Cornelii Taciti ab excessu divi Augusti libri

21쪽

AB EXCESSU DIVI AUGUSTII 8 10 9

fectores patris ulcisceretur, multa Lepido con-15 cessisse postquam hic socordia sonuerit, ille per libidines pessum datus sit, non aliud discordantis patriae remedium suisse non regno tamen neque dictatura, sed principis nomine constitutam rempublicam mari ceano aut amnibus longinquis 20 saeptum imperium legiones provincias classes inter se conexa ius apud cives, modestiam apud socios urbem ipsam magnifico matu; pauca admodum vi tractata, quo ceteris quies

10 Dicebatur contra: pietatem erga parentem et tempora rei publica obtentui sumptat ceterum cupidine dominandi concitos por largitionem Veteranos, paratum ab adulescente privato exercitum, corruptas consulis legiones, simulatam sΡompeianarum gratiam partium mox ubi decreto patrum asces et ius praetoris invaserit, caesis Hirtio et ansa, sive hostis illos, seu ansamyenenum Vulneri adfusum, sui militos latium odi machinator doli Caesar abstulerat, utriusque 10 copias occupavisse extortum inito senatu consulatum armaque quas in Antonium incceperit contra rempublicam Versa proscriptionem civium, divisiones agrorum in ipsis quidem qui fecere laudatas. sane Cassii et Brutorum exitus paternis 15

inimicitiis datos, quamquam fas sit privata odia publicis utilitatibus remittore sodlompsium imagine pacis, sed Lepidum specie amicitiae deceptos post Antonium arentino Brundisinoque Dedero

22쪽

20 et nuptiis sororis inloctum subdola adfinitatis poenas morte Oxsolvisse pacem sine dubio post haec Verum cruentam Lollianas Varianasquo clades, intorsectos Romae Varrones Egnatios Iulos. nec domesticis abstinebatur abducta No-25roni uxor et consulti per ludibrium pontifices inrito nubsrot Vedii ollionis luxus; postremo LiVia gravis mater, gravis noverca nihil deorum honoribus relictum, cum se templis et effigio numinum θ flamines et sacerdotes coli vellet. 80 ne iberium quidem caritate aut rei publicae cura successorem adscitum, sed quoniam adrogantiam saevitiamque introspeXerit, comparatione detorrima sibi gloriam quaesiVisse etenim Augustus paucis ante annis, cum iberio a tribuniciam potestatem a patribus rursum ο8tularet, quamquam honora oratione, quaedam de habitu cultuque et institutis iecerat, quae Velut excusando exprobraret ceterum sepultura more persecta templum et caelostes religiones decer-40 nuntur.

11. Versae inde ad iborium proces et ille vario disserebat de magnitudine imperii, sua modestia solam divi Augusti mentem tantae molis capacem se in partem curarum ab illo vocatum hexperiondo didicisse quam arduum, quam Subiectum fortunae regendi cuncta onus proinde in civitato tot inlustribus viris subnixa non ad unum omnia desorrent plures facilius munia si publicae sociatis laboribus exsecutuyos plus in ora-

23쪽

AB EXCESSU DIU AUGUSTII 10 12. 1

tion tali dignitatis quam fidei orat: iberioque id

etiam in rebus quas non Occuleret, Θ natura sive adsuetudine, suspensa semper et obscura Verba tunc Vero nitenti, ut sensus suos penitus

abderet, in incertum et ambiguum magis implicabantur a patres, quibus unus metus si intelle-15gere viderentur, in questus lacrimas vota essi indi; ad deos, ad iugis Augusti, ad genua ipsius manus tendere, cum proferri libellum recitariquo iussit opes publicae continebantur, quantum civium sociorumque in armis, quot classes regna 20 provinciae, tributa aut vectigalia et necessitates ac largitiones quae cuncta sua manu perscripserat Augustus addideratque consilium coercendi intra torminos imperii, incertum metu an per invidiam. 2512. Inter quas senatu ad infimas obtestationes procumbente dixit forte iborius o ut non toti rei publicae parem, ita quaecumque pars sibi mandaretur, eius tutelam suscepturum tum Asinius Gallus interrogo inquit Caesar, quam 5 partem rei publicae mandari tibi votis' porculsus inprovisa interrogatione paulum reticuit: dein collecto animo respondit, nequaquam decorum pudori suo leger aliquid aut evitare ex eo, cui in universum excusari mallet rursum 10 Gallus stonim vultu offensiouom conloctaverat)non idcirco intorrogatum ait, ut divideret quae separari nequirent scilicet sua consessione argueretur, unum rei publicae corpus unius animo

24쪽

15 regendum addidit laudo do Augusto i-beriumqu0 ipsum victoriarum quaequo in toga per tot annos gregie fecisset admonuit neoido iram lonivit, pridem inVisus, tamquam ducta in matrimonium Vipsaniam Agrippae filia,20 quae quondam iberii uxor fuerat, plus quam civilia agitaro Ρollionisquo Asinii patris ferociam

retineret.

13. os quas L. Arruntius haud multum discrepans a Galli oratione perinde offendit, quamquam ibori nulla vetus in Arruntium ira sed divitem promptum, artibus egregiis et pari fama Opublico suspectabat quippe Augustus supremis

sermonibus cum tractaret quinam adipisci principem locum suffecturi abnuerent aut inpares vellon vel idem possent cuperentque, M'. Lepidum dixerat capacem sod aspernantem, Gallum 10 Asinium avidum et minorem, L. Arruntium non indignum et, si casus daretur, auSurum de prioribus consentitur, pro Arruntio quidam Cn. isonem tradidere; omnesque praeter Lepidum variis mox criminibus struente iberio circum-15 venti sunt etiam Q. Haterius et Mamercus Scaurus SuspicacΘm animum perstrinxere, Haterius cum dixisset quo usque patieris, Caesar, non 88Θ caput si publicae 8 , Scaurus quia dixerat, spem ex eo, non inritas fore senatus preces, quod rela-uotioni consulum iure tribuniciae potestatis non intercessisset inmaterium statim invoctus est; Scaurum, cui inplacabilius irascebatur, silentio

25쪽

ΑB EXCESSU DIVI AUGUSTII 12 15. 13

tramisit fessusque clamor omnium, expostulatione singulorum flexit paulatim, non ut satorsetur suscipi a se imperium, sed ut negare et rogari 25 desineret constat aterium, cum deprecandi causa alatium introisso ambulantisquo iborii genua advolveretur, prope a militibus interiectum, quia Τiberius casu an manibus eius inpeditus prociderat neque tamen periculo talis viri mitigatus ad ost, donoc Haterius Augustam oraret eiusque curatissimis precibus protegeretur. 14. Multa patrum et in Augustam adulatio. alii paronism, alii matrem patriae appellandam, plerique ut nomini Caesaris adscriberetur Iuliae filius consobant illo moderandos seminarum honores dictitans eademquo se temperantia usurum 6 in iis quae sibi tribuerentur, ceterum anxius invidia o muliobro fastigium in deminutionem sui accipiens ne lictorem quidem decem passus est aramquΘ adoptionis et alia huiusce modi prohibuit a Gormanico Caesari proconsulare im-10porium petivit, missique legati qui desorrent, simul

maostitiam ob excessum Augusti solarentur quominus idom pro Druso postularetur, ea causa quod dosignatus consul praesensque erat candidatos rastura duodecim nominaVit, numerum 13ab Augusto traditum; et hortante senatu ut augeret, iure iurando obstrinxit se non excessurum. 15. um primum e campo comitia ad patres translata nam ad eam diem, sis potissima arbitrio principis, quaedam tamen studiis tribuum

26쪽

14 CORNELI TACITI

fiebant neque populus ademptum ius questus ests nisi inani rumore et sonatus largitionibus ac procibus sordidis exsolutus libens tenuit, moderant Tiberio ne plures quam quattuor candidatos commendaret sine repulsa et ambitu designandos. intor quas tribuni plebei istivero rudi proprio 10 sumptu ederent ludos, qui de nomine Augustisastis additi Augustales vocarentur sed deereta pecunia ex aerario utque per circum triumphali veste uterentur curru vehi haud permissum mox celebratio abiit ad praetorem, cui inter clyes et is peregrinos iurisdictio evenisset. 16. Hic rerum urbanarum status erat, cum Ρannonicas logionos sediti incessit, nullis novis causis, nisi quod inutatus princeps licentiam turbarum et occivili bello spem praemiorum Ostendebat castris asstivis ros simul legiones habebantur, praesidente Iunio Blaeso, qui fino Augusti et initiis ibori auditis intermiserat solita munia. e principio lasciviro miles, discordare, pessimi cuiusque sermonibus praebere aures, denique 10 luxum et otium cupero, disciplinam si laboromaspemari erat in castris ercennius quidam, dux olim theatralium operarum, dein gregarius miles, procax lingua et miscere costus histrionali studio doctus is inperitos animos et quaenam 15 post Augustum militiae condicio ambigentes inpellore paulatim nocturnis conloquiis aut flexo in vesporam die et dilapsis melioribus deterrimum quemque congregare.

27쪽

AB EXCESSU DIU AUGUSTII 15 17. 15

17. ostremo promptis iam os aliis seditionis ministris velut contionabundus interrogabat. cur paucis centurionibus, paucioribus tribunis in

modum servorum oboedirent quando ausuros exposcere remedia, nisi novum et nutantem sprincipem precibus vel armis adirent satis porto annos ignavia peccatum, quod tricena aut quadragena stipendia senes et plerique truncato corpore tolerent ne dimissis quidem nomesse militiae, sed apud vexillum tendentes alio 10

Vocabulo eosdem labores perferre ac si quis tot casus superaverit, trahi diversas in terras, ubi per nomen agrorum uligines paludum vel inculta montium accipiant enimvero militiam ipsam gravem infructuosam denis in diem assi-1sbus animam et corpus aestimari hinc vestem arma tentoria, hinc asVitiam centurionum et Vacationes munerum redimi. at hercule verbera et vinora, duram hiemem, Xercita aestates, bellum atrox aut sterilem pacem sempitema. 20 nec aliud levamentum quam si certis legibus militia iniretur, ut singulos denarios mererent, Sextu8 decumus stipendii annus finem adforrst, ne ultra vexillis onerentur, set isdem in castris praemium pecunia solveretur an praetorias cohortes 25 quae binos denarios acceperint, quae post Sedecim annos penatibus suis reddantur, plus periculorum suscipere non obtrectari urbanas excubias: sibi tamen apud horridas gentes e contu-bomiis hostem aspici. 30

28쪽

18. Adstropobat vulgus, diversis incitamentis, hi orborum notas, illi canitiem, plurimi detrita

tegmina et nudum corpus exprobrantes postremo eo furoris Venere, ut tres legiones miscere in unam agitaverint depulsi aemulatione, quia suae quisque legioni eum honorem quaerebant, alio vertunt atque una tres aquilas et signa cohortium locant simul congerunt caespites, exstruunt tribunal, quo magis conspicua sedes foret properan-10tibus Blaesus advenit increpabatque ac retinebat singulos, clamitans mea potius caede imbuito manus leviore flagitio legatum intorficistis quam ab imperator desciscitis aut incolumis domlogionum retinebo aut iugulatus paenitontiam ad-ὶ celerabo . 19. Aggerabatur nihilo minus caespes iamque pectori usque adcreverat, cum tandem pervicacia victi inceptum omisere. Blaesus multa dicondiarte non per seditionem et turbas dosidoria milistum ad Caesarem serenda ait neque Veteres ab imperatoribus priscis neque ipsos a divo Augusto tam nova petivisse et parum in tempore incipientis principis curas onerari. si tamen tendoron in pace temptare quae ne civilium quidsm oliorum 10 victores expostula erint, cur contra morem Obsequii, contrarias disciplinae vim moditentur do- cernerent legatos sequΘ coram mandata darΘnt. adclamavore ut filius Blaesi tribunus togations ea fungeretur poteretque militibus missionem abi sedecim annis cetera mandaturos, ubi prima prο-

29쪽

AB EXCESSU DIVI AUGUSTU 18 21. 17

Venissent profecto iuVene modicum otium sed superbire miles, quod filius legati orator publicae causae satis ostenderet necessitate expressa quae per modestiam non obtinuissent. 20. Interea manipuli ante coeptam seditionem Nauportum missi ob itinera et pontes et alios usus, postquam turbatum in castris accepere, vexilla convellunt direptisque proximis vicis ipsoque Nau- porto, quod municipii instar erat, retinentis cen sturion os inrisuit contumeliis, postremo verberibus insectantur, praecipua in Aufidienum Rufum praefectum castrorum ira, quom dereptum vehiculo sarcinis gravant aguntque primo in agmine, per ludibrium rogitantos an tam immensa onera, tam 10 longa itinera libentor larest quippe Rufus diu manipularis, dein centurio, mox castris praefectus antiquam duramque militiam revocabat, Vetus operis ac laboris et o inmitior, quia tole-

21. Horum advont redintogratur oditio et vagi circumiecta populabantur Blaesus paucos maxime praeda onustos ad terrorem ceterorum adfici verberibus, claudi carcere iubet; nam etiam tum legato a centurionibus et optimo quoques manipularium parebatur illi obniti trahentibus,

prensare circumstantium genua, ciere modo nomina singulorum, modo centuriam quisque cohortem legionem, eadem omnibus inminero clamitantes simul probra in legatum cumulant, cae-10lum ac deos obtestantur, nihil reliqui iaciunt, quo

30쪽

18 ORNELII TACITI

minus invidiam misericordiam, metum et iras pΘrmoverent. adcurritum ab iniversis is, carcore offracto solvunt vincula desertoresque ac rerum

15 capitalium damnatos sibi iam miscent. 22. Flagrantior inde vis, plures oditioni duces et Vibulenus quidam gregarius miles ante tribunal Blaesi adlevatus circumstantium umeris apud turbatos et quid pararet intentos vos qui-

dom inquit his innocontibus et miserrimis lucemst spiritum roddidistis sed quis fratri vitam, quis fratrem mihi reddit quem missum ad vos

a Germanico exercitu de communibus commodis nocte proxima iugulavit per gladiatores, quos 1 in xitium militum habet atque armat responde, Blaeso, ubi abieceris ne hostos quidem opultura invident cum osculis, cum lacrimis dolorem implevero, me quoque trucidari iube, dum intersectos nullum ob scelus, sed quia utilitati logio-15 num consulebamus, hi sepeliant. 23. Inoondobat haec fletu et pectus atque os manibus verborans mox disiectis quorum per umeros sustinebatur, praeceps et singulorum pedibus advolutus tantum consternationis invidiaeques concivit, ut pars militum gladiatores qui e sor- vitio Blaesi orant, pars ceteram eiusdem amiliam vincirent, alii ad quaerendum corpus effunderentur ac ni propere neque ullum reperirio servos adhibitis cruciatibus abnuere caedem 16 neque illi fuisse umquam fratrem pernotuisset, haud multum ab exitio legati aberant. tribunos