Orationes habitae Pisis auctore Benedicto Aueranio Florentino in Pisano lyceo Literarum humaniorum professore serenissimo Cosmo 3. magno Etruriae duci dicatae

231쪽

mortali ; qui non florentissimae regiae commodis, non iulecebris voluptatis, non amore novae nuptae, quam Caesa

re ortam excellenti forma tibi copulasti, delinitus, lectissimas copias tuas ad bellum ducere. sub pellibus esse, adire quotidie pro re publica pericula non recusatil, tantumque specimen verae virtutis edidisti; ut ribi non exigua pars huius victoriae debeatur. Quem te futurum arbitrer, aetate iam confirmata , quantumque bellatorem , quam acrem hostem barbarorum, vindicem pietatis , impietatis extinciorem , qui te , ineunte pene adolescentia , ta

lem , tantumque Ducem, ac tam invictum Christiani nominis defensorem praebuisti Ista aetate Africanus ille superior, quum Hilpaniam debellasset, devicta vir Africa triumphavit; & te victorem hostis immanissimi alij maiores triumphi manent , alia maior gloria consequetur. O talicem tanto genero, folicem tantis ducibus, talicem sua pietate Casarem , qui potentissimum hollem perdomitum vidit; fractam , & abiectam contumacem rebellium factionem ι suo conlilio captam urbem opulent illimam I tantum terrarum subactum ς suae caulae Europam universam militantem l Cuius afflicta fortuna aliorumtaprosperitatem superavit; qui victus vicit ; depressus eminuit ; fractus invaluit; triumphatus triumphavit, causa omnium triumphorum , quos Christiana religio ducit , & ducet: vere Pius I vcre Foel x I vere Augustus; qui cum toto orbe Christiano fortunam suam communicavit ; S sicut antea eius periculum commune ρο- riculum videbatur, ita nunc eius talicitas omnes taliciatate donavit : neque enim in Pannonia tantum, sed ubique gentium res prosperε gestae : hinc Daciam fere uniaveriam invictis copijs, praesidijsque Sarmatiae Rex occupavit,

232쪽

pavit , armorumque suorum terrorem Byrantium usque intulit ; indE Moschorum Principes a Palude Maeotica , Tanaique , & metri Caspio, in exitium barbarorum ,

Europae, Asiaeque extrema commoverunt: tenetur undique communis hostis , quasi bellua quaedam immanis cincta venatorum telis , victricibus nostrorum armis ci cumventus I in Dalmatia vero , & Epiro , Pelopone que , qua seelicitate, quo impetu , qua celeritate bellum pessimus' Omnia succumbunt armis Chtillianorum: hostes nostri nominis terrore subegimus: at quam brevi, quantaque cum gloria ξ Vix cursum victoriarum nostrae classis cursus est assequutus : testor Leucadem e testor Actiacam Nicopolim : testor Coronem , Methonenque,& Pylum antiquam , & novam , Naupliamque , & tot

alias urbes , arcesque, quas biennio vix exacto cepimusrtestor denique Dalmatiam r testor Epirum e testor Peloponesum sere totam , quae in nostrorum venit potestatem ; quam arma barbarorum vix multis aetatibus domuerunt. Quae nobis eo maiore istitia victoria celebranda est, quod invictis triremibus tuis, & lectissimae legioni , eius pars magna debetur, sanctissime Principum Cosme, qui ab imperio barbarorum tanto dissitus intem vallo, tamen in eius viscera penetra sti, veteremque gloriam, terroremque tuae classis auxilii. Quam implacabialis hostis, quamque esses barbaro metuendus, si tibi somtuna propinquius regnum tribuisset ; qui tam longe reis motus ad tantam victoriam plurimum contulisti Sic &reliquos oportebat reipublicae Christianae proceres inta commune consulere, nec suscipere bellum , nisi publicae causae expediret. Quod consilium eis optimi Principis, qui, quum studiosus imprimis pacis neminem lacellat,

233쪽

cunctisque mitem sese , tranquillumque praebeat; dumtaxat est hostis infestissimus impiae nationis. Est ergo Pietatis fautor Deus , & morem gerit sortuna tanti Principis voluntati: quod bene magnis cladibus regnurni emissemus 3 sine luctii, sine iactura exercitus imperio, , adiecimus. Ingens illa peninsula Omnium relusP copia , beatissima , nobilitate omnibus praestans , bellicosissimarum olim gentium nutrix, in nostram redacta est, potestatem : iam Graecia diuturno iugo pressa barba rorum, sperare incipit pristinam libertatem : iam literae in ea loca , in quibus natae , in quibus altae sunt, longo quasi postliminio revertentur. Florebit pax, Sc franquillitas , florebunt artes , florebit sapientia , eiuS nutrice Graecia liberata . iuvabit regiones poetarum carmini bus nobiles, & veterum monimentis illustribus celebratas contemplari: eae nobis ad colenda studia literarum a magno incitamento esse dcbebunt, Auditores , dc clarorum scriptorum memoria, qui sapientiae, & eloquentiae Principes, S inventores extiterunt,ue S quod ter vitio longe gravissimo liberatae nos admonebunt, depulsum periculum sempiternum , quod nostris cervicibus imminebat. Non enim sine causa , ne Italiae accideret, quod accidit Graeciae, timebamus. Nunc parta securitas , quae lolci csic altrix ingeniorum , quemvis quantumlibet hebetem ad amorem studiorum inflammabit . Nec deerir, aut eloquentibus materia victorum laudes celebrandi , aut sapientibus tot urbes , & provincias, quae in mores

balbarorum abierunt , legibus , di praeclaris inititutis

componendi.

234쪽

II AB I T A PISIS

ANNO MDC LXXX VIL

In solemni instauratione Studiorum. '

Literas veromam pacem animo largiri . .

Vum meae sint partes, Auditores ornatissimi, quotannis hodiernae lucis celebriatate recurrente , celebrandis literarum, laudibus , adolescentes ad studia sapientiae cohortari ; exequenti mihi sedulo munus iniunctum, idem, quod his , qui in v sto mari navigant , aut in camporum immensa planitie peregrinantur , usii venit. Nam quemadmodum illis, quum ad id pervenerunt, quod oculis extremum, coeloque terminari videbatur, alia se rursus aperiunt maris, atque camporum intervalla , quibus peragratis alia Q. bindὸ, atque alia, novusque de integro labor erantiari,dus 3 nec ullus errorum sinis defatigatis ostenditur: ita

mihi

235쪽

18, ORATIO UNDECIMA.

tnihi per sapientiae laudes ire conanti, & infinita spatia,

quibus illae patent, oratione metiri; quum eo , quo intenderam , defessus accessi, nova subinde materia su ritur, nova existunt argumenta , novusque sese dicendi mpus ostendit , in quo expatiari, & exultare possit oratio. Nec tam arbor illa Poetae sunt mi carminibus nobilis aureis kecunda ramis esse sertur, quorum

-- iam amulsio non deficii aluo

Aurem, cim simili frondescit mirga metallo; Quam eis foecunda laudum sapientia , quarum seges deincerpta numquam deficit, sed beatius exuberat, & m liori fruge semper auget colligentem ; & quum ad la

dandum ea putes elegisse, quae caeteris antecellunt, &a laudationis munere te censeas absolutum, vix ad finem,

quem proposueras pervenisti,iquum succrevisse videtur nova, di intacta materia laudum, quae pulchritudine sua animum sic allicit, & ad sese rapit, ut te laboris exhausti poeniteat, & semper his, quae ornanda censu ris, potiora quae supersunt arbitreris. Quod sum equidem , Auditores , in praestantia literarum laudanda semper expertus I nam, quum initio gloriam , & splendorem , & dignitatem honestissimarum artium vobis ob oculos posuissem ; deinde sapientiae sermam praeclaram,& excellentem descripsissem , & qui fiuctus ex ea perciperentur , ostendissem ; tum voluptatem , qua frutimur sapientes , essem dicendo persequutus ue quum tres fon tes , ex quibus laus omnis duci solet, quae vel in hon state , vel utilitate, vel iucunditate quadam cernitur , deplevissem , mihi meum munus perfectὸ, cumulateque

uidebar implevisse: quum bella , quibus ardet orbis terrarum , mihi facem ad alias lite rarum laudes indagam

236쪽

das praetulerunt, de utiles esse sortissimis viris docto tum labores' & Musarum lauro Martis illam eoronim triumphalem virere laetius mihi persuasi,&, ut vobis per Asuaderem ,laboravi, quo argumento nullum splendidius, nullum magnisicentius posse putabam inveniti, quum sapientiam auxit sem palmis, S trophaeis, & titulis gen tium devictarum , & Musas Parnasso deductas in Capitolio quasi triumphantes collocassem. Sed quum viderem pacis artes bellicis antecellere , & togae semper arma concessisse : pacem ipsam literarum studijs carentem esse impacatam, & turbidam tranquillitatem , nec ullare magis augeri, ornari, conservarique otium rerum publicarum , quam ocio sapientum, graviter , vermue contendi. Hoc laudum consecto curridulo, quis ullum spatium decurrendum superesse putavisseti Et tamen, quantum mihi restat adhuc peragrandum i Quam spatiosus Orationi meae campus aperitur ' Quod extremum laudum videbatur, gradus est alituum laudum ; quas a carceribus ad calcem si velim percurrere , infinita plane suscipiatur oratio. Nam , quum tranquilla reipublicae

tempora florere literis dixerim ,' nonne consequens est, ut dicam easdem afferre privatim animis tranquillitatempAurea tranquillitas animi, quam omnes expetunt, etiam hi, qui in turbulentissima vitae ratione versantur, do innum est literarum ; literae, ubi semotam a caeteris curis mentem sibi vendicaverunt, verissimam pacem animo largiuntur. Quod ego, dum probare conor, Auditores, vos , que is , vacuam , & solutam curis mentem dictioni meae paulisper advertate. Est omnium sermonibus celebratum , in animo nostro duas esse partes, quarum alteram communem cum superis i

237쪽

peris , alteram cum brutis habeamus. Altera semper placida , semper tranquilla, semper, nisi quantum alterius caligine olla scatur, in purissima luce collocata est dialtera inquies , turbulenta semper , a scipsa discors ; nisi quantum alterius radijs illustratur, densissimis tenebris obsidetur. In altera sita est ratio , sita scientia, sita virtus domina rerum , & generis humani princeps , & mo deratrix: in altera falis opiniones, irae, cupiditates, odia, ambitio , livor, invidentia , Omnes denique. perturbationes animi pestes teterrimae. Altera suis contenta bonis , vero gaudio fruitur , nec alienis inhiat, nec extra se posita consectatur r altera laetitia gestiente exultat, de effertur, immoderata , inexplebilis , in longinqua semper imminens , odio praesentium , immodica , turpia , ,

exitium allatura interdum concupiscit. Harum partium, quum ad alterutram sese animus converterit, & applica.rit, eius naturam induat necesse est. Placet hanc specta. ite seditiosam , inconstantem , temerariam, eaecam, inquietam Ijsdem viiijs inquinabitΗ, a seipso dissidebit,

levi momento huc illuc impelletur, temeritate, & caeco quodam impetu seretur , nec ullo temporiS puncto conquiescet. Ad illam divinam , tranquillam , perspicacem, luculentam, quietam Favult adhaerere Ducet ab ipsa splendorini, totu clarissima luce complebitur ἱ expers tumultus , expers cupiditatum, quietuS. purus, tranquillus evadet. Et quemadmodum Oculus, qui tenebras intuetur , accipit vim , naturamque tenebrarum ; qui vero

lucem , lucis ipsius dotibus explendescit: sic animus , qui ad partem sui tenebricosam, & turbulentam sese apphcar, impletur eadem perturbatione , &.caecitate ; qui autem ad intellactum lucem sui convertitur, illius virtutibus

238쪽

tibus pollet, & illustratur; & sicut, qui tumultuosum

ducem sequitur, tumultuetur necesse est 3 qui pacatuni quietumque , pace summa , & tranquillitate perfruatur rita qui in partem sui, rationis expertem , & perpetuis motibus agitatam descendit, numquam acquiescit rqui assurgit in mentem , haud paullb meliorem ducem nactus , in placidissima vitae ratione versatur I ut, qui Olympum ascenderunt , nullis nubibus contristantur, nullis turbinibus, & procellis , & imbribus offenduntur. Quo probe constituto, cui potest esse dubium, quin hominum generi serὶ nulli, praeterquam studiosis literarum, inoffensa quies, & tranquillitas animi summa conistingat Quod enim aliud genus in mentem convertitur , solas agitat rationes, S in excolenda sui praestantissima parte versatur, nisi studiosi literarum ρ Quid

aliud agunt doctorum labores ; quid sibi volunt, quid

moliuntur , nisi ut in mente abditas , & involutas excutiant , & explicent rerum notiones , quas quum explicaverunt , praeclarum illum orbem conficiunt rationis, S ex cognitis , & exploratis ad ignota progrediuntur , eaque reserunt ad illa , quae primitus in mente suerant contemplati Θ Sic animus in rationem, ratio in mentem convertitur, ubi simplicem , & nudam , & non fucatam veritatem contuetur. A sequiore vero parte, quae extrinsecus temere .pellitur, & inultis erroribus implicatur , dum se abducunt , & quam longissime sugiunt , eam ipsain fugiendo cohonestant, & negligendo

colunt, ut omni temeritate deposita ad mentis ipsius exemplar quodammodo componatur . Cuius rei te apopello testem , divine Plato 3 tua praeclara vox audia

tur ; tu dicere solebas mori sapiemem vortere 3 quod quid

λ a aliud

239쪽

18s ORATIO UNDE cIM A.

aliud est , quam relicto, quoad eius fieri potest , co

PDIC, mentcm consectari ; cupiditates, & sensus, &perturbationes omnes deserentem P Ergo animum excogitandis rationibus, & excutienda intelligentia O cupatum minime mirum est in sincera tranquillitate versari. Polypi serunt ut a parvis magnarum exempla rerum peramus ) eam esse naturam, ut a rebus,

quibus adhaeserit, colorem , At similitudinem ducat: eadem cst animi vis, qui Polypo quovis magis est multiplex et nisi rationis beneficio dissingatur, ab ijs, in quibus frequenter versari solet, inficitur, & consermatur. Nonne videmus eos, qui se cumulandis opibus dedid runt , avaritiae sordibus inquinari ὸ Praecipites iracundia ferri, & esse quodammodo efferatos , qui in castris , &proeliis aetatem exegerunt ρ Ambitione transversos agi, qui ab ineunte adolescentia comitia, & serum , & populi studia spectaverunt ' Diffluere luxu , qui vitam Voluptatibus resertam sunt consectatit Qui somno dediti a

labore omni refugerunt, eorum mentem ignavia obtor

pulse Qui parce , ac duriter vitam coluerunt, animo esse ad quidlibet perferendum parientissimo ξ Quum autem a stud ijs, quibus distinemur , plerumque fingamur, moresque ducamus, quales occupationes nobis indiderunt ἱ res est dubia , credo , qualis eorum sit animus evasurus , qui sese in literas orij comites, & pacis, &tranquillitatis alumnas penitus abdiderunt , quasi vero

nesciamus adeo tranquillum esse visum negotium literarum , ut loca ipsa , in quibus eae discuntur,ot ij, S ludi nomine ab antiquis fuerint appellata et perinde ac si, qui

studia colunt, nihil aliud , quam otium colant, & consectentur ι quae sunt adco cum tranquillitate coniuncta, ut ab

240쪽

ut ab eorum sacris turbidi,& inquieti,& gravibus curis obruti, velut profani a mysticis caeremon ljS arceantur. Hinc illae frequentes hominum Occupatorum, & in moerois re , luctuque iacentium voces, deesse otium fibi, deesse animi tranquillitatem ad praeclaras artes celebrandas querentium. Non illi quidem omnino inepte literas rem sacram, & puram imprimis, quum mente sint perturbata, tamquam impuri, attingere resormidant. Nam vident tantacerbum dissidium inter literas, & quidquid est in rebus humanis turbulentum , interesse, ut semper in otio floreant , in omni rerum perturbatione, & tumultu ob lescant. Quapropter ubi arma increpuerunt, sapientum

voces conticescunt; & clangor tubarum, poetarum canintibus , & actionibus oratorum , & legibus ipsis indieit

flentium ; ex eaque urbe primae omnium exulant Muta, quae discordiarum fluctibus, & civilium tempestate bellorum commovetur. Non igitur sine causa a studiμ, quae publicos tumultus fugiunt , quum perturbationibus privatis agitentur, putant abstinendum. Sed tamen su-git eos ratio. Cur enim medicinam, quum aegri sint, reformidantὸ Cur, quum fluctibus iactentur, tutissimu in portum subire detrectant i Sunt enim studia sapientiae medicina curarum ; sunt portus, ubi a civilibus undis iactatus animus acquiescit; nec aliud poetarum voces, historicorum exempla , praecepta sapientum persuadent , quam, ut animi tranquillitate nihil antiquius habeamus,

perturbationes beatae vitae pestes esse teterrimas arbitreis mur, a misera ambitione refiigiamus, veras divitias non in infinita rerum possessione , verum in animo paucis contento collocemus e voluptates non inexplebili cupiditate , sed naturae desiderijs explendis siniamus. Quae Aa a monita