De d. Gregorii Nazianzeni carminibus

121쪽

γυῶ ι 10, 58. περὶ 'α- 10. 120 158 240 254 282. 292 336, ele. At alias graviores licentias nolare Volo. Sic regorius cum lege positioni arbitratu Suo agit, quae utique observatur aut neglegitur prout impedimento OnVenientiaeve esse iudicatur Siciliam ex lege certa ad totam veterum nrtem metricum allinenle. Semper brevis syllaba est in sine vocabuli unius ante vocalem sequenti elidenda Gregorius Vero neque in thes, ignoscendum quidem, neque etiam inimi omnino culpandum hiatum abiicit. I S. I. c. IX. n. 5T); lot sunt eXempla, ut ad manus legentibus facile sunt, Altamen id notare velim, quod hiatus saepissime in pede quarto reperiatur, laut etiam interpunctione in sine Pedi mollinivr. V. '-ρὶ ἐς

T. T. 1 59. T. 131 π. Oravis 57 65. 1. 121 περ ἁρετῆς 24. 25. Fortasse quispiam nos inSimulet, Carminibus male recognitis, leniere tot hiatus admisisse. At Si meliu reCognoScerentur

neque lumen omnes tollendi copia libi esse l. Multi enim in poemati iusto apparatu erilico a Dronite et Christ editis etiam supersunt. Nec me fallit ille ras hiatus aliquot de medio eripi

posse. Gregorius enim licet ne tale Sua non eXPreSSe iam enuntiaretur, uinen hanc litteram ante Vocabul quaedam veterum e Xemplo admiserat tari, o uo: etc.)Ιin et NonnuS, quinio saeculo

oriente J οἱ, XXVIII, 55 - 4 XXIII, 21 Ti. Igitur non in eo

122쪽

- 108 Gregorium culpabimuS, at quando pro lubilia ac commodo eamdem litteram in alii Vocabulis elium apud antiquos desii cientem licentius admittit. Tunc enim ob eros hiatus, haudquaquam recte VerSUS incedunt. Igitur Gregorius magis in prosodia quam in arte metricum more diSSenti ne lalis aureae. Neque lamen severior in iudicando SSe Velim, cum negre poeta aliquis, quarto Saeculo, ulterutrum Vitare posset, aut Alriclissimam ideoque artificiosam molestissimamque veterum milalionem, nullaequalium licentinna Gregorio autem inter uirumque medius prope intercedit. Immo iam nliquum novum munivit. Classici enim poetae nullam sere in versibus suciendis curam de accentu habebant, laniumque Syllaba longas ac breves inter se copulabant, accentibu tanquam casu dispositis. Sic quoque lalini Vules. Igitur rythmia ex quantitate una et clucertis quibusdam intervallis redeunte tolus efficiebatur Canius vero ad accentum pertinebat, hoc est, VOX accentum ut erigebatur aut gravius dimittebatur. A memoria veteris prosodiae sensim apud homine illiu ae lali propter ignorantiam neglegentiamve abolita, iam rythmu non quanti tale syllabarum ictuque cerio, Verum accentibu exprimitur, eo nempe modo ulacula vel accentu Signata etiam perculeretur. Quod clarissime in Byganlinis carminibus Videre est, ubi syllaba acuta locum syllabae productae obtinuit. At idem nonnisi obscure ae lale Gregorii leniatur. Aliquid lamen inchoatum ac rude in carminibus duobus praebuit, de quo iam nunc Sumus dispululiari, Christio uvyque omnino ducibus. Unus est Hymniis vespertinus cuius iambici numeri non longis brevibusque Syllabis constituuntur, Verum CCentu Ver- horum scilicet quocumque sere loco Veleres syllabam longam producebant, Gregorius Syllabam acutam ponere solet. Ita Christ 13, cuius opinionem veram esse dixerimus aliqua

a Proteg. p. XIII.

123쪽

- 109 tamen correctione adhibila. Namque observare mecum Poleri 1 mullos Versus extra numerum legitimum syllabarum eXlendi e g. V. s. 13. 20. 22 24 3T. 45 etc. 2' primam eri in m quia Syllabam pro Secunda quartaque, V. 3 6 11 etc. 4 6 12.14. etc. eliam ultimum pro sexta semper lumen Cllenda, aCCentu erigi E quo sequitur ut Gregorius non arctis limili-bUS Irmen circumscripserit, neque Christ suas lege Sine ulla e Xceptione latuere possit. Quod ad strophas ullinet, eius- modo carmen, post L. Havel 1i, partiri nobis licet, neque tamen

modo aequabili Primum enim qualuo Strophne Se Vel Silum deinde lolidem quatuor versuum occurrunt, ac demum hymnu Stropha se versuum clauditur. Qiane Strophae, non adeo an acreonticarum dissimiles, a ByZanlini Poeli Oino nuncupatae suerunt.

bitur in quo Gregorius simillio fidem adhibeamus, praecla riSSimum mimorum scriptorem, Siculum nempe Sophronem imitatur. Quae imitatio, ut opinor non ad Senientia ipSas Spectat BouVD 2 quidem contrarium aliquid asserit, scilicet ob Senient inrum gravitalem. Neque lamen id salis est ut illam adhortalionem philosophicae disciplinae Sophronis proximam cen Seumus. Aliae enim sunt Gregorii ad virgines adhortationes in quibus sententiarum sublimitas nequaquam alienis auxiliis indiget. Igitur imitationem, si qua est Pythmicam SSedixero. Suidae autem testimonio, Sophron mimo scripsit καταλογαῖηυ, id Si, Vulgatis artis metricae legibus iam neglectis,rythmo colisque usus est. Quonam vero modo Gregorius ' Ad hanc rem expediendam ait Christ 3), editio idiana et codex Vind. V in uiuum auxilium praebuerunt quorum hic qui inter pedestres orationes Gregorii hanc quoque yihmi

124쪽

- 110 cam rationem XII alum exhibet, cola sive membra orationis punctis interiectis distinxit, cilla cum cola neglegat, VerSUS SiVe periodo Separat . quo cum accedat sententi sere post alterum quodque colum initu, orationem ex Versibus si 'eperiodis binorum colorum composilam esse putet . In Singulis enim periodis aut lineis bis septenae vel quindecim vel etiam bis octonae syllabae numerantur ul certiorem numerum habeas in se et quinquaginta lineis bis seplenae Syllatine in una et quadraginta, quindecim, ac demum in ribus his Clonae computantur). Lambeccius illos versus leti ume-lros esse exsistima Vit. At Christ partem maiorem versuum impedimento eius opinioni esse iure observavit. Cum enim se e quinquaginta lineae his septenas Syllabus numerent, leti ametri si calaleelicis calaleelicisque breviores sunt. Igitur vir ille doctissimus Christ ilico, orationem necentu non quRnlitate syllabarum inclum esse censet Altamen, PS talente, magna inaequalitas accipienda est. Iam si accentibus ducibus ythmorum singulorum colorum et versuum desinire Conori S non omne Versus iisdem numeris includi, sed alia cola iambicorum, alia dactylicorum, alia e longe plurima toga oedicorum Versiculorum speciem imitari intellegas . Quibus compertis, Christis excusans dicit in hac oratione regorii se magis divinasse quam probavisse. Nos autem meliora aucupantes quibus adhuc caremus, Bouum lucem Sequemur singulas orationis periodos lineas rythmicas fere se pedibus ut heXameter erat antiquorum, constitulas, et in duo membra aequalia caesura quadam hephthemimere partilas Sse CenSemUS, ea lege lantum ui pes ultimus trochaeo lonico eXprimi videatur. Quae norma, nisi eam ceriam dixerim, n-lius tamen aliis patet ac simplici tale commendatur Ne multa, duo illa Gregorii carmina lanium inchoata alque rudia SSenon insitior Cuius lamen laus non mediocris suil, ut ByZantinis poetis ad artem suam inveniendam iam muniVerit.

125쪽

CONCLUSIO

Nobis iam universe opera Gregoriana inspicientibus, ea primum Comperium eri non ei Suum lanium copia, Sed etiam VII ieini generum pruestare. Reperiuntur enim poemata diductica rerum diversi late Conspicua, saliri cuilium, quorum forma Gregoriri proprie usus est, cum sere Graecis ignota esset Adde gnomica Carmina epigrum mnia, hymnos, sed in primi elegia quae numero sic varietate in maxima laude ponendae Sunt. Quod Si mecum cogites perpaucos nil ea conscribenda, uelut etiam senili annos Gregorio Salis fuiSse, merito Uaera Squot et quanta maturiore ingenio, condidisset Prosecto eum ubertate nulli etiam ex maximis poetis concedere CollegaS licet. Deinde illud ex carminibus alieni consideratis silicitur, quod agi ungenus duabus praecipue virtutibus singulariter eminet. Altera praeclarissima est mentis perspicui in S, quIm, nisi cum acie ingenii perse iam omnino instilutionem coniungat, nemo habere potest. Hinc primum in theologicis rebus exponendi aliquid exactum, pressum, nudum etiam, Si in-cet, sed lucidum omnino admirari possis. Hinc cum philoSΟ-phice canit non breviter tantum a iuste capila summa disciplinarum antiquarum complectitur, Verum. PoSiquam arteSeorum imbelles acriter ostendit ceriam semper doctrinam

arctisque delinitionibus explicat. Immo et in asseclibu Sentiendis exprimendisque eiusmodi luciditatem reperias, Sive

ex ipsa animi commotione ut dolore nascitur Vere enim

poeta dolet quare etiam doleat, plane intellegit. Indo it ulnihil incerium aut asseclatum, contra aliquid incerum, li-

126쪽

quid perspicuum ideoque allissimum sential. Quod si hunc Virtutem quam magni pretii si quantaeque Gregorio laudis

aestimare Velis libi quidem ego sua deum ut Nagian Zenum Cum recentiori quodam poeia conseras cuiu cum eo Similitudo magna mihi videatur Gregorius enim se eum OSSO SSerit, si cui Scribere natura dederit, ut aquae dedi fluere et igni calefacere . P. H. C. XLI v. 55 7 . Quibus verbis recte eliam Lamur linius noster definitur cui maxima quoque Vi Ssentiendi suit. Hoc tamen inter utrumque intereSi, quod aepius in amat linianis carminibus sententiae sive cogitationes

desiderantur itaque dubiuna aliquid et subobscurum haud semel in assectibus deprehendas Quo quidem delectari aliqui Ossint utpote quod inanibus somniis magis faveat. Sed sateor amplius me commoveri, cum Vere manifesteque Poetnassicitur quod tunc mentem animumque mihi simul percellit. Altera virtus, illa est sentiendi sucullas cuius acritate et copia singulare lil ingenium Gregorianum, qua vita eius Oin Pel funditur, unde tanquam e sonte perenni gaudi doloresque emanaruui, sed maxime ingenii poetici optima est loruere. Si enim primum duo diversa et inter se repugnantia, OC Sl,

idens lis tractas ei commotiones assectusque animi iungere Doluit res illas frigidas sive ira, sive amore, aut pietale in Deum aut ardenti nimi persuasione inflammare licuit. Igitur quam Supra Contemplutionem metaphysicam mysticamque nomina Vi eam ipse primu noveque creavit Nisi etiam ma-Xima teneri late praeditus molliorque ad offensione necipiendas fuisset vi illa ultrica sorte caruisset, ex qu increpationeSin Iulianum nam solui quoque sermone poeta fuit), Carmina in Episcopos et adversus Maximum ori suerint, quae uacerbiora quidem dixeris a etiam vidi da, servida, hoc St, poetica esse alearis. Maxime vero elegiis illis varie tale acritateque assecluum praeclarissimis sucullas illa sentiendi quasi Superfunditur, ita ut mala omnia sive humana Si propria,

127쪽

- 113 animi quoque desideria, sustidia, gaudia poetae lacrimaS, gemituS, Spem, querimonia Sque iii Vicem moveant, nec alii magis simili ludo illa conveniat quae lyram illam eolicam Suaviter omni venio agitatam reserui. Huc demum aliquid christianum tertio accedit, quod neque de epiSCopo miraberis, quanquam alii sive episcopi Sive sacerdotes haud semel ea aetate vel alia multa Cri 9Sere, quibuS nulla vestigia allissime religio impresserit. At cogitationes Gregorianae fide Christiana penitus imbuuntur. Ne ista mentem

eiu tantum summo imperio regit, ut Basilio Magno . Vel recentius Bossuetio evenit verum tenerrim in Deum pie inle Pene- truluΓ, quam Prosecto a matre acceperat sed etiam e molli natura hauserat. Quare non recte lanium firmiterque doctrinam, ni Pi quoque Calore, Seu poetice declarat. Quod Si carmina Satirica, etsi ueriler vellicant, misericordiam puSSim et bonitalem, Veniumque concessum Semper fere redolent, ea

religionis laus est atque illius etiam quod nullam in elegiiSVerum dubilationem, nec ueriores querelas neque Cerbiorem utrumque deSperationem, ut magnam denique animi Serenitn-lem, hoc eSt, poeticam venuSlutem invenias. unpro Ple Γ, Cum alii etiam poetae veteres recentioresque Vi Sen leniturum aut affectuum conspicui merito videantur inde praeSerlim Singulari Gregorius fuit, ac viam noxam primu ingreSSUS St.

Neque dissilear alia, ut animi mobili latem propen Sionemque ad amicitiam, etc. addi posse quibus ingenii agi angen quaSi

lineamenta plane exprimantur. Parvi lamen momenti Unt, quin minorem cum rebus poeticis rationem habent vel iam dicti conlinentur. Quidquid est pauci laniam delectationem Singularitalemque prue se serunt. Quonam igitur pacto a posteris carmina Gregorinna adeo neglecta suere ut oblivione premerentur aut pauci SSimOSIdmiratores, imitatores autem nullos nanciscerentur ' Quo etiam fato fons ille poesis christianae uberrimus ne PuriSSim US

128쪽

quem perueral non unum quidem saeculum. Sed ad nostruusque empora sere inlaetus aut inexploratus permansit Profecto sua sala libellos habere scimus, Sintque pro alio ne vulgi voluntas. Hic lamen res homini historiae salis perito non ita difficilis intellectu erit. Genus en in illud versuum antiquis normis ei exemplaribus

consorinalia mihi Si iam populi ceciderat, cum etiam Viveret Gregorius Le nutem OV quae sensim Su Vim nlul noobtinuit non syllabarum quantitate et pedum varie in te, ut antea fundat sed accentu erat; sic delerminatis longarum et brevium men Suri certus numerus successii ila ui priSCRmelrn ythmo cuidam locum cederent. Praelere Velere diu lectorum formae olim a poetis situlae et a Gregoriora curn lissimo Serva lae cum iam obsolescerent ab equulibus ViX intellegebantur. Domum versus eiusmodi aegerrime modis

musicis quibus plebs iam delectabatur accommodari poterant, nec apta nil canendum erant. Addit eliam Chris aliud is Huc necesSil quod episcopus agian Zenus id maxime suis carmi- nihil egit ut hominum animos ab rerum inanium studio os susuque libidine ad morum integritatem ei christianae vitae Ke Veritatem re Ocn re rerum autem a Christo et apostolis gesturtim memori ne pie Semper a christianis recolendae in qua celebranda poetae byZanlini fere loli Versutiantur suum musam non dedica 'it . . . . Quid quod ne martyrum quidem CRSUS, qui tum copioSuin et commodam materiem praebebant carminibus, et a Damas e Prudentio aequalibu poelista linis, praedicati tantum applausum tulerunt, Suis VersibuS reserre sustinuit . Hinc poemata Gregorii non Secu ac Sophoclis aut Homeri etiam a piis viris neglegebantur. Immo nec in illa nastasiae Ecclesia quam antopere dilexerat Graeci catholici unum cantum excerpsere, ut certis diebus estis modulule proserretur. Nimirum ipsa tanti doctoris reverentia poetam obSCura Vit, cuius carmina pauci, nisi litteruli viri,

129쪽

noVerant, pauetores intellegere, paucissimi aestimare Valebunt. Deinde Nagiangen defuncto, non Cappadocia tantum, Sed Oriens olus variis haeresibus agitatus sui et diversis actio num religiosarum partibus hinc et inde dissipalus. Quas inieranimorum discordias e disputationum heologicarum aestus in magnum saepe discrimen con Sentientibus plerumque imperatoribuS, ipsa rectae fidei veritas venit. Quis Vero locus, quIeSO, Cum re Prope deSperatne essent Gregoriani metris supereSse possit diale arma el in medio belli tumultu, primum periculi patriae propius imminentibus aut hosti irruenti occurrebatur orationes quidem dogmaticae etiam legebantur,

quibus sibi cognomen Theologiis fidei defensoris invictissimi

Gregoriu pepererat, ut inde argumenta depromerentur quibuS divinitalem Verbi et Spiritus catholici demonstrarent. Cnrmina Vero, Cum minus praelia luris utilia essent, plerique neglegebant. Ita quidem res sese habuere lum apud Orientales, tum apud

Occiden lales ubique enim iisdem difficultatibus ei angustiis

fidei catholicae propugnatores delinebantur. Quo enim modo AmbrΟSius, AuguSlinus, Hieronymus aut celeri huius aetulis doctore latini, illam si linguam graecam Salis calluissent NaZian Zeno poetae Se dedissent, cum refutandi pelagiani Serroribus, aut interpretandis sacri scripturis et populorum imperatorumque libidinibus comprimendis vix sufficerent Mo undique barbarae gentes, ruptis Obicibus omnibuS, imperii romani provincias et civitates obruere Romam ipsam capere captamque diruere riuibus victoribus educandis et per evangelicas disciplinas mitigandis diu sese religio christiana addixit. Res lamen toto Oriente lurbatae pestis ignorantiae late grRSsun S, mente ni morum strepitu simul ei opinionum dissidiis occupatae imperii senio et corruptelis consumpti longa dissolutio, summa demum et irreparabilis ruina quam Secuta es turpissima Servitus, haec uere causae praecipuae

130쪽

- 116 cur Gregorii carmina non secus ac celera litterarum monumenta lania obscuritale e pulla permansere ElapS autem longo mille annorum spatio, illera artesque antiquae apud populo Europae quasi iterum alae sunt. Tunc Vero incredibilis ardor exarsi lotius antiquitati Scrutundae atque

in bona luce collocandae; sed paganis scriptoribus primi illi editores lanium inhiabant. Quidquid enim homericum

aut Ciceronianum non erat, quidquid Iovem aut Venerem non sonabat, tanquam barbarum aliquid parvi ducebatur. Inde paululi in eo errori aut dementiae Perventum Si ul, medio saeculo Septimo decimo, contionante BoSsuelio, sabulas Cornelio suas scribente, tota religio christiana carminibus inepta proclamaretur. Quare vix unus nulla iter antiquarum rerum mnior Velia Sliorum poetarum christianorum

memoriam relinuit mentionemque secit. Postea vero, ut iam indicavimus, Benediclini Maurini editionem novam operum Gregorii agianZeni auctiorem ei ac-

Curatiorem, Pro more Suo, ud OrnnVerunt. Interrupta autem

opera vir diligentissimus Caillavius Caillati suscepit, omniaque publici iuris secit. Qui deinde rei illerariae incubuerunt ii, excepto ille manio 1, sive historici sive critici

homines, pauca lanium de carminibus Gregorianis loculi sunt, aut iudicium nimia communiter severitate, alii aliorum Ves-ligiis insistentes protulerunt. Quidquid Si cum propter dissi-cullules lem po iam tum propter hominum incuriam aut ignorantiam, materia adhuc fere integra erat. Neque mihi lanium Sumo ut eam me Olum contri ViSse pulem, aut poeticam indolem Gregorii omnino penetrasse, Vel eum integram descripsisse glorier. Ego pro viribus I alius, meliora. Quae dixi satis erunt ut Gregorium, eis non maximi omnium poeti Sidnumerandum censebis, iis lamen longo sed proximum intervallo esse,