea omnia quae in nobis sunt, una moueri. Atm etiam sensu eas percipi, si modo in nobis sint, ex hoc intelligi potest, quod sensu oculorum formani uniuscuiusq; rei cognoscimus . Rursus si positum est accidens id,cui quid est cotrarium,uidendii est an ulna habet ad recipiendum I.
conrrarium: quemadmodum etiam ad accides. Eadem δριμ cenim res uim habet ad recipienda contraria. uetuis si odium nasci ex ira dixerit, profecto odium in ea parte animi, in qua irarum existit ardor, insit necesse est. est in ea parte animi, in qua irarum existit ardor,qualis amicitia est. Nam si non insit, in eaq, parte animi quae uooluptate alitur, insit amicitia, certe non comitatur iram odium . Eadem ratio est, si eam partem animi quae uoο fluptate alitur,ignorare dixerit. Sedes enim erit scientia si quidem etiam ignorationis sit. quae pars non uidetur sedes esse scientiς. Atque ex hoc loco,quemadmodum
docui, ei qui refellendi partes obtinebit, depromenda
erunt argumenta: eum autem qui confirmare uolet, ni hil adiuvabit hic locus,quatenus accides conuenit: quatenus uero potest conuenire, adiuvabit. Namsi non posse contrarium recipere doceamus, nec conuenire accidens,nec conuenire posse docebimus. At uero non si contrarium conuenire, aut uim habere ad recipienodum contrarium doceamus. idcirco etiam accidens couenire demonstrauerimus, sed possie conuenire tantummodo confirmatum erit. Quoniamq, quatuor sunt coouariorum genera , Mi
enim sedes irς.Considerandum igitur,sit ne contrarium
45쪽
argumeto,quod uicissim retro commoueat,& reciproscatur,ta ei qui probabit,& ei qui refellet. Per inductio
nem uero argumentatio tractada erit hoc modo: Si ho rato est animal, quod non est animal, id non est homo . Itemq, in caeteris . hoc enim loco uicissim retro commeat argumentatio. Cum enim hominem sequatur recomitetur animal, tamen non si quid non sit homo, id continuo sequitur non esse animal. sed contra, si quia non sit animal,sequitur non esse hominem. In omnibus
ergo id pronunciandum est:ut si quod honestum est, id iucundum sit,etiam si quid non sit iucundum, id non sit honestum. Quod si hoc non est conseques, ne illud quidem erit. Itemq; si quod iucundum no est, id non sit ho. nestum certe quod honestum est , etiam iucundum sit necesse est.Prespicitu est igitur, reciprocari in alentibus N negantibus argumentationem si retro tractetur.In iis autem contrariis quae aduersa appellantur,hoc uidenssit est,es ei qui probabit,ic ei qui reprehendet,an ex cotraorio contrarium sit consequens,an ex eisdem argumentatio I cosequentibus uera sit,an uero contra.Tractari attrem argumentatio debet per inductionem eoru,quoactcommodum uidebitur. In eandem autem rem ualebit argumentatio a consequetibus: ut quae fortitudinem tar ignauiam comitantur. Illam enim uirtus,hanc uitium sel quitur: 8c fortitudinem sequitur id quod expetendu est, i ignauiam id quod fugiendum. In his ergo ualebit de
iisdem a consequentibus ductum argumentum: quooniam id quod expetendum est,ei quod fugiendum contrarium est. Quod idem fit in carteris .Contra autem,cosequentia sunt.ut firmam corporis affectionem sequitur hona ualetudo: infirmam uero affectionem morbus non sequitur, sed contra, morbum infirma constitutio. Ex quo perspicuum est, contra in his argumentationem a consequetibus ualere. Raro autem illud cotra in contrariis incidit,ac fere in eisde reciprocatur argumentatio . Quodsi nec In eisdem contrarium ex contrario
46쪽
ese conseques,nec uicissim retro commeabit:prosem, in iis de quibus agitur, nunquam alterum ex altero erit conseques. Sin in aduersis sequatur, etiam in propositis alterum alteri cosequetur necessatio. Q uod item in privantibus perinde atq; in aduersis consideranda est, nisi in his non uicissim retro comeat argumentu eX coseoquentibus,sed de iisde necessario. Quemadmodu aspectu sensus sequitur,sic cecitate sensus priuatio. Opponatur enim sensus N priuatio sensus ut priuantia,quoniam eoru illud res est hoc eius rei priuatio. Atm etiam de iiς quae cum aliquo colaruntur, eode modo quo de priuatibus iudicandu est. In iis .n .etia ualet a consequentibus
ductum ex iisdem argumentu: ut si triplii multiplex sit, etiam subtriplusubmultiplex erit Cofertur enim tripla cum subtriplo,ta multiplii cum submultiplici. Rursum, si scientia opinio est,etiam quod sub scietiam cadit, erit Opinabile.Et,si aspectus sensus sit,id etia quod aspectaobile est,sub sensum cadat necesse est. Hic aut occurritur,' non duci necessa iam in iis quae cum aliquo coferuntur argumentatione a consequentibus, quemadmodu dixi. non enim id, od sensum mouet, scientia contineatur, tamen sensus non est scietia.Nec uere certe quidem ocscurritur. Multi enim negat ea quae sensus mouetia sun
cadere sub scientiam.Nec minus contra hoc quod dixi Dalet.ueluti id quod sub sensum cadit no poste scientia icoprehendi,quonia ne sensus quide sit scietia. Rursum,h coiugatis N casibus ducendu est argumentia, siue cois memus ad,sive refellamus. Coiugata aut sunt hςc iusta A comta iustus,cum iustitiai lc fortia ta fortis i cu fortitudine. Itemqῆ essicientia 5c coseruatia coiugata eoru sunt, quora sunt K coseruatia dc essici eua .ut ericietIa ualetudine, ualetudinis:&c6semada firma corporis csistitutione,fiet ne corporis constitutionis. Eodem si modo de cςteris iudicandu est. Atm haec quide coiugata appellari soleta Casus aute lunt,ut iuste,fortiter, salubriter,ic apte ad firma corpori. affectione,Dςq; eode modo dictatur.Sut
47쪽
ella ea q ex casibus dicuntur in coniugatis:ut iuste cti sustitia 5c fortiter cu sortitudine c0 iugata sunt. Coiugata aut dicuntur,quae sunt ex uerbis generis eiusde ut iustistia,iustus,iusta,iuste. Perspicuum est igitur,si quid .pbaotum sit eorum,quae eiusdem sunt generis E conluganotiis eTe in bonis,& laudabilibus,caetera obata esse omonia. Veluti si iustitia sit in rebus laude dignis, et iustus in iis sit,& res iusta,& quod iuste fit,necesse est.concludeo turq; quod iuste fit, etia laudabiliter fieri,ex eode casu: qm a laudabili re ortum est,queadmodum illud iuste , iustitia. di on solum autem ex eo quod exposui, sed
etiam ex contrario tape cotrariunti intelligitur: ut quod honu sit,no necessario esse iucudum. Nem enim quod malum est,necessctario molestum est: aut si hoc etiam iis
ιμ s lud. Et si iustitia scientia sit, iniustitia ignoratio erit: dc si quod iuste fit,id fiat scienter 8c perite: id etia quod intane inscite N imperite fiat necella est. Aut si haec non placet,ne illa quidem,quemadmodum ex eo quod modo commemoraui,perspici potest,multo enim magis per
spici potest quod iniuste sit,id perite, quam imperite fie
ri. Atm hic locus expositus est tum, cum de contrariis quae aduersa dicuntur,disputaremus. Nihil enim nune aliud uolumus,nisi contrarium ex contrario ella consoquens. Praeterea,ab ortu & interitu reru,8c ex causis mλ ω . ,. foentibus re corrumpentibus magna copia suppetit ad
disputadum,sive cofirmare uelimus,sive refellere. Quarum enim rerum ortus M origo est in bonis,eat etiam in ' ρ honis sunt.& si hae in bonis sin origines etiam earum erunt.Si uero origo sit in malis,eae et in malis numerao hutur. A' rerum interitu cotra ducitur argumetum e cosequetibus. Si enim interitus rerum sit in bonis, res ipsae erunt in malis. Et si interitus N euersio rerum sit in maοiis,res ipsae ducetur in bonis .Eadem est etiam ratio cau. sarum etficientium 8c euertentium. Quorum enim emeoctorum cauta sunt in bonis effecta etiam in bonis eruti Quam autem reru cauis euertentes sunt in bonis, ea:
48쪽
LIBER II. 23 sunt numerandae in malis. Proximus locus est a simi ' IIII.
liun quo uidendum est,an res similes eodem modo haebeant: ut si scientia una sit multarum rerum, etiam opto inio. Et si aspectum habere,sit uidere:etiam auditum ha Phere,sit audire. Q uod idem contingit in caeteris omni bus,dc quae sunt,dc quae uidentur. Valet autem in utram partem hic locus. Si enim in aliqua re pari ualeat in caeo teris etia partibus ualeat necesse est: V si in aliqua re similli non ualeat,nec in caeteris ualebit. Considerandum etia est,an 'n uno ta in pluribus eode modo res habet: quo
niam interdit discrepat δι dissimilis est .ut si scire sit an amo cernere,& intelligere multa scire,sit etiam multa animo cernere: quod non est uerum . Multa enim scientia comprehendi possunt,multa intclligi non item. Quod si non hoc,nec illud,scire else intelligere. Sumuntur etia , eX maiore dc minore argumenta . Suntq; ex maiore dc or δ' minore quatuor loci .unus,si maior res ex maiore sit c5 sequens,hoc modo. Si uoluptas bonum sit, maior uose mluptas maius sit bonum: Si iniuriam facere malum est maiorem iniuriam facere,maius malum erit. Atquo in utrant partem hic locus trahi potest. Si enim rei subie etae progressionem dc incremetum,accidentis sequaturi Progrelsus ic incremetum,ut dixi,certe conclusum est: sin minus sequatur, non concluditur. Hic autem locus per inductionem tractadus est. Alter locus est, cum una res duabus comparatur.si cui uerisimilius est conuenio Te,non conueniat,ne illi quidem cui minus: ec si cui nitonus probahile est conuenire conueniat,ei etiam cui ueo.
risimilius. Terrius est,cum duae res coem una conferumtur.si quae magis conuenire uidetur non conueniat, ne quae minus: ec si quae minus uidetur conuenire conue niat, ea etiam quae magiS conuenire uidebitur conuo latet .Extremus locus est hujulinodi, cum duae res dua=hus comparantur.Si quae alteri magis uidetur, uenire non conueniat, ne reliqua quidem reliquae conueniet:
ec si ea quae minus conuenire alteri uidetur conueniati
49쪽
reliqua etiam reliquae conueniet. Sequitur locus,ex iis
quae eodem modo conueniunt, aut uidetur conuenire:
atm is triplex, queadmodum exposui de tribus locis, quos ex maiore posterius elici dixi. Si enim una aliqua
res duabus eodem modo conueniat, aut conuenire uideatur,nem alteri conueniat,ne alteri quidem coueniet. Quod si unt,etiam alteri. Alter locus tractatur hoc mobdo:si duae res eide similiter conueniat,& altera non conuenia ne altera quidem conueniet.Tertius hoc modo: Si duae res duabus eodem modo conueniat,uniqi altestra non conueniat, reliqua etiam reliquae conueniat ne
rella est. At' ex maiore dc minore,ac simili,tot argumera duci elici q, possunt. Alius locus sequitur ex adiectio ,hoc modo,Si una res ad a iteram adiecta, eam facit nam,aut albam,cu prius bona ta alba non esset,quae adiecta est, bona erit M alba, quale etiam totum reddio dit.Praeterea:si ad aliquid quod inest quippia addatur, quod illud magis tale essiciat, quale inerat,id tale erit. Eadem est ratio caeterorum. Queanquam hic locus non ualet in omnibus,sed in iis tantummodo,in quibus praestantia magnitudinis nascitur. Atq; idem non uicissim retro commeat in refelledo. Non enim si id quod addis hir,non facit, id cui adiectum est bouum, ppterea id nobonum esse necesse est. Q uod enim bonum est,si ad id quod malum sit addatur, totum non essicit bonum neo
cessario .nec rem nigram candoralbam facit, nec dulce - rdo rem amara dulce necessario si addantur e cit.Ia ue ro si quid maius aut minus dicitur,omnino enim coueo nit.Nam quod bonum non est,nec album,id nec maius
c,si bonum nem minus dicitur, neq, albius neq3 minus al=hum: quippe cum id quod malum est,nulla re maius bonum sit,aut minus bonum,sed maius malum,aut minus dicitur.Nec uero hic locus in refelledii uicissim retro comeat.Multa enim eorti quae illud magis respuut,omnino dictitur. Homo enim etsi magis aut minus,quam
ius homo no dicitur, non tamen .ppterea homo effe
50쪽
OBER II. γ celinit.Eodemqi modo uidendum est,quid quadam ex parte,quid aliquando, M alicubi esse dicatur. Si q iidenim quadam ex parte possit esse,aut aliquando,aut aliquo in loco,id certe omnino esse potest. Quod enim Omnino feri non potest,id nec aliqua ex parte nec interdum,nec alicubi feri potest. Quanquam huic loco oco curritur, quod quadam ex parte homines natura bonilunt,ut liberales,ut temperati: cum interim boni non int omnino natura .siquidem nemo prudens natura discitur.Itemq; fieri potest interdum .ut aliquid eorum que interire possunt, non intereat ec occidat,cum feri non possit omnino, quin occidat. Eodemq, modo alicubi hanc uel illam uictus rationem seruare, ut in locis pe=mientibus δί insalubribus prodest, omnino non proocest. Aliquo etiam in loco seri potest,ut unus modo accidat,& tamen unus modo esse non possit omnino.Itaque alicubi etiam immolare patrem laudi ductum est ut apud Tribalos: omnino autem, non datur laudi re gloriae. lisi forte hoc non aliquo in loco fieri declarat apud aliquos,quoniam nihil refert ubi sint. ubique enim apud Tribalos id gloriae ducitur.Rursum, medicamentorum usus interdum,ueluti cum sis in morbo adiuuat,nec adiuuat omnino. Nisi forte ne hoc quide aliquando fieri significa sed curationem ei qui sic ariocius est,adhiberi. Nem enim refert,quocunque id temopore fa dummodo ita sit affectus. Id autem demum Omnino 8 absolute laudi datur.quod si nihil addas. loriae ducitur,& gloriatione dignum praedices ut patrem Immolare: non dicas honestum esse,sed apud nonnulo Ios honestum esse.non igitur omnino honestum est. At Deos colere, pulchrum dices,etiam si nihil adiungas. est enim pulchrum omnino. Quare quod sine adiun=cilone uidetur esse pulchrit,aut turpe, aut aliquid aliud