De iuris civilis docendi

121쪽

hoe occupatus sum stinuo, quem item a primo ten1pore aetatis iuri studuisse meminit eius suntliarisit j ineo sane aliud de Attico dicendum, qui eodem tempore ad Maevolam se ventitasse ait si , , et amico suo tantum trietinio esset maior si q6j. Erant tamen et alii, vi non mature ad haec studia animuin applicarent, verum quod de Servio Sulpicio tradituriorum v stne ad aetateret paullo provectiorem hanc disse ut disciplinam. Univerae vero tam oratoribiis quam Ictis suturis haec neceMaria censebantur is eiulari quare, ut dixi inus, Cicero et Atticus in iis haud minore diligentia emti sunt a caeteri, qui in Iuris udentia in tabernacula ponere secum

constituerant rara quippe suerint eorum exempla, qui statim e Grammaticorum ludo uansirent in forum, nec tamen ideo minus in numerum praestantissimorum patronorum reciperenturii T . Loquimur autem, exceptis iis iuvenibus, qui omnis liberalis educationis praesidiis minissent, neque ni isti am(lli Areticus p. cic ibid. l.(I.5 Cic. l. l. De horum Iurisprudentiae studiis Linter alios . . c. v. gussu M. Tuuiua Cicero hab- πλευ-ν. s. a. R. Idad p. 65 sqq. lid Non vero uno tantum anno uti dicitur in vimis

122쪽

matices, rhetorices, historiae didicissent elementa, quam iuris Civilis principis qualem suisse Mevimus Curionem, qui nullum poetam noverat, nullum le

ge lato Latorem , Iullan inenioriam antiquitatis colle

gerat, non publicum ius, non privatum et civile cognoverat lu83.

Si te latione quaeratur liuius institutionis . pueri certe Decemviradem discebant legem , ut 'men et

Masurium iuni simpliciter adeo eam memoriae mandasse videntur, ut postea singula XII Tabularem loca in promptu haberent, et in audiendis iuris quaestionibus Ictis propositis primaria illa iuris antiqui placita quae in rem praesentem sacerent, et respondendi rationes adhibete atque perspicere possent. Ad verbum igitur has XII Tabularum leges ediscebaut pueri quae cum ab in ius vocatione ducerent exordium , huius pensi initium , et legem adeo ipsam a prioribus, in Mabocis appestare iactant(lbo si plane ut Graecos adolescentulos novom memoria tenentes, hi ιν ειδε ε locutos perhibent vulntamen provectiores et libris usi sint, qui de Iure Decemvirali variis des temporibus essent conscripti, in dubium vix vocari potest fi lii Tripartita , ut Nero simile, timnibus saepissime eximium hac in re si B c. m. c. s. iis cie deis. u. 2a.(lso Cic. de Les. H. i.

123쪽

pi rebuerint auxilium sorte si item his mentarii.

quorum notitia ad rece intores Iton pervenit.

nae vero pronus adhue per erit ad oranomas, eiusque ammtes, postea vero, cum idem libros suos de Legibus scriberet, in eodem plane studio non amplius peraevexasse adolescentulos , ab ipso Teum accepimus lolx imo plerosque tunc temporis ex Praetoris edicto Iuris Civilis disciplinam altrire solitos esse l5M. Undei in vero ista tamque subitare mutatio Num rutionem in eo positam esse firmabimus, Iliod, cum variae multaeque, quae iam

latae essent, leges Ius M Tabularum paulatim mutavissent et imminuissent, Praetor ex illis, non ex

Lege I ecemvirali, irorniani Simiserit iuris constituen

di alba . Fateor, inita subductaque ratione, mihi parum arridere hanc eoniecturam cum si quaeri iure possit cur igitur aut antea ipsam lmem ediscendam arbitrati sint, neque potius edictiun ad illam consormatum , aut quid tandem postea ipsos moverita taetoris edicto studia sua inchoare, non ab ipsis legibus illis, quae XII Tabularum iuri fuissent substitutae itaque tutius serte statuere liceat, hac demum ipsa cieremus aetate, inter a. d. c. 66 , quosidi L. l. de sis. II. M. fida cie ibid. L .sire si amie bux Mi L L p. ab

Disiti red by Cooste

124쪽

primum Clis se applicuit, et os, quo circiter tempore sis libri de Legibus fuerint editi, Iusti orarivi maxime auctoritate illa insigni revisse, Pr per mulis saecula prae caeteris iuris partibus idem valuisse novimus. Legem quidem Corneliam, sive plebiscitiun illud, rogante cornelios . F., quo cautum, ut Praetores ex dictis suis perpetuis ius diceriuit, morari nolim, utpote de quo diversae admodum sunt eruditorum sententiae neque huic

prosecto tantum tribuere ausim, ut fluctuantem saepe nec satis bene ordinatam iurisdictionem Iaetorum ad constantem demum ac perpetinam normam idem revocasse contendam, si ita sentirem, sanequam operae pretium ducerem animadvertisse, ad idem tem

pus se. U. C. 686 pertinere Legem Corneliam(l55 ,

quo vicino Praetor factus sit C at neminem tamen insidias itur uin existimavehim , hoc ipso tempore, in quod TuLLu aetas indidit, ex capitibus tralatiuis tanta tamque eximia incrementa cepisse Plaetoris Edictum, ut maior in dies et aecede Iet aucto ita inter Iom, et in foro maximam sortiretur efficacitatem; id. Cf. n. c. can ovoringa, de eo Cio qui eande Legibus, Amst. 18M, p. a. et qui docte hac de re

125쪽

quo saetum sit. t et initiata trinae inde repeterentur, opera prudentum sponte quasi ad hanc normam se adplicarenti Sc Servilis Sulpicim , ut multis videtur, legum XII Tabularum explicationem ediderat lio ipso tempoto Servii enim et

reuu aesares nihil fere disserebatit ibin primus duos libros conscripsit ad Edietu Praetoris l5m.

Ditasse hi libri idem, simili saltem inservierunt sint, atque olim Aelii Tripartitata nimirum ut ad sescentibus vivi explanarent ad Iuris civilis studia; perquam enim brevissimos suisse legimus ibn: optaverat statis eos Brutus in amicorum iuvenum gratiam l6o . Itaque, quamquam ipsa XII Tab larum placita non ita proraus in desuetudinem abieriinc, qui vel multis adhuc seculis post in plurimus capitibus pro genuino undamento iuris civilis

Romani haberentur, paulatim tame propter acces

126쪽

et sere quotidianum, nisisse videntur adeo quidem, ut iam aetate Macri l6l multa legis I ecemviralis placita, inprimis vero verba dudum obsoleta, ad

studium antiquitatis referrentvir, imo ne anctis quiadem satis intelligerentur. Neque sortasse male coniecerimus, insignem illam, iuun regno sua aetatefactam testatur, mutationem praepariisse novam agendi rationem, quae post legem Aebutiam in pli1-rimis causis legis actionibus antiquis successit(l- . Etenim quamquam de aetate huius legis(l63 non

omne quidem dithium sublatum est, CICERONE certe

est antiquio habenda quippe cuius scripta satis

superque demonstrant, iam tum per sermulas gwgari solitum esse. Itaque quis miretur, post legem Aebutiam, seculo U. C. VI latam, in dies maiorem in foro ac iudi is diciis Praetorum accessisse sucis tatem, atque necessitatem omnibus ICtis sponte quasi enatam esse ad ea penitus cognoscenda, et matura si BIL G uxta. N. u. XVI. Io.siga sis uxta l. Lis,i. IV. M. f. ueco I. i. p. ua.(ida Cf. duo. l. l. add. p. asti. Aenius L. II. c. I. Sera I S id Aebutiam refert ad annum Eo alii sub finem eiusdem seculi latam suspicantur: s. g. DPONT . in Diaquistis in raniment. IV. Inatili uin ed. L. B. 132M P. d. a. v. i. mar de legi auditionisia, p. liet:

uno seresi demum VII initio eandem tribuit et Meribus in obsere m. ad usi L. Iv. p. a.

127쪽

adeo ediscenda Nati ad legem quidem necemviri hin magnam pat tem expiessae erant legis actiones antiquae in s mulis vero, quae in soro successerint, gravissimae procul dubio exsilierviat partes Magisti aluuii ius dicentium. IIaec igitur si adtentavius, et practicam cogitemus studii mitionem, nondum ad implinae systema sed promis ad ustum

forensem aecommodatam , haud temere certe coniici

mus, in iuris civilis Helventis addiscendis similem sere obtinuisse causam mutationis atque in inethodo procedendi, quam dicere solemus et illius tamen immutationem non contiam legem Aebutiam subsecutam esse , sed tum demum, cum magis in soro esset stabilita agendi ratio per semirutas hoc vero contigisse ipsa CICEROIIS E inle. tamque, hisce obiter disputatis, iuveuem ad Iouincomitemur. Pater vel 3ropitiqiii cum probe tenerent, adolescentis esse, ex maioribus nata optimos deligere et probatissimos, quorum consilio atque ahetoritate niteretur(l dux quibuscum si requens esset, opinionem asseri et populo, eorum fore similem

quos sibi de erit ad imitat dum i My quorum praecutis gaudeat, quibus ad virtutis studia duo iuxat 66); illi igitur ad tales filios vel pupillos dedu-

128쪽

eHiant viros prudentia morumque probitate, ac iuris- prudentiae laude claros ad hos ut in ipsorum aedibus ingenuae libendisque educationis cumulum a tingerent, ad illos, ut quotidie sere ipsos frequentarent et comitando discerent. Sic Cicero ad id Mucium Scaevolam Augurem est deductus a patre, ut Iuris civilis scientis imbueretur; quod tanto studio coluit.

ut, quoad posset et liceret a senis latere numquam

discederet loti. Ne dissicile est intellectu, quasnam ibi adolescentes egerint partem n Erat euim ut

Pii ii(l68 utar verbis antiquitus institutum , ut a maioribus natu, non auribus modo, verum etiam oculis discerent, quae facienda mox ipsis ac per vices qua da mors denda minoribus haberent Iirile adolescentuli statim castrensibus stipendiis imbuebantur, ut imperare parendo, duces agere, dum sequerentur, assuescerent inde honores petitur assistebant curiae foribus, et con ilii publici spectatores ante quam consortes ei aut quae potestas reserentibus, quod censentibus ius quae vis magistratibus, quae caeteris libertas; ubi cedendum ubi resistendum, quod tam cie de Milou. i. h. Lex. V o sit. c. 2. eeronis in Iure civili studium intercepit tirocinium pro Patria in bello arsim per anni spatium gesto euiusmodi praeclara in patriam amoris exempla apud nostrum rerenti adhuc omnium memoriae inhaerent.

Disiti red by Coosae

129쪽

silendi tempus, quis dicendi modus, quae distinetio pugnantivi sententiarum , exempli docebantur. quae de oratorio munere dicta in futuros aetos quoque egregie quadriint ni quoque adolescentes

omnino ante Pectarore erant quam Cc --Ira: et

quis direndi modus, quae distinctio pugnantium

sententiarum, exemplis docebantur. Primum igitur auditores aderant adsidui, ac diligenter quae scitu dignitam ridebantur aut loca dissicissiora notare soletninti caetera memoria custodire conatantur. Sic Cicero multa a Scaevola prudenter disputata, multa etiam breviter et commode dicta memoriae mandabat, fierique studebat eius prudentia do- .ctior(t 62j. Sequenti tempore haud exiguum ex hisce notis pereeperauit utilitatis fructum, tum cum ipsi iam consulentibus sui copiam praestare incepissent,

tuti ii libris conscribendisti nam Saepius ea Sul Parunt, ut praeceptoris sui auctinitate ac nominis splendore suam adiuvarent et confirmarent sententiam. Ita plina in Digestis occurrunt loca , ubi sententiae asseruntur Servianae ab iis allatae Ictis, quos in L inier Serri discipulos recensuimus. Sic A fidius refert Servium respondisse lio et Namus Servium respondisse scribit i lycrateius item Servium iids De Amicis. c. I. leto L. 2. LIB. D. Pro Me.(ieti L. u. a. 'de Conae et Dem.

130쪽

. Iosrespondisse scribit(l Ur quae omnia repetiisse via

dentur hi Cti ex iuvenili disciplina , quum istem cepisti adessent responsa danti. Itaque hae ratione amescentes Vos audiebant, tum domi, cum in foro consultationibus vacantes. qui ita respondendo docentium simul munere fungebantur dicebantur m eiis unde, ante Tib. Coruncanium publice rosessium neminem, tradiatur I 3 , hic vero primus Prosteri coepit(letu rati deinde memorantur, qui maximam scientiam in aer tredo habueruntii b). Vscentes vero mature, eati suisse videntur vilitores idque iis commune nomen fuisse cum iis, qui philosophiae et Hoquentiae

operam navabant et eo autem initio contumeliae causa a deridentibus vocabantur; deinde in usu verbum

esse coepit, et promiscue poni pro discipulo auditor I 6 . Ita de uel auditoribus simpluribus iii , de Servii auditoribus I 8 loquitur Pomponius ut plures iaceam, qui eodem nomine iuris