Theophylaktou Hermneia eis to Kata Matthaion Eungelion. Theophylacti in Evangelium S. Matthaei commentarius. Edidit graece et latine Gulielmus Gilson Humphrey

501쪽

COMMENTARIUS CAPUT XXVIII. 487

igitur VeSper erat Satibati, principium autem dominici Uei, quana unam Sabbatorum nominat: Sabbata enim

dicebant illes hebdomadae. Unam autem, hoe St, Primam, ita uti dominicus dies una sit sabbatorum, thoeeSt, prima cierin herulomadae. Ad prinaar enim Statim et secunda dicitur, deinde tertia, et deinceps reluq uso. Resurrexit igitur Dominus lapide adhue Super Sepulcrum Posito. Postquam autem restri rexerit Dominus, et angelu Venis, ut devoluto lapide accessum habeant mulieres ad Sepuleriim. Fit autem terrae motus, ut excitentur custodes, et Uscant novum quod fiebat Surrexit igitur Dominus triduanus Quomodo autem uesdios Sexta hora parasceves crucifixus St: ab illa usque ad nonam fuerunt tenebrae, per has utique noetem intelligas Iterum a nona lux hoe est, EeS: Cee diem et noctem. Iterum nox parasceves, et die Sabbati: ecce secundo diem et noctem. No quoque Sabbati, et Eliaculum dominiose, auxia Matthaeum, licentem Quae

illucescebat in unam abbatorum diluculo enim et diei totus numeratur: ecce terti, diem et noctem. Potes et aliter tres dies numerare. In parasceve tradidit spiritum, ecce unum diem. Sabbato rim Sepulcro fiat, ecce secundus dies. Nocte dominicae resurrexit; parte igitur numeratur et dominica in alium diem, et ita tres dies. Nam et de defunctis dicimus, si unus moriatur circa decimam horam diei, et ester circa primam ejus diei, quod uterque eodem die sit mortuus. Possin tibi et aliam causam dicere quomodo tres dies et tres noctes numerentur: attende igitur Quinta Vespera fecit Dominus cenam, et discipulis dixit, Accipite, et comedite corpus meum et ita quia potestatem habebat ponere animam Suam manifeStum quod uno immolaverit seipsum, ex quo tradidit discipulis corpus suum nemo enim quicquam edit nisi prius mactatum

502쪽

488 THEOPHYLACTI IN S. ATTIIAEUM

γυναῖκας, μη φοβεῖσθε μεῖς τουτεστιν, οἱ μεν φυλaxeugξιοί εἰσι φοβεῖσθαι, μεῖς δε αἱ του Κυρίου μαθήτριαι, μη

V. 9, 1 υς δε ἐπορεύοντο ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηται αὐτου, και δού d duo ob άπηντησεν αυταῖς λέγων ' χαίρετε. ι δε προσελθοὐσαι ἐκράτησαν αὐτου τους πόδας, και προσεκύνησαναυτω TOτε λέγει υταῖς o ησοὐς' η φοβεῖσθε υπάγετε, παγγείλατε τοῖς δελφοῖς μου ναύπελθωσιν εις την Γαλιλαίαν, κἀκεῖ με ὁ φονται. 165

IIροσφωνει ταῖς γυναιξὶ το χαίρετε επε γαρ το γυναικεῖον γενος λυπεῖσθαι κατεκρίθη ὁ Κυριος δια της ναστα-

503쪽

COMMENTARIUS. CAPUT XXVIII. 489 fuerit. Numera igitur vesperi tradidit corpus suum:

nox illa et dies parasceves usque ad sextam horam, Ceeunum diem et noctem. Iterum a sexta hora tenebrae uSque ad nonam, et a nona lux Sque ad veSperam, ecce secundum Eem et noctem. Iterum nox OS paraSeevem et dies Sabbati, ecce tertium diem et noctem. Sabbato autem Vesperi resurrexit : ecce tres integri dies of noeteS. Jam quod angelum Matthaeus dixit odoro Super lapide, Mareus autem revoluto lapide sedero in dextris intra sepulcrum, nunquid inter se dissident 2 Minime sed verisimile est apparuiSSe primum angelum sedentem super lapide deinde ingredientibus mulieribus praeire angelum, et iterum apparitisse sedentem insepulcro a dextr1A. Dixi autem ad mulieres, Ne temreamini vos hoc est, ouStodes quidem ligni sunt qui

terreantum: Vos autem ΓSeipuis Domini, ne terreamini. Et postquam liberavit eas a metu, evangeligat ei reSUrrectionem. Primum enim timorem dioere oportebat, et deinde evangeligare. Non erubeSeit autem nominare Dominum crucifixum. Gloriatur eniim cruce tanῬaam tropheo, quo notii omnia bona Conciliata sunt. Cum auten is3ent ad renuntiandura discipulis Otus, eoo Iesus occurrit illis dicens: Avete. Illae tuten ac-c serunt, et tenueratnt pede Ou8, et adoraverunt uni.

Tunc ait illis Iesus: Nolite rinere ite, renuntiate fratriit iis meis, ut eant in Galiloeani, et ibi ni videbunt. JDici mulieribus, vete. Quoniam enim muliebre genus ad tristitiam condemnatura fuit, Dominus per resurrectionem Suam gaudium attulit foemineo sexui, et benedixit eis. Quare illae Prae multa reverentia et honore pedes mus tenent, propter Pietatem non

audente aliam Corpori Partem Contingere, quam X-

tremas illas. Quidam autem dicunt dedita opera illas

504쪽

490 THEOPHYL ACTI IN S MATTHAEUM

V. II-15 Πορευομένων δε αυτῶν, ἰδού τινες της κουστωδίας ἐλθόντες εις την πόλιν πηγγειλαντοι ἀρχιερεὐσιν ἁπαντα τα γενόμενα Και συναχθεντες μετὰ των πρεσβυτερων, συμβουλιόν τε λαβοντες, ργυρια ἱκανὰ εδωκαν τοις στρατιωταις, λεγοντες εἱπατε τι, οἱ μαθηταὶ αὐτο νυκτος ελθόντες κλεψαν αὐτον μων κοιμωμενων και εὰνάκουσθῆ τούτο επὶ του γεμονος, μεῖς πείσομεν

V. 1 et οἱ δε ενδεκα μαθηται ἐπορευθησανεις την Γαλιλαίαν, εἰς O ρος ου τάξατο αὐτοῖς

505쪽

COMAIENTARIUS. CAPUT XXVIII. 491 fecisse, ut perieulum faeerent num Vere UITeXiSSet, et num spiritus si vel phantasma. ExiStimabant enim Spiritum esse. Itaque tunc dum illae Mariae tangebant Pede ejus. Verino uxta Joannem Maria Magdalene attentat quidem tangere pedes, non coneeditur autem EI, eo quod Volebat Semper manere cum eo leui ritis. Vol potius ideo non conceditur ei tangere eSum Juxta Joannem, quod curioSula erat. Quia enim, sicut Exu Matthaeus, tetigerat pedes ejus, quid adhuc Pu erat iterun tangeres et ita repellitur uti curioSa.

Qito cura abri ent, ecce petidan e custodibus venemini in civitatem, ac renuntiαυerunt, principibus acerdoti πιOimni quo acciderant. Et congregati cun Senioribus,

consilio habito, pecuniam copiosau dederi ni nillitibus, Dcentes: Dicite peto discipuli Ous nocte venerant, et furati δει eunt nobis ornitentibus. Et i hoc audituam Ierit apro ide, nos per8uadebit nus ei, et emiro vo facienmetus. At illi accepi pecunia fecerunt imι erant edocti et seu satris est hic sermo apud Iu caeos spete in hodiernun diani. JC todes annuntiaverunt omnia, quod terrae motus factus Sit, quod lapis Per Se Sublatus sit, quod ipsi teriit facti fuerint quasi mortui. t Judaei tanto miraculo moti non Sunt, neque demulSi miraculi quae in aSSione Ontigerant, neque placati illis Usu testificabantur custodes,

Sed Suo malo, hoe St, avaritia, milite Corrumpunt. Persuadere autem Conantur, quod omnium maxime impium et stultissimum fuerit dicere, quod furto sublatus eSSet. Quo paeto enim, o tulit, furati essent discipuli, qui prae metu inclusi orant, et omnino exire non audebant Quomodo autem Si furto abstulissent, postea propter illum mori volui SSent, praedicante illum resurrexiSSe, et pro mendacio male assecti 2 decin auten discipuli abierrent in Gallisaam in non-ten tibi constituerat illis Gus Et cuni Midissent illuam,

506쪽

192 THEOPHYLACTI IN S MATTHAEUM 'Ιησους Καὶ δόντες υτον, προσεκύνησαν αυ-

τῶ ι δἐ διστασαν Και προσελθων ὁ 'Iησοὐς ἐλαλησεν αὐτοῖς λεγων ἐδόθη μοι πάσα ἐξουσια ἐν οὐρανω και ἐπὶ γῆς. Ιορευθεντες μαθητευσατε

πάντα τα θνη, βαπτίοντες αὐτους ει το νοματου πατρος και του υἱοὐ και του γίου Πνεύματος, δίδασκοντες αὐτους τηρεῖν πάντα σα ἐνετειλάμηνυμῖν. Καλίδου εγω μεθ' υμῶν εἰμι πασας τὰς μερας,δως της συντελείας του ιῶνος. Κατὰ τον Ιωἄννην πρωτον ἄφθη τοι μαθηταῖς ὁ 'In τοὐς, ατ υτην την μό-I66ραν της ναστασεως, των θυρων κεκλεισμενωπι ἰτα μεθ'

507쪽

COMMENTARIUS. CAPUT XXVIII. 193

adoraverunt uiam hi auten diibuavemini. Et accedens Iesus locutus est eis dicens: Data est mihi innis potestas in coelo et in terra. Euntes docete omnes gentes, baptizantes

eos in noniine patris et iii et Spiritus sancti, docentes

eo Ser Dare onmnia ΤMaecunque princepi vobis. Et ecce ego vobiscuyn sura ouinibus diebus usque ad consunmniationen ιεoeculi. Seeundum Joannem primum discipulis visus est esu ipso die resurrectionis clausis anuis deinde post dies octo, quando et Thomas credidit postremo, quia in Galilaeam occursuri erant, nondum autem omneScongregati eraut, Sed quidam piscabantur apud Tiberiadem, apparian tunc piseatoribus Solis, qui Septem erant. Nunc igitur quod dixit Matthaeus, posterius faetum Stquam illa mam a Joanne dicta sunt. Saepe enim apparuit 1 per dies Iadraginta, aeeeden et abSee lenS, non Semper et ultique eis praesens. 11 Iocin igitur discipuli illi praecipui cum reliquis omnibus qui Sequebantur Christum, adoralbant eum. Hi autem dubitarunt, hoc est, quidam dubitarunt. Probabile est quod si si intolligendum undecim abierunt in Galilaeam, et undecim adoraverunt illum; hi autem, id est, aliqui, sorte ex his qui ex septuaginta erant, de Christo dubitarunt, postea autem et confirmati fuerunt. Nonnulli sic intelligunt, quod Mattiaseus quidem non expresserit quinam dubitassent: quod autem iste amisit, Joannes dixit, nempe quod Thomas esset is qui dubitarat. Forte autem et omnes dubitarunt, id quod Lucas dicit. Debes igitur Sio intelligere, quod eum venissent in Galilaeam, adoraverunt eum. Illi autem qui adorarunt in Galilaea, primum dubitarunt in Hierusalena, sicut Lucas dicit. I locutus est itaque illi Jesus, Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra. Hoc quidem liun Sensum liabet: Habui quidem sicut Deus et opifex potestatem

508쪽

ὁποταγην εχόντων παντων, γημισείας σπερ εἶχεν ὁ Σωτηρτην πάντων ξουσίαπι μετα δε τον σταυρον, της θεογνωσίας ε aπλωθεισης πασι xa την κουσι ο ὐποταγην ὁποταγεντων παντων, εἰκότως ησὶν Ἀριστος τι νυν λαβον πῶσαν την ξουσία πρότερον μεν γα μερικως προσην μοι εξουσίa, ως κουσίως μόνον δουλευόντων μοι, καθ ποιητής εἰμι νυν δε καὶ μετα επιγνωσεως δουλευόντων μοι των αν-

θρωπων, πασα καὶ ὁλόκληρος ἡ ξουσία δόθη μοι. Ιαρα

οὐρανω καὶ γαρ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις η πρωην δουλεύουσα,

νόει το εδόθη μοι πῶσα ζουσία ει μεν ως ἀπο ου Θεοὐ λόγου λεγόμενον κλαβοις τι, δόθη μοι η πασα ξουσία, καθ καὶ axοντες καὶ κόντες νυν επιγινωσκουσί με εον, οι πρωην κατὰ τον τηρακουσίου ποταγης τρόπον δουλεύοντες μοι ει δε ω ὰπ της νθρωπίνης φύσεως λεγόμενον, ουτωνόει τι, 'γω Η πρωην κατάκριτος φύσις, -aτὰ δε την προς

509쪽

COMMENTARIUS. CAPUT XXVIII. 495

omnium quia omnia Serviunt tilbi, lixit ad Deum D vid sed voluntariam Subjeetionem non habui, quam nune habiturus sum. Subjecta enim erunt mihi omnia: quandoquidem per crucem Vici eum qui potestatem habebat mortis. Duplex enim est obedientia et Sulbjectio involuntaria scilicet, secundum quana omne Sumus servi Dei, etiam inviti, quemadmodum et daemone ipsi: et voluntaria, quomodo Paulus erat servus Christi. Cuni prius omnia solam obedientiam involuntariam exhiberent, et Salvator omnium potestatem quasi dimidiatam liatieret poSi crucem, cum Dei cognitio innotesceret omnibus habuit etiam voluntario obe tientes omnes qui

subjecti fuerunt. Merito igitii dicit Christus, Nunc

accepi potestatera omnem prius enim partiam potestas mihi erat, eo quod praeter Voluntatem mihi veluti creatori serviebant: uno autem cum homine Sponte et scientes mihi Serviant, omnis et integra potestas mihidsua est. A quo autem dacta est illi 2 omnino a semeti

ipso habuit, et sua humilitate. Nisi nim humiliatus

salvasset nos. Et si intellige, Data est mihi omnis PotestaS, proprii mei Certaminibus et labortibus servavi homines, o facti sunt mihi in Sortem et peculiarem populum Dominu itaque Super terram potestatena habet, eo quod omnis terra agnovit illuni in coelo autem, eo quod merce a municipatus illorum qui redunt, in coelo est. Vel etiam aliter, quia humana natura prius condemnata, nune unita Dei erbo personaliter, in celo sedet, et ab angelis adoratur, merito dicit, Data est mihi omnis potestas in celo. Etenim humana natura prius Serviebat, nune in liui Sto imperat omnibus. Broviter igitur sic intelligo, Data est mihi omnis potestas : nam si tanquam a Dei Vecto dictum intelligas, Data est mihi omnis potestas, eo quod Volentes et nolentes me Deum nune agnoscunt, qui prius mihi sorviebant involuntaris obedientiae modo. Si autem de humana natura dicitur, Sic intellige, Ego priu condemnata

510쪽

Α96 THEOPHYLACTI IN S MATTHAEUM

οὐντες τι εα εν λείπη μῖν, ους σμεν τελειοι ουλοι του

Xριστου. α τα γαρ ἀπαιτούμεθα φυλάττειν πιρα ετην του I υρίου διάλεξιν πως αμφότερα τα κεφαλαια του Xριστιανισμου περιεχει, θεολογίαν και πρακτικην ρετήν. Eιπὼν με γαρ τι δεῖ βαπτίζειν ει το ἔνομα της Τριαδος, την θεολογίαν μιν raρεδωκε ἰπων δε διδάσκειν καὶ το

σφαγας καὶ κινδύνους, φησὶν τι, μη φοβεῖσθε εγω γαρ

εἴτε ἰγαθά ωστε μητε τοῖς ἰλγεινοῖς ποπεσητε, παρερχονται γὰρ μητε τοῖς ἀγαθοῖς πατηθητε, συντελουνται γάρ. Ου μόνοις δ τοῖς ἀποστολοις τουτο πεσχετο, το