장음표시 사용
81쪽
. i. .. ideo pragmatici communica nem vocant; quia facit communia instrumenta omnia, quae eduntur: quare si rursus non edantur etiam ad fundandam adversarii intentionem,u . . s. litis iacturam pati debet is, qui non vult edere; cum sibi imputare debeat, cur aliquan- d. . . do ediderit iij, nisi forte amissum constet sui I. Magnam praesumptionem esse contra --- eum, qui diem, et consulem instrumenti designavit, quam ideo contrariis praesumpti nibus, vel probationibus elidere tenetur (3 : quemadmodum etiam praesumptio doli onerat eum, qui proterat instrumentum dimidiatum, ei mutilum; aut partem chartae, ex cujus scriptura appareat, aliquod scriptum suisse in alia parte, quae abscissa est rita ut ei nocere potius, quam prodesse debeat talis editio i xti Fab. cod. hoc tit. lib. I. tit i. d. desiui. a. ctilegiat. 3. in princip.(u3 Ab-Ecelas. Obi. T. Num. 8.
t Fab. d. allegat d. in meae S. 3OS. Neque perpetuum est ut apposite cum eodem Fabro animadvertamus j, quod dici
solet, neminem cogendum, ut ad vergus se instrumenta edat si ii atque exceptionem liabere potest, si publica utilitas aliud suadeat, quae privatae semper anteferenda estitii ne qui a sententia de crimine lata provocavit ad senatum, non tantum sententiam,
sed et aeta litis criminalis tui edere tenetur sal; cum alioquin sciri nequeat, an bene, an male iudicatum sit; publice autem interest crimina puniri si .
sa= In eatassis ciuilibo suscit exhibere sementiam, rat sciam', a qtici re Promcα-rum sit et ille rem, adprestis q-m vpellarum est, acta sitis edere debet, Mi Probet
Si tamen capitis poena prima iudicis sententia irrogata fuerit, provocans, qui acta litis non exhibeat, in expensas quidem damnatur, sed damno litis non coercetur; atque senatus, invito etiam appellante, instante fisci patrono, decernere solet, ut prioris iudicii acta deserantur sumptibus accusatoris, sive privatus sit, sive publicus sit; tum quia audiendus non est perire volens lai; tum quia a judicis, potissimum supremi, dignitate, et sanctitate alienum est, ad capitale crimen damnare, nec visis, nee Perpensis actis litis, ex quibus fortassis apparere potest, reum leviore, aut graviore Poena
Testium nomina, quorum depositione actor usurus est, ut intentionem suam probet, edere non tenetur si ; ne ab adversario corrumpantur, Priusquam producti sint: quo fundamento placuit, nec petenti adversario edendas esse litteras monitorias obtentas
ad extorquendas occulti criminis probationes, neque libellum, quo continetur querela, de qua inquirendum est: sed sussicit eas edi advocato Principis; atque deinceps a senatu earum publicatio permitti potest ta). Quod si adversarius intercedere velit, ad ecclesiasticum judicem res haec pertinet; quamquam ex hac intercessione non debet mora fieri inquisitioni criminis, aut liti iustitutae, vel iam jam ins Lituendae (33; ne intercidant probationes, quas semper salvas esse oportet si . iii Argum. l. Non ex omnibM 3s. in D. Princi . q. de recept ( . 8. iv Fab. cod. hoc fit. lib. 2. vi. i. dem is. in PrinciP. 3 Fab. d. def. is. in stra.
82쪽
Ilactenus de editione instrumentorum ab actore lacienda. Reus quoque interdum i rumi lactori edere tenetur instrumenta: atque non propria tantum actoris iij, sed et com- id. ,3. munia 'sa ; cum rebus communibus quilibet ex sociis uti possit; quare vulgo traditur, peti posse editionem instrumentorum omnium, quae quis semel in iudicio produxerit, quia per productionem facta sint communia, quae prius propria erant (Zi; cum instrumentum Producens omnia in eo contenta probare intelligatur, tametsi ipsi contraria (i . Imne etiam administratores rerum alienarum, quemadmodum tutores, curatores, Promcuratores tenentur edere rationes, quippequas tum in suam, tum in eorum, quorum res gerunt, utilitatem conscripserunt (S .
ii L. Praetor ait d. S, i . c. hoe tu. at L. Si quis ex argentariis G. S. Unde amaret S. hoc tit., Fab. eod. hoc est.
lib. a. iit i. in . s. allegat tali.
Instrumenta vero propria reus ante litem contestatam Plerumque non cogitur edere, puta rationes sui gratia conscriptas si , nisi iudex ex gravissima caussa aliud decernat sa : vel nisi fiscus actor sit, cui ex privilegio datum videtur, ut reus in civili negotio compellatur edere instrumenta , quibus uti potest, non vero in criminali sal. iij L. NIL coae hoc ut, L Rentili. m. ad exhibenae sto. .isa L. I. cod. hoc iit.
til. , ubi delatorum nomine amniscantiar illi, qtii pacantia bona meo denuntiant. s dio. Quia tamen reus excipiendo sit actor si , idcirco post litem contestatam edere actori debet instrumenta, quibus utitur ad probandam suam exceptionem sa=; cum alioquin scire nequeat actor, utrum cessare, an Prosequi debeat: proinde si haeres legata integra Oh Falcidiae detractionem solvere restuset, legatarius recte petit, edi instrumenta omnia, ex quibus manifesta fiat patrimonii a deiuncto relicti quantitas, nisi sorte tutius ducat judex, ne secreta patrimonii pandantur, ea a viris probis
expendi faxsit L. i. s. de exceptionib. s . i.
sal Argum. I. i. hoc fit, Amraclis. Observiat. s. Niam. I. cid I. sal L. Penuli. S. ult. q. ad las Falciae (35. a. iS. 3I . Sane, si reus actorem reconveniat, non dubium, quominus edenda sint instrumenta, quibus jus suum tuetur iij; etenim reconventio non est exceptio, sed mutua petitio, adeoque actio sui. Instrumenti inter alios confecti editionem actor a reo non iuste desiderat, utique vero ab haeredibus debitoris, si de debito aliunde iam quodammodo constet; ite ut editio non tam ad landandam, quam ad adjuvandam intentionem actoris petatur id, si j Fab. coae hoc tit. lib. a. tit. I. de . 6. Niam. ., et aeqq. at L. Cum Papiniantia i . coae de sentent. , et interlocut omn. Iudae. t . 5. , Ab-Eccles. d. obser niam. I S., 26. , ei a . 33 Fab. cod. hoc fit. lib. I. def. II. S. SII. Beo crimen consesso, sed cum adjunctis, quibus, si vera sint, mitior, aut nulla Poena ei irroganda ait, puta quod occiderit ad via defensionem, servato moderamine
83쪽
8o Iuri rud. lib. IV. tae XXXIX. eap. II. aere N. ML II. i. i. i. inculpatae, ut aiunt, tutelae, illius consessio accusatori edenda non est, nisi peracto judicii ordine, ita ut nihil supersit agendum, nisi ut sententia seratur si , proptertii. 3 periculum, ne actor, cognitis iis, quae ad tuendam innocentiam suam allegat reus, cyd- - *- in eius necem aliquid comminiscatur, atque probationes fortassis impediat; quod ma--- - xime praecavendum ia .
(23 L. Curent a a. m. ce Mach. i I a. s. S. 313. Supra diximus, Romano iure inspecto, testamenti verba haeredi a legatario edenda
non esse, si Certo constet, testamentum factum fuisse, cui tamen fori pravis non omnino consentit i S. IsS. , quia probationes de domo rei extrahendae non sint si . Quinimmo tradit Faber, nec legatarium uti posse testamento, quod e domo haeredis subtraxerit per se, vel per alium set , tum ex allata modo ratione, tum ne ex delicto suo emolumentum consequatur legatarius, qui tamquam fur puniendus est. ii L. tae coae hoc tit, Fab. cod. hoc sit. lib. I. tit. I. ae n. s. ira Princip. a b. d. desii. s. N . i. , et Sen.
Si tamen testamentum subtractum sit inscio legatario, eiusque deinceps possessionem nactus sit sive bona fide, sive per manus suris, culpandus non est, cum sibi vigilaverit ti . Quare testamentum quidem haeredi restituere debet; sed simul petere, ut exemplum illius auctoritate jussicis fiat, cujus eadem ac authentici vis est; factum vero apud graptuarium deponatur, actori tradendum, cum demonstraverit sua interesse, idest se nominatum in eo testamento, vel a nominatis jus, et caussam habere fa .
iii L Pupillus as V quae in iratiae creditor. a. 8.
sa Fab. cod. hoc fit. lib. a. tis. i. d. de . s. num set Sm S. 3is. Sive actor, sive reus instrumentum edere cogatur, non totum edendum est, si plura contineat capita separata, atque de diversis rebus conscripta , nec integri rationum , aut mercatorii libri editio facienda est; sed ea sola pars edenda, quae ad instruendum adversarium pertinet, ita ut hujus inspiciendi, et describendi potestas fiat (ii: nisi iudex ex gravi caussa totum volumen sibi exhibi decernat (a ; vel omnia in instrumentum, vel rationes relata in generale iudicium deducantur s33: potiori ratione totum edendum iustrumentum, si de unico negotio, de quo disceptatur,
scriptum sit i l. 13 L. Argenturius io. S. Edi autem a. c. hoc tit.
s3 L. Lucius Titius G. S. Tutelae judicio Siam de administrat, et Periet infor ta6. I. iiii L. i. S. Peniat. hoc tit.
S. 3i6. Postremo fieri potest, ut tertius quipiam ad edenda instrumenta, vel testamenta teneatur; quod quidem onus privatis non incumbit, nisi alienas scripturas teneant iij;hcet enim invitos testes cogi ad dicendum testimonium iure Romano praescriptum sit, paucis personis exceptis tu , hoc tamen jus ad instrumentorum editionem exteridere non placuit; nec ulla lex est, quae hanc extensionem innuat: quamquam non dubium, quominus possit judex, si ita suadeant singularia rerum adiuncta, decernere,
ut saltem apud se tertius edat instrumenta.
i L. In hac actione 3. S. Interdum it m ad exhibenae lio. vi ta) L. Lege Iulia .., L Inviti B. s. de testi, tua. S. S. 3i . Editionem instrumentorum perperam regulariter desiderari dicimus a privatia i s. praec. : aliud est de illis, qui publicam personam sustinenti quales erant apud Romauos arm
84쪽
m editiona instrumentorum. Bigentarii ti), seii nummularii, idest mensam nummulariam exercentes; quippe ab lxis, inis. i. .. utpote maxime peritis, Romani plerique contractuum suorum conditiones, atque Do- e tissimum receptorum rationes consici, et scribi curabant: atque ideo rationes edere ii . . 3. jubentur, sive cum ipsis controversia sit, sive cum aliis set, cod. l.
tal D. L io. in PrinciP. S. 313. Apud plerosque populos argentariorum vices supplent notarii, seu tabelliones, qui ideirco edere debent instrumenta ab ipsis consecta, vel ab alio, cujus successor sint, sive liaereditario, sive iudicialis depositi titulo, si modo ea possideant; quo casu appellare possunt a iudicis sententia, si praecise edere iussi sint sit; edere, inquam , non omnibus, sed illis, quorum interest, a quibus ideo Romauae leges calumniae iusiurandum exigunt la , quod fori usu exolevit (3, ij I h. cod. hoc fit. lib. I. Di t. desin. d. , et i a. , libi stabiliet, notaritam, qui edere Dastis non negaverit te instriamentiam habere, amplius OPPellam Non posse.(a L. Si quis ex argentariis G. S. Exigitur a. , t o edam starit s. S. Caeterum a. c. hoc tit di mei in c. hoc fit num. 2 i. in princiP. S. 3is. Sed, ut haec pleuius percipiantur, distiuguendum est, an potissimum, seu princi-Paliter , ut aiunt, an minus principaliter intersit. Directe, et principaliter iustrumenta
edi interest contrahentium , atque successorum etiam singularium, ultimae voluntatis actus haeredum, legatariorum, atque his similium, quibus idcirco edenda sunt, licet adversa pars refragetur si , dummodo instrumentum sit perpetuum, atque utriusque gratia conscriptum; cuiusmodi sunt instrumenta venditionum, permutationum, et similia et quod si instrumentum sit temporale, ut aiunt, veluti pro debito ex caussa
mutui, nihil inaudita parte statuendum tradit Faber (a ; quia illius ius laedi posset sal:
sed hoc ab omnibus non probatur, cum adversa pars nullo iure videatur conqueri, quod alter liberationis apocham inspiciat, ut certo sciat, quae in illa continentur, et an rite saeta sit, nec ne sit Fab. cod. hoc fit lib. I. gae i. desin. 8. ratim. 3. , et d. ta Fab. d. de . 3. num. S., et Seqq.
S. 32o. Si vero non principaliter intersit alicujus, sed indirecte, quemadmodum interesse Potest ereditoris, qui cum emptore contraxit, ut instrumentum emptionis inspiciat, nonnisi consentient bus illis, qui contraxerunt, notarius exemplum instrumenti tradere debet; sacilius utique permissa inspiciendi, et describendi is testate ti). Sed regula haec ex singularibus caussis iudicis arbitrio aestimandis exceptionem habere potest fa=; tum et exceptionem habet, si ejus, qui non contraxit, priucipaliter intersit; puta sit dominus directus, qui instrumentum emptionis, et venditionis edi postulet a notario, ut laudi mii quantitatem sibi debitam consequatur (Z . ii Fab. eod. hoc fit. lib. I. cc i. de . 3. in Princip. 23 Argum. t 1., et a cod. hoc tu
Alia ratio est actorum judicialium; eum enim haec publica sint, non tantum quia fidem publicam habent, quemadmodum instrumenta, sed etiam quia publice facta sunt, eorum editio solet a Senatu ad cuiusque postulationem decerni, dummodo ejus intersit si ; ita ut mandatis poenalibus cogi possit ad edendum judex (a . Acta sane URISPR. Tom. XII. ii
85쪽
8 a siri me lib. IV. tit. XXXIX. OP. II. ieel. II. ciri Isi publiea, sive eivilia, sive criminalia inspieienda exhiberi debere iudicis mandato,
si, tradunt Imperatores (3 . iii ii. sit Fab. O . AOc fit lib. a. tit i. desin. d. in princip.*': sui Fab. d. de . S. cilla t. I. --- (J L A utia quem I. cod. hoc fit. S. 322. Exhibito legitimo instrumenti exemplo non recte postulari editionem prolocolli, nisi immineat suspieio fulsitatis, iudici demonstrata, vel instrumentum in forma extrinseca vitio aliquo laboret, vel exempli collationem suis sumptibus fieri quis petat, silibi diximus si . Addit Faber, proto collum sumptibus eius, qui instrumento utitur, edendum esse, si is solemniter de salso inscripserit; quia per eam suspecta fiat instrumenti producti fides tu3. si V. Iram. M. S. 8ss., et Sen. POg. 2 a. ut Fab. cod. hoc tit. lib. I. tit. l. de it i8. S. 323. Vix monendum , scripturam ab actore edittam reo, aut vicissim non posse dominii
Praetextu retineri lii, ne alioquin iacturam patiatur ille, qui publicam iudiciorum
fidem Secutus est. Neque possessionis ex hac caussa comparatae habenda,est ratio, ut retinere volentis jurejurando res committatur; cum amissio per jusjurandum vix unquam
probetur quoad agendum, sed tantum quoad excipiendum tu : qui autem ab alio possidet , vincere non potest adversus ipsum ob id solum, quod possideat ia .
menta ub ipsis conscripta, nisi ex iusta caussa praetor eda inbeat si ; cum enim in ea caussa sint argentarii, et notarii. ut ipsi edere teneantur (S. Si 8. ), atque satis instructi sint, perperam edi postularent, nisi incendio, ruina , naufragio amissa allegent instrumenta , aut in longinquo posita sui. Idem dicendum de eo, cui semel editum sit: iteratam editionem postulans non auditur sJ , nisi ex caussa ( l. iij L. Si quis ex argentariis G. S. Praetor ait S., ei seqq. m. hoc fit. sa D. l. 6. S. Peratait. 3 D. I. G. S. Ω ., et L Sm. Prisci ., et S. i. S. 32S.Iline ex rationis similitudine plures tradunt, instrumenta contractuum ultro citroque obligantium. veluti emptionis venditionis, locationis conductionis, societatis, alteri per alterum edenda non e se, cum quilibet ex contrahentibus instrumentum conventionis habere censeatur: si tamen alteruter illud amissum alleget, iudicis auctoritate alter cogi
potest, ut inspiciendi, atque describendi potestatem laciat ei, qui suum amisit si . iij met in c. hoc fit num. 23. S. 326.
Rationes tutelae, mandati, negotiorum gestorum, societatis, et similes petuntur actione ex ipso negotio proficiscente: caetera vero actione in factum praetoris edicto
introducta; atque in utramque venit id, quod interest, si editio facta non fuerit si , dolo malo, vel culpa dolo proxima ia . si L. Si quis ex argentariis G. S. Ex hoc edicto d. m. hoc tit a L. Ubi exigitur d. q. hoc tit , Thesiatim decis. I i. Num. MIL
86쪽
Sacrio III. De litis contestiatione. Digest. lib. S. tit. i. De maec. Cod. lib. 3. tit. s. De sit. conlegi flarae.
bitia eontestasio siet, proposita in judicio actione ab actore, et talia ct reo re- onsione. S. 3a . Otiae ait litis contestatis plena, quae minus plenast Verct, aut fictast S. 3aS., et Sas. A maliva, aut negatiua litis contestatio quae dicatur Z S. 33o. is in omni Iudicio contestanda est. An et in catissa rumpellationis p S. 33i., et ZZa. An Protestatio imediat, quominias retis litem contestastir P S. 333. Litis contestatio non si Per solas positiones, lices ad riaritas cid eas res rideat. S. SI . Litis confestatione in citur mala fides, Re emantur actiones, res sit litigiosa. S. 33S. Quid si lia Ata per contumaciam confestata fuerit Z S. 336. Ara litem negative contestatus cogi possit, is rursus congestetiar p S. 33 ., et 338.
uperius diximus ( S. ao3. 3, libello per actorem edito, seu actione in judicio proposita, atque data a reo responsione, litem contestatam intelligi: ex eo autem dicta est litis contestatio, quod coepto iudicio utraque pars testes eoram iudice advocaret, atque dicere soleret, testes estote; atque licet mos hic testes advocanda exoleverit, mansit tamen nomen, et vis siti, contestationis. S. II 8. Multiplex assertur ab interpretibus divisio litis contestationis: i. Alia dicitur plena, alia minus plena: a. Alia vera, alia ficta: 3. Alia allirmativa, alia negativa. Minus plena est illa, quam modo explicavimus S. praecec. , nimirum quae actione, et exceptione constat: plena, quae replicationem, et duplicationem habet si ; cum nempe actor post oppositam a reo exceptionem nova allegatione, seu replicatione suam intemtionem confirmat, reus vero per duplicationem actoris Propositum elidere satagit. iii Quid sit remicatio, et dulicatio, tradit sistiniantas in fit. de rePlicationib. iam stit. lib. i. gil. I .
Litis contestatio haec, quae actoris intentione, atque rei contradictione constat, vera dicitur; ficta autem est litis contestatio, cum reus in ius vocatus copiam sui lucere per contumaciam recusat iij et contumacia fictam litis contestationem inducit, seu lis babetur pro contestata; alioquin in potestate rei esset, condemnationem latitando, vel longius migrando eludere. ii Noueti. 53. cap. Si rem d. s. i. S. 33o. Assirmativam dicunt litis contestationem, cum reus idem assirmat, ac actor, seu de facti veritate non dissentit, puta mutuam sibi ab actore datam fuisse pecuniam, Sed utitur aliqua exceptione, ut se defendat, vel peremptoria, veluti solutione, competi satione, pacto de non petendo: vel dilatoria, ne usque ad certum tempus conveniri possit: si vero reus neget laetum, quo actior nititur, puta mutuum, negativa litis contestatio appellatur. Sunt utique, qui divisionem hanc rejiciunt iit; sed et alii probant saxI tendum sane assima ivam litis contestationem minus proprie dici (3 : atque ideo
87쪽
gi Ari rure lib. IV. rv. XXXIX. cv. II sere III.; rescripsit Bonifacius VIII., opposita ex parte rei exceptione peremptoria, litis conte; stationem saetam non intelligi s : quamquam Iustinianus id unum requirit, ut iudex
ii met in V. de maec. lib. S. fit. i. num. i 6. a h. eoae hoc tit de lit contestat lib. 3. eae 8. desin. i. in Princip. 3i Fab. d. d. n. i. cillegrat 1. Cap. tili. de lit contestat. in G. Decret ta. 3. (Si L. tinae. Od. mae est. t a. s. S. 33 s. Porro lis in omni judicio sive civili, sive criminali contestanda est, seu judicium ordinarium, seu Plenarium sit, sive summarium; tum quia litis eontestatio iudicii initium est i S. 26 i. 3, tum quia judex nec cognoscere, nec definire potest, nisi actor
suam intentionem, reus suas exceptiones monstraverit ili: quamquam verum est, tam solemnem litis contestationem in iudiciis summariis non requiri tu .
S. SII. Non consentiunt interpretes, utrum necessaria ait litis contestatio in caussa appellationis, nec ne. Quidam allirmant (H: negant alii tu , atque probant; tum quia iudi-dicium appellationis, etiam altera parte absente, expediri possit (3 quae tamen ratio Parum movet, cum per absentiam, et contumaciam ficta litis contestatio inducaturi S Zas. 3 3; tum quia uuica tantum sit lis, non obstante appellatione, adeoque uuasus seere debeat litis contestatio. ii mei in a. de judic. t m. .sa Perra. in cod de is contestat. lib. I. iv. s. ntim. 8.
3 L. tiae S. Amuli. cis de tem rib., et reParat. amellat i T. 63.3S. 333. Sed quid, si reus ab actore in ius vocatus respondeat. sed simul protestetur, se id
non sacere animo litis contestandae t Protestatio contra sectum nullius roboris videtur; nec in potestate rei est emcere, ne ex actoris petitione, et responsione sua litis contestatio exurgat si , Prout constitutum est i S. IGI. : vel saltem a judice. cogi potest; ut litem vere contestetur, Protestatione omissa, vel contempta.
Plane litis contestatio non sit per solas positiones, licet adversarius ad eas respondeat sit; nori enim omnia, quae ponuntur, in iudicio petuntur; cum positionum usus ideo introductus sit, ut per consessionem adversarii ponens eximatur ab onere probationis, neque susticere videtur generalis, atque indistincta petitio, aut responsio; quia per hane juclex de statu controversiae certior non sit (a , quod tamen requiritur, ut cognoscat, et definiat s3 . iii C R. liniet extra Dere. Greg. de lit contestat. la. S. 3 23 L. De aetate ii. S. Nihil interest . m de interrogat in me facienae sit. i. is3 D. t uniet coae de sit. contrarat. t d. s. i
IIaec prolixius, atque, ut quibusdam forte videbitur, subtilius investigavimus, quia litis contestatae effectus plures sunt, et gravis momenti. Imprimis per litis contestationem inducitur mala fides sit, adeoque interrumpitur praescriptio sa=; perpetuantur actiones (33, res sit litigiosa i: atque hi essectua permanent, licet dei receps perempta ait instantia, in auia litis contestatio facta fuit ibi; nam haec res facti est, factum vero pro insecto liaberi nequit: idcirco praetor aliquando jubet litem contestari ab ili', qui eandem statim prosequi non coguntur se,
88쪽
Pareiores sunt, saltem Romano iure inspecto, effectus litis ficte contestatae, idest per rei contumaciam ( S. 3as. J; eo quippe dumtaxat cautum, ut actor mittatur in possessionem honorum rei contumacis, non vero ut hie condemnari possit si): sed usu in plerisque Tribunalibus recepto reus contumax condemnari potest, usuras solvit, atque actiones adversus eum perpetuantur tu . Sed de his infra dicemus.
Unum hic cum Fabro monemus, videlicet eum, qui litem negative (S. 33o. eoim testatus est, si, quasi minus susscienter contestatus sit, patiatur imperari sibi a iudice, ut rursus contestetur, sibi nocere, atque prioris contestationis commodum amittere, ita ut si moram faciat, possit exinde actoris petitio haberi pro vera, et probata si), in Poenam contumaciae (I .sii Fab. eoae de lic confestat lib. I. git. 8. desin. g.
Praeeipua haec sunt do litis contestatione. Nunc de ordine , et modo iudiciorum, seu quo lites post contestationem instrui debent. Sed cum judicia rata non sint, nisi raram iudice legitimo peragantur, idcirco imprimis agendum ducimus de iudicum qualitate , et conditionibus requisitis, ut sententiae ab ipsis latae vim sortianLur.
qui judices esse Poraim. Institi lib. d. liti l .
Digest. lib. S. GL I. Codie. lib. 3. tit. I.
Mulieres, infame3 , Driosi, impiabereε , surdi, ei mini mmcra rare ne eunt quidat furiosus dilucida habeat inae,auap S. 3 o. , et 3 r . An minor, et coectis iudicanae ossiem Iungi Amsini P S. 3 a. siris acientia in judice desideratur. S. 3 3. Alienigenis juris dicendi potestas denegatur. S. 3i . vecti ita lices rectitari Possunt, speciatim eraresset rectasiationis Orassa. S. 3 S.Coram quo iudice allegandae sint suspicionis caussae P S. 3 S, ei 3 . Oui jus dicat, ordinario itidaee tamqtiam stispecto rectasalop S. 3 3. mgistratus Sta remm generatim stimulus allegari non Potrat; utiqtie εem at ede caussis suspicionis collegae judicant S. 3 f., et dio.
89쪽
M AH ruae lib. IV. tit. XXXIX. cap. III. Ouid ii tu icimis ratissae senatori objectae infamiae notam intinere possim p S. 3Si.
Senator remotus tam*liam Stivectus nec relationi interesse debet. S. 3Sa. r H lex sta icionis catanas probare, pes reserere Possit, non te torp S. 353. OMid si Alares lina actione conuenianitiae; et tinus j-icem gia eraram accore p
De gestas a Principe non POlest recusari ex illis motis, quas ex rescripto delentionis Prinemi cognitas Gyaret. S. 356. Inimicitiae graves inaer jumeem, et litigantes solam Praebent stimicionis ca&Ssiam.
Quid si judex amicus sit inimici alterutrius ex litigantibus p S. 3S . SusPectus est itidex, qvi similem cum alieno litem hahre S. 358. Patrocinium a milice Prius praestirum in eadem lita iudicem suspeetum facit Quid de Patre, et socero p S 35s. Quid de patrocinio praestim iudicibus 3 remorum magistratuum, Mel ad eram ipsos p S. 36o.sidices tirbani recusari neque i in lire inter ciuitatem, ei ciuem, ver Per Visnum. S. 362. sis tibi, arat suis nemo dicere potest. Qui consanguinitatis, uel a statiι pacata hae re in laiatiar p S. 362., et 363. I ex quis esse Potest ira stia, di sti iam caussa, Si consentias adversarius. S. 36 . Amicitia milicis cum a reviro litigantium an justam Praebeat recocilionis cu-
Senator, qtii in itinere diuerterit ad privatum hospitium ti ius litigantis, nec instrinctionem, nec relationem litis habere debet, judieandi tamen munere fungi meest S. 366. Senator judex esse non Poleat in eatisset inquilini stii, avi illitia, cti vi ipse inquilinus est. otita de colono Partiario p S. 36 . An genator itidicare prohibeatur in caussa atii emphintem p S. 368.
Oeclitor milicare potest in caussa debitoris, non uicissim. S. 3 . Senator itis dicere Potest in caussa ad cati, citat Prociaratoris sui. An in musmulitas, qtiem amatoris ct siemaritis Patronum, aut Proctimiorem habuerit Z S. 3 o. , es 3 i. In hisce caussis aliter, amiae aliter pro perbonarram diuersitate statuentam est. S. 3 a. Causscte friuolae, atqrae in me, qtiae Aer calamniam , levitatem , ais temeritatem obiciuntur, contemnenuae sunt, et nihili Deiendae S. 3 3. Crasset minimct, si de excipiendis testationibus agam: milicem sta ectum facit. S. 3 i. Inquisitores , qui cudiendis testibus aliquando deputantur, recomi ea justa catasmFOsirint. S. 3 5. Exc tio su ecti iudicis ante litem contestatam regia uer opponi debet. S. 3 6. Si nom g ervenerit Sumicionis caussa, itidere inferior rectasari potest eo viso die , quo geridentia conscri m stulae subscriPlia est. id de genal est S. 3 ., et 3 3. Quid si itidea inferior tam sero propositas recusationis caussas admittere noliarest,
et bene ab eo judicatum amareat J S. 3 s.
Oudex, ut supra diximus, est vir bonus, et aequus auctoritate publica constitutus, ut de caussis cognoscat, easque definiat. Ex hae descriptione lacile colligitur, qui j dices esse possint, aut munere hoc fungi prohibeantur. Nihil sane interest, an pater quis sit, an liliussa milias si=; cum filii lamilias in iis, quae publici iuris sunt, tamquam Patresfamilias considerentur, quiescente privatae patriae potestatis vi savore publicae utilitatis tui.
90쪽
Nonnullae lamen personae sunt, quibus juris dicendi potestas a legibus denegatur, et ' ' atque, ut taceam, mulieres ob sexus verecundiam , servos ob Personae statum hoc iis munere fungi non posse si , in mes repellit iudiciorum majestas; atque ob animi, Muc' - iudieii imbecillitatem arcentur furio,i, et impuberes; surdis quoque, et mutis eandem-
potestatem denegare placuit, quia vix iudieis ossicio, prout par est, iungi possunt set . si D. l. Cum Praetor ia. S. Non amem a. in sin. m. hoc ut tui D. I. II. S. a. ira Prisci . S. 3 l. Quod de furiosis modo diximus, verum est, Si Perpetuus sit morbus: quod si dilueida habeat furiosus intervalla, non solum in ossicio permanere Potest, si furor supervenerit iij, sed et dari iudex non prohibetur (a . Quia tamen morbus hie nullum
certum tempus servat, et saepe dubitari posset, an tempore dilucidi intervalli, an furoris incipientis lata suerit sententia, eonsultius est iuriosum a iudicando removeri.
Minorem annis vigintiquinque, dummodo majorem decem, et octo, iudicem fieri Romanae leges patiuntur si): immo valet sententia a minore oetodecim annis lata, si litigantes eum admiserint, vel Princeps sciens eum elegerit (IT. Coecus iudicandi ossi-eio iungi potest id): Praeterquam in iis, quae ocularem, ut aiunt, inspectionem requirunt i j.
Cum iuris scientiam in iudice requiramus ( S. 33s. , merito apud nos cautum , ut iuri dicendo in urbibus, aut in locis, ut aiunt, immediatis praeliciantur doctores in iure; prolytae vero, aut notarii in lοcis , quibus electio iudicis ad vassallos spectat. iuxta locorum consuetudinem ti . Quin et, antequam ad judicis ossicium exercendum admittantur, coram Senatu experimentum sacere debent, atque ab eo probari sa), ita tamen , ut semel in perpetuum probari susticiat (3 . i) Neg Constae lib. a. tit. S. S. a. aj Leg. Constit ibid. S. B.(3 V. Neg. Constit. ibid. S s. , Io. , II., i I.
Alienigenae a iudicandi munere excluduntur, nisi longo tempore domicilium in ditione contraxerint: quo fundamento nec iuris doctores, aut prolytae admittuntur, nisi dignitate hae apud nos donati suerint (i . Quae autem de judicibus statuta sunt, eadem fere prescribuntur de vicariis, seu qui vices judicis supplent (a . Nationales quoque in Patria sua judices esse prohibentur sa , non autem vicarii s 3. ii Reg. constit. d. Id. a. tit. S. S. 3. 23 Reg. constit ibid. S. II., et I .iai L. Si eadem I. s. de Osset adsessor. ( i. aa. 3, Gla de Castellari. GIOS. I. ratam. I. t 3 Reg. constit. lib. I. iit. S. S. Is.
Repelluntur quoque a judicis munere non in totum, sed quarumdam personarum respectu, qui alterutri litigantium ex iusta caussa suspecti sunt si et sed recusationis Paussa speciatim exprimenda est (Ij: ne alioquin impune liceat alterutri litiganti se a judicis potestate pro arbitrio eximere, ejusque existimationem laedere 3 .