장음표시 사용
241쪽
monita salutaria influunt paulatim in animum , fluctua temque componunt, & in tranquillo collocant. Iam autum otium , jam secessus , iam silentium literis debitum, iam abducta mens a rebus externis , ubi tumultus I &in naturae contemplatione defixa, quantum non ad co servandam modo , sed ad parandam quietem asserunt adiumenti Atque hoc doctissimi viri ostenderunt , qui E misera iactatione , quum in Musarum sinum confugissent, aerumnarum finem, acerbitatum lenimen, curarum levamentum repererunt. Tullius Catilinae, & Clodij suo roribus vexatus , & in exilium actus, quum districtos in rei publicae perniciem in sum, iugulum gladios convertisse set, inter Caesaris, & Pompei j arma iactatus, acerbissimae fugae, eversae rei privatae, ruentis publicae, libertatis amisis solatiae philosophis complexu petivit, ramumque a publicis malis , quantum sapientis studuit, respiravit. Rutilium, convulsa republica, eiectum patria, in Gymna. si js Graecorum philosophia consolata eu, tantumque, in atroci siue ma tempestate sertunae, tranquillitatis invenit, ut non amplius Romanas opes desiderarit, & desideratus a civibus, revocatus a Sylla, exilio suo cives, a quibus fuerat damnatus , Romamque damnaverit. Boethium ultimum Romanae virtutis lumen, quem Tyranni imma nitas extorrem egerat, sapientiar itudia receperunt, Ndignitatis amisar, & bonorum desiderium , di imminentis mortis terrorem leniverunt. Quid Graecos com memorem , quorum quanto exarsit acrius amor liter Ium , tanto sunt exempla fiequentiora Θ Quid Socratem dicam , oppressa republica crudelitate triginta tyra norum , Dumquam e statu mentis deiectum , sed eumdem semper servata vultum , eamdemque tranquillit
242쪽
tem in carcerem intulisse ; & , quum mortiferum pocu tum ellat hausturus, divinitus philosophatum Quid e Cynico Diogeni securitatis tantum supersu illa, ut, quum Corintho Philippus cum exercitu immineret, trepidan
tibus alijs', & suis bonis ab hoste servandis, &.desendendae urbi sese parantibus, dolium suum ludibundus
versaret, ne in publica trepidatione nihil agere videretur Quid Zenonem naufragum , amissis opibus in philosophjae portu ri consugilla , ubi veras opes , adeoque tranquillam, securamque stationem reperit , ut ab Antidono Rege accersitus regias preces , & divitias repudiarit, ne aulae tumultu , strepituque, animi quies tur baretur ξ Quid autem ego philosophos , & summos viros testes cito , quando ipse Dionysius deiectus ex altitudine regiae dignitatis. & interrogatus: quid i pii Plato, S literae profuissent Θ respondisse fertur: ut opulentissumi regni iacturam, atrocitatem sortunae, e iliumque
miserandum placide, tranquilleque perferrem. Quod si
tyranni, quorum animos furiarum taedis ardentibus agitari , & verberibus crudelissime lancinari sapientes prodiderunt , tantum a studio tranquillitatis hauserunt, ut asperrima rerum aequo animo tolerarent; iam minimόmiror Anaxagoram , dc Dionem , de Xenophontem in acerbissimis filiorum seneribus nihil esse commotos ἱ P Iemonem in urbis tumultu, Pyrrhonem in tem Nitate viissima imperterritum extitille ; Archimedem SyracusiS captis , grailante late victorum serocia , 8c urbe α
dibus plena , & ruinis , gemituque , ululatuque Personante , sormis in pulvere deserabend1s intentum occidi iast. Stilponem Megaris occupatis nihil strage patriae esse Perturbatum; &, quum alij pretiosissiina quaeque secura
243쪽
auserre , & moliri, & occultare conarentur, omnia reis
liquisse , & Antigono rege , qui tanti philosophi gloria
commotus , & eius domum , & cuncta bona servari iusserat, percontante: numquid rerum amisisset ὸ respotis diise r nihil; nam eruditionem , & doctrinam mihi abissulit nemo. O animi miram aequitatem l O philosophi mentem in tempestate lava quietam ' O nullis obnoxiam casibus constantiam d Externa putavit nihil ad se pertianere , nec esse bona , quae vulgus existimat, quae possunt adimi, quae in sortunae posita sunt potestate ; sed rerum scientiam , sed eruditionem , sed bonam me tem verissimas esse doctorum possessiones, non civium furore, non hostium victoria nobis , non ulla Brtunae vi auserendas. Cuius philosophi praeclara vox me admonet praecipuam esse caussam, cur hominum literis dediai torum vita quiete, & animi.tranquillitate caeteris praeostet, quod hi ingeni j cultum perspicientiam veri, eloquentiae copiam, non extra se collocata possideant; illi externa, & quae in ultorum sunt manu coniserentur.
Quum itaque luis hi bonis gaudeant, illi inhient alienis;
aut si potiti sint, amittendi metu crucientur ; qui S mirum arbitretur hos quadam serenitate mentis fiui, illos vitam agere semper trepidam , & inquietam ξ An verbem existimem, qui mercaturis rem quaerunt , tranquillius vivere ; qui ex aliena side pendent; quorum est ex ventorum, & maris inconstantia, & ex navium ruis
dentibus, velisquo suspensa scelicitas An milites in illo rerum tumultu, in illo bellorum turbine, in illa
trepidatione, inter strages, & caesorum acervos , quum ubique terror , ubique vulnera ,.ubique mors impendeat , & ex levitate sortunae, & iplarum vita, &.
244쪽
eventus pendeant prodiorum ; ullam partem verae tranquillitatis obtinere Θ An ambitiosos, qui populi seu rem aucupantur, qui honores appetunt in arbitrio levi iasini vulgi positos, auit in alicuius praepotentis hominis voluntate ; quorum bene fundatas , S constabilitas opes parva interdum aura rumoris evertit Sed horum in consesso miseria est. Quid illi, qui sibi lauti, ac beati videntur , qui inertiam amplexantur, qui delici' affluunK. qui incedunt unguentis delibuti, calamistris inusta coma , vestitu parum virili, luxuria languidi, somno M vinoque marcentes 3 quam minime , quae sequim tur, otium , & quietem , & voluptatem assequunturὸ Nam, quum hominem ad praeclara quaedam natura genuerit, ipsi vero nihil splendidum moliantur, & tenebras. vitae splendori virtutis praeponant, necesse est sibi ipsis displicere, & frustrari, & angi, dum explere gestiunt voluptatem, quae frequentissime est alienae potestatis. Ipsi agricolae, quorum tranquillitatem procul a negoti js viventium tantopere poetae praedicant, Se admirantur -- quibus ima procul discordibus armis Fundit humo facilem mictum iustis'ma tellus Nonne sunt obnoxij fortunae, quae in incerta ratione tenipestatum, & imbrium collocata est ὸ Non enim suus illis iucundus labor, sed perceptio fructuum, qui vel fluminis inundantis , vel grandinis ingruentis, vel aritus
immodici, vel furentium ventorum vi momento tem p ris intercipiuntur; quorum sollicitudinem, terroremque,& metum Poeta summus his vertibus eleganter exprestit. uualis ubi ad terras abrupto sidere nimbus It mare per medium e miseris heu praescia longe Horrescunt toria agricolis; dabit ille ruinas Arboribus, stragemque saris: ruet omitia late. At
245쪽
At literatos homines delectat operis ipsa tractatio: excogitandis rationibus quasi ambrosia quadam pascuntur ;cuius rei tanta dulcedo est, ut Epicurus acerbissimos, eosdemque mortiseros dolores suorum inventorum me moria leni verit, & Polemon voluptati nuncium remis rit Xenocratis sermonibus delinitus. Quum ergo sapientes non aliundE quaerant suum bonum, sed ex parte sui petant humanis cas bus altiore s tanto corum tranquillitas tranquillitati reliquorum antecellit, quanto sepentiae gravitas fortunae levitate constantior. Atque ego illud aureum seculum a poetis tantopere celebratum , quo Saturno Rege summa securitas , altissima pax, & quies mortalibus dicitur contigisse, non hominibus fuisse consem v ne, sed esse proprium sapientum existimarim . N qu e e im umquam crediderim fluxisse passim lactis rivos, S ex arboribus mella distillasse, & perpetuo vere terram floruisse , & sponte sua fructus uberrimos, & suavissi mos protulisse, nec umquam suisse tempus , quo nia hil sortunae licuerit, & omnia mortalium talicitati obsecundarint. Sed hoc poetarum commento significari contenderim beatissimam vivendi rationem , qua sapientes perfruuntur, qui sub Saturno Rege vivunt, hoc est intellectu reguntur, & imperio mentis obtemperant: nam intellectus a doctissimis viris nomine Saturni est appella, tus. Hi igitum ut illi prisci singuntur mortales, vitam colunt plenam tranquillitaris, plenam iucundissimae qui iis , plenam placidissimae voluptatis, a qua abest ira, abest ambitio, abest superbia stultitiae eomes, ingluvies, libido, avaritia, temeritas. Sed me de sapientum scelicitate dicentem videntur interpellare nonnulli, qui lit ratos homines alijs quidem viiijs, aut omnino carere,
246쪽
aut mediocriter laborare concedent ; invidiam verb , istnimiam gloriae cupiditatem effugere non posse contendent , quae duae perturbationes maximos possunt in eorum animis fluctus excitare; qui parum attendunt, quid& ipsi doctissimis viris tribuerint, & omnium sere concessu tribuatur. Nam, quum sedatas esse eorum cupiditates omnes consentiant, & invidia carere omnibus con cedendum est i his enim rebus invidemus, quarum ., quum smus expertes , magna cupiditate incendimur.
Et vero quibus bonis docti homines invidebunt ὸ Potentiae ' At nullam putant animi impotentis , Si alieni a sapientia . Audiviiijsὸ Αt iii itias non magnopere ducunt expetendas . An honoribus At veros honores non opinione populi, sed virtutis auctoritate metiuntur. An voluptati ξ At sciunt exitus esse tristes voluptatis . Ancorporis bonis At bona sua non in corpore, sed in animis collocarunt. Superest ergo, ut alter alterius invideat sapientiae et quo quid ablurdius, quum sit commine bonum sapientia neque enim, ut, qui divitias congerunt, condunt ; ita suos occultant thesauros sapientes ; sed in medium proserunt: tam cuivis licet eorum inventis frui, quam 'illis ipsis , qui invenerunt : qui igitur tristatur aliorum sapientia, suis bonis tristatur, & moeret. Quod si quis alienae gloriae lumine ostenditur, hunc in summis inscitiae tenebris versari necesse est: ut, qui infirma sunt acie oculorum, lucem solis intueri sine molestia non posisunt, ita, qui animo utuntur imbecillo, nominis alieni splendore laeduntur ; de his autein non loquor, nec his
auctoritatem sapientis circumdo , quorum mentis angustiae amplitudinem sapientiae non capiunt; qui malevoli, Bbζrectatores, queruli, quum se dumtaxat ament sine
247쪽
rivali , ut soli sedere videantur, omne lumen virtutiς extinctum volunt. Hunc sapienrem describit oratio ea , qui, quum suis bonis abunder, non livet alienis rhuic si candorem animi tribuendum inter caeteraς animi doIes affrmaro ; quis mentitum redarguat Nam si Apellem ferunt aemulos non tam arte, quam benignitate superasse , & Protogenem sordentem suis ad summam famae claritudinem evexisse , quum eius Opera quinquagenis talentis empturum , usurumque pro suis confirmasset ; quae fuit artificis virtus, eam sapientis esse pernegemus ὸ Quas vero doctorum hominum exempla defuit, qui ab omni obtrectatione longissime absut-runt . Melissus Heraclitum , quum ab Ephesijs ignora
retur, tantis laudibus vexit, ut clarissimum Heracliti nc-men evaserit. Democritum Hippocrates, quum suis ciavibus furere videretur , tanta auxit nominis claritate,
ut non sapiens modo pro insano, sed pro sapiente sa- pientia diceretur. Aristippus bEschinem philosophum ita Dionysio Regi commendavit, ue insolitum , suspiciendumque spectaculum , 'in aula candorem , Sicilia sit admirata e Plato eadem aemulantium studia memoriam immortalitati scriptorum suorum mandavid: Polemon X nocratis nomen semper in ore sertur habuisse , & sic eius esse gloria delectatus, ut amore summi viri quodammodo insanire videretur: Virgilius aliorum sapienter inventis non minus laetatus esse sertur, quam tuis. Et quid singulos eolligo Puthagoraeorum tota familia , numquam tanta amicitia , tanta coniunctione, tanta conco
dia floruisset , nec tot amicorum paria in sola Epicuriscliola censerentur, si ulla obtrectatio , & livor inter doctissimos homines intercessisset ι ac ne glatiae quidem in
248쪽
piditas , quae in altissimis animis , splendidissimisque
existit ingeni js, tranquillitatem doctorum hominum peris turbarit. Neque hic ego dicam doctissimos quo u , gloriam coatemplisse ; quod ni ita esset, numquam H merus in toc millibus versuum nomen suum, patriaeque siluisset, & divina ingenij monimenta indigesta, dissupata , in exiguas discerpta partes reliquisset; nec Democritus, quum Athenas venisset, gloriatus es et sese in illo ingeniorum Theatro latuisse. I nec Pyth 'goras, quum di. vitias orationis , & arcanae sapientiae thesauros possideret, nihil umquam edidisset ι qeod consilium suit omnium veterum philosophorum I quum Alcmaeon princeps dicatur librum divulgasse et nec Epaminondas doctissimus , sortissimusque Thebanorum usque ad annum quadragesimum aetatis in summa obscuritate vixisset; nec Epicurus praecepisset vitae silentium gloriae anteponendum. Sed haec , & alia multa , que possent afferri. bonitati causae confisus exempla praetermitto , nolo ominnia ad vivum resecare; concedam inesse aliquam doctis hominibus gloriae cupiditatem, sed eam quieti, qua perfruuntur alioquin perniciem asterre pernegabo ;nam quibus rebus gloria comparatur, eae positae sunt in sapientu in potestate. Angebatur Caffar , quod aetate iam firmata , nihil fere praeclarὸ gessisset, quum ad sumanam nominis claritatem niteretur, & tute angebatur ;nili enim sortuna votis annuisset, numquam esset tantam rei militaris gloriam consequutus: at vivere eleganter, exeogitare multa sapienter, cogitata eloquenter
exponere non sunt fortunae dona, sed ingenij, quo abundant sapientes : Quare sequitur eos gloria etiam aliud cogitantes , plerumque maior, quam ipsi putavistent.
249쪽
. Ergo , quum aliud agentibus haec qualiscumque cupidi
ta& ex pleatur, non habet ea sollicitos, non trcpidos, non anxios, non inquietos. Quae quum ita sint, adolescentes; vos enim extrema iam appellat oratio, equidem notia, laboro, quomodo possim vestras mentes ad studui literarum incitare ; ipsa res abundE vos cohortabitur , Cogitate , quantum sit animi tranquillitas bonum ;quam expetenda quies; quam orium exoptandum. Non divitiae, non potentia, non honores, non dignitates, non gloria , non triumphi sunt cum scelicitate, qua filii. tur animus tranquillus , & curis vacuus , comparaudi.
Augustus imperio terrarum potitus, perduelmus profligatis , tot praeclarissimis traumphis actis , perdomitis serocissimis nationibus , orbe pacato, maximam secundum Deorum opes potentiam adeptus, his omnibus au- te posuit tranquillitatem; quam sibi deesse stequeuter conquestus, nisi publicam quietem suae praeposuillat, imperium resignasset, ut otio , quod mortalibus secerat, fiueretur. Quod autem Augustus cogitarat , Diocletianus privatam vitam triumphis, & opibus, & honoribus , & gloriae, & altissimor fortunae pinulit, & oti
sus maluit servire cum caeteris, quam occupat om nibus imperarer nec sane iudicium maximi Principis reprehendendum : nam animi tranquillitas, quam ille .ap
petivit , aut ipsa seelicitas est , quod do bssimis viris video placuisse , aut scelicitati proxima. Atque utinam pollim , Auditores, tranquillitatis bona , pro rei dignitate satis luculenter explicare; esticerem proficto, ut quoniam a literis petendam esse demonstravi , lueras
Omnibus anteponendas putaretis. Sed quando animi bona meliuS experiundo cognoscuntur, quam exprimum
250쪽
tur eloquendo ; utar imagine quadam ad id, quod volo,
explicandum accommodata. Concipite animo rempubli'.
eam discord ijs civilibus agitatam , & , ne quid pertur bationis desit , externis etiam bellis involutam e quid ex foedius ξ Trepidi cives, moesta curia, silens Erum , ii stitium indictum bonis artibus, oppressae virtutes, ius diuum sceleri, exultante iustitia , crudelitate dominante, permissa libidini licentia , iam agri devastati, exosa orpida , fumantes villae , ubique terror, ubique luctus, ubique trepdatio, fames, inopia , civium proscriptio nes , fuga , vastitas& extremum malorum insolens victoria dominatus nonne amictae civilibus, & externis bellis impendent civitati λ Contra verb, quam huic dii similis respublica , in qua pax vigead, & civium con . cordia e Omnia hsc legibus temperantur mos ,& ma torum disciplina servatur ; florent artes ; florent studia; florent virtutes ; iustitia dominatur ue tranquilla securi-ris , laetum otiam , affluentes opes omnes beant; sortuna urbis, & laetitia ludis , & spectaculis publicis , Mmagnificentia civium declaratur; nitent oppida ,r ipsa pacis bonis terra laetatur ; frugiferis arboribus consiti, & vestiti vitibus colles, frugibus abundantes campi,
amoeni S ornatae nemoribus villae, pulcherrimum specta- 'culum prabent. Quod est urbibus bellum,& discordia, idem animis perturbatio : quod est rebus publicis pax, & concordia , idem privaris otium , & tranquillitas . Perturbato animo pihil miserius, vihil tetrius , nihil perversus . Pars nostri divinior turpissimam perfert servi
tutem ; quae servitio nata est, dominatur; exterininan- . tur virtutes ; regnant cupiditates ; distrahitur animus in