장음표시 사용
21쪽
Viro Reherendo, praecellenti Clarissimo,
.pt. Illustrissimo e Suecia in Poloniam Legato a Concionibus aulicis.
Alve, CONVENTVS pars o dulci Ima nostri , i HERBINL Eustebies Pieridumque decus.
U Grata tuum recolo, duplici cum munere, carmen,
Russica, passi pingitur ara Dei.
Reptapi in Scythicis iam praeeunte capernis,
E libro menti lux venit alma Tuo. Visere 7 emtini Te gaudeo remixe reAnum , Injiceret praeceps ni Cataracta metum.
At tu jucundo moderaris carbasa pento, In tuti que refers scripta, pericla locis. Gratulor egregios ausius: Feliciter auge Laude tuum nomen , pulpita nostra libris.
In conventu doctorum Virorum, XVI. Octobr. Anni M. D C. LXXV. fundebat
Gymn. Piosesser & Bibliothecarius.
22쪽
Disertatis Prima. De Cataractis in Genere.
De speciebus quibusdam Cataractarum Aquearum , hoc est de Cataractis Marinis. Dissertatio Secunda. De Estumaris refluo sive reciproco. Dissertatis Tertia. De Charybdi & scylla Cataractis Siculis. Dissertatis 2 uaria. De Charybdi Norinegica Muscana.
De Cataractis Fluviatilibus. Dissertatio Quinta De Cataractis Paradisiacis ubi occasione Cataractarum, situs Paradiso Verus ac genuinus contra vexatam hactenus communem Utopiorum, Indianorum, Armeniorum, Mesopotamiorum & aliorum opinionem in Palaestina, Terra Sancta, asseritur ac restituitur.
De Cataractis aliis Fluviatilibus. Dissertatis Sexta. De Cataractis Nili. Dissertatio Septima. De Cataractis Rheni Dissertatio Octava. De Cataractis Fluvialibus Septentrionalibus. Disertatio Nona. De Borysthenis Cataracta. Dissertatio Decima. De Cataracta Narvensi, Woloclidensi&Careliensi.
De Cataractis improprie sumptiS. Dissertatio Undecima. De Cataractis arte Factis. Dissertatio Duodecima. De cryptis subterraneis earumque rebus.
23쪽
DISSERTATIO I, DE CATARACTIS IN GENERE.
CAPUT I. De Nomine Cataracta ejusque Origine. Ataraciae Nomen, varie ab Aufloribus traditum . ideoq; discrepantes parit publice opinioneS.
y I. Et quidem vox Cata Eba seu Cataractes , origine Graeca, derivatur secundum nonnullos a verbo Ἀρρεω defvo, ad uo, de flumine: Metaphorice delabor,co labor, concido: sed hi potius Catarrhum quam Catarra nen hinc arcesserent, quibus praeter adsignificationem, incerta tamen Cataria sparum tantum specie , seu genere mavis , nempe A' qiιeorum , Analogia derivandi nequaquam fauci. Reetissime UL,κεαι deducitur a verbi 3 persona prael. passivi , iis in . unde dempto augmento fit atque deinde , utroque enim modo scriptum invenitur. , autem significat T. allido , statao , rumor
losus, contortus ac fragosus , qualis typhon seu turbo: in qua classe quoque potest exponi abscindo , amputo , ut mox ex Simplici apparebit. a. Neutraliter, cum impetu decido, defluo, delabor: quomodo Aristoteles It bro de A do usurpat de Imbre & Grandine, addita etiam Nive. it. erumpo, L interdum defluo, decido, cassit9 more fallentium aquarum et qua ratione Galenus Isth. 8. de Scatebris usurpat. Aliis, qui tum forsan magis derivativum Catarra lae a uel quam δerivationis fontem intuiti, hoc Verbi si gnificat impetu praecliti trudo, fundo, intrinsitive nimirum. Simplex estiae, is, quod primario significat amputo, abscindo, deinde tundere, aliidere, vi originis & prioris significationis proprie ferro : venit enim secundum Eustathium ab A M. lMars, cades , ferrum. Ab άώω ia per Aphaeresin est νὰis , allido, dejicio , quod eidem Eustathio ctiam exponitur vi R impetu valido decido. & ρόασώ, notans α. rumpo, frango , β. vehementer ferio. In
24쪽
quibus pene omnibus significatis vis quaedam satis manifeste se exserit, quae de Catarractarum & generibus & speciebus per totum hunc tractatum pulchre comprobabitur. y r. Latinis pariter ut Graecis scribitur Cataractes Catarractes , & in scem. genere Cataracta, Catarracta. Cumque Graecis eodem modo sedc ,- ράα-ή exaretur, qui sit quod Latini quidem scribant Catarrhus,non vexo Catarrhacta, sed, omisso li, catarracta s Causa haec dari potest, quod in his alterum ρ prius liquescat, fiatque tenue aut lene, quam adspiratio accedat,etiaita Graece scribentibus signo spiritus densi seu crassi notetur. Estque longe aliud Spiritus aster, Hebraeis cumprimis & Chaldaeis cognitus aliud Adsti ratio sive spiritus densus, aliud leniri, aliud tenuari. Exemplo sint rcaninum. ch, th, ph, rh Rhombus ) quae profundo spiritu, anhelis faucibus, exploso ore funduntur. p, i, &e. b, d, cdcc. DuobuS itaque ρ ρ con currentibus, prius est asperum & caninum,' quod Ovidius alicubi de Remu-σiis 3c Lemuriis canens comprobat. Posterius ρ sufficit ab canino sono ad leniorem seu tenuiorem retrahere, cujus nota oppositus semicircellus, ut sit in Catarracta vix enim utrumque pronunties, etiamsi sic scribas, catam rhus. Accedit quod veteres Latini nonnis Vocalem adspirarint, teste Tullio in Oratore: Graeci vero nullo indicio ρ monadicum in medio positum a spiratum velle praeferant. Placuit nihilominus , Celeberrimo Professori &Philologo mittebergensi in Deliciis Paradisi cap. 3, q. 3, p. Iq8 cata-
s De Cataractae vocis genuina significatione non melius statuamus quam ex adducto et mo & primigenio Graecorum usu, qui hoc vocabulum ea sini formarunt ut Elementi Aquei in flumine) violentum motum praecipitem lapsum) eo exprimerent. Sicque Graeci hanc vocem primum &κυώως usurparunt I. de re inanimata eaque in subjecto inanimi, h. e. ae Elemento aveo Cavo terrae seu alveo incluso, ibidemque ex editiore parte in imum ruente: 2. de re illa in subjecto proprio locove suo, hoc est, sta to & ordinario considerata. 3. de rei illius motu in actu tali, ita ut eandem numero aquam hic Cataracten , illic tantum seu fumen dicerςnt. Quibus observatis, facile quibusvis obieetiunculis, quarum aliquot lepidae de Apoplexia, Febri, &c. in Me hujus capitis adferuntur , obviare, quin& in universum propriam ab impropria significatione discernere pronum erit. Tum vero ex hoc fundamento nos de quatuor Elementorum Ignis, Aeris, Aquae de Terrae Catarractis recte in hoc Tractatu agere qui visi cognoscet: distinguendis perpetuo ut Elementis & Locis, sic Violento-xum motuum generibus atque causis.
q. Inter q Catarractarum nunc recensita summa genera, species Α-quei,
25쪽
Cap. 3 3quei, famosus nempe Catarra es ille interque ipsos fluviatiles princeps. qui per Lapsum fit, quique adeo omnibus in universum Catarractis sub M
supra Terram reciprocantibus, ut nomen contulit ita & leges scribit , quan do, dico, Aqua ex edito ruit potius quam fluit; seu quum ΛΨaapraecipiti vehementique lapsu in alveum tanquam si ex utre aut urna, continuo molitando comprimendove effunditur, hic talis Catarasses Germanis dicitur
communi nomine dicitur Pret ema, quanquam haec Vox Catarracta sic proprie dicti, a natura aut arte in flumine convenienter collocati significatio nem non satis exprimat, sed perruptum quid sapiat. Hanc Cataractam quidam alio nomine atadupam, Graeci in neutro plurali - vocant,
a verbo , id est , a.cadente sono, enim significat sonitum lapsu
y s. Varie autem Cataractae vc n. accipitur : I. in Senis divise , & si gnificat solummodo Elementi violentum motum , ut e. g. Fluminis i psum praecipitem. a. In Sensu composito, &,Motum elementi, ut Lapsum aquae, & una Locum ejusdem significat: quomodo quidam tantum vellent
. in masculino scilicet genere dici. Sed Graeci utroque Sensu usurpant: adeo ut Hesychio sit simpliciter δαμ ι.ευαξ Canalis, Rivus, id est quodvis flumen praecipitio ruens, Subjectum ponendo pro Ad juncto di vicissim Eustathio & Suidae Cataractes est locus abruptus in praceps in flumine, utrumque dicendo. Nobis itidem hoc in opere jam Masculino, jam Foem. genere aptatis nominibus promiscue veniet. 3. Sumitur vel Proprie in vera de stricta significatione, nimirum de Cataractis primum ac principaliter Elementaribus subter Sc supra Terram, naturalibus. β. de Cataractis etiam Praeter naturalibus. & v. de iis Catarractis arti talia
hus , quae cum in aquis constitutae sint motu gaudent violento, & continuo, prout aqua succurrerit, ad imitationem Naturalium , quales Catarractas trim in fossis juxta Molas videas. Si artificialia, alia Elementa aemulentur, sitfficit ad tuendum nomen & rem, Catarractae procurasse motum brevis, brevissimique temporis. Sic namque etiam Terrae motus, Fulgur, Fulmen, Prester , quoad motus durat Catarael a sunt, quo cessante nihil sunt. vel improprie lave in lata significatione. Multas enim res vox haec ob innatam Linguae Latinae paupertatem, eodem termino significat. Sicy 6. Improprie sumta vox Cataractae significat I. Littorum , Riparum& Aggerum ruptionem , vi & pondere Aquarum factam. Rumpi littora, frangi ripas & aggeres, quotidiana clamant Accolarum damna atque excidia, Namque iisdem Aquarum mole ruptis, exundant Flumina, inundan A a
26쪽
tur Agri. Piscinae evacuantur , Maria grassantur in Continentem; quod in litoribus Frisiae setriusque, iii Comitatu Olde urgensi, in Palustri terra Bo- russorum das Orose oderi Τῖὶ enim rιyis inc-:99 rder dicta, sed& Duca in Hosatiae frugum olim feracissimae Pinvinciae Mordstrand inundatae tristis
admodum exped1entia testatur. Et in tali casu Poloni eleganter Cataractames erunt Preterwa st et , jeriora , rzehi; quas tamen Cataractas aggeres armati coli1bere solent. 2. Maris, Fluminis aut Stagnorum in littorum, r parum , aggerumque ac pontium angustiis compressionem. Quapropter improprie & generali tantum voce Cataractas appellamus, Fretum Herculeum , Bos'horum Thracium ad Constantinopolim , nec non Fretum Magese Ianicum. β Nobilissimum nostrum Bost horum Cimbrium , alio nomine, Fretum Codanum , quod tamen Strabo, Geogr. lib. 7, Cimmerium vocat: Idem, inquit , Posidonius haud inepta conjectura coliuit Cimbros homines fuisse praedones vagos , armisque ad Maeotin usque Lacum progressos , fus' seque ab iis Bol horum Cimmerium denominatum , quasi Cimbricum, cum Graeci Cimbros Cimmeriorum nomine afficiant. γ interstitium. illud Lacuum, Erigantini seu HGnedu , & Acronii, ad Constantiam Urbem: ubi Rhenus riparum angustia pressus exiguo sane intervallo ex Lacu Venedo in Acromum, tanquam per epistomium, erumpit, seque per Lacus illos occulto impetu currere palam ibidem prodit. δ Raptus illos fuminum insulis, obicibus, palis triangularibus , aggeribus, aliisque pontium fulcris coarcta torum, Cataractam improprie dices : quia ibi flumen non decidit praeceps, nec funditur, sed alveo quassi semiclauso ruit: quod videtur praecipue in
Rheno sub ponte , ad oppida, Forum Tiberii itan fers Stubli estein Brisecum , &c. nec non sub pontibus Danubii Ratisbonae , Albis Dresdar, Vistulae Thorunii Boxumorum , madrx Vratistaviae, ibidom sub pontibus impetu rapidissimo decurrentium. y Huc pertinent etiam Cataractae consilio CV arte factae, quas hominum industria , aut metu inundationis, hostilis invasionis, aut studio lucri telonarii , passim producere solet. Tales Cataractae sunt illa aquarum repagula , Germ. die Θ2leu sciat ex verbo schlic fera nuncupata. In Hollandia, Martemum inter 8c A erodamum, admirandus obex spectatur, per quem naves majores & oneratae, supra Cataractam ligneam, magna vi & labore
adductae, in Paludem Harlemicam, vulgo spae cienter Inceri aut inde in
Fossam Amstero mensem praecipitantur & transportantur, quod peregrinis adeo stupendum opus est, ut spectantes tantae molis opus vix oculis pro priis fidem habeant. Statuuntur eiusmodi Repagula pad imi in Fluminibus, Piscinis, Urbiumque & propugnaculorum fossis , quod vel ranis eadem. transsilientibus , notum est; & quidem eo fine, ut tum transitum aquarum
27쪽
Lib. 1 DISSERTATIO I. Cap. et s
atque navigiorum hostilium prohibeant, tum ut aquas alveo suo conti neant, ub1 necessitas id postulaverit, perfodiendas aperiendasque. In Bel gio id usu maxime venit, ubi obsessi ab hoste, per stis istiusmodi Catara Elis , hostem, Aquis Castra ejus obruentibus, reprimere & arcere ab Urbe solent. y 8. Cataractae etiam vocantur Crates & Cancelli Portarum: suntque lignei aut ferrati transversim connexi vectes, illic loci ex catenis aut sun bus suspensi, qui irrumpentem hostem intra portas sufflaminant, inpressoque arcent. Germanis cine Zall, porte : Poloni rata na bramie vocant. Quas Cataracius Livius, A. U. C. Decad. III. lib. 7. graphice describit: Porta, inquit, Cataracla diecta, clausa erat: eam partim vecZibus levant, partim funibus subducunt in tantum altitudinis, ut subire recli pesent. Et iterum. Renulso 'ne, quo fustensa erat Cataracta, magnos nitu cecidit. Hali carnasi . L. 8. etiam Getis quo vi intruso porta obfirmatur Cata Ectes i itur 9. Denique Catarra as Juba vocabat aves Diomedeas, Plinio teste Lib. Io, c. qq. sunt hae Aves rapaces , de quibus & Aristoteles Hist. ani mal. L. 2. & L. 9, c. I 2. Fulicis similes, sed dcntatae, oculos habentes co loris ignei, caetero cCrpore candido, quae nusquam terrarum apparent nisi in Insula Apuliae alacenti Diomedis tumulo nobili, V. Plin. I. c. quibusdam Merguli vocantur maritimi, Aquilarum species. Nimirum Cata filias e s appellabat Iuba quia ex mcre omnium G u n praedatricium. h. c. cum impetu s superae in praedam immittunt. Itaque R Aquilam in genere sic vocavit Sophocles in Laocoonte, nec non Harpyias in Phineo, teste Hesychio. Improprie & S3necdochice etiam id tibi nomen diversi quidam Fluvii vindi carunt , ut inter alios die Pamphylia post Olbiam, de quo Strabo L. 1 ,
ρ 1 o. Cum habita in Academia Ha iensi publice ac feliciter Disputa
tione, vox non noVum quidem, minime usitatum tamen privatis sermoni
bus disserendi & iocandi argumentum dedisset; amicus quidam mihi forte obviam factus, Distulatio tua, inquit, de Cataractis in summam me admira tionis conjecit cataractam. Cui subridens, quaero, quid ita Θ Quia, inquit,
horrenda in iis commemoras. Caeterum sit, uti doces, omniS impetus prae ceps Cataraciam constituit, plures dabuntur earundem species, ac tu qui dem eas recensuisti. Namque appople a& paroxysmus febrilis; Σ. Affecitus irae praecipitis furorisque brevis; I. Phaniaua somniantium, se ex edita turri aut monte altissimo praecipites ruere , Cataractae erunt. Reposui, haud omnino absurda esse, quae afferret. Si autem, morbi subiti Cataractae sunt, quantam putas die supremo mortis tuae Cataractam futuram Θ.A L
28쪽
De Natura Cataractarum in propria nati valigniscatione.
O Uemadmodum non unum theatrum omnes edit ludos , nec omnia portenta unus prodit locus: ita neque Cataractae in uno horrent ergastulo : Diversae Species in diversis regnant generibus. Nos igitur , ut de distinctis distincte sentiamus & loquamur, notamus
Ι. Subjectum Cataractarum , eit hel totale Quod, γelpa Itale uuo tot enim modis menti nostriae sese infinuat.
y I. Totale, sive Subjectum Quod, sunt Coelum, Aer , Aqua, Terra. In his quippe solis Catarassia ambiunt, ruunt, ludunt atque tremunt. G sum est locus Cataractarum, cu)us convexum est superficies Coeli, Aquarum supra elestium receptaculum; Concavum vero est locus sub Coelo, ubi in Aere& Nubibus suos Natura ludos Creatori dare solet. y 2. Partiale sive Sufetium Ouo , est certus Cataractarum locus, qui alias,a Lapsu & horrore Cataractae elementaris, a quibusdam OG αήλ; in Ma 'sculino genere appellatur; adeoque in Sensu composito Locus Cataracticuretiam Cataractes , vel cataracta dici potest, qua de resuperius actum est. Estque Nubes , Alveus marium fluminumque & meatus Subterraneus. I. Dari Aquasse Uracaelestes, earundemque Locum esse Cpa Expansum, seu
Coelum sidereum, Creator earundem Spiritus S. assirmat, Genes I, V. 6, 7. ει Psalm. I 8, v. q. Laudate eum Caeli coelorum, in Aquae , quae supra
Coelum sunt. Locum vero certum super Expansio , seu Subjectum utio, cum Scriptura Aquis & Cataractis supracaelestibus non determinet, &nos eum ultro & impune ignorabimus. Has ergo Aquas qui negat, negare eidem Expansum Caeli , aut alium Aquis supracaelestibus locum assignare, consequentia incumbit inevitabilis. 2. In Nubibus pugnant Venti, ludunt prodigia, micant Fulgura. 3. Aiseus aquas in saxa praecipitando , frangit horribili cum fragore, atque comminuit in Nubis speciein. q. Per Terra cavernas Venti meant, Aquae fluunt & labuntur praecipites: Ignes per cuniculos grassantur, effractisque AEtnae, Vesuvii , Hecia, aliisque Cataractis subterraneis , foras prorumpunt, Coelumque ipsum fuseminibvssuis petere atque oppugnarς videntur.
29쪽
II. Effciens, iis quidem sola Principalis causa procreatrix, Deus est in potentia atque in operibus istis admirandus.
y 1. Is enim solus in ipsa Universi creatione Terrae clivum in gradus, quosdam fregit, perque eos descendere aquas jussit, quos Aquarum laps/s Igniumque ac Nubium raptus , Verbo omnipotente hactenus continuat, Halm. 42. v. 8. Ab sus abyssum inclamat, in voce cataractarum seu emisse sariorum tuorum, omnes fluctus tui in me devolvuntur.
ΙΙΙ. Materia est, vel ex qua, vel circa quam.
si 1. Materia EX UIA A est vel Corpus naturale simplici mum ac 'urisimum , qualis est Aquarum supraccelestium; vel mixtum, suntque Ignis, Aqua, Ventus , Terra. Materia CIRCA QUAM sunt occasones locorum, uti alvei angustiae atque fundus descendens, saxa confringosa, perrupti terrae motu montes, aut hiatus aperti.
IV. Forma Cataractarum est Motus Piolentus , qui motus vel est impetus, fitque aliquando cum fragore & vehementi sonitu; vel est tantum Molimen ad impetum tendens.
y 1. Hic ipse Motus violentus Cataractis dat .' esse, distingui & operari. Per formam hanc sunt & agunt Cataracta omnes, perque eandem alter ab altero distinguitur, atque peculiarem induit speciem.
V. Finis eorum est Pel per se, Peli per accidens.
s i. Finis perseest 1. Universalis, nempe Gloria Dei. Quid, quaeso, Aquae supra Expansum effusae faciuntὸ R. Laudant Dominum , PC I 8. Quid Coeli sub Expanso p Rest. Enarrant gloriam Dei in astris & planetis, eorundemque motu ordinario. z. Conservatio univers : & Mis iste idem est, qui fluminum ex Mari per cuniculos Terram subeuntium & inde egredientium. 3. Elementorum expurgatio. Namque per Tempestates Aercrassus expurgatur, Ignes attenuantur , Aquae clarificantur Terra consolidatur.
VI. Finis per accidens sunt Eglecta paria.
s1 uecta illa sunt in privativa : etenim plus nocent, quam prosunt: Plures Trothetia Septentrionalis Nomegica malos frangit , quam trajici z. Quot non cymbas Cataracta Rheni , 4 au fieri dicta , devoravit Θ Omnes ibi naves subsistere, mercesque suas, non sine commerciorum jactura insigni , deponere coguntur. Et quem usum Italiae ignes praestant Vesuvnὰ εPositiva essecta, quae usui hominum , per accidens quidem, at inserviunt tamen , Quando Vectigal ex Commerciorum trajectiove Magistratui prae si iit:
30쪽
stant i Exundationem sufflaminant: hostem aditu Regni aut provincia prohibent: Regnaque & Urbes defendunt, quod nobilissima illa Freta Codanum , Herculeum , Thracium &c. palam testantur. Hinc, si angustias istas Divinae Providentiae claustra dixeris, non abs re dixeris.
VII. Definitio. Cataractes proprie dictus est Aquae, Ignis,
Aeris vel Terrae Violentus mstus cum impetu , aut molimine, in usium Vniversi determinatus.
y 1. Cataracliarum Artifcialium sive proprie sive improprie sumptorum Causae , pro ratione rei ipsius , funx etiam Efficiens , eaeque sunt homines consilio & arte praediti: Materia sunt terra, ligna, ferramenta4 pali in ter ram fistucati, claustra, & c. Forma est Idea fabrilis & architectonica. Finis est usus varius, isque certus ac determinatus.
CUM Aqueos duntaxat in Terra Cataractas contemplarer , eosque solos , Voto Deo O. M. nuncupato fatisfactitrus, describere postea con stituissem; ecce mihi propitius Deus tot eorundem
sub Terra, in que Aquis, Igne dc aliis rebus, aperuit, quot
exstare in Natura rerum divinare antehac non licebat.
Ita homines proficimus, ubi nos benignior Dei aspiravit gratia.
quarum Apra Expansum Cesi, irique praeceps . ambiens, motus.