De iuris civilis docendi

101쪽

tuinei mei rem praestare videtur sententui, utpote temporiun illorum simplicita congruentior; neque in vel in hac de re stantio novas recentimur opiniones cum moribus quiritium confundens cor-canii igitur hoc nomine laudandam censemus liberalitatem, quod doctrinae iecerit tantamenta, certe sontem aperuerit, ex quo subinde per hanc periodum Iuris Civilis derivari potuerint liuihiisqtie adeo innotescere ea, quae ad perficiendum ius civile com summandamque paulatim iuris udentiam facerent; verunt in ipsa docendi via ac latione haud multum immutasse Pontilicem Maximum.

quod primus instituit Coruncanius, per universam id liberae reipublicae aetatem aeteri fere persecuti sunt, quicunque docendi partes cum gravissimis mimum ossiciis coniunxerunt practim omnes usiridentur instituendi via neque ulla, quod sciam, per hanc aetatem deprehenduntur certa vestigia doctrinae, quam vocant theoretieae, in informanda ad iurisprudentiam iuventute de industria adhibiliae (83 :(ML CLixam l. l. P. s.

102쪽

n respondentes audire sat erat, ut ii, qui docerent, nullum sibi ad eam rem tempus ipsi seiri, nerent, sed eodem tempora et ducentibiis satisfie 1t, et cons

lentibus J8M. Iam se paulo copiosius nobis informemus huius iuris doctoris imaginem, tum in foro causas mihoratoribusque auxilium serentis, tum domi responsa

dantis. In foro ipsum comitabantur optimi quique iuvenes, neque si tantum, qui perpetuo illi se adplicabant, verum emiain qui magna Icti iam eximium se percepturos augurabantur doctrinae fructuans ex causarum negotiorumque varietate, de quibus

Consulius elui eleate solitus esset responderes quippe

in spem inducti, fore ut interrogandi respondendique rationes suopte quasi ingenio expiscarenturia ac mente comprehenderent, utque, quod in Dialogo saepius citato dicitur de eloquentiae studiosis (85x, altercationes exciapere, et iurgiis interesse, atque pugnare in praesto discerenti86). Similiter cum caussas agerent in foro oratores, Ctumque adjutorem compellarent, apparet, quanto studio eo se contulerint, escentes, ut explictiones et argumenta arriperent ac cognoscerent quanta vero tali Icto accesserit et auctoritatis et gratiae commendatio neum quisque in subselliis occupatus esset B L Cic. Orat. 2. 35 Lib. l. e. ai. 36 Cf. ungvam l. l. p. i.

103쪽

re locus, ompletum omne tribunal corona multiasse '' 8II, non est quod uberius demonstrem. Insi siorem etiam doctrinae ructum iis inmolscelia juvenibus qui aderant consultationibus, tIibus domi suae vacabant 1 tu enm inprimis, qui, e ni vitam, et in civium sium1m salutem, et in hamstudia impendissent, laboriam jam sibi expetebant remissionem, aetatis utilissime transactae gravitate haud india m. Senectuti enim celebrandae et o nandae nullum honestius esse existimabant subsidium , quam quod in iuris explicatione esset positam itaque hoe non tantum ad causariam usum forensem appetebant, sed etiam ut, cum vires descere coepissent, ab solitudine domum suam vindicarent nil enim praeclarius, esse bene noverant, quam honoriabus et reipublicae muneribus perlanctum senem posse suo iure dicere idem, quod apud ENMo dicat ille Pythius Apollo, se esse eum, mi seisita, si uom P Iuli ei rege , et aenea i , ea eo suom ea

ferunt, Suarum rerum incerti quos ego mea Pe ex

lacertis certos, compotesque consili Dimitto, ut ne res temere tractent turbidas(88 : quid mirram igitur, gravis moeriim illorem virorum radii Cic. m. c. M. 33 Qe do Oret. I. u.

Disiti red by Cooste

104쪽

doenum exstitisse quasi totius civitatis oraculum ubi

in solio sedentes umquam ex tripode responderentuac quam Pin nemini se ad docendum darent, me considentibus respondendo studiosos audiendi docerente (8s). emicyclium solium bimumstabant iuvenes ad rimilem aliquando laudis atque existimationis praestantiam contendendi studio ducti, atque ex senis ore pendentes veram iuris explanandi rati nem Muti ab oraculo petiuiant ille vexo, ut vetus gubernator, quae litora et portus et quae tempestatum signa, qui secundis latibus, quid adversis

poseat is, dorebat et hortabat iso . Baec vero ita plurinium instituebat, ut simul consulenti opem ferret et discipulis prodesset. Mihi enim non ansedet coniectura viri acutissimi senii iam Ilio verbis Chamis, ubi de simplici hac Scaevolae docendi ratum loquitur, essicientis, alios forte Ictos aliani tenuisse viam cum, et universa huius rei ratio, et diserta eiusdem auctoris, quae iam allegavimus, verba indicare videantur , communem istum modum fuisse Iuris,

vilis docendi. Alius tamen in promtu erat, si pueri inter icti parietes educabantur de eo vero paucis

105쪽

dice in iis, hi te discendi ratione agendi erit Ioeus. Nihil igitur iucundius Ictis videbatur tali senectute, sima studiis iuventutis dum ea ipsis suppeterent vires, ut adolescentidos docerent, instituerent, ad omne ossici munus instruerent: neque sic ulli bonam aritum magistri non beati pinabantur, quamvis consenuissent vires atque defecissentis23. Fuitri vera haec aetas Iuris doctoribus omnium aDifice tissima: neque enim insigniores, vae postea iis accesserant, in docendo partes , nec stipendia privatim vel publice iis tributa, neque honor a Principibus iis habitus, tantam vel in extrema vitae parte, cum alii contemnerentur aut oblivioni cederent, ipsis conciliaverunt auctoritatem , quantam hac florentissima reipublica Romanae aetate, qua teste malo,n Ius civile docere semper pulchram suit, homia numque clarissimorum discipulis floruerunt do

IIactenus generaliora ad ipsos iam respiciamus Iuris doctores, quemadmodum nobis eorum imagia ne reserunt veterem quos vero omnes enumerare(sm civ de Seneci. e. s. Ja eis. Omi. i. Disiti red by Cooste

106쪽

Murn longum sit, et ab istri opusculi rationihus alienum, uomidia sussiciat animadvertisse de iis e veteribiis, quorun eximiae lamprudentiae simiae tingulares quoque succreverunt docendi merita et laudes. Inter primos memorantur Aelii staties et L. Acilius sM , qui maximi sesentiam in Pro endo

habuerintas,). Ex horum vero numero Sex Aelius Iuris Civilis omnium peritissimis cieremii J6 dicitur, et ab Emim appellatus est regie cordatus homo, catus Aeli Sextus(s ); dignissimus igitur qui vere nominaretur Iurisconsultus, cum ex eorum genere Met, qui legum, et consuetudinis eius, qua priami in civitate uterentur, et ad respondendum et ad agendum, et ad invendum essent periit JG ad quos olim, et in transvera ambulantes sero, et in solio sedentes domi, sic adibatur; non solum, ut de iure civili ad eos,lsi Ita enim legendiis, eum aureum ad rear. l. i. sad.

p. ira, quem et sequi videtur rimari I. i. p. 288.(sd Pondi. l. I. SIB. Vertit et ivngar et duro fhre Uriter----m. Recte, ut videtur respicit enim Ierus ad ea , quae supra dixerat de coriincanio. f. comam, Mi Ora

107쪽

-- eium de filia e liminita, de tanta emendo,

de agro colendo, de omni denique aut ossicio aut negotio reserretur Us, ni autem Ictus plane egregius, sive sponte in ut plurimorum commodis inserviret, sive ut Ictor ut in prirnis votis satisfaceret, in brevi conspectu praesentem Iuris Civilis statum

pinu desiderentium, librum edidit, supra iam memoratum, 'mortuo inscriptum , vi totius tum prudentiae elementa et veluti cunabula iuris contineret(loo, cum vero maeror ius statim post expositam Iuria Flavsini historiam etiam huius operis memia nerit, multi ante nostram aetatem Cti tot ex uti iusque iuris coniunetione in eadem S et Pomon, perperam concluserunt, si illud et remn Flaviano Iuri adeo esse aequiparandum, ut per illud nova irent arcana Patriciorum in ordinis ipsorum insigne detrimentum divulgata censenda sint. Recentiores verosio2 rectius animadverterunt, illam opinionem(- cie ibid. III. M. sIM POMON de . . Sad coli S et in f Ili ho autem opere, dum Aeliano vulgo appellato, ejus auctore et familia

inspici meretur Rr a. Nonis in doctiss. ad cenotavphia

108쪽

ailii Morti aliusve ex veteribus testinionio. neque probabilen esse. Ne enim dicam nulla prossus vestigia deprehendi similis indignationis ordinis Patries oreremiae editi operis, atque anim eum Ram istos evulgaret, credibile non est, dimidium seculi postquam Tib. Coruncanius ius publice profiteri coepisset, jam in hoo tempus ineidit historia Promulgatisviris uiani , -- nova iterum Patrum

arcana ii lucem prodita esse nempe frustra obsoleta

iam istiusmodi artiseia adhibuissent ad reservandam sibi iuris dentiam. Itaque longe probabilior est

sententia modo exposita deque anien idcii eo ne

esse, ut ius Aelianum pro theoretico habeamus doctrinae compendio , ex quo scilicet iuvenes Romani prima disciplinae Iuris elementa peterent, artisque honi et aequi principia(lM . Agnoscamus igitur eximium(Ioa Nimius hic quoque mihi videtur doct. CERISTIANSER, op. I. p. gog in theoretico Iuris Aeliani pretio censendo. At quamcunque tandem de hisce Trifurtigia sententiam amplectamur, falli certe dicendus est Ionius, loco a Rueremo

est. v. aridae p. iii, corii iens scilicet nominis origibnem repetendam a triptio jub , quod XII Tabulae om tinuissent, uti iudicare videtur monios his versibus ei: Ius inplexu tabulae quod ter sanxere quaremiae; Merum, privatum, populi commune quod usquam est. De quo loco osom, perperam olim adhibito ad ordinem imis Decemviralis eonstituendum, eonser, etiam meretures mutavit, Veh--- d. his A. Vereu, mei p. s Io.

109쪽

F eme irem minim, ut is quod iniversisnIuris classis eoiasti uior ordine Modam eon vim descripserit; verum si adtendamus temporum ratio ne quibus compo tum est, main esse videtur, quod Tripartita illa habeantur pro eo entanis iuris civilis practicis, in usum eorum, qui iam toro ac iudieiis se dedissent, neque adeo aequiparentur libro alieni dementario, ex quo iuris tanquam artis principia haut ii et iuventus imis studio a. IIae de Sex.Aelio eiusque ripartitis a Pomoruo laudatis tum vero stantio hic praetermittere non iere mesorum

domum elarissimam, in qua iura civilia cluas honum

aliquod iamiliae proprium maxima olim eum laude Minta suerunt et Aigiose culta ioQ. Banc vero Ivitis Civilis scientiae laudem, quae, ut alius scriptoris verbis utar(lob), Manilios, Scaevolas, Servios in amplissimum dignitatis gradum evexit, 'inprimis q. Mucius Scaevola Augur, item P. M eius Scaevola Pontifex impense tuiti sunt, discipulariumne egregiorum numero ad posteros pro

110쪽

Sisime(lon philosophi e scientia imbutus, adeo ab

ipsa natura ad iurispm1dentiari ius natus suis videtur, D ut nullius artis faciliorem sibi videi cognitionem profiteri potuerit ilo8 quid mirum igitur, tanta ipsum in ea doctrina laude si uisse, ut eius Dianua et vestibulum infirmissima quamquam valetudine utentis assectaque iam aetate, maiam quotidie requentia civium ac suminorum hominum splendore celebratum fuerit est j quis, i quam miretur, iuvenum quoque iuris studioso rum, quorum Postea in ruerint nomina, maximam ibi suisse celebritatem. Ex his vero lasse sussiciat L. Crassum, Romanorum disertissimum lio , et ipsum M. Tullium, qui puer ad Scaevolam iam senem a patre deductus est, ita ipsi dilectum, ut, quoad posset et liceret, ab eius latexe nunquam discede

(iiij cre lues e. i. quod idem in Bruto, e 3s usi mr uia, ego autem ' inquit, Iuris civilis studio mulium

dabam Q. Scaevolae Q. F., qui, quamquam nemini se ad docendum dilat, lamen consulentihus respondendo studiosos audiendi docebat. qui locus fere omnibus male refertur ad . eaevolam P. F. Etenim post P. Scaevolam Q. F. demum mortuum ad Q. Scaevolam P. F. Per h