장음표시 사용
261쪽
hoc lustris)in hoc principio Oui.
auditorem attentu facit , docile, α bEn .ia Otia ili xr ab omnibus
doctis obseruaris ilet, ut inde libentius opus log Hur, idq; maximae ab Ouid. no suit prq ter mittendum in carmine maledico, a quo omnes genere carminis solent abhorrere, & ostendit nunquam antea in quenil alium se inuectum, ut patebit. Tempus A temperato lenore solis,& Lunae tempus Varro dici voluit, esseque interuallum undi, & motus . fBis quinq; lultris quinquaginta annis tot cum hoc composuit opusculunatus erat annos. Lustrum qnquennium aluendo.i.soluendo dictum ut Varro asserit,inquinto quoque anno vectigalia,vltro tributa per censores persoluebantur. Liuius autem de Servio Tullio loquens: ait Ibi instructum ex exercitum omne sue,oue,tauris lustrauit, idque conditum lustrum appellatum, quia in cesendo sinis factus est. Graeci huiusmodi anno' spatium e λυμπια ους appellant. Carmen inerme Non maledicum, metaphorice dictum.
s sanguinolenta Maledica . Nisi me) Nam missus sum in exilium libris de arte amandi
E M Ρ v s ad hoc, lustris mihi iambis quinque pcractis . Omne filii musae carmen iner
Nullaque, quae positi, scriptis
Littera Nasonis sanguinolenta legi. Nec quenquam nostri, nisi me, laesere libelli, Artificis periit cum caput arte sua. Vnus & hoc ipsum est iniuria magna) perennem lCandoris titulum non sinit esse mei. Qui sus is est nam nome adhuc κ utcunq; tacebo Cogit inaquetas sumere tela manus. Ille relegatum gelidos Aquilonis ad ortus Non linit exilio delitui sie meo
editis. DVnus ibis. Mei candoris Meae gratiar,& beneuolentiae erga omnes. Inassuetas) Inhabiles carmini maledico. si elegatum) Praescriptis finibus in exilium missum.
IN IBIN FAMILIARI ssIMA EXPLANATIO. E Μ p v s &e. Opus inscribitur Ouidij in Ibin.i.carmen imprecatorium, a que maledicum in quendam aduersarium ita merito criminandum, quem ad modum Callimachus criminatus est Apollonium, quem Ibin vocavir, quasi
avem externam, cum se Rhodium mentiretur, quemadmodum is, quem o uiae criminatur, se Romanum mentiebatur. Non tamen eum nominat, auxγ' - . quia
262쪽
quia famosos libellos edere lege vetitum erat proprio presertim nomine expresso, aut quisse inuite maledicere ollendat,& summopere prouocatum vix regere conuitia, aut pares referre vices. Intentio autem est animo suo morae in gerere, quia dulci s est nonnullis vindicta quae maledicendo fit. led ea & :urpis & scctelia Christiano fugienda et L Aut ut minando,& imprecando aduersarium a m .iledicendo,& prouocado ulterius reuocet. mli. n. interdum stultis, sc maledicis resili itur, nullus esset in eis maledicendi modus. Unde monet comicus aduersarios suos,cessent maledicere, malefacta ne noscant sua. Et haec quidem intentio , &modus obseruetur hone bor,& Christiano dignior iit. Et licet Ouidius Clita ilianus no fuit, eadem tamen virtus illi cognita fuit, unde conatur se candidum. i. sine liuore ali ruere. litas carminis eii elegiaca ea n. praecipue valuit,&ideo plurimum vius est, sim tamen materiae exigentiam iambica esse debuit. Liber unus cli, necis sane magnus, sed laneu dissicilis,quia omnium, quos infortunatos nouit. in aduersarium suum mala imprecatur nisi desiliat ab incepton ita eori idem inquisitio dissicultatem aiffert. In qua re,quia diligentillimus fuit Cal-dermus, satis erit ordinem tum familiari explanatione praeter eum contexuille. Nam poetae vitam ante epistolarum explanationem,& exiiij causam ante hoc opus vidimus. Ordo igitur et t. somne carmen meae Musae .i .venae,aut inuentionis meae. DFuit inerme . i. sine maled:ctione, imprecatione aut inuidiae telo . LVsque ad hos tempus Et hoc. fBis quinque . i.
decem . si ultris Li. quinquennalibus temporibus,hoc eli quinquaginta vitae meae annis iam peractis. s Et nulla l . itera).i .ne minima quidem particula. f Nasonis . i. mea, aut operis mei,
qui Naso vocor,extat sup . Tot millibus scriptis .i. licet tot milita scripserim, nam si intelligatur ita, ut sit in tot millibus,diceret scriptor uin. Quae .s.littera ,hoc est particula. Possit legi sangiti nolenta). i. sanguinis appetens, aut hostilis,si ue maledica. perstat in Metaphora , quia dixerat inerme. Nec nostri libelli laesere quenquam, nisi me) . s. unum, qui in exilivi mimis sum ob lib.de Arte Am Bene autem dicit nostri libelli pluraliter,quia licet modelliae gratia de uno pluraliter in priina persona loqui,& tamen singulariter addit me, quia se soluvult significari laesum . Unde licet potu ilici,noluit tamen dicere,nisi,nos. sCum . i. quando. Caput artificis). i. meum. Perist . i. exilio damnatum fuit. Γ Arte sua .i. propter artem sua,& a se inuentam. Unus .f. aduersarius maledicus, Sc inuidus. Et hoc ipsum) . s. op ille unus id sacit, quia non iure, sed iniuria. Est iniuria magna Non sinit .i .non patitur . s Titulum candoris mei) i. puritatis meae ab omni inuidia. sElla perennem . i. perpetuum usque ad finevitae. s Quisquis . i. quicunque est. ΓNam nomen utrunque).i.tam proprium, Q cognomen eius latebit. Γ Adhuc).i.donec videro, an respicere velit. s Is cogit manus in assuetas .i.nullo modo alIaetas. Sumere tela . i. stribere carmina maledica,metaph.ab hostili bello. Ille relegatum) Docet causam querelae suae in aduersarium esse iustissimam,cum ille miserum, S exulem indignis iniurijs persequatur,quem merito protegat,& desendat. Vnde ordo est. Γ Ille . s. aduersarius, qui me cogit tela sumere. Non sinit Sup. me. LRelegatum . i. milium in exilium . fAdortus gelidos Aquilonis) .i. ad Pontum iuxta Getas ad stigidam Zonam .s Delituisse) .i. persecte,& quasi incognitum ad finem usque latuitse, supple in exilio meo.
Vulneraque immitis requiem quaerentia vexat, Iactat & in toto verba canina soro .
Perpetuoque mihi sociatam scedere lecti Non patitur miseri senera stere viri Cumque ego quassa meae complectar mebra carins, Naufragis tabulas pugnat habere mei. Et qui debuerat subitas extinguere flammas, Hic praedam medio raptor ab igne petit. Nititur, ut profugae desint alimenta senectae .
Heu quanto est nostris dignior ille malis. V ex QPist bit m*ἰς ZAxor.
itia assicit, a vehedo vexare verbum deducit.
isque dr vexari,qui vi,atq; motu ultro citroque vehitur, & est
plusquam vehi, sicuti qualIari plusquam qua . i. taxari plusquatangi,& mille alia, auctor Gel.
obloquitur . s Verba canina Quare verba canina, ipse paulo post ostendit, sumptum etiavideri potest a rabidis canibus,
263쪽
D ij melius, quorum longe mihi maximus ille est,
iaui in ostras inopes noluit cile vias . Huic ietur meritas gratas, utcunque liccbit, Pro tam mansueto pectore semper agam. Audici hac Pontus, faciet quoque tCrlitan idem T crra sit ut potior telis ficanda mihi. At tibi, calcasti qui me violente iacentem, Quam licet,& im scrO dcbitus hostiScio. Dc sinet. prius contrarius ignibu, humor, I unctaque cum Luna lumina bolis erunt: ParSque eadem cαli Zephyros cinittet, di Euros , Lt tepidus gclido flab: t ab axe motus:
Et noua traterno vcnici concordia fumo, quo iurabies Sirio ardente te. ite in in homini mortifera est. fl oro Foly, ut tradit Fci lex
modis intelligitur, pro loco negoc lationis hic accipe. t Sociatam Uxore dicit, quis: ad extremum usque drem approba-Mit, suo tu inque iacit contilio I participem. notissima disic rentia inter socium,conmem, ὀ sodalem, a quibus et ui vcibahit r.
s Perpetuo foedere Ad disseren
deatur. Foedus appellatu ab eo,
vin paciscendo foedata holita necat etiar. Virg. Et caesa lungebant laedera porca, vel quia in foedere interponatur sides, ut ait Fest. Γ Non patitur) Non sinit sua molestia de iniuria. bl cre) Lamcntari, do est proprie lacrymis. ΓFunera vim viri Calamitatem, de me vιuum pervido, ac mortuum funere Plequi. Funus, inquit Don. est pompa exequiarum a funalibus, etenim noctu increbamuri P sacrorum celebrationem, liurnam. Legitur de Miseri,& notumeli. ΓCumque ego quasia sumptum ab ijs, qui naufragium faciunt. Γ Tabula, Trani latio suinpta a naufragium facientibus,qui procumbentes tabulae natat se tempe itatibus conantur euadere. ΓSubitas extinguere famas Mihi opitulari, sicut solent incendiis homines extinguendo ignem auxit: una praeliare . t Hic praedam) Praeda hollibus capta quod manu parta,vc ait Vax. Diuo fugae) Pro lugus, inquit Serv. proprie dr,qui procul a luis sedibus vagatur, quasi pomo sugatus, multi in ita diffiniunt,ut profugos elle dicant eos, qui exesu si necessitate de suis sedibus adhuc vagantur, ct lunul ac inuenerim sedes, non dicant profugi, ted exules, sed utrunque salsu in cll. nam &profugus lectus eii, qui iam sedes locauit: ut in Lucano. Profugique a gelue vetulia Gallo' Celte miscentes nomen Iberis,& exules, qui adhuc vagantur, ut in Sal. Qui nullo certo exilio vagabantur, adeo exilium est ipsa vagatio . tSenectae Sem cta eli senilis aetas. ΓDh melius . s. agunt. si Ile Germanicus,cui de Fauo se libros inscripsit. sinopes vias) viaticum. n. dedit. Γ o gam meritas gratas Solene poetae ita uti,cum oratores gratias dicant. disteriit inter se habere gratiam, referre,& agere. agere verbis proprie est qui aut habet apud se gratia, nondum retulit, qui retulit delluit habere. Don. eii auctor. fAudiet haec Pontus) Pontus mare antea,ut scribit Plui. ab inhospitali scritate Axenos appellatus eli,& Ilotus non a π evτiO,led potius verbum a nomine iactum prius enim fuit Pontus, quam qui, q in eo mergeretur, sed potius quasi μν αγον. i. flatibus, de procellis plenus. fidem Germanicus. Γd estificanda 1 Numeranda inter cetera bcnclicia. t alcolli) l nsultatii. hQuam licet Quacuque parte licuerit. ΓHollis A pud antiquos peregrinus hostis dicebatur,oc qui nunc holiis, perduellio, auctore Fest. de Macr. unde Plaut. in Curc. Siueitatus cum holie in torcedit dies, dixit f Dcliuet esse prius rideo iniuria allectus eli pocta, ut nunquam se amicum Ibidi sui urudicat,icque per lim titudinem a rebus contrari s oliendit, quae immine conuenire possunt, humor. n. utpote frigidus,& humidus arido igiti aduersatur,quia contrarius, ita S Solis tempus cum Lunae. Soles autem plures fuisse . Cic. in lib. de Nat. Deor. Oilendit, ait. n. Cumque
tu solem quia solus esset,appellatum esse dicas : Soles ipli si multi a theologia proseruntur, unus ex love natus,nepos AEtheris,alter Hyperione,tertius Vulcano Nili titai,cuius urbem AEgypti volunt esse eam, quae Heliopolis appellatur. Quartus is,quem heroicis temporibus Acancho Rhodi peperisse dicitur auum Iary li, Camiri, de Lindi. sau intus, qua Colchis sertur Circcm procreasse. Luna dicitur, et sola lucet noctu, si Var. credimus, unde Catul. Dictaque aluinule Luna. ΓParsque eadem coeli Zephyrus di Eurus venti invicem si
264쪽
bi contra rh,ut ostendimus. Axe) Axis,inquit Fest. quem Graeei αἱονα dicunt, plures habet significationes . nam & pars coeli Septentrionalis,& itipes teres, circa quem currus rota vertitur est,& tabula sectilis. ΓEt noua fraterno Laius Thebarum rex ex Iocasta Oedipodem filium habuit,qui ex matre sullulit filios, Etheoclem, Polynicemque virilis sexus, ta minas vero Antigonem,& Ismene . sed poliquam restiuit Oedipus cu matre se concubuisse, sibi oculos eruit,relictis in regno Ethroese, 2 Polynice fili; s,qui inter se pacti sunt, ut singulos sibi
cedcndo annos alicrnis regnaren orte prior Etheocles resnat,qui pacto exacto tye fratri cedere noluit,indignatus aut Polynices tanta affectus iniuria a fratre,Thebas cum exercitu una cum vij. regi b. venit,quo in bello mutuis Etheocles,&Polynices cecidere vulnerib. quo' corpora in pyram coniecta de more sunt,cuius sumus in partes stilliis eis, ut et & ipso ly mortuo Ili ostonderet odium. plures huius rei meminerunt auctores, & in primis in Theb. Stata
ET ipse immitis) .i. immanis, S crudelis. Vexat .i .molestat. Vulnera quaerentia re- ASCEN.quiem . i. mala resticat, hoc est in nouat,q neflecta requiescere, hoc ell requie sumere velint. ΓEt iactat verba canina .i. detraetoria,& irritatiua,ac maledicam ore canum. sToto foro .i.ubi est plenus conuentus holum. Et non patitur sociata mihi spe tuo foedere lecti .i . legitimam coniugem meam. Flere funera .i .exilia suneri comparada. fViri miseri Quia vexando eam cogit eam aliud cogitare,& agere. s de aduersario conqueri. Numque . i. ct cum . Ego complectar membra meae carinae quassa .i .concussa,& Dacta,hoc est religas naufragij,& infortunis mei. Ille pugnat . i.cum pugna contendit. Γ Habere tabulas .i. vltimas opes . sicut,dum nudi in tabula enatamus,nihil praeter tabulam habemuia tabulas ergo mei naufrasti. i.vltimas opes mihi relictas. Et qui debuerat extinguere flammas subitas) .i: incendia subito orta. i.amouere mala mihi subito Venientia,hic existens. Raptor .i.viole tus alieni boni in uasor. ΓPetit praedam ab igne medio .i .e maximo infortunio meo emoIumentum capit. Nititur.n.ut alimenta desint. ΓSenectae profugae .i .profugatae. sHeu quanto dignior su p. sit ipse. Nostris malis Sup. q. nos,q.d. multo. Dijirelius Sup.mecum agunt, quam ipse. Quorum . deorum,hoc est diuorum. Ille) .s notissimus in terris, videlicet D. Augustus,qui vivus pro Deo habitus eli,unde Horat. Praesenti tibi maturos largimur honores. Est mihi longe maximus .i praecipuus. ΓQui noluit nostras vias esse inopes . i. noluit exulem spoliare, etiam opibus uis. ΓIgitur ego agam semper huic). s. Deo. Grates . i. gras. Meritas . s. quas meruir. sQuascunque licebit .i. licitum erit,aut dabitur mihi agere. Ptotam mansueto pectore Quo in me usus est,cum etiam bona omnia potuisset abstulisse. DPotus .i .regio,in qua mihi exilium est,ubi Barbari & saeui habitam homines . fAudiet haec .Lhas gratiarum actiones meas,& haec merita Augusti in me.& Idem . Pontus sim quosda faciat quoquc. i. etiam ut sit potior terra. Testificandi) . i. in testimonium gratitudinis citanda. Γ Mihi .i .videns me gratum Augusto,merebitur de me,& me sibi obnoxium saciet. Unde percontrarium subdit. fAt tibi &c.) Calder. aliter intelligit . s. Idem . s. Augustus. Faciae quoque ut terra sit potior testificanda mihi .i.ut in exilio de Caesaris triumpho scribam.sAt tibi calcatii Sc. Incipit imprecari in aduersarium a simili sere dicendi figura.ut Virg.in Diaris utens. Ordo eil. At . i. sed. to violente .i. intulle oppresbr. Qui calcatii . i. suppeditasti. s Me iacentem .i. prostratum .sHeu Dolentis est interiectio eius videlicet, qui inuitus coitur ad ultionem, aut exprobrantis,sicut illud Heu stirpem inuisam,heu igitur. f Ego ero hois debitus .i .uti debeo. sQuod .i.q res. Licet . i. permittitur. LMisero .s mihi miseratio- ne digno. Nam miseros sere bonos dicimus. Desinet esse prius Sic in Diris Maro . contraria naturae prius sore precatur. Quam desit,inquit,nostris deuotu carmen a uenis . ordo est. s Humor).Laqueus delinet prius contrarius esse ignibus. Et lumina Solis erunt mixta cum Luna).i.in coniunctione videbitur Luna luminosa nobis,aut erunt in eadem sphaera. DEt eadem pars cadi immittet Zephyros & Euros Zephyros,q stant ab Occidente, diar Latine Fauonii,& Euros,qui fi mi ab Oriente. Et Notus . i. ventus Meridionalis. ΓTepidus Qui transit torridam Zonam. Flabit ab axe gelido) . s. Septentrionali, ubi est alicra frigidarum
Zonarum, pcrpetuum sere gelu. Et noua concordia veniet sumo fraterno .i. quando fratres.s Etheocles & Polynices concremabsitur,qui cu essent in vita inter se saeuissimi, dum
rogo imponerentur,diutius est rogus,quasi cadauera adhuc inimicitias aserent, unde addit. et
265쪽
Zastor. I Yra: pyra est ligno λ cin Quam vctus accensa separat ira pyrari peries. Virg xj λΠ- COD'Et Vcr Rutumno, Brumae misccbitur Aestas,
πνρὰς .i.ab igni venit,teste Ser. Atque L adcm regio vesper: & ortus erit: Γ Et Ver Ver. 9, tunc virete in- Quam mihi sit tecu positis, quae sumpsimus, armisciplut virgulta ac vertere se ips Gratia, coinmissis improbe rupta tuis. anni, nisi s l oues dui id xς pu dolor hic unquam spatio evanescere po sit, Autumnu quidam dictum exi. Leniat aut Odium tempus, & hora meum strinant'tunc maxime augea Pax erit haec nobis doncc mihi vita manebit tur hominu opes coacti β agro Cum pecore infimo quae solet esse lupis. Prinaa quidem coepto committam proelia versu, breuissimus eli dies. Var.auct. Non toleant quamuis hoc pede bella geri. saetias) Ab xitu silas, hinc qiii V tque petit primo plenum flaventis arcnaeuus, nisi sorte a Gr c. Hq. Nondum calfieti velitis hasta solum:
armis inimicos petiit, arma ab Protinus inuisum nec petct halla caput. armisci. humsVis dependentia, Et neque nomcn in hoc, nec dicam facta libello , ut scutum, gladiu , pugi , siς , Teque breui, qui sis, dissimulare linam .
S ea quae procul proeliantur te β γ ala. Feil. Gratia Pax,& concordia. Improbe Probi velut prohibi,qui se a delinquendo prohibent improbi,qui se non hibent Fest. auctor. Tuis comissis) Quia dignus es. f Quam dolor Sensus eii,tps,quo ola
consumuntur, nequa l. odium,& iram meam finire poterit. Pax A pactione dicta,ut ait Fest. Cum pecore Pecus ab eo,T pascebant, a quo pecora uniuersa, quod in pecore pecunia tu pastoribus consiliebat. Varro. Diciturque pecus omne animal humana carens emgie, teste Lact.& pecus pecudis dicimus,& ris,& pecuare pecuaris, & pecu pecu indiffert nter, non ve imperi tofli gramatico' multitudo falso docet. D Lupis In Martis tutela cile diar lupi, M no, graece dicitur. fCcepto versu Nam pollicetur se editurum propi io carmine maledico opus in inimicum,ut in fine operis patebit . fCcepto ergo versu Hoc carmine, quod erit princia pium imprecationis,& dixit proelia,ut ollenderet etiam non pro meritis in pntia deuouere. proelium est amo' certamen,bellum vero tum pugna. tum totum ips,quo in militia sumus. Hoc pede Nam Iambo metro uti solemus. Utque petit primo Per comparationem dicit scuti leuis armaturae milites solent antea, . in bellum prodeant se experiri in arena, ita hoc opus edereat inde secto periculo,acrius inimicum vulneret. ΓVelitis Morte vetese veloci simi cum se leuibus: ait.n.de velitari Cic. Pedites ad hoc ipsum exercitari iisdem miscendi,quos expeditos quasi volitantes volites nominabant ij. aut,si Liu. credimus,lialia inhabili utebantur. Breui Tempore. ΓDissimulare) Simulamus salsa,dissimul armis vera,telle Ser. Uam . s.concordiam statrum fVetus ira separat pyra) .i .rogo is nebri. Incensa . i. dum incensa esset . nam distatuerunt corpora cum flammis. t Et ver miscebitur Autumno, Inter quae est aestas,& hyems. Et Brumae miscebitur AEllas, Inter quas est Ver,& Autumnus. ΓAtque eadem &c. Patet. ordo: fCommissis .i.d improbe.sQuae nos sumpsimus tuis commissis . i. propter commissa tua. LTempus;& hora Quae in plurimum valere solent ad delendum odium, unde in odium Iunonis dicit Venus in v. AEn. Quam nec longa dies,pietas nec mitigat ulla. fCum pecore infirmo Agnino,aut caprino. ΓPrima quidem coepto versu .i.quali incepi tecum loqui hoc cli elegiaco. No soleant &e. Quia Iambico geri volunt. unde Horat. in Arte: Archilochii proprio rabies armauit Iam. bo . fVelitis hasta Ueles est leuis armaturae miles. is autem praeludens haliam solo arenoso infigie, quam postmodum succensus in hostem inserit, si peritus est . sic & poeta dicit se
primum non acri pede gesturum bellum . . . . .
266쪽
127 Postmodo si perges, in te mihi liber Iambus
Tincta Lycambeo sanguine tela dabit. Nunc quo Battiades inimicum deuouet i bin,
Hoc ego deuoueo teque tuosque modo.
Utque ille, historiis inuoluam carmina caecis, Non soleam quamuis hoc genus ipse sequi. Illius ambages imitatos in Ibida, dicar
Oblitus moris iudicitque mei. Et quoniam, qui sis nondum quaerentibus edo , Ibidis interea tu quoque nomen habe. Utque mei versus aliquantum noctis habebunt, Sic vitae series tota sit atra tuae.
pes απο S ROT. contumeliis iactandis quod maledici genere hoc caseminis utebantur,huius aut Origo verbi ex nomine Iambes famulae Celei nominatur, q C rerem filiam quaerendo ad Meganiram coniugem Celei delatam cum vidisset solicita male tractauit, alij Iambum quasi triambum,a triumphatore Libero cognominatum, a Marte
alij . huius carminis praecipui scriptores apud graecos Archilochus,& Hipponax,apud Romanos Lucilius Catuli & Horat. Bibaculus,ut scribit Diom. ΓTincta Lycambeo sanguine is
Lycambes filiam Neobulen Archiloco poetae promisit,quam postea turpi ipsius commotus' .sacie negauit diturum,indignatus inde Archilochus Iambo carmine asperrime in Lycambe, / o socerum & filiam eius Neobulen inuectus est,quos pudore consu λου laqueo finire vitam col ulit,unde Horat. in Epodo,caue caue,naque in malos asperrimus parata tollo cornua: Qua is Lycambae, spretus infido gener.& in Poetica, Archilochum proprio rabies armauit Iambo . H unc socci cepere pedem grandesque cothurni. floruit Tulli Hol iiij temporibus, auct. Cornelio Nepote. ΓNunc quo Quomodo veteres deuotiones facerent pluribus verbis in iij.Saturn docet Macr.plurimaque verba dicebant quae omnia ex Samonici Sereni testimonio ponit . quare dicit nune Ouid. non eo modo,quo prisci solebant,te deuoueo, sed sicut Callimachus,qiii inimicum suam Apollonium Rhodium dououit . fBattiades Battus Polymnesti filius Cyrenas primus aedificauit quatuor autem sunere Batti,&omnes Cyrenenses, quemadmodum Proeliis docet in Pindarum,eius meminit Callimac.qui extruxit Cyrenas, de laudibus locutus Apollin.ex cuius verbis docemur Battiades omnes Cyrenenses appella- , tos. quamobrem etiam Ouid. ab ipso commonitus Callim. Battiadem eum vocat quod sue rit Cyrenensis,ne quorundam nugas sequentes,aliter interpretemur. LVtque ille,hiltorijs Obscurissimis hist. reconditisque sab. Call. opus suum abloluit, quod ita lacere pollicetur poeta. Hist. inquit Cic. est res gesta,sed ab aetatis nostiae memoria remota. licet Serv. & alij.ab quod est videre,dici putarint historiam . quod annales ab hist. disserant abi de Geli docet. Γ Non soleam quamuis hoc genus ipse sequi Vbique facilis in ceteris operibus est,&nunquam carmen maledicum antea composuit. fAmbages) Ambages ait Varr. apud Lucii Quid tibi ego ambages ambiui ' prosectum a verbo ambio, st inest in ambitu,& ambitioso. ambages dicit seru.circuitus . Ibidis interea tu quoque nomen habe.) Eo nomine appellabis i , qubcallimachus inuem imitamur, inimicum suum Apollonium nucupauit.sNoctis)Dissicultatis,& obscuritatis. ΓAtra Obscura,& perinde infelix.
Postmodo si perges) Aut ordo est post si modo,aut postmodo,una est dictio pro eo, qd Ascas.
est postea,aut poli modum. Γ Tincta Lycambeo sanguine tela dabit .i. tam vehemeter,& execrabiliter in te inuehetur carmen meum Iambicum ,ut Archilochi in Lycambensoce' suum ex sponsione, qui eum ad laqueum compulit. Iambus aut debet proferri trisyllabum,sicut graecum lx g ο i .noceo. Nunc quo Battiades,&c. Ordo est. Ego deuoueo.i. in perniciem,& mortem voveo,& addico diis inseris nunc te,& tuos hoc modo. Quo Battiades . Callimacbus. Devovet Ibin . i. Apollonium,quem Ibm. i. auem Alexandrinam appellauit. Γ Non soleam quamuis &c. Quia sacilis,& apertus in reliquis esse conatur, hic ex industria dissicilis,& obicurus. In Ibida, Ratum est Nam auctore Serv. quae non semper crescunt,non ubique crescul,quia in in genitivo,& dativo singularibus. ouia ergo dicitur Ibis,
huius Ibidis,uel Ibis . dixillat Ibin,sed ab Ibidos in genitivo,dicit Ibida in accusativo. ΓNodum
267쪽
dum quaerentibus edo,) Pondus habet, ne quaerentibus quidcm edat. l. loquatur, & exprimat . s Tu quoque . i. etiam tuae sicut A pollonius habet apud Cassin auium . t Aliquantum
noctis . i. obscuritatis . fAtra Aut ignobilis,aut solius Irnia ulia,ario lorisio nutanda, more Thracum, aut Cretensum.
Eς tibi natali sex ito, Haec tibi natali facito, Ianique calcndis
Tuo natali die. lolabas Non mcntituro quilibet ore iugat.
suos celebrare ' i i ximo ho Dii mari , & lcri ae, quique his muliora tenetis
nore hre,quibus diebus i ta o- intcr diuertos cum Iouercgna polos: mnia peragebant, quare nunc Huc precor, huc vestras omncs aduertite mcntes: Ouid. in sauitu inimico impre- finite optatis pondus in sic inci . Cata an . maiores observabant, Jμ quc tu i liu , ipsum cum flue. ibus aquor, in quibus unusquisque aliquid ipse nicas aethcr accipe sumine preces. agebat. Totu, ab auspicio Du Sideraque, S radi)s circundata solis imago, Lunaque, quae nunquam, quo prius, Ore micas: Noxque tenebrarum s pccie i cuctanda tuaIum, Quaeque ratum triplici pollice ricti Sobus: Quique per insernas hoirca ido in mure valles Imperiuratae laberis amnis aquae: Quatque ieiunt torto vittatis angue capillis Carccris obscuras ante sedcretorcs: res nouis mutabant,eQdem dio Vos quoq plabs superum Fauni,Satyrio; , Lasciq;
mulieres annulum seruis, sicut 3 in 1 1 riviri Saturnalibu3,dabat,& quisque suas pro bono omine artes exercebat. pluribus nominibus Ianum appellatum ab antiquis, Var. Macr.& in Fallis Ouid. docent,cui λιJ. eram arae. t Dis maris, terra: Nunc in auxiliuin Deos o os vocat,ut inde iacilius possit imprecationibus uti. ΓDiJ maris Di , qui mare incolitis, & qui in terris diguis. ΓQuique hi, meliora tenetis inicr diueritis cum Ioue regna polos).i vos etiam inuoco, qui meliora regna habetis,caluin tencntes, si maritimi, terrestresque Dei,& tandem omnes, qui citis Inter Arcticum,ct Antareticum polum. Polus, ait Varro, raecum. id significat circum c αli. ΓMentes) A verbo memini incia, descendit, tamentio,vel ii mater,sive μένη.i. Luna,quia sicut Luna crescit,& dccrescar,:ta hominum mentes vari)s modis hebes cunt,& augemur, D. Augustinus cli auctor . ipsaque tu tellus EadeS O ps cli,quae numen quoque liabere dicitur, teste Plin. t Equor Mare ab aequalitate dictum, ut auctor cli Varro . ΓΑ. ther) Ait Arili. meo, qu cui de mundo composuit libro, Qui autem,& Alitorum subitantias aethera nuncupamus,non ut quidam l cum ignea sint, uratur,errantes in nimium alteratum ab igne verticem, sed quia semper currant circumacta . Plato in Epi nonrade aethera coelum dicit,dum quinque Oileiadu cite elanienta,& poli ignem aethera collocauit. Sideraque) sidera,quod insidunt, atque ita significant quid in icrra pcrurendo. Var. Quae nunquam,quo prius,ore micas: di am modo plenilunium,modo inter lunium,itaque semper diuerso modo aspicitur ab interlunio ad plenilunium,econtrario varias figuras admittendo, ut unusquisque per se cognoscere porcii. Γ Noxque tenebrarum)Nox quia graece dicitur , νἱ, in genitivo noctis,quia graece Minre ς, ut recte comonet Prisc. allitur ergo Seruius,qui,T oculis noceat,dictam ex illimauit, nullum nanque verbum latinum ita declinatur, aut enim in gis,faciunt genitivum ut lex, gis, aut in cis,ut nuX,cis,eccipiuntur senex, quod sacit senis,& supellex,quod facit supellcctilis. ΓQvqque Parcas inuo-eat,quae tres esse perhibentur ab auctoribus Clotho, Lacile iis,&Atropos, quas Cic. in ij. de Nat. Deo. Erebi di noctis filias iussi e scr. Hae mortalium vitam in sua potestate lire dur,qua
foret annus iners. Qui , suas artes ob idem delibat agendo,' Nec plusquam solito icili hca-
Iur opus, ait in Fali.Ouid. Cur quoque cclcbrarent Cal Ian. ex Var. lectione licet cognosce Te,inquit. n. Cal.& natales Ian. - antiqui Obseruabant, ne mala
268쪽
rum Clotho baiulat,Lachesis stat, Atropos silum frangit, unde Sen. Ducunt volentem sata,
volentem trahunt,& rursus in eam, quam Oedipode vocat Tragoedia , Fatis agimur,cedite Fatis: Non solicitae pnt curae Mutare rati ita mina fusis. Quidquid patimur mortale genus, Quidquid iacimus,venit ex alto, Serii atque sua decreta colus, Lachesis,dura reuoluta manu ,Omnia certo tramite vadunt, Primusque dies dedit extremum. Non illa Deo vertisse licet,quae nexa suis currunt causis. It cuique ratus, prece non vlla Mobilis ordo,multis ipsam timuit se nocet. multi ad fatum Venere situm, dum sata timent,& quae sequuntur. Ouissiquoque iii Mel. de Parcis loquitur. sic itum) Firmum,& stabile : estque i 'risconsultost verbum. Triplici pollice) Nam tres numero uint,vi docuimus. Pollex,inquit Macr. nomen abeo,u polleat, accepit, nec in limitra cessa nec minus si tota manus semper in ossicio est,unde apud Graecos ἀντιω ρ vocatur, quasi manus altera. ΓOpus Inter opus, & operam differentia hanc facit Vulp. inquiens,operae sent diu muni officium, opus est finis, fructusque operae, sed haec saepissime coniunduntur apud auctores,ut apud Virg. Mollibus e stratis opera ad fabrilia surgit. quasi ad operas .fQuique per infernas Stygem paludem dicit Acherontis,& terret filiam, per quam Dij peierare prohibentur,ut Virg. tradit,Stygiamque paludem, Dij cuius iurare timent,& sallere numen, qui . n. peierasset nectareo poculo per nouem dies priuabatur . Victoria autem ipsius Stygis, ac Acherontis filia cum bonam operam in bello giganteona- Dis uallet,& Ioui auxilio veniit et, ab ipso impetrauit,ut per matrem Dij iuraren peierantesq; , IJ, . . qua diximus, poena mulct. arentur,quod a Ioue facile cocessum est. De Styge etia palude,vbi de Alexandri morte Mrrabi inus,aliquid dignum cognitu docebimus. Imperiuratae Quam
Dij timent peierare. s Amnis Ab ambitu dictus. Varr. Quasque serunt torto Non praetermisit Ouid. furias, quas tres tradunt fuisse Alecto,Tisiphonem, & Megeram, Acherontis δε noctis filias. Pluribus autem versib. eas Virg. Ouid. & Claud. describunt. nec immerito Acherontis,& noctis esse filias voluit antiquitas. cum rebus minime ex voto succedentibus,& ratione cedente meritis perturbationem nasci necesse videatur, quae non absque metis caecitate iudici j pei seuerar,& perseuerat one fit maior,donec erumpat in actum, qui abiaque ratione sectus suriosus apri reat, necesse est, liuertis nominibus nuncupantur, ut passim
apud poetas eli legere. f Vittam) Sumptum hic a vitibus,q pedamentis alligantur. fCarceris Carcer cli culto dia noxio a coercendo,ae coerceat,quos exire Phibet. carceres equo heterminus: unde currere incipiunt,ut Varr. testatur. Vos quoque plebs superu) Hos Deos , quos nunc memorat, plebem appellant. nam sicut in unaquaque ciuitate nobiles, & patri- cij a plebe discernuntur, populo inquam minuto, ita a Dissij Semidei segregantur. plebs ve- 'ro dicitur, auctore Gellio, in qua gentes ciuium patriciae non iissunt, & dicitur recto casu plebs,& plebes,ut veterum exemplis satis conliat. f Fauni Dij sunt silueltria incolentes,a sando dicti, ut ait Ee: ius. Γsatyrique)satyris ait Plin. in v. praeter figuram nihil moris humani,
ter saxosam valle non gi an de homunculum videt, fronte eornibus aspera, aduncis narib. cuius cxtrema pars corporis in capra ' pedes detinebat, ad hoc Antonius spectaculum scutum 'fidelis loricam spei bonus proeliator arripuit, nihilominus memoratum animal palma vi seu 3ctiis eidem ad viaticum,quali pacis obsides serebat, quo cognito gradum pressit Antonius,& s
quisnam ellet interrogans,hoc ab eo in sum accepit, mortalis ego sum, unus ex accolis cre-mi,quos vario errore delusa errore gentilitas coluit. Faunos, Satyrosque,& incubos vocant. Idicti aut sunt Satyri a caerua. mentula, teste in j. satum. Macr. inde saturnus, ei fuerit amputatum seminal e membrum. f Laresque) Habes apud Ovid. in Fastis hanc plurib. carmi-mb. Lariti tabulam explicata, qtiam breuib. lic ingemus. Flagrabat amore Iuppiter Iuturnae Turni sororis,quem et nymphis detexit, Almonis aut filia Lar siue Lariar dicta hoc Iunoni manifestavit,quare indignatus Iuppiter Lari lingua pcidit, & M rcurio ad styge p lude ducenda tradidit,ut meritas ibi lueret poenas at Merc.inuit a Lare copressit, dii ea ad ityge duceret,ex quo coprcssu gemini nati sunt note Lares,a matre ita tisi cupati, unde Ovid. Eitque gravis,geminosque parit, qui copita seruant, Et vigilant nra scior in urbe Lares u. copita sex
269쪽
uant,inde compitalia festa,& dies attributi Laribus,quibus in copitis sacriscabatur. de L
ribus haec Cic. refert in lib. de uniuerlitate, cuius haec sunt verba: Reliquorum autem quos Graeci Daemonas appellant,noliri ut opinor Lares,si modo hoc recte conuersum videri po teli. in Aulularia quoque Plaut. meminitque Apuleius,& meminit etiam August. in lib. de Civit. Dei: aiuntque veteres putaste anima, hominum , fieri Daemonas, quod si bonorum suissent meritorum Lares appellarentur sin malorun um lemures,tum laruae,quod si incer
tum fuisset bonorum,ne an malorum essent meritorum,tunc appellari manes .
Ascas . Aec imprecatoria legatur tibi eo die,quo tibi bona comprecari debeant. saether summe) . s. inter elementa aut pro coelo posuit. nec legendum eli sume, sed summe I xin vocativo a nominatiuo summus . Verum autem de igne potius loqui,quia addit, Sideraque Sc. ΓQuaeque .i.& vos o Parcae, quae netis sopiis ratum M.tiabile,& sat ale. s Triplici pollice Quia tres sunt, unde versiculus plebeius eii: Clotho colum baiulat, Lachesistrahit, Atropos occat Amnis aquae imperiuratae) i. Stygiae paludis. Nam Styx trillitiam significat,quae diis cotraria est,sunt enim semper laeti. Quasque .i. & vos o dirae seu Furiae Infernales. ΓQuas serunt) . i. dicunt. Sedere ante obscuras sores carceris . s. Insernalis,Erebi .saut Tartari. unde Aeneid. H. Tisiphoneque sedens palla succincta cruenta Vestibula insomniis seruat,noctesque diesque. Et paulo poli: Cernis culto dia qualis Vestibulo sedeat. habent autem Furiae pro capillis angues. ZAROT
Lumina) A iluedo dicta. Fluminaque,& Nympha semidcumque genus . Varr. Γ Et Nymph* A' Den ique ab antiquo diui vetcresque, noui quς,
quarum Deae, quasi lym- ra A in h. pri '. ιbori. phaedigae. sSemideumque ge- In nostrum cuncti tempus adcite . Chao.nus Indigetes, si Semidei sunt Carmina dum capiti malefido diracanuntur, nati ex deo vel dea, ct mortali, E t peragunt partcs ira dolorque suas.
indiges dξ teste Seruio. Diui Et pars ist voti nulla caduca mei. veteresq, Qui tapridem in deo Quaeque precor, fiant: vi non mea dicta, scdallarum numero eliis collocati Pasiphaes generi vcrba sitisse putet
s Et pagit Perficit. Pasyphaes Plenius ingenio sit miser ille meo.
generi)Theseus AEgei Athena Ndue minus noceant fidium cxccrantia nomen. rum regis filius in Creta ad 0ς Vota.minus magnos commoucatile dcos cuius amore capta Ariadna Mi Illum ego do acueo, quem incras intelligit, Ibin ,
no is & Pasiphaes filia,eu quonam modo Minotaurum superaret,docuit,inde votis compos Theseus Ariadnem rapuit pariter &eius sororem Phaedram,sed ut tradit Plutarch. Ariadnem in Cypro insula,reliquit, ubi partu extincta est, At Homerus in Dia insula no Cypro,obijlle scribit Diod.vero in Naxo relictam,& inde a Baccho in montem,qui Dryops dicitur, perductam memori et prodidit. nupsit indeTheseo Phaedra,quq Hippolyti amore flagrauit at ex Hippolyte Amaxone,Theseoque natus erat Hippolytus,qui venator egregius ac pulcherrimus suit, interpellarem de stupro Hippolytus cum contempsisset Phaedram,falso ipsa conuerso crimine ad patrem ipmdetulit,qui nimis credulus aegea parentem est plecatus, ut filium perimerct.immissis autem phocis,vitulis inquam marinis, ab AEgeo, qui equos terrerent: Hippolytus discerptus eii, ruem ab aesculapio ad vitam retii tutum auctores tradunt Dian precibus,qui inde Virbius
ictus est quasi bis in vitam prolatus,vt in xv. Metam. Ouid. & in vij. AEn. Scrutus docent. sPoenas octo poenarum genera in legibus Cic. tradit,damnum,ignominiam,seruitute,vi cula,verbera,talionem,exilium,&mortem. Neve minus noceant Nec esse erat in deuotio
nibus proprium nomen exprimere, nam aliter deuotio se ustra fieri credebatur,quod Romani
270쪽
ni intelligentes,urbis nomen incognitum esse voluerunt. Id autem quandoque quidam plebeius si Varroni credimus enunciare ausus in crucem leuatus est, hunc Solin. Valerium Soranum nominat,quare Angerona Vt idem Solin.& Macrob. testamur) a Romanis colebatur,cui ante diem x q. cal. Ian. sacrificabatur,habebatque etiam simulacrum occlubo,obsignatoque ore. ΓExecrantia) Deuouentia. ΓFictum nomen) Inimicum, quein improprio nomine Ibidem vocati s Magnos commoveantve Deos Magni Dij sunt Iuppiter, Minerua,&Mercurius,qui Romae colebantur,penates etiam dicuntur,vrscribit Varro. sed quia colebatur penates apud Laurolavinium,non eosdem, qui magni Dij penates esse Seruius credit.
SEd illa Pasiphaes generi .i.Thesei, qui imprecatus filium coegit mori. sQuasque ego
transiero . i.& quas dixero,& quas non dixero,hoc est omnes. ΓPlenius ingenio .i. qua excogitare,aut eloqui queam,iis miser, infortunatus.
Qui se scit factis haec meruisse stis . . Nulla mora est in me, peragam rara vota sacerdos. Quisquis ades , sacris ore fauete meis. Quisquis ades, sacris lugubria dicite verba, Et fletu madidis ibin adite genis.
Renuere) Silere silentium.n.in sacris adhibebatur,ut Macrob.docet. Γ Lugubria Luctuosa, a lugeo verbo lugubris venit.ΓG nis Gena membrana illa est,
Et nigrae vestes corpora vestra tegant.
Tu quoque quid dubitas serales sumere vittas liam flat ut ipse vides funeris ara tui. Pompa parata tibi est,uotis mora tristibus absit. Da iugulum cultris hostia dira meis. Terra tibi fruges, amnis tibi deneget undas,
Deneget afflatus ventus & aura suos. Nec tibi Sol clarus, nec siit tibi lucida Phoebe. Destituant oculos sidcra clara tuos. Nec se Vulcanus, nec se tibi praebeat acr,& clauditur,ut Plin. significare vr, Fest. Pompeius,mala etiaab antiquis dicebatur . sominibusq; malis Augurbs. Ome, ait Felius,velut oramen, quod fit tae,augurium vero, quod auibus,alioue modo fit. f Laeuis pedibus) Aduersis. unde Virg. Saepe malu hoc nobis, si mens noti laeua fuisset. Γ Et nigra: velles Qxiae solent in rebus tristibus adhiberi. unde Iuuen. Pullati proceres,differt vadimonia praetor. & Per Pullatisne mihi nugi, pagina turgescat. i. tragicis, apud quos res tristes describuntur. Γ Ferales) Nortiferas,
Nec tibi det tellus, nec tibi pontus iter Exul inops crres, alienaque limina luit res, Exiguumque petas ore irc mente cibum. Nec corpus querulo, nec mens vacat aegra dolore, laetates,unde Iuuen. Feralis cin
Oxque die grauior sit tibi, nocte dies. IV- ς das Graecae ene
ra o mutato d, in t , sicut etia
α. i.precor,unde κοπάρα,imprecatio. Pompa oo Rr rlari orειν i. emittendo,ubi longus ordo emissorum est,& apparatus. s Hostia bloilibus a victis hostia nome habet,in Fall.Ouid.sDira Tristis,infesta. dirus Dei ira natus. Festus. Γ Terra tibi Incipit nunc poeta in ibiadem imprecari,optatque,ut suas ei fruges terra non praebeat. ΓFruges) A fruendo dicta ,Varro. Aura Mitior vento spiritus. Aura item a Cephalo amata est,&aura popularis fauor. ΓNec se Vulcanus Ab ignis maiore vi,ac violentia Vulcanus dictus,auctore Varrone, qua- uis a volando dictum dixerit Cic. Exul Extra solum positus. Limina Lime omnis ingressus est, ut ait Non. f Lustres Lulirare multas habet significationes, ut Nonius de indagine doctorum virorum ostendit,est circuire,ut hoc loco, sequi,perspicere, expiare, circunspice re,& patefacere. lustrare quoque idem,ui scortari, pe signiscat, a lustris sumptum 'maei se scit sactis has s. poenas meruisse, Sc. ΓNulla mora est in me Continuo impreca- . tur in aduersarium. hilioriae aut a Domitio explicant,& contextus sacilis est,quocirca