장음표시 사용
51쪽
LIb. t DISSERTATIO I. Cap. s. dis
tit & eradicat, Lapidesque, Carneu& alia Corpora ita attollit, ut complue re istis postea videatur. Livius A. U. C. lib. 3. carnibuue, libro autem 7.
Iapidibus pluisse, testis est. Belgae de Typhone isto sese versante, dicere solent, de mitidi dErapit rondi oni stet Compas. A deoque Turbinis causasofimali, est congressiis & lucta Ventorum in aere. y 3. Est igitur Motus iste Aeris violentin, non vero naturalis: etenim omnis Venim naturalis est circularis, inque Orbem circum Terram motubstematico vertitur. Qui vero Venti e Terra sursum, vel a Nubibus deorsum feruntur, extraordinarii ac violenti sunt, ut Typhon, Prester &c.
X V. Preser est Procella praNeps e Nubibus cum flamma
3 I. Prester venit a verbo in incendo , quod proXima quaeque pro sternens etiam amburat. Vulgo, Ignea pluvia, Ignis coelestis , Dilutium I gnis, Incendium &c. dicitur, quale in AEthiopia sub Phaetonte fuisse, creditur, de quo Ovid. lib. et Metamorph. Parum differt a Turbine, & solo quidem aeris Incendio, quod sit in momento, peritque in momento. Ρlerumque cum Turbine e nubibus prorumpit, adeo ut ipsum, cum Seneca, Turbinem incensr aere, vocare possis merito. β 2. Celeberrimus Gassendin l. c. negat Presterem esse Igneum. Quod si non est igneus, Ergo nos etiam Proterem diversum a Typhone dari negabimus, adeoque Typhonem & Presterem unam eandemque esse rem, nempe Turbinem, evincemus hoc argumento. Quae conveniunt materia, forma Meffectis, ea idem sunt essentia. Typhon & Pre ster conveniund materia, for
ma & effectis; Ergo Typhon & Prester idem essentia sunt. Major est universalis & extra controversiam. Minor probatur: quia Prester rion est Igni mixtus juxta Gagendum. Typho autem & Prester realiter plane non disse runt, sed eaedem sunt res. Rationis ratio: quia utriusque eadem est desini tio: siquidem Typho est exhalatio copiosa, seu procella e Nubibus deorsum praecipitata: Prester quoque est exhalatio copiosa, seu procella e Nubibus deorsum praecipitata. Imo ex mente Fromondi; Prester est Typho inflammistus ; cui flammam cum Gasendo si ademeris, Prester erit Typho, & Typho Prester. Sed nos litem hanc nostram h. l. non facimus. ρ 3. Causam vero istius circulationis Turbinis formalem dicere, hoc quidem Philosophis opus erat hactenus arduum, & labor improbissimus.
Fromondin Turbinem excussam e Nubibus exhalationem, in Ecnephiam vertiginosum ac gyrantem vocat; unde autem Turbini vertigo haec sit, non docet. Gassendus causam hanc admirationis religione absolvit. Permirum
54쪽
ao Lib. 1 DE CATARACTIS Cap. s.
quidem, inquit l. c. quomodo res suxa eam rotatione ex circumo flentia habeat s Sed Seneca docet rem concipere ex similitudine aqua, quae,quamdiu sine impedimento fertur, simplici motu se effundit, ubi in ripam aut saxum incurrit, retorquetur & orbem facit. Adeoque Seneca de Gassendus, Turbinem in gyrum moveri ex circumo sentia alicujus objecti, recte docent.
y q. Ast ego expleri mentem nequeo: nam, certissimum quidem est Θ-rum illum testudineum a circumo sentia fieri; at quodnam illud est Objectum Turbini tanta vi obnitens, eumque in gyrum versans λ Salvo aliorum judicio, existimo cum Tholosano, Art. mirab. lib. 3 s. c. 26. gyrum istum turbineum fieri a congressu & conflictu Ventorum ex diversis & oppositis plagis in Nubibus concurrentium, qui junctis quasi lacertis sese complectentes, paresque viribus, summa vi in circulum sese torquent, atque e Nubibus pra cipitant. y s. EffecZus 7 3phonis sunt Damna & pernicies. Namque Turbo navigia contorta frangit, & repercussus correpta secum in coelum aufert, ac sorbet in excelsum, Fromond. lib. 2 Meteor. cap. q. art. 2. Putat autem Plinius ,
Cata filia hujus impetum, fuso in advenientem Aceto, cui est natura frigi dissima, facile infringi posse. Velourio idem de Turbine statuit, Comment. Iib. q. cap. Io. Quod vero Nautae nostri aeque rident, atque illud, quo Pro cellam Flustiisque marinos, fuso in Mare oleo, sedari & componi asseritur. Tutius ergo Turbini, explosis in eum Tormentis majoribus Nautae resistunt: quia, perrupto Aere dissipatur etiam Turbo. 6. Porro, nixi rationibus ab Experientia multifaria depromtis, statuimus dari Presterem, qui est Ventus impetuosus cumfamma descendens: sive Fulgur cum Turbine, aut in turbinis gyrum e Nubibus ejaculatum. Spectatum id est non sine religione & consternatione,priscis seculis. Titi σA. II . C. Decad. III. lib. 2. In Praeneste oppido ardentes lapides caelo cecidisse author est. Hoc ipsum nos quoque experimur quotannis, & passim locorum. Ruptis enim Nubium Cataractis, Prester es deorsum explosi, Naves in Mari frangunt, tecta Domorum lacerant atque disjiciunt, Arbores in Sylvis tum radicitus convellunt, tum descripta in modum testudinis linea, easdem ab ipso fastigio usque ad radices adurit, quod ipsum praestare Typhoseu turbo non potest. Dices autem, hoc ipsum Fulgur aut fulmen per se circulum testudineum in arbore describere potest. Resp. I. Sed, quoties id facit,
semper cum Turbine arborem ita complectitur, atque signat. 2. Fulmen non
est procella statuosa, Presteres sunt. Nec 3. Fulmen gignitur, nisi Tonitru praemiso; quod vero innuspiam observatum est: quippe Presterest instar fulguris caeci, aut potius aer sine figmina conspicua fruens &
55쪽
Lib. 1 DISSERTATIO I. Cap. 1. 33XVI. E ephius Procella simplex est, e Nubibus ruptis
magna vi excussa, & deorsum cum impetu ruens.
y 1. Dicitur Graecis νη ψi-, quasi factus, indeque prorum pens, quem MagirM P sol, Peripat. t. q, cap. γ. cum aliis, peculiarem mistorum catarasiticorum speciem recte constituit. Simplicem vero pro-eὸllam hanc dico: quia sola, nec igni nec aquis immixta, deorsum pretecipi tatur ; quo nomine a Prestere ignito & EX dria aqueo, nec non a T)phone ventos alios hostili complexu in gyrum rapiente, omnino differt. E. Miror autem, Conimbricenses eam procellam, quae cum aquis e nube praecipitatur, Ecnephiam appellare: sic enim de eo in lib. Meteor. Arist. trahat. 6 , cap. 7, scribunt: Eam scilicet procellam Ecnephiam Nauta Lusitani sub Aquinoctiali nonninquam experiuntur. Ouare suis jampericu lis edoai, ubi eo loco Nubem consticantur, confestim vela dejiciunt; ni faciant, vibranti impetu demergendi. Ex ipsa vero NB. Nube calidae Aquae proluvies stargitur, quae vermes gignit, vestesque altarita putrefacit. Confunduntur hic species procellarum duae, Ecnephias &. Exhydrias. Ecnephias enim est Procella simplex, sine ignis aut aquae ullius admistione; Exhydrias vero est procella aquea, uti mox docebimus. Quemadmodum igitur entia praeter necessitatem multiplicanda non sunt: ita, quae extant, distincte apprehendere & tradere necesse est; nisi forte magni illi Conimbricae Philosophi peculiarem Procellae speciem sub AEquatore dari, a Nautis suis cognove rint, quod tamen nemo hactenus Geographorum aut Physicorum, quod qui
XVII. Exhydrius est Cataractes aereo-aquems, ex Nube cum magna Aquarum, Vel grandinum copia prorumpen'.
Latinis Nubifragium, Germanis aso scienbrudi I Polonis,
Da, sive pMerva oblo is, dicitur.
1. CataradZes iste visibilis est: etenim conspicitur eminus tanquam Columna sive pyramis Nubis descendens. Quod portentum Accolas lacuum & fluviorum, nec non Agricolas, tantum non exanimat: quippe quorum fortunis & frugibus stragem atque damna, vitae vero per inundationem triste admodum minari solet exitium Sane in Bohemiae Montibus quoties frangitur ac dissolvitur, damna ingentia incolis turbasque dare solet. si 1. Et haec Nubifragia statuimus futue etiam Cataractas Diluvianos, pace tamen Philosophiae Doctoxum sapientiorum, a quibus ego, quoad vixero, erudiri meliora cupiam. Hac autem de re supra, de Cataradia Universali Diluviana fusius actum est. CA-
56쪽
truptura, supera quaevis findens atque absorbens. Di citur alias Hiatus Terrae ejusdem concussione factus.
3 1. Dari Catarassis terrestres, tot tristia atque tremenda Iudicii Divini exempla, vel invitis nobis, in Historia sacra & profana: nec non in tabulis de Act is publicis Experientiae hujus seculi probant. Annales Sancti, Ore .
Dathan, Abirom seditiosos in Mosem Cataracta terrestra sive Hiatu absorptos: Historia Romana Hiatum, Marco Curtii memoriae sacrum, alias que Terra rupturas plures & prolixe satis commendant. Quae vero Acta publica hodie de Cataractu istis Terra motu factis referunt, recensere supervacaneum est. Sane Tellurem suos pati morbos, & vicissitudines ex variis interioris Oeconomiae dissidiis ortas, docet Aristoteles lib. I Meteor. Interiores enim Terrae partes perinde atque Animantium Plan tarumque corpora juventutem suam habent atque senectutem. Egregie Seneca: Omnia tempus edax depas itur, omnia carpit, Omnia fide movet, non finit esse diu. Flumina desciunt, profugum mare litto siccat, Subsidunt montes, in juga celsa ruunt.
II. Estque vel internitis, vel Externus. III. Internus Cataraciles terrestris est Terin motus & hia tus ; Externus vero est Montium trajectio , & novorum e citatio s. egestio.
I. Exemplorum talium quia Annalium & Historicorum libri pleni sunt, postulari merito possemus, si ea prolixe hic adduceremus. Unicum tamen addam, quod in Itinere Septentrionali ipsemet spectavi. r. Est pagus in Provincia Norvegiae Uahriε-i on ad Emam Fluvium, milliari ab horribili illa & ingenti Cataracta drossi esse vulgo dicta, dimidio. Pago huic nomen est Stronimen I eo quod ibi Eisa e Lacu menero deri vata , per Cataractam ferventem sussiaminetur. Qua cataractvlά a nobis
57쪽
Lib. 1 DISSERTATIO I. Cap. 6. 33
Anno trajecta, ad diversorium ibidem in ripa Norvegica situm appu limus, in quo hospitium nacti perquam commodum, caupone Magistro Equitum Thoma 4arsson viro hospitalissimo , omnia humanitatis officia
quantum in se erat, ultro nobis ministrante, in coena, inter alia, de horrendo atque ibidem loci inaudito Terrae motu Montisque vicini lapsu atquetrfectione, non sine nostro auscultantium horrore summo, a quodam loci ac cola referebatur. Negabam ego initio narrationi fidem, obtentu absurdi& inauditi casus; sed, posteaquam dictus hospes, non haberi sibi fidem aegre ferens, insertam Fotis Calendaribus sub titulo hog Strommen
tragoediam istam nobis praelegisset, veniam precatus hominem, ut nobis Montem locumque illum commonstraret, oblato congiario, obtestatus sum, quod quidem ille se facturum recepit. Die postero, Sole oriente, in
montem quendam cum co ascendimus, ex quo rupturam Continentis specta stabamus, miraculo Cataractae terrestru attoniti, qui, coorta eaque vehementi fulminanti Procella Presterem communiter vocant) terram illam concussit, montem quendam excelsum magno cum fragore in Barathrum subterra
neum dejecit, inque ejus locum alium transportavit, ejectisque e terrae hia tu aquis multis, omnia ibi, Praecipue ad radices illius montis, sede pristi na movit, Caelum ajebat hospes) Tero misceri , omniaque Elementa in se ipsa praeliari dixisses ; nos autem hujus Universi ruinam Dremque extra mum, subito consternati, e lectabamus. Quo Terrae motu saeviente, vi cini Cataractae ingentis drothcite impetus substiterat, hominum vero ea strage plus minus centum & octoginta periere. 3 3. Quae bona se fide referre obtestatus hospes, accolarum rusticorum
impietatem subinde , nec sine stomacho, accusabat: eo quod, durata omnlrcligione atque humanitate, latrociniis in viatores, in semetipsos v ro mutuis homicidiis promiscue saevierint, ut caedes & latrocinia lusus
ipsis essent, inque consuetudinem pravam tandem abierint. Namque perpe trato homicidio, reus caedis in proximum, vixque centum passibus a supra- nominato pago distantem Montem Sylvamque ejus sese recipiebat, ubi, tanquam in Asylo privilegato tutus caesi hominis vindic., quin & Jud cem ipsum, obversis dicto sit venia) eidem natibus, impune ridebat, contumeliaque insuper affectum habebat susque dcquc: salutato enim Monte illo omnia scelera reis, nescio qua lege impia, impune abibant. 3 q. Terribilior autem esse. videtur Cataractes qui in Helbetia Anno Mense Julio, nostro remporc accidit, qui in Tabulis publicis, si ve in Mercurio Europa o videri potest.
IV. Causa efficiens Catara ne istius Temfris , hoc est,
58쪽
Terrae motus & ruptum, sunt Spiritus Nitrosi atque Sulaphurei.
ν r. Vulgo omnia fere Meteora atque essiuvia exhalationibus, vaporibus, calidis, siccis; item Aeri, Aquis aut Ignibus ibidem inclusis, a aribuuntur, qui compressi angustia, dum exitum moliuntur, Terram concutiunt aut aperiunt. Sed tam obscure philosophando ad veritatis lucem nunquam perveniemus. Quando enim causam dari nobis veram petimus, cur Meteora in Aere ludant, Cur Tonitru fulguret 8 Cur Terra moveatur s Cur ignes in Vesuvio fulminent Θ & id genus alia, Respondetur nobis generali ratione, feri ea ab exhalationibuου, calid/s, siccis, crassis, stigidis, &c
y 1. Sed haec Restonsio, ad reddendum veram tot Naturae portentorum causam, non lassicit. Namque utut demus, Meteororum istorum causam esse exhalationes, attamen f la exhalatio materialis tantae molis opera praestare non potest; Ergo causa formalis inquirenda est. Vulgo autem nulla, praeter aliquot Elementorum qualitates, ut τρ' siccum, crassum, calidum, frigidum afferuntur, iisque tantae virtutis effectus perperam tribuuntur. Quo niam Exhalationes quatenus tales, ascendunt quidem, effectusque certos sortiuntur; sed Terram vi perrumpere, Montes trajicere, fulminare circ. altioris Naturae formaeque nobilioris opus est. Imo confidenter dico, Exhalationes siccis, calidis, crassis, frigitas, humidis, &c. tenui vesicae inclusas, eandem vi sua perrumpere non posse, tantum abest, ut Terrae machinam concutiant, Amnes cursu rapido avertant, Mare fluminibus invehant, Montesque-Urbes lapsu ingentasprosternant. y 3. Quod vero communiter dicitur, Exhalationes illas in Terrae cavernis premi, ne probabile quidem est. Aut enim premuntur a Terra, aut ab Aquis, aut ab Igne, aut ab Aerc. Non premuntur a Terrae quia Corpora mobilia flectuntur, atque ita aliud corpus instar follium premunt; Terra a tem est solide compacta, nec potest flecti, adeoque Cavernas, in quibus Exhalationes illae sunt, in dimensione perpetua continet. Quomodo ergo exhalationes subterraneas comprimet Θ Non c. ab Aquis, quae in Cavernas subterraneas influunt: quia Aquarum fluctuatio tanta Montium ac terrarum concussioni par essct nequit, ait Fromondus lib. ψ Meteor. cap. ult. art. I. Nec
γ. ab Igne solo: quia Ignis, ardendo & urendo, per se nullum Corpus sol dum concutit aut perrumpit. Non denique R ab Aere aut Spiritu simplici: quia, ut supra dictum est, Aer sibi relictus ne Vesicam quidem perrumpit. Objectio, Aer pressus id praestat: Resp. Falsa est haec hypothesis, Aerem in visceribus Terrae premi, adeoque nihil quicquam probat. ν q. Quod vero Seneca, Gerardus Cosm, & alii magni nominis viri,
59쪽
Terrae motum provenire ab Ignibin subterraneis statuunt, imo & ipsa Experientia, e Terra dehiscente Ignes emicare, testatur, cum grano salis acci piendum est. Non negamus dari Ignes subterraneos, neque eos e Terra de hiscente emicare; sed, Terram concuti aut rumpi absolute vi Ignium subterraneorum, negQ, nec probabitur contrarium. Nostra sententia est: Ex- balationes siccas, crassas, calidas, &c. Item Ignes subterraneos simpliciterita sumtos, ad concutiendum aut rumpendum Terram non fissicere. β s. Aliam ergo nos Causam, eamque non remotam sed proximam, Ter ra motus ac rupturae damus, nempe, Spiritus Ignes Nitrosos. Quod enim Ignes multis & magnis cum lapidibus e monte Res vio exploduntur, non certe hoc ab Igneumplici aut exhalatione tantum sulphurea fit: quia, quemadmodum Ignis purus, ita etiam Sulphurea exhalatio tantummodo materialiter & passive sese hic habent; Sal vero sive Nitrum, Igni, Spiritibus aut exhalationibus subterraneis mixtum, turbas istas & ruinas Terrae edunt. Experire si ita videtur. Aufer Salem sive Nitrum a pulvere pyrio: postea sup pone residuum sulphur in cuniculo: accende sulphur,& habebis ideam Incen dii subterranei, sed non Terrae motus. Nemo tamen, quae asserimus, tam si nistre interpretetur, quasi Ignes subterraneos Spiritusque nitrosos ad Terraemotum concurrere negaremus : quando enim vim quatiendi ac frangendi terram Uni derogatum imus, non statim, eum ad Terrae motum nihil o
6. Quod ad Nitrum attinet, si ipsi Sedes in imis Terrae recessibus
negatur ; certe Concussionis Terrae , nec non tot tantorumque Lapidum ejaculationis causam, non sussiciet dixisse, Exhalationes aut Spiritus, hi enim per se tantos effectus praestare non possunt ; sed quae aut undenam Spiritibus atque Exhalationibus ea viri- , quae Terram concutere ac di videre , Molesque ingentes lapidevi in altum ejaculari potest. Si virtuo haec Nitro denegatur, alia potior ac verior ostendatur necesse est:
V. Forma , Terr.e motus externa sunt, Terrae tremor,
concussio, hiatus, Montium , Urbium csc. absorptio aut trajectio, & aliorum egestio.
3 I. Adeoque Terrae motus Cataracta ut plurimum privativos, raro autem positivos edit essectin. Cur vero in Terrae , Montium vel Urbium absorptarum locum aquae e Terra exsiliunt, cujus rei, in planitie Sodomo rum post excidium, exemplum factum est Θ'Rem Montes, Urbes&Campi, subsidentes in Abyssum, mole sua aquas subterraneas premunt, inque Montium absorptorum stationem prorumpere foras cogunt.
60쪽
CAPUT VII. De coiturastis Aqueis Susterraneis.
veo aut Canali sub Terra existente.
idque Terra; vel Subjectum estque Alveus aut Siphon
subterraneuS.ῆ I. Dari EM revera existere sub Terra immensos& vastissima spatia , docent I. Labyrinthus 1ub terra Dracusanin , quam Ariadne,. ex fide Poetarum, filo indice retexit. 2. Seneca lib. s. cap. 13. Asclepiodorus est haud remotum hMic aliud Antrum,. Crc. Et post: Non tota solido contextu Terra in unum funditur, sed multis partibin cava, in caecis fuspensa latebris, habet inaniasine humore. Et libro 13, cap. I 6. Sunt, inquit, sub Terra minus nota nobis jura Natura, sed non minus certa. Crede infra, quicquid supra vides. Sunt enim illic Specus vasti, funt ingentes recessus ac statia, fustensis hinc inde Montibussaxa: f-nt abrupti in infinitum mattis , quisaepe illapsas urbes receperunt, ingentem in alto ruinam condiderunt. Porro ibidem cap. 8. paulo superius : uuemadmodum in exteriore parte Teserarum vastae Paludes jacent, magni e V navigabiles Lacus, quemadmodum ingenti statio Terra maria porrecbas Unt, infusa vallibus: Sic interiora Teserarum abundare aquis dulcibus, nec minus illa stagnare, quam apud nos ocedinum in 'us ejus; imo eo latius, quo plus Terra in altum patet. r. Accedit Kircherus Mund. Subterran. pag. Ia O. Mira, ait, funi, quae Americana Plistoria narrat de Montibus Andium, in quorum visceribus supra quam dici poteu, horrida Antrorum receptacula tanta capacitatis inveniri asserit, ut νntegra regionibus in terrena superficie non cedant. In hisce quoque ingen es ingentium Fluminum CataractaS, quae. tanto stagore insono-xum diversitate suas praecipitant aquas, ut, nihil in Mundo terribilius se audisse, fossores testentur. Similiter & Illustrissimus Baco de Verulamio lib. de Historia Ventor. In Britannia, inquit, in Aber Barry, juxta Sabrinam in Vallia, in quodam Clivo saxoso, in quo sunt foramina, si quu aurem ano- fuerit, Sonitus varios in murmur Flatuum sub terra exaudiet.