Cornelii Taciti ab excessu divi Augusti libri

131쪽

AB EXCESSU DIVI AUGUSTIGII 11 13. 119

tinuit nudare corpus et contrectandum Vulgi oculis 20pormittor differriquo etiam per externos tamquam Venen interceptus esset, si incerta adhuc ista et scrutanda sunt defleo quidem filium meum semperque deflebo: sed neque reum prohibeo quominus cuncta proferat, quibus innocentia suble-25vari aut, siqua fuit iniquitas Germanici, coargui p08sit, Vosque oro ne, quia dolori me causa conexa est, obiecta crimina pro adprobatis accipiatis. siquos propinquus sanguis aut fides sua patronos dedit, quantum quisque eloquentia et cura Valet, 30 iuvat poriclitantem ad eundem laborem, eandem constantiam accusatores hortor id solium Germanico super leges praestiterimus, quod incuria potius quam in foro, apud senatum quam apud iudico. do morte anquiritur: cetera pari 35

modostia tractentur. nemo Drusi lacrima8, nemo maestitiam meam pectet, nec siqua in nos adversa finguntur.

13. Exim biduum criminibus obiciendis statuitur utque sex dierum spatio interiecto reus per triduum defenderetur tum Fulcinius vetera et inania orditur, ambitios avareque habitaminispaniam quod neque convictum noXae, si recentia 5 purgaret, neque defensum absolutioni erat, si toneretur maioribus post quem Servaeus et Veranius o Vitollius consimili studio, et multa eloquentia Vitollius, obiecere odio Germanici et rerum novarum studio Ρisonem Vulgus militum per licen-1itiam et sociorum iniurias eo usque conrupisse, ut

132쪽

parens legionum a deterrimis appellaretur; contra in optimum quemque, maxime in comites et amicos Germanici saevisse postremo ipsum de-15Votionibus et veneno peremisso sacra hinc et immolationes nefandas ipsius atque lancinae, petitam armis rom publicam utque reus agi pos-so acie Victum.14. hiansi in ceteris trepidavit; nam neque ambitionem militarem neque provinciam pessimo cuique obnoxiam, ne contumelias quidem adVρο- sum imperatorem infitiari poterat: solum venenis crimen visus est diluisse, quod ne accusatores quidem satis firmabant in convivio Germanici, cum super eum Ρis discumberet, infectos manibus eius cibos arguentes quippe absurdum Videbatur inter aliena sorvitia si tot adstantium visu, is ipso Germanico coram, id ausum; sperebatquosamiliam reus et ministros in tormenta flagitabat. so iudicos o divorsa inplacabiles erant, Caesar Ob ollum provinciae inlatum, senatus numquam satis crodit sin fraudo Germanicum interisse. 13. Scripsissent expostulantes, quod haud minus Τiberius quam is abnuere simul populi ante

curiam voces audiebantur: non temperaturos manibus, si patrum sententias evasisset effigiesque Pisonis traxorant in Gemonias ac divellebant, niae iussu principis protectae repositaeque forent igitur inditus lecticas et a tribuno prastoriae cohortis deductus est, Vario rumore, custos saluti

an mortis exactor sequeretur.

133쪽

AB EXCESSU DIVI AUGUSTII 13 16 121

15. Eadsm lancinas invidia, maior gratia. eoque ambiguum abobatur quantum Cassari in eam liceret atque ipsa, donec modias isoni Spes, sociam e cuiuscumque fortunas et, si ita ferret, comitem exitii promittebat ut secrotis 5 Augustae precibus veniam obtinuit, paulatim se-grogari a marito, dividere defensionem quod reus postquam sibi exitiabit intellegit, an adhuc experiretur dubitans, hortantibus filiis durat montem senatumque rursum ingreditur redintegratam 10 quo accusationem, insensas'patrum Ooes, ad ersa et saeva cuncta perpessus, nullo magis exterritus

est quam quod iberium sine miseratione, sine ira, obstinatum clausumque Vidit, nequo adfectu perrumperetur relatus domum, tamquam defen-1ssionem in posterum meditaretur, pauca conscribit obsignatque et libori tradit tum solita curando corpori exsequitur dein multam post noctem egressa cubiculo uxore operiri sores iussit si coepta luce perlasso iugulo iacente humi gladio 20 repertus est. 16. Audire memini ex senioribus Visum RΘ- pius inter manus Pisonis libellum, quem ipso non vulgaverit; sed amicos eius dictitavisse, litteras Tibori si mandata in Germanicum contineri ac destinatum promere apud patres principemque 5 arguere, ni elusus a Seiano per Vana promissa foret ne illum sponte extinctum verum inmisso

que tamen occulero debui narratum ab iis qui

134쪽

10 nostram ad iuventam duraverunt. Caesar flexo in maestitiam ors suam invidiam tali morte quaesitam Μ. isonem vocat in senatum crebrisque interrogationibus exquirit qualem is diem supremum noctemque exegisset atque illo plera-ὶβ que sapienter, quaedam inconsultius respondenterocitat codicillos alisono in hunc ferme modum compositos, conspiratione inimicorum et invidia falsi criminis oppressus, quatenus Veritati et innocentiae nusquam locus, deos inmortales testor 20 vixisse, Caesar, cum fide advorsum te neque alia in matrom tuam pietato vosque oro liberis Onsulatis, ex quibus Cn. Ρiso qualicumque fortunae mea non adiunctus, cum omne hoc tempus in urbe egerit, . is ropstere Suriam dehortatus 25 est atque utinam ego potius filio iuveni quam illo patri seni cessisset eo inpensius precor ne pravitatis poenas innoxius luat per quinque et quadraginta annorum obsequium, per collegium consulatus quondam divo Augusto parenti tuoso probatus et tibi amicus nec quicquam post haec

rogaturus salutem infelicis filii rogo. dollancina

nihil addidit.

17. os quae iborius adulescentem crimine civilis belli purgavit, patris quippe iussa nec Ρο- tuisso filium dotroctare, simul nobilitatem domus,

etiam ipsius q0 quo modo meriti gravem casum 5 miseratu8. pro lancina cum pudor o flagitio disseruit, matris preces obtendens, in quam Optimi cuiusque secreti questus magis ardescebant.

135쪽

id ergo fas aviae, interfectricem nepotis adspicere adloqui eripere senatui quod pro omnibus civibus leges obtineant, uni Germanico non contigisse. 10Vitollit of Voranii voco dofistum Caesareis, ab imperator et Augusta defensam Uancinam proinde venena et artes tam eliciter expertas vorteret in Agrippinam, in liberos eius egregiamque ariam

ac patruum sanguine miserrimae domus exsa- 16

tiaret biduum super hac imagino cognitionis absumptum urgento iberio liboros isonis matrem uti tuerentur et cum accusatores ac testes certatim perorarent respondente nullo, miseratio quam invidia augebatur primus sententiam O-20gatus Aurelius Cotta consul nam referente Caesare magistratus eo etiam munere fungebantur)nomen isonis radendum fastis censuit, partem bonorum publicandam, pars ut Cn. isoni filio concederetur isque praenomen mutaret; Μ. is 25 exuta dignitate et accepto quinquagiens sestertio in decem annos relegaretur, concessa lancinae incolumitate ob preces Augustae.18. vita ex sententia mitigata sunt a principe no nomen Pisonis fastis excideretur, quando

Μ. Antonii, qui bellum patria socisset, Iuli

Antonii, qui domum Augusti Violasset, manerent. st . isono ignominiae exemit concessitque spatorna bona, satis firmus, ut saepe memoraVi, adversum pecuniam et tum pudore absolutaellancinae placabilior atque idem, cum Valerius N essalinus signum aureum in aede Martis Ultoris, Cas-

136쪽

10 cina Severus aram statuendam censuissent, prohibuit externas victorias sacrari dictitans, domestica mala tristitia oportunda addiderat essalinus ibori et Augustas et Antonia et Agrippina Drusoquo is vindictam Germanici gratos

1 agendas omiseratque Claudii mentionem et essalinum quidem L. Asprenas senatu coram Br- contatus est an prudens praeterisset ac tum demum nomen Claudii adscriptum mihi, quanto plura recentium seu Veterum revolVο, tanto magis is ludibria rorum mortalium cunctis in negotiis Obversantur quippe fama spe Veneratione potius omnes destinabantur imperio quam quem futurum

principem fortuna in occulto tenebat. 19. aucis post diebus Caesar auctor sonatui Vitollio atquo Veranio et Servaeo sacerdotia tribusndi Fulcinio suffragium ad honores pollicitus monuit ne facundiam Violentia praecipitarot iss finis in ulcisconda Germanici morte, non modo apud illos homines qui tum agebant, etiam secutis temporibus Vario rumore iactata adeo maxima quaeque ambigua sunt, dum alii quoquo modo audita pro conpertis habent, alii vera in 10 contrarium Vertunt et gliscit utrumque posteritate a Drusus urbe egressus repetendis auspiciis mox vana introiit paucosque post dies Vipsania mater eius excessit, una omnium Agrippas liberorum miti obitu nam ceteros mani-1s festum ferro vel creditum est veneno aut famo

137쪽

AB EXCESSU DIVI AUGUSTI HI 18 21. 125

20. Eodem anno actarinas, quem pulsum a Camillo momoravi, bellum in Ahica ronovat Vagis primum populationibus et ob pernicitatem inultis, dein vicos exscindere, trahere graVespraedas postremo haud procul agyda flumino hcohortem Romanam circumsedit praeerat castello Decrius impiger manu, exorcitus militia et illam Obsidionem flagitii ratus is cohortatus milites ut copiam pugnae in aperto facerent aciem pro castris instruit primoque impetu pulsa cohorte 10 promptus inter tela Occursat fugientibus, increpat signiferos quod inconditis aut desertoribus miles

Romanus terga daret simul excepta Vulnera et quamquam transfosso oculo adversum os intendit neque proelium omisit, donec desertus caderet. 1521. Quae postquam L. Apronio nam Camillo

successerat comperta, magis dedecoro suorum quam gloria hostis anxius, raro ea tempestate et e vetere memoria facinore decumum quemque ignominiosae cohortis sorte ductos fusti necat. 5tantumque severitate profectum, ut vexillum Veteranorum, non amplius quam quingenti numero, easdem actarinatis copias praehidium cui Thala nomen adgressas fuderint quo proelio Rufus Helvius gregarius miles servati civis decus 10 rettulit donatusquo est ab Apronio torquibus et hasta Caesar addidit civicam coronam, quod non eam quoque pronius iure proconsulis tribuisset questus magis quam ostensus sed aesarinas porculsis Numidis et obsidia aspernantibus spargit 13

138쪽

126 CORNELI TACITI

bellum, ubi instaretur, cedens ac rursum in terga remeans et dum a ratio barbaro fuit, inritum sessumque Romanum impune ludificabatur postquam defloxit ad maritimos locos inligatus praeda 20 stativis castris adhaerebat), missu patris Apronius Caesianus cum equite et cohortibus auxiliariis, quis velocissimos legionum addiderat, prosperam

adversum Numidas pugnam acit pollitque in

deserta.

25. Relatum dein de moderanda apia Poppaea, quam senior Augustus post Iulias rogationes incitandis caelibum poenis et augendo aerario anxerat. nam pultitudo periclitantium 5 gliscebat, cum omnis domus delatorum intor-pretationibus subverteretur utque antehac flagitiis, ita tunc legibus laborabatur ea res admonet ut de principiis iuris, ut quibus modis ad hanc multitudinem infinitam ac varietatem legum perVentum 10 sit, altius disseram. 26. Votustissimi mortalium, nulla adhuc mala libidine, sine probro scelere eoque in poena aut coercitionibus agebant neque praemiis pus erat, cum honesta suopte ingenio peterentur; et ubi nihil contra morem cuperent, nihil per metum Velabantur. at postquam exui aequalitas et pro modestia ac pudor ambitio et vis incedebat, provenere dominationes multosque apud populos

aeternum mansere. quidam statim aut postquam 10 regum pertaesum leges maluerunt, primo rudibus hominum animis simplices maximeque fama cele-

139쪽

ΑB EXCESSU DIVI AUGUSTI m 21-28. 127

bravit Cretensium, quas inos, Spartanorum, quas Lycurgus, ac mox Atheniensibus quaesitiores iam et plures Sol perscripsit nobis Romulus, ut libitum, imperitaverat dein Numa religionibus 15st divino iuro populum devinxit repertaque quaedam a Tullo et Anco sed praecipuus Servius Τullius sanctor legum fuit, quis etiam reges obtemperarent.

27. ulso Tarquinio adversum patrum sactiones multa populus paravit tuenda libortatiso firmandae concordiae creatique decemviri et accitis quae usquam egregia compositae duo docim tabulas, finis aequi iuris nam secutae leges solsi aliquando in maleficos ex delicto, saepius tamen dissensione ordinum et apiscendi inlicitos honores aut pellendi claros viros aliaque ob prava per vim latae sunt hinc Gracchi si Saturnini

turbatores plebis, nec minor largitor nomine se-10 natus Drusus corrupti spe aut inlusi per int-- cessionem socii ac ne bello quid om Italico, mox civili omissum quin multa et diversa sciscerentur,

dono L. Sulla dictator abolitis vel conversis prioribus cum plura addidisset, otium haud in 1s longum paravit, statim turbidis Lopidi rogationibus neque multo post tribunis reddita licstitia quoquo vellent populum agitandi iamque non modo

in commune, sed in singulos homines latae quaestiones, et corrupti8sima r publica plurimae leges. 2028. Tum Cn. Pompeius tertium consul corrigendis moribus delectus, set gravior remediis

140쪽

suarumque legum auctor idem a s Versor, quae armis tuebatur armis amisit. exim continua vero viginti annos discordia, non mos, non ius deterrima quaeque inpune ac multa honesta exitio. sexto demum consulatu Caesar Augustus, p0tentiae securus, quae triumviratu iusserat abο-

levit deditque iura quis pace et principe ute-10remur acriora ex eo incla, inditi custodos stlege Papia Poppaea praemiis inducti, ut, si a

privilegiis parentum cessaretur, Velut parΘΠ Omnium populus vacantia teneret. Sed altius penetrabant urbemque et Italiam odi quod usquam 15 civium corripuerant multorumque excisi status. et terror omnibus intentabatur, ni iborius statuendo remedio quinque consularium, quinque praetoriis, totidem e cetero senatu sorte duxisset, apud quos exsoluti plerique legis nexus 20 modicum in praesens levamentum. 29. or idem tempus Neronem e liberis Germanici, iam ingressum iuventam, commendavit patribus, utque munere capessendi vigintiviratus solveretur et quinquennio maturius quam per leges quaesturam peteret, non sine inrisu audientium postulavit praetendebat sibi atque fratri decreta eadem petente Augusto sed neque tum fuisso dubitaverim qui eius modi preces occulti inluderent: ac tamen initia dastigii Cassaribus

10 erant magisque in culis vetus mos et privignis cum vitrico levior necessitudo quam V ad-Versum nepotem. additur pontificatus et quo pri-