장음표시 사용
31쪽
in eos eadat,hoc ipso erunt similes .Meditatum aute rein promptu habere quot quicq3 modis dicatur,magna ad perspicuitate affert adiumetum. Facilius enim quid sit id de quo agitur,si explanatum sit quot modis dica=tur,intelligetur. In eo etiam magna uis est,ut de re ipsa, non de nomine tractetur argumentatio.Nam si incertusit,quot modis id de quo agitur dicatur,fieri poterit, ut , N is qui respondet,& is qui interrogat, non eodem animi sensum referat V intelligentiam . At si explicata sit ambiguitas,& is qui re .pponit ad disputandum, animi sensum de re ipsa exprimat,profecto ridiculus sit is qui
rogat,nisi eodem omnem conferat conuertaicli oratioonem. Magnam etiam uim habet,& ut ne fallaci conciliosione ab aliis capiamur 8c ut alios captioso concitiosionis genere fallamus. Si enim quot modis id de quo agitur sciamus,no decspiemur: intelligemusq; is ne qui rogat,ad eandem intelligentiam omnem conferat oraβtionem: 8c nos si ponamus quaestionem, eum qui reo spondeat, si ignoret quot modis id de quo agitur discatur,fallaci conclusione poterimus captare. Sed huius rei non semper est locus: sed cum eorum quae ambio guae dicuntur, alia uera, alia falsa sunt. Nec uero hielocus aptus est dc proprius dialecticae.Itam iis omnibus ἡλώ. - . qui r/tione ecuere disserere uolunt, hoc omnino suo' mendum est,ne eorum ininomine uersetur disputatio re controuersia , nisi forte aliquis non possit aliter de re XIIII. proposita disputare. Differentiarum autem inuenotio M ad ratiocinationes conficiendas de eodem N allo utilis est,& ad cognoscendum quid quic* sit. Conlatare quidem ad ratiocinationes de eodem N alio, hinc Perspici potest, quod si rerum propositarum dissimilis tudines distinctionesque inuenerimus,facile non esse id edocebimus. Ad perspiciendum autem quid quicq3 sit, quod eam orationem, quae uim 8c naturam cuiust rei exprimat,ex propriis cuiusm rei differentiis intelligere solemus.Similium uero cognitio hanc nobis commos
32쪽
LIBERI. 3sIItatem affere ut argumentationes M per inductione in per ratiocinationes quae ex causa ducuntur, tracteoxius,ec Hefiniendo uim naturamq; rerum explicemus. Argumentationes quidem per inductionem tractabios mus, ta rerum singularum quae similes erut inductici π riC,re S uniuersas concludi existimamus. Neq; enim fa Ge cile inducere possunt ii,qui ignorant rerum inter se sio
militiadines .eas autem quae per ratiocinationes ex causa tractantur,quod probabile est,ut res habet in uno eo etiam quae similia sunt,sic in reliquis habere.Ita de quaoman re copiose disserere poterimus, illud ante diceo muS couenire Oportere,quemadmodum in his res se habet,ita in eo quod propositum sit habere.Cum auteillud docuerimus,etia id de quo quaeritur in causa,dΟΦcuerimus .Nam cum id positum sit a nobis, quedin dum in his sit,ita esse in eo de quo quaeritur, necelsaria Conclusione confecta res sit a nobis. Definiendi autem
artem renebimus,m si possimus quid in quam re idem sit perspicere, non ignorabimus ad quod genus ii qui
definiunt,rem propositam referre debeat. Genus enim
id est,quod ex iis quς comunia sunt,in definiedo quid
quiccs sit, latissime patet. Atm etiam in iis quae multum . , discrepat ad definitionem utilis similitudinis cognitio is est.ut idem esse tranquillitatem in mari, re in aere sereo nitatem,quoniam utrunm est quies. & quod punctum in linea,id unum in numero: quia utrunm principium
est. Quapropter si genus commune in rebus omnibus
dederimus, non uidebimur alienis uerbis definiendorem explicatse. Quein etiam ii qui definiunt, fere eunσdem modum in definiendo seruare solet. am 8c una principium numeri,dc punctum lineae principium esse definiunt.Ex quo perspicuum est,eos commune utriΦusque genus dicere. Ac opportunitates quidem 5c his bilitates,quibus ratiocinationes tractabuntur, diximus. Locos autem,ad quorum usum haec ipsa accomodanda sua: deinceps tradem . -
33쪽
tim uniuersae sunt, partim singuolae .uniuerta sunt hae, Omnis uooluptas in bonis est,nulla uoluptas in bonis est: Singulae hae,Est quaesdam uoluptas in bonis, quaedam uoluptas no est in bonis. Vtrum autem genus quaestionum uniuersis quaestionibus.quae ad e5firmandum .ia infirmanda uale ni,continetur. Si enim docuerimus aliquid in tota genus cadere,etiam in partem aliquam cadere ostens derimus. Itemq;,si in nullam rem cadere ostendemus, non in totum genus docebimus conuenire . Primum igitui de uniuersis quae ad refellendum ualent, dicensedum est, quod ad generales 'taeas quae tanquam parotes subiectae sunt generi,pertinent, ta quod proposita
tapius asserunt ad disputandum quae aiunt,quam quae negant.ii autem qui contra disputant,solent fere relatolere. Sed dissicillime ea quae ab accidente propria trashitur, reciprocatur argumentatio .lAliqua enim ex λ μυ ljω, o parte,non totum,in solis accidentibus potest. Nam M a proprio M a definitione M a genere, uicissim etiam retro commeet argumentum necesse est . ut si cui insiori tum sit,ut sit animal gradiens, bipes,uicissim id misanat gradiens, bipes esse uere dicetur. Similis est geoneris ratio. Si cui enim conuenit esse animal, id anis mal est. QIod idem contingit in proprio. Si cui enim id tributum sit,ut aptum animum habeat ad perci piendam gramatic in id aptum animu habebit ad percipie
iam grammaticam , lithil enim horum potest aliqua
34쪽
ex parte conuenire,aut non conuenire,sed omnino uel
c6uenire,uel no conuenire. At accidens,ut candorem,
S iustitiam,nihil phibet quadam ex parte inesse. Quocirca non satis est candorem N iustitiam docere inesse si docere uelimus aliquem albu esse uel iustum. Habet enim dubitationem propterea op quadam ex parte al=hus est.uel iustus. Non igitur in accidentibus uicissim , iis c retro comeant necetiario. In quaestiones aute duo Peccata incidunt,quae exponenda sunt. peccatur enim aut mentiendo,aut discedendo a uerbis quae imposita sunt rebus.Na dc ab iis peccatur,qui quod no cadit, in aliquem cadere cofirmant,& ab iis qui res minus usitastis M tritis nominibus appellat:ut qui hominem plataonum appellant, nominii impositorii fines transeunt propositur institutaeq; rationis. Primui uidendu est,an id II quod alio modo dicitur,pro accidete explicarit: quod 'Peccatu in genere uersatur maxime. ut si quis candori accidere dixerit,ut sit color.No enim accidit cadori ut sit color,cum eius sit genus color. Atm id quidem feri Potest,ut nomine is qui rem pposuit,explicet: ueluti accidere iustitue ut sit uirtus. Sspissime autem etiam si noexprimat,ianae facile intelligitur genus pro accidete dictu else.ut si as cadore colore strusum eise dixerit,aut
incessum moueri. ullo enim ex genere trahit de specie dicedi ratio, omniaq, genera συνωνύμως de formis dictitur.Species enim & nomen generis sibi uendicat,ia definitione. ut igitur candore colore tinctu dixit,nec pro genere usus est colore,ila παρωνι κωs
dixit: nel pro Oprio aut desinitione,aa .pprium dc desinitio ad nulla rem aliam transferri pol sunt. At colore. v fusa sunt etia permulta,ut lignu,lapis,homo, equus. εEx quo perspiculi est,id exprelsum eis e tanquam accis dens esset. Alius locus est,si uideas id ne quod dictum est,in totum genus cadat,an in partem nullam. Quod in formis,non in infinitis uidendum est . Sic enim uiaec ratione tradetur in paucioribus consistet tradatio,
35쪽
Initium autem a primis faciedum est,deinde us p ad indiuidua progrediendum deinceps .ut si in cotrariis uerosari scientiam dixerit,uidendum,au in iis quae cum aliquo conferunturm in iis quae aduersa appellantur, rein priuantibus ta in negantibus eadem spectetur scien tia . Q uod si ne tum quidem id perspici poterit, rurosum hec in partes usque ad indiuidua tribuenda sunt: ut in iustis he M iniustis rebus, aut in duplo dc simplo,
aut in caecitate dc aspectu, aut in aientibus ta negantis bus. Si enim in eorum aliquo ostensum sit no esse eandem,sublata dc infirmata erit a nobis quaestio. Quod idem iudicandum est,si in nullo eorum id reperiatur. Hic autem locus V ad confirmandum dc ad infirmans dum ualet. Si enim diuisione adhibita uel in omnibus intelligatur,uel in plerisque, poscendum est,ut aut unio uersum detur,aut certe Occurratur nobis,no ita in quodam reperiri.Nam si neutrum horum faciat,ineptus uidebitur qui non concedat. Alius locus ducitur ex dest nitione accidentis,ic rei cui id accidit, uel utriusq; uel, alterius . In quo id considerandum est,num quid in deo finitionibus non uerum pro uero sumptum sit.ueluti si quaeratur, Deus ne iniuriain faciat, constituendum est,' quid sit iniuriam facere. Nam si sit,sponte nocere,proo fecto Deus non facit iniuriam,quoniam Deus nocere
non potest. Si etiam ponatur inuidus sapiens, statuenodum est quis sit inuidus,lc quid inuidia. Cum enim ins mior uidia aegritudo sit ex rebus secudis alicuius boni uiri, certe sapiens non inuidet:esset enim improbus. Iteq; nPonatur,an qui indignatur inuidus sit,defini edo aperte dum est,qui sit utercs. Sic enim uerum ne sit an falsum quod dictu est intelligetur.ueluti,si is inuidere dicitur, qui bonorum dolet rebus secundis:& indignari is qui dolet improborum secundis rebus t perspicuum est, non inuidere eum qui indignemr.In quo adhibendae
sunt desinitiones pro iis nominibus quae in desinitionibuβ colinemur nec ab hoc dosistendit Quoad res intelatis tu
36쪽
LIBER II. III atur. saepe enim tradita tota definitione, non intellio rimus quod quaeritur: at definitione adhibita pro alio quo nomine eorum quae in definitione sita sunt, intelli= ιgimus. Praeterea, si quis ex quaestione sibi propositio onem conficiat,occurrendum erit. Si enim occurramus,
hoc ipso propositum confirmare uidebimur. Quan quam autem hic fere locus idem ualet, quod is quem iam exposuimus, uidendum elis utrum in toto genere, an in nullo reperiretur, quod pro accidete dictum esset: tamen modo quodam oc ratione differunt. Iam uero exponendum est, quae appellanda sint, ut plerique inolent, quaeqi non sint appellanda: qui locus oc ad cono Dinandum dc refutandum ualet plurimum . ut reS no minibus iis quae trita sunt uulgo oc usitata, appellandas esse : at uero in constituendo quae res tales uel non moles sint, non audiendam else multitudinem. ueluti salubria ea elis quae ualetudinis efficientia sint, statuenda , sunt illa quidem uulgi opinione: sed utrum id de quo agitur efficiens sit nec ne ualetudinis,de eo non iam uulgi,sed medicorum iudicium expectare debemus, Prata terea, si multis modis quid dicatur, propositum autemsit,conuenire,uel non conuenire: alterum eorum quae
multis modis dicuntur exponendum est, si utrunm non possit. Hoc autem obseruandum est in iis quae obscura sunt, non aperta. N am si incertum non sit quot modis dicatur, occurret statim, non else id explicatum, quod quaereret ac dubitaret, sed alterum. Hic autem locus taProbandum d ad reprehendedit ualet. Nam si confiro mare volemus , alterum accidere docebimus: si utrunoque, non poterimus . Refellentes autem, si utrunque non possimus , alterum certe non dici ta reperiri ostendemus. Sed hoc interest, quod is qui reprehendit Sc reo futat,nihil debet ex iis quae concelsa sunt K coueniunt, disputare,nec si in toto genere, nec si in nulla parte exopositum sit quid reperiri. Nam si cuiuis non accidere
docebimus,in toto genere reperiri aliquid reprehendest
37쪽
inus . Iteq; si in uno aliquo reperiri demonstrabimus, nulla ex parte reperiri consutabimus. At is qui probat, ante debet profiteri si in parte aliqua intelligatur,in to to genere intelligisi modo proniiciatum uerisimile haheatur Nem enim satis est ad probandum aliquid in totum genus cadere,in aliquam partem cadere, docere: Deluti si hominis animus immortalis sit, omnem etiam animum else immortalem. Quapropter ante couenire oportet,si quaevis anima sit immortalis, omnem etiam immortalem esse. Quanquam hoc non semper iobsero uandum est,sed tum deniq;,cum de toto genere comunem ta uniuersam oratione non poterimus exponere. quemadmodum geometra, triangulum tres angulos
habere duobus rectis pares. Quod si non sit incertum, quod mulus modis dicitur, cum explicatum erit quot eius sint genera dc modi,tum id dc confirmandum erit,ta refellendum. ut si id quod deceat,utile sit,aut honeθsum,omnem diligetiam adhibere oportebit,ut utrui .pbemuS,uel refutemus in eo de quo agatur:ut esse honestum M utile,aut nem honestu,nem utile. Sin utrunm non potest,alterum docendum erit, hac significatione
intelligi hoc,illud non intelligi. Eadem ratio est, si plus res sint partes in quas id quod propositnm sit tribuaot .Praeterea exponenda ea sunt quae no ambigue multis modis dicuntur,sed alio modo,ut artem unam e multarum rerum:aut quia ad eas tanquam ad finem referatur,aut quia earum sit rerum quae ipsae ad finem pertinent,atcs referuntur. ueluti medicina est ualetudinis,N ravonis uictus .aut quia est rerum duarum, quarum utram finis est ueluti rerum contrariarum eandem esse artem.neque enim ex eo quia alterum alterius dicitur,snem esse finis intelligere possumus,aut quia unius est Per se ta ui sua,alterius temere oc casu:ut per se, triano gulum habere tres angulos pares duobus rectis temere dc casu,id quod latera habet aequalia. Nam forte leomere dc casu triangulum esse lateribus aequalita. tria=
38쪽
LIBER II. 13gulum,ex eo sciri potest,m duobus rectis pares habet
eos,qui intrinsecus adhibentur. Si igitur eadem ars esse multaru rerum nullo modo potest,certe omnino esse ino potest.aut si quodam modo potest,perspicuum est id fieri posse.In quo ad utilitatem cauta nostrae refereda est diuisio:ut si confirmare quid uelimus,ea proseo irenda sunt omnia quae possunt,eaq; tribuenda sunt in eas solum partes quae eua ad probandum ualebiit. Sin autem refellamus,in eas quae non pollant,caetera uero Omittenda erunt. Hoc eria in his obseruadum erit tit, cum incenti erit quot modis quicqs dicatur. Atm hoc in illo uersari,aut non uecari,iisdem locis confirmanodum erit.ut artem hanc in hac re cerni aut tana in fine, aut tanu in iis quae ad fine referuntur,aut in iis quae forte temere accidunt,aut contra no cerni aliquid ullo modo eornm quos modo diximus. Eadem cita ratio est cupiditatis,eorumq; omnium quae sunt multarum restrum .Est enim cupiditas huius ut illius rei uel quali fio Gnis .ut ualetudinis ,uel ut eorum quae ad finem Ptinent, ueluti remedii.uel quasi forte temere eueniat, quemadadmodum in uino affectus est,qui in eo dulciariem sequitur,non quia uinum sit,sed quia dulce. Dulcedinem enim per se expeti uinum temere dc casu:quandoquidem sic acescat,non id ia appetit.Ita fit ut uinum forte temere appetat. Huius aute loci usus est plurimus in iis
quae cum aliquo colaruntur, quonia in eorum numeruueniunt omnia quae sunt eius generis. Praeterea,comutandum est uerbum in id quod magis dilucidum effeuideatur.ut pro eo quod accuratum N exquisitum est in opinione . apertum N perspicuum dicendum est,ta pro in mia cura rerum agendarum,studium reruagendat u. Si enim apertius N. planius fiat quod dictu est,tu denim propositu facilius argumento cocludi poterit. Valet aute hic locus M ad confirmandum quid, dc ad refellendum. Vt autem contraria in eadem re cerni
39쪽
eonfirmare in sensu uersari integritatem dc deprauatio: nem: si sentire iudicare est, oc iudicare licet recte, ret με ς non recte- certe in sensu integritas ta prauitas uerse 'ρ r 'tur necesse est. Qui locus .ex genere ducitur. Iudicare enim genus est sentiendi: quoniam qui sentit, quodam a modo iudicat. Ex forma etiam generis duci potest. Quae enim speciei accidunt, eadem etiam in genere inotelliguntur omnia. ut si scientia sit bona ta mala, recta etiam sit dc praua affectio necelse est: si quidem affectio genus est scientiat. Ac prior quidem locus uitiosus est, si ad confirmandum adhibeatur: alter uerus 8c commoodus.N eque enim necella est quaecunque generi accidat, eadem speciei accidere.quando quidem animal est penta. H nigerum es quadrupes,homo non item. Omnia autemi )- .quae cadunt in specienseadem necesse est cadere in geis ni ri 'nus . Si enim homo probus sit,animal etia probum. Inis 3 refellendo contra prior locus uerus est, alter uitiosuS.
Nam dc quae generi non accidunt, speciei accidere non
possunt: ta quae in speciem non cadunt, ea non necesse est in genus no conuenire. Ioniam autem necelse est, in quibu genus dicitur ii iis euam speciem aliquam dici,quscunm etiam genus habe aut quae a genere nomeduxerunt eadem aliqua species retineat necesse est, aut nomen ab aliqua specie ducunt.ueluti si de aliquo scientia dicatur,certe de eodem uel grammatica dicetur, uel e ς' ' musica,uel aliqua scientia. Et si quis arte sit instructus repraeditus ,aut nomen ab arte habeat, certe grammati in G,uel musica,aut aliqua alia arte istructus sit, necesse est: aut nomen ab arte aliqua ducet, ueluti grammaticus uel musicus appellabitur. Si quid igitur proponat quod nomen a genere duxerit . ueluti animum moueti cono siderandum est, moueatur ne animus aliquo generemotionis, ut crescat ne, an imminuatur, an intereat, an Oriatur, an alio genere pulsus agitetur. Si enim nuto in genere pulsus agitetur, certe non mouetur. Atque
4 hic locus di ad consimandum ualet, bc ad reprehen=
40쪽
ORER II . r. dendum . Nam si aliquo genere motus cieatur, mouesttur: δc si nullum genus in eum cadat, certe non moueo tur. Cui autem copia non suppetet argumentorum ad propositum confirmandum, aut infirmandum , is a deo sinitionibus praesidium petere debebit, aut quae rei proopositae propriae sint, aut quae else uideantur. quod si ab una non possit, a pluribus petat. Nam iis qui rem deo finiendo explicarint, facilius erit argumentum ducere. quippe cum facilior sit a definitione ducta argumentast fio. Videndum etiam est citi rei res proposita adiutta siti aut quid necessario res proposita si fit una, secum elis uelit. Ac is quide qui confirmare uolet,cui res proposita adiuncta sit,uidebit. quoniam si rem illam doceat cadere, rem etiam propositani docebit. inui autem reo felledi partes tenebit,quae res rei propositae sit adiuncta,
considerabit. Si enim id quod rei propositae sit constaquens, non esse ostendemus, rem etiam propositam non esse docebimus. Spectandum est etiam an tempus
alicubi discrepeti ut si quis id dixerit quod alitur, auo
gescere necessiario. Et si enim animalia semper aluntur, tamen non semper augescunt. Itemq; si quis scire digesrit memoria tenere. Nam hoc ad praeteritum tempus
pertinet: illud M ad instans, dc ad futurum . Nam aescire dicimur praesentia θc futura, ut solis desectionenufore: meminisse nisi praeterita non possumus. Iam loocus captiosus 8c fallax est, eo loci impellere alterum
tibi magna argumetorum copia nobis suppetet. Quos interdum necessarium est, interdum necessarium uideo tur : interdum nec uidetur,nec necessarium est. Neceissario autem id faciendum est, tum cum is qui contra disputat, negat aliquid eorum quae ad rem propositam pertinent, ic alter de illo disserit quod eiusmodi est, ad quod probandum amplissimus locus suppetat. Quod idem facere licebit cum inductione ad aliquid ex re proposita adhibita, id ellertere conabimur. Eo enim