De d. Gregorii Nazianzeni carminibus

111쪽

CAP. VII

Etsi Gregorius in carminibus suis e grege Oetarum nequalium eminet, ei aliquid novi invenit, lamen arte VerSUS ICiendi celeros non adeo antecellii si duo lanium cur mina XCipia S, de quibus infra sermo erit. Nimirum intellegas velim

Gregorium novis numeri strophisve fere nunquum Sum sui SSe. Neque eis iam opus erat Graeci enim Velere tot numeri Strophi SV res suas expresserant, ut alia metra nec facile

neque Sine aliquo damno efficere aliquis potuisset. OVae enim lyrici carminis species aequalibus hominibu ignotae suiSSent, quippe qui iam longa consuetudine an liquis le-Γentur. Neque ars sincera sed artificiosa el asseclala quaedam Sublilitas usurpata lantum fuisset, a qua profecto Gregori US abhorrebat. Ipsum igitur et divino afflatu instinclum ac ludio etiam Veri bonique ante omnia docendi penitus incen Sum,sorma plerumque notas adhibere tantummodo decebat Adde quoque minime numeris novis opus poetae ulli esse si quidem PriSci novae sententiae exprimi omne loloqueram ple Xu Com prehendi poterant. Quare Gregorio salis sui ex an liquis he- Sauri haurire sormas quidem nolissimas, ut iam dixi IDUS dactylica scilicet et iambica et ionica et logaoedica mel TI. quibu in hexametris componendis aut elegiacis aut trimetri S

VerSu autem epicus in poemalis dogmalicis magnam Or-

112쪽

marum arietalem complectitur, qua Gregorius impedimenta quanti inlis Superare potuit. Nam caesuras Varie incidendo membra versus habiliter distinguere Solet. Deinde eis car

lentia lamen alius ex ira Versum saepissime niel. Quod quidem deprehendere possis in didascalicis carminibus ubi mens ad caelestia erigitur, eaque de causa Sententia ipsa allollitur, uberiorque e X plicatur l). Nec aliter Versus elegiacus sese habet qui cum heXametro conjungitur ut distichum efficiat. Quemadmodum probatissimi e antiquitate poetae, ita Gregorius huiusmodi Versus binos plerumque copuin re consuevit, eo lamen a Clo ut periodi quatuor sexve aut etiam decem Versuum RSSim miScerentur, nulla lamen lege definita, nullove alio consilio quam versuum sententiis aciendorum, et rectissimum ingenii iudicium sequendi, quo et instinctu mirabili impellebatur, ut fastidium non semel disti his elegiacis coniunctum periodis Varie seminalis levaret 2). Neque formis tantum aetate Sun Vulguli Gregorius USUS Si,

verum etiam firmum quamdam novum, elSi non adeo Praecipuam invenisse mihi videtur Graeci enim vetere membra dactylica lyricis quibusdam compositionibus, muXime choriS, ut loli apodium acala lecticam et ei Sum prosodiacum RinleClicum, intexere solebant. Gregorius autem huiuscemodi numeros tantum in distichi componendis sibi insumit, hoc St, tetrapodiam catalecticum alteri parti versus elegiae copulatam. Qua quidem noVe, ut opinor, aut Saltem primu ex

poetis graecis christianis disposuit 3).

1 I S. 1, C. IV V. - . 2, C. IX, CtC. 2 I. s. 2 c. XIV II S. 1, C. XLV, etc. 3 Apud Graecos quidem vetere Archilochius verSu, quem τυυαθTηTO Vocant cum tripodia trochaica coniuncto utitur. Apud Latino vero, Horatius alterum versum in Strophis epodicis lyricisque componendiSusurpat, alterum cum epico eXametro copulat. Animadverta tamen velim 1 prosodiacos Sereni Baliren S regna. p. 386) 2 Ausonii versus tribus

113쪽

- Saepissime vero rimeter umbicus sive κατὰ et χου, SiVe Serie plus minusve Conlinunta Sive strophis Surpatur. IV lumen hoc ultimo verbo artissiciosam illum veterum compagem intellega S, qua Vari cola numeris dissimilibus ita compone-hani, ut mutulo numero auris sentire modulationis circuilum Seu Strophum Conclusum esse. Qui enim post Chris-lum aliam ViXere graecis poetis, omnis ei Suum compoSilioqui semel et iterum Scribebantur, Stropha erat, dummodo maiori interpunctione sensus clauderetur Cumque non deo

certa lege concludi posset, Saepe nutare fluctuareque Strophae videntur Trimetris vero iambicis et dimetris anacreonteisque Poetne utebantur. Immo et vir doctissimus 1 eiusmodi HSum a Gregorio ipso repelit. Huno enim strophicum divisionem in aliquo poematis reperire licet. Qui lamen plura Carmina numerare volent aut ea strictius distinguere, illis, ut opinor, periculum erit erroris. Quam divisionem ui efflictant, praeter enim quam quod interpunctione tanquam norma liberiore uiantur necesse est, insuper pale Gregorium huius modi distinctionem saepissime neglexiSSe, qui Primum Ver-Su ecclesiastico unlui plos exarare nolebul ac IXime deinde quoniam ex mentis impetu tantum carmin Condebui, quibu animus loliis pro lubitu es sunderetur. Quae etiam dedimetro iambico anacreonteoque recte dixeris. Ut enim Xem pia Proseram hymnum ad Deum P. D, A. I, c. XXX temere inspicienti, in strophas certas digeri videbitur. At ea non eodem numero compulet prima quidem et Secunda e PSUS duodecim continenlur, tertia autem undecim, quarta iterum duodecim, quinta vero quatuor versibus lanium clauditur. Sic etiam in carmine Ela es, ἐ- ου φυ , II, s. I. 88 in illo dua Stro-

dactyli unaque syllaba constitutos XV, 30; ep. mi); quos rudentius

etiam in strophas quinque versuum distribuit Cath. I Peristoph. ). Cf. ueller. Etrique streoque et latine, eh. III, p. 2. 26. - Havet, ut trique,

1 M ueller p. 146. Metrique Vi ecque et latine.

114쪽

- 100 Plia e se VerSibus, deinde unum e qualuor ilium e quinque aliam e Sex aliam e tribus versibus ele consillulam legere poteris. Quo Gregorium strophas, si tibi hoc vocabulum Placet, non aequabiliter admisisse salis comprobatur Epodum lantum ad Classicas, ut aiunt, leges revocare merito licet, quippe quae ex iambico cum dimetro coniuncto, Vel e dimetro iambico catalectico monometroque hypermetro ConSiS-lere Videatur Exemplo enim sit carmen XXIV P. M.) in quo trimetrum iambicum modo dimeter catalecticus modo monometer Ordine seu potius promiscue comitantur. E quo PO-

dum illam divorsitato dis lingui ac nonnihil dele lamenti no-Vique prae se ferre collegas Quin etiam, si parumper epodici generis oblivisci velis haud aegre eam in stropha quatuor VerSi Culorum disparibus lamen numeris dividas. Quid plura Ecdiciis plane pale Gregorium sal multos ex sonte antiquo et more Classico numeros hausisse. Quod si non alios nove ediderit lamen in antiquis elegendis rectissimum iudicium

Pruebuit. Quin noti Ssimis tantum numeris succoque pleniSusus uerit. VerSUS etiam congruenter rebus accommodare solet. Sic

quia Versus epicus, gravitati digni inliSque suae Cniasn rebus ample exponendis plus est, ideo carmina pleraque dogma ticam Gregorius forma dactylica lanquam larga veSle implicat, eaque Sive hexametro innium Sive eodem VerSU Cum elegiaco copulato exprimit. Res enim iuste de iniendae hexametro distichoque sublili quadam arte conlinentur quibus eliam nullum Versum alium aptiorem asseclibus animi exprimendis reperius. Quare saepissime a Gregorio insumuntur, aliis lamen non exclusis. Etenim eamdem doctrinam iam versibus dactylicis declaratam Eliam trimetri iambicis, gratae arie- latis causa, Vales noster eXponit, Obque indolem ipsam trimetri, qui inter versus alios iambico graViSSimu QSi magisque de medio hoc est, familiariter ducitur. E quo fit ut poema la

115쪽

didascalica trimetris expressa iucundam aliquam simplicitatem, aliquid etiam nil vulgi Sensum accommodulum exhibeant.

Neque lumen Versum eumdem eSSe propter alacri inlem allerni Sermonibus, immo propter nCerbitalem quamdam moribus

viliisque carpendis apli SSimum Silentio hic praeterire volo. A quanquam illo Gregorius in inimico luceSSendos utitur,

nunquam lumen graVitulis munia Sacrum e VerSum decentis

obliviscitur. Di mel rum quoque iambicum catalecticum, et solum quidem, id est, haudquaquam cum aliis longiori

cum dicam apud Gregorium facile reperias. Huiusmodi enim VerSi aequale priorisve uela lis poetae christiani celeberrime usi sunt quin nimirum ille ratos homines amabiliter ac iucunde delectabat. Quapropter iis numeris Gregorius in

exprimit is Quid ibi vis, anime aliquidiae decorum 2 id libenter libi condonabo innulum Gygaeum cupis aut munia SMidae regium' 'te multis eiusmodi vel Sibus Gregorius carmen leviter iocando prosequitur. Neque plura Xempla in medio hic ponere cupio, quibuS legenti OSlendIm quum eXquisito iudicio poeta ille me ira sibi elegerit. Ea licet non eximia laus sit, neque mediocris lamen Seu exigua alicui videbitur. recordanii praesertim Sive carmina Velerum Celebratissima, sive iustum modorum intellegentiam tum emporis sere aboli lam et oblivione fuisse obrutam. Sic enim iam a Saeculo P. Christum natum tertio Romani poetae Alfius Avitus, Festusque AvienuS in epica poemata pedes iambico sumpsere neque emere idem peccaSse Graecos eiusdem elalis iudicaris. Quidquid est, saeculo septimo Gregorius PiSides, alter Euripides, ut aequales consentiebant, iambici numeris Heracliadem suam ConScripSit. Utrum vero Gregorius eodem exquisito iudicio in versibus saciendis quo in elegendis usus suerit, iam nunc dicturi u

116쪽

- 102 mus Alexandrinorum quidem et Neograecorum fuit aliquid in arte metrica nimis limatum et emuncium asseclare, de quo mira exempla in immiae et Dosiadae et Besantini carminibus legere est 1in, ubi cura summa inanique VerSibu eXPO-liendis maxime ludent. Sic etiam Nonnus, illeris graeciSiam in delerius inclinalis, saeculo quinio post ChriSlum n-trum heXameli iam in strictissime sibi usurpavit, ut sere Semper

incideret arctiusque leges positionis aut hiatu contraheret, ne unquam ni Sim produceret Gregorius ero eis propter longam elerum consuetudinem optimi legibus morem gerebat aetali quoque ObSequitur Suae in qua populus plebeculaque oratorum quidem ludiosiSsim erui, poeta nulem

parvi faciebat, neque iam numero Velerum intellegebat, aut saliena syllabas longas cum brevibus acile commulabat. Igitur in regorii versibus classicarum legum observantiam simulque aetatis licentiam reperire est. Neque lamen in unim nostro erit ut de arte metrica agi angeni, ordine cuncta perSequendo nunc temporis dispulemus. Etenim etiamsi res sineret copiaque nobis data esset lamen dispulationis quasi standamentum deesset, Cum poemata Gregorii iuxta leges scientiae certae et iusto iudicio critico nondum constituto habeamus. Itaque quidquid Singulare in Gregorii numeris noletur conscii iudicare nequimus. Dronke Ernesius XXX lan tum carmina 2) pauciora ero Christ recognovit 3). Quineliam ut carmin omnia recognoVerint, Xiguum, ut opinor

in illis discutiendis utilitatem quispiam ibi compara Verit.

Etenim si versus Gregorii in universum neStimes, eo plerumque ad tempus praeteritum pertinere, aliquot lantum ad ulu ram ne talem speclare Videas Partim antiquorum discipulo-

1 Cf. Mulier, P. 130. 2 Ciarmina selecta, 1840. 3 Antholossi uraeca carminum Christianorum 1871.

117쪽

- 103 rum, Irtim noVOrum numerorum 1 yllimorum e participem SeSe praebuit neque ClaSSicu neque ythmicus poeta omnino dici potest, at medius inter utrumque intercedit. Quare ne Oleum nostrum laboremque perdamus, lanium quid in re eius metrica conspicuum sit per summa capita hic disculere

Quanquam Gregorius non omnino dactylos spondeis anteponit clamen inclytis favere plurimum videtur. Eius enim hexametri non semel e quattuor fere Semper e tribus dactylis ConSlare Solent, itaque pari numero, ut apud poetas probati S-simos, dactyli et spondei numeruntur. Neque VerSum Pondiacum refugit quanquam eo absque sine certo utitur lumvero ne Versus sine grRVelur, Plure duclylos in ullera parte semper quidem in pede quurto ad millit. De Caesura Vero n-gnam simulque liberum curam habet Gregorio lumen caesura

Zχ χ τρίτου τροχαλ melio QSSe dicenda videtur. Si enim singula

eius poemata discutias huiusmodi caesuras numerabis plurinans CaeSurum quoque bucolicam aut melius dixeris, interpunctionem poS quartum pedem e dactylo lune constantem habet. Tunc etiam pede duo ultimi cum Versu sequenti sensu copulantur Elisio quidem non e quinto pede reiicitur, qui ut quinque ultimum Vocabulum, ita et una, ut duabus nultribus quatuorve syllabis constitui potest Quid amplius leges de syllabis ob positionem producendis brevibusque elidendis aut hiatum longarum plerumque admittit, ut rei in tricae alio atque ordo postulat Plerumque dico nonnulla enim infra notanda e legibus discurrunt. Ne mulla, quicquam habet Homeri simile, sive cum Versus libere acii sive eum iuste propiusque imitando. Quae elium de versu elegiaco vera utique comprobarentur. At ne eadem iterum repetam id lan-lum nolare Velim Gregorium in ultimo vocabulo elegendo sese maxime varium ac multiplicem habuisse. tres quidem, qua tuor aut quinque rarius autem duas syllabas admisisse, nec

118쪽

- 104 libenter e Veterum insillulo, Versum brevi conclusisse 1) Ilaque versum eius dactylicum magna liberiale ne varietate, certissimeque Xaralum a poeta nostro fuisse iure dixero. Quod idem non immerito etiam de rimetro iambico dimetroque iudicaris. Elsi non Semel Gregorius unoquoque pede iambum Comprehendit plerumque lamen de strictioribus Alexandrinorum et Neograecorum legibus nonnihil decedit. Primum enim pedem et secundum ertiumque Saepius Spondeus interdum eliam pedes trisyllabi seu anapaesti, ribracheS, dactylique occupant 2); pares vero alii pedes iambis numerantur. Olo iam accuratius hie de singulis pedibus solutis disserere, qui inveniantur in carminibus a Gregori Senariis conscriptis. Sed quae nolaverim, en una malim, elSi Singula in alio loco congesta in manu habeo 3), tibi breviter complecti mulo.

DE Trihraotiis Numerantur in 7550 senariis Gregorii se tribrachi e quibus sit tribachos e syllabis nominum propriorum compOSilos dempseris, reliqui S supersunt. Atque hanc habent cum tragicis poetis comiciSque rationem 4).

3 Vid. Append. E P. 125 Sqq. 4 Haec ex Stoppello is cit. et Rumpelio Phil. 8, p. 601, 604. mutua-

119쪽

Unde videre est perpaucis Gregorium tribrachi usum fuisse. Quorum 33 in quaria sede inveniuntur, in ultero pede 30 ler lio. 21, prim 10 tribrachi adscribuntur Singulos in sexto ac in quinto reperin S. Saepissime vero tribrachos 48 ex uno Vocabulo seu unius vocabuli syllabis conficit. Quadraginta uulem e duobus ociolanium ex tribus vocabulis arctissime inter se cohaerentibus composuit. Quare Gregorius magna diligentia in tribrachis usurpandi fuisse nec poetis Scenicis imparem, immo Euripide praestantiorem merito dixeris 1)

De mactylis Dactyli 3 in 7550 trimetris inveniuntur quorum 4 in primo et tertio pede numeres. Hatilla Vero Ilione Cum Oeli Scenicis, minimus eliam numerus Gregorio tribuendus est.

Sedem vero nobis aspicientibus plures dactyli in primo pede quam in tertio occurrunt. Tragici Vero et Aristophanes mullo plures in tertio quam in primo pede adhibent. Quindecim

2 Dii exempla nominum propriorum et raXimus

120쪽

- 106 vero dactylos uno Vocabulo quinquaginta duobus, quatuordecim tribus vocabuli expressit. Sed nullum in quinta sede dactylum usurpavit. Igitur Gregorius in formandis distribuendisque dactylis paululum a poetarum Scenicorum more dissentire mihi videtur.

DE Anapaestis

Tragicos poeta in prima lanium iambici trimetri sede ana paestos adhibuisse iamdudum viri doctis conflat, falsosque esse versu qui legi Sti repugnare videantur. Comici vero poetae in omnibu praeler Se X luna pedibus anapaesto usi sunt;

quos Gregorius imi latus eSt l). Etenim in 7550 rimetris iambicis T anapaesti numerantur, quorum 26 in quarto pede, 24 in tertio 2 in primo totidemque in quinto distribuuntur. Quos aliter Aristophanes di Sponere Solet, Scilicet plerosque in pede secundo si 183), in primo li43), quem quartus equitur 84T); longe quinius distat 338), postremo ultimum locum er-lius habet 268, 2). Quod ad formam anapaestorum itinet,

18 ex uno vocabulo, 8 e duobus, inciribus vocabulis esse cit Faleor aulem regorium anapaestos duobus vel tribus vocabulis es formantem, maiore quam comici licentia usum fuisse, cum G anapaesti legibia comaediae repugnent 29 tantum obediant. Quare omnibu diligenter perpensis, regorium iam sub veterum disciplina edoctum, ipsi non adeo fuisse censemu im Pnrem. Allamen cum exceptione aliqua laudandus est, si quidem interdum aliquid peccavit. Neque hic Sermo noster erit de