De iuris civilis docendi

131쪽

studioses signifieant i s . Neque vero multum superior,hus obstat, quod idem Ictus in enarianda via ac ratione, qua Servius iuris scientiam adsecutos sit, du- ei veria, uritur; inestatutum illum perhibens a Balbo Lucilio, insim stim autem maxime a Gallo Aquilio l8o . Errorem Fidem esse, existimat anum minarit , a mMPollio commissum, utpote qui temporum

ratiori es ion satis distinxerit, et litae Sua aetate in

stituendi ratio esset vulgaris, perperam antiquioriiuratribuerit si St): Gallum vero Servio vacasse remotum eonsultoribus, existimat A n rius l82 i quod sorte in Servio, qui dudum ex pueris excesserat, et aetate paulo maturior ad ius se adplicuit secundum eandem maeremi namtionem, minus quidem miriim accidere possit. Equidem certe mihi persuadere vix possum, Ictum ita distinguentem aperte, et veluti alterum alteri opponentem praeceptorem, inconsulto separasse quae Prorsus non disserenti rimo si quod maeremus de Servio tradit, generatim ad omnes referre velis, qui positis pueritiae tirociniis, ad Iuris- prudentiam aecederent, vel sic quoque aliqua dive sitatis ratio in promptu erit. Nempe adolescentes

132쪽

qui ad icti alicuius praeclari domum ita a propinquis

erant deducti, vel ipsa se mentis bonitate et in iurisprudentiam amore illis c umendaverant, ut singubri similiaritatis favore fruerentur, non tantum rem spondentibus adluisse credibile est, veruli et ex quotidisno colloquio ac domestica disputatione insignem tulisse fructum maxime cum ad sermones, quos imter se de docti in sua iungerent plutes Icti, admitterentur. Atque talem e. r. prorsus eximiam studiorum opportunitatem nactus esse ridetur Cero, CUI a Scaevolae senis latere vix discedereti ita P. Scaevola, L Manilius et M. Brutus saepius similiari utebantur disputatione cuius exempla praebent cicRRo, qui disserentes inducit de partu D-cillae, sitne in ructu habendus l83 , et GELLIBS,

apud quem disputant iidem de verbis iugis Atiniae:

quod Hirreriti erit, itia rei stetern setoriιαε esto, utrum in post facta modo in ta lex valeret,

an etiam in aure saeia(l8M. atque hisee igitur similibusque discipulos adfuisse, liceat coniicerer quo sum etiam videtur pei tinere, quod ELLIM . Lx exi de Q. Scaevola, patris sui memorante disputationem cum aliis doctissimis viris; cui cum forte interfuisset iuvenis , eandem conturoversiam memorisemandaverit. Et sic maiore prostes studiorum om

133쪽

poisin re si e udebant ex futuris aeus, quibus

contigerit esse tam sincibiis ut in Icti . cuius praestantis doctritiae familiaritatem reciperentiu , vel cum iis cognationis necessitudine essent coniuncti quod vel maxime patet ex ciceronis de Crasso testimonio, ubi assieniat eum et ingenio valuisse et studio, et habuisse qumdam e in domestica diu linua manet cum summo illo oratore Ser. Galba, cuius C. filio siliam suam collocaverat, assinitate sese devinxerat, et ciun esset P. Mucii filius, fratremque haberet P. Scaevolam, domi ius civile cognoveri, si 85 . Tandem si de ipsa huius disciplinae ratione ac natura quaeratur, equidem adduci non possum, ut hanc tironibus iam circa tuteriora doctrinae principia et Iuris quaestiones difficiles versatam esse credam etsi vero simile omnino est, non ad ipsorum arbitrium, et habito rerum desectu pro singulorum ingenii dotibus, et partis iam qualibuscuiuiue scientiae praesidiis, verum, ii quaeque res incideret, secundum consultationem actam, accommodari consuerisse institu

tionis normam. Si vero Iohis mente repraeSED inmus

universam, qualis inprimis hac aetate conspicitur, iurisconsulti personam dixersasque eius muneris partes proh attendamus, haud temere profecto coniicere liceat, adolescentes, quibus contigisset hisce disputationibus et consultationibus interesse, id maxime imi Cic. m. c. 26.

134쪽

egisse, ut diversas causarum negotiorumque civilium distinctiones diligenter notarent, et rem1m adeo; finitiones verborumque significationes accurate cognoscerent, itaque paulatim ingenium mentemque nom

tumium iuridicis quin praeparasse atque subegisse, ut similem civibus ms operam brevi post j ira

stare Possent, eam vero, in scribendo inprimis quod retorum quoque ossicium fuisse constat uram ad- habere, ne e g. in testamentis condendis, in contra et thus ineundis fallerentur. - Praeter responsorum libros hac aetate iam conscribebantur libri de vere rum, quae ad Ius pertinebant, significatione, quales v. gr. XII nuneupantur ab AELI GALLO ccmp

siti l8M. Neutiquam tamen credibile nobis ridetur, ea, quae haud raro in his male explicata pe-

Peramque derivata inveniuntur, ita a Ctis esse eo osita, ut ad docendi rationem haec qualiam que invenia mologica, sive potius allusiones, accommodarentil8 ); cuius rei exemplo sit testamenti no uota Matrendo scilicet et mente derivata l88): etenim

I 88 stiri pr. I. de earum. Ord. et sERTIIS BLPICIES apud agis, N. A. I. 12. Servii causam nuper defendere

135쪽

qilani viis notitii legare huiusmodi verhorum lusum

propter soni sumtitudinem ficillime memoriae iuba rescere, iisque adeo auditorem sponte quasi eo

adduci potuisse iit Pi o certo teneret, . . deme I-

tes a testamenti actione arceri t8m, haec tamen eiusque farraginis plura tribuerim potius nimio rire mologicarum desinitionum studio atque consuetudini, quae sive a Stoicis ad Ictos Romanos fluxerit is*, Ave hisce communis suerit cum antiquioribus fere omnibus, miram in modum in genuinis grammatices regulis mecutientibus his l). Denique non abs re sitaninuidvertere, Iurisprudentiae forensis statum, quae fuerit postquam per simulas agendi ratio legis actionihus antiquis fere substituta esset, eo etiam Ictos adducere debuisse, ut in singulis prope litteris et aerborum interpunctionibus diligentem operam po-ileient is2 . Ilaec vero uti universe adolescentiam produnt Iuris Civilis, ita haud minus certe demonstrant,

conatus est a. p. Munae, in os se deor iis et tura in minotrinita nomini, in men rementemeriremium . Maurub.

136쪽

i in

ab istis quidem temporibus certam beneque ordinatam iuris disciplinam frustra postulari.

Atque sic quidem pro virili, huiusque opusculi rationibus absolvimus, quae de Iuris Civilis, cendi discendique ratione per splendidis amitan universam liberae reipublicae aetatem conquirere nobis licuerit. Si vero respiciamus practicam illam, quam animadvertimus, studii instituendi viam, qua omnia ad praesentia vitae civilis commoda a popali mores Mum reserae essent soliti, nemini non in oculos incurret, eruditam, quam vocamus, atque histori in Iuris tractandi Mendique rationem iis temporibus non admodum placuisse(IS. imo, si, ut pax est, adtendamus ad interiorem illam ne essitudinem, quae bene multis iuris evita, reum veteribus institutis intercedere soleat, et tunc temporis omnino intercederet, paene verendum , ne auillo studii genere, quod praeticum diesmus, nimii suisse dicendi sint plerique huius aetatis Icti adeo ut partim exis idem in neueagentiam abiret omin, quae a maioribus Nim summa reverentia essent ha-(1M f. unu , L l. p.radi.

137쪽

bita. Ita mnatrum sactum videtur, ut Ius Pontificium, cultis studioni et superiori aetate omiMet maxinte, et huius etiamnun aetatis initio probabiliter coleretur, utpote cuius cum Iure civili intiniau coniunctionem probe animadverterent , panssatim exolesceret, atque amplisseatis aeteris iuris partibus obscuraretur sere et in contemti oriem adduceretur. Graves hac de re sunt Crassi apud mereor em querelae, indignati nimirum, quod ad honores adipiscendos et ad rempublicam gerendam nudi venirent nulli aliive inermes et quin et, si aliquis excelleret e multis, et v. gr. iuris sibi comparavisset eientiam, ne huius quidem universi complecteretur amplitudinem Pontificium enim , ita conqueritur, quod rat coniunctum , nemo diui I(ls, . At Scaevolae tamen, Servius Sulpicius(ls53, eorumque similes praeclarissimi viri huius quoque Iuris disciplinam aeto salubebimam existimarunt, neque omnes illius aetatis in eandem reprehensionem veniremerentur. Uti enim celebratum erat Mucii eaevolae . statum . Pontificem neniinem honum esse, nisi qui Ius Grile cognosceret(lsm, si Iuris Pontificii noti- lsi reae do Orat. III. M.

138쪽

bli iam ad gerivant Ictitatu si pronus pertiueruta ni- nullis certe persuasissimuli suit(ls Servius iu- Primis, qui perfectae Iuris Civilis doctrinae laude celebrabatur , eum hoc Pontificium etiam ius coniungendum esse iudicavit; quare Brutus ipsum studiose audivit ut qua ex parte cum Iure civili idem coniunctum esset a praestantissimo viro acciperet(ls8 . cuius coniunctionis quanta suerit vis in vitam civilem, argumento esse possint ea, quae in oratione pro Domo ad Pontisices disputant alss . Ex iis vero, qui hac aetate ipsi operam dederint, nuncupantur Tib. Coruncanius , qui ex Pontificum commentariis longe plurimum ingenio valuisse diei

tur(2 Ser. Fabius Pictor(2ol , qui de ipso hoc

iure opus scripsic Titus Manlius Torquatus, qui iuris vilis et sacrorum Pontificalium peritissimus

139쪽

rili

seligi Mibus 2M . Itaque ii in est quod Putemus mereoliis illas, quas sub Classi persona, ovet, querelas univeris respublicae tempore speriare imo magno parien ad ipsius Tullii aetatem reserendae videntur, cum de superiori tempore ipse testetur, de Pontificio et Civili Iure apertissima exstare responsa et eripia multa V L, quorum addiscendorum studio nonnulli certe Ctuni earum rerum peritum adurunci resimbj. Bae vero aetate ad finem veri gente in dies magis a Iuris civilis studio Mem,ebatur Ius Pontilicium, ita ut ei e perierit iiiii versa eius d et inaceuius negligentiae eulpam haud sane honoriasmin hoc serebolores obtexisse videntur, quod plurima huc facientia quasi vetustate obsolet abiissent

in Nilivionem Gos . De aeteris autem Iuris Publici partibus, aenominatim ea, quae hodie quideli Ius t en uiuuta se appestari, ex Romanorum vero more rectius

a nonnullis voratur Ius belli a b eis ren,

140쪽

inonuisse suffcvit, iisdem temporibiis nutis aximo pro scientiae alicuius genere peculiari habitas esse, eas vediscendi singulates adfuisse opportuniintes Optime tamen eius studii vim perapexit commentavitque cicER (2o8 . Nec mirum; cum iis continerentur senatoria consuetudo, disciplina reipublicae, vi a sociorum , foedera pactiones, causae impexit. Atque nut in rerum privatarum causis et iudiciis depromenda Melie oratio erat ex Im e Civili, sic in causis publicis iudidiorum , condionum, senatus, omnis haec et antiquitatis memoria, et publici iuris auctoritas, et regendae reipublicae ratio ac scientia, tanquam

si materies, iis oratoribus, qui versatantur in republica, subiecta esse debebant (2os

Tandem quod ad Philosophiam adtinet lianc quidem in suturis Iuris Civilis cultoribus instituendis non prorsus neglectam esse, supra paues significavimus: non

est tamen, quod putemus, transmarinam hanc doctrinum, qua nonnulli, quibus liberalior contigisset edueatio desectarentur adolescentes, esse adhibitam adiu versi iuris placita ratione vere pliilosoplia diiudieanda . constituendaque artis boni et aequi princi-