장음표시 사용
531쪽
diunt eum aliis in latitudine, solae et per se in circumscriptione. Nam eorum quae sunt, partim circumscripte intelliguntur, ut bi cubitum partim late, ut acervus: Nam de acervo si duos modios demas, quod relinquitur acervus est. Item beatitudini in latitudine intellectae, si detraxeris corporis et e terna bona, solasque virtutes reliqu0ris, nihilo minus beatitudo manet, ipsaque sola virtus se ipsa ad beate vivendum contenta est. Omnis ergo bonus, beatus, et omnis improbus, miser, etiamsi omnibus prorsus fortunae bonis, quae dicuntur, abundet. Quae cum multitudo ignoret, solos beatos ducit, qui et corpore probe sint assecti et copiosi. Quare providentiam reprehendunt, quae providentia res humanas non solii me his, quae sensibus notantur, sed etiam ex sua et propria praecognitione administrat. Cum enim Deus non nesciat bono viro expedire pauperem esse ejus me sensum opes, si dentur, depravaturas, utiliter sum in si pertate sinit vivere a qui opulentus est, saepe importuniorem fore videns, si egeat: ad latrocinandum enim aut ad trucidandos homines, aut ad alia quaedam graviora facinora animum adjungeret: potiri ibium opibus, permittit. Itaque, et ad sepeliendos liberos, et ad vitandos famulos, saepe nobis utilis paupertas fuit: esset enim eorum salus interitu acerbior, si et liberos improbos et famulos praedones haberemus. Nos enim nihil rerum venientium praesentientes, et ea, quae instant, tantum spectantes, non recte de iis, quae in rebus humanis eveniunt, judicamus at Deo etiam futura tanquam praesentia sunt. Sed haec quidem contra eos, qui providentiam damnant, disputata sunt. In quos etiam illud e scriptura sancta conveniet dicere: An lutum dicet figulo' et quae sequuntur. Quomodo enim non fugiendus homo est, qui contra Deum legem fert et adversus providentiae opera nititur, cum ne hominum quidem legibus audeat obsistere Itaque his erroribus vel hac potius impietate
praetermissa ostendamus, non recto eos a rebus singulis providentiam removere, cum universis et generalibus a Deo consulatur. Hae enim tres solae causae afferri possunt, cur res singulas Dei providentia non regantur. Aut enim Deum ignorare, rectum isse, etiam illis consulere, aut nolles, aut non
532쪽
alienissima est. Est enim ipsam et cognitio et sapientia et seientia. Atqui, quomodo demilateant ea, quae nec homo, qui sapiat aliquid, ignoret Omnibus individuis pereuntibus etiam
universa interitura Nam ex omnibus rebus singulis universa
constituuntur. Species enim omnes singulas res Xaequant et reciprocantur, unaque intereunt et una conservantur. Neque
quicquam obstat quo minus Omnia individua intereant, si divinitus nulla providentia gubernentur. Quibus pereuntibus, etiam universa interibunt. Quod si dicant, hoc solum illi curas esse, ne omnia individua intereant, ut species conserventur, non vident, se dicere, etiam singularum rerum quandam procurationem esse, quandoquidem rebus sui gulis, ut ipsi junt, prospiciens, genera speciesque tuetur. Alii dicunt, non ignorare quidem Deum, sed providere nolle. Uerum hoc ipsum nolle, duabus de causi accidit, aut ob ignaviam, aut quod indocorum siti Ecquis ita insaniat, ut ignaviae Deum accuset y Rursus enim duabus de causis ignavia innascitur, voluptate et timiditate. Aut enim voli aptat aliqua illecti, ignavi sumus:
aut metu aliquo ab agendo removemur. Quorum neutrum de
Deo suspicari fas est. Sin ignavia quidem Deum liberant, sed illi indecorum hoc genus providentiae dicant indignum enim esse ejusmodi beatitudine ad res viles et minutas se demittere, et corporeis e nostraque electione et voluntate manantibus ineptiis, velut profanari, ideoque providere nolle, non intelligunt, o Deo duas vitiosissimas assectiones tribuere superbiam et inquinationem Aut enim ob superbiam Deus imperium et gubernationem rerum singularum despicit, quod dictu absurdissimum ost, aut, ut ipsi loquuntur, quod inquinationem devitet. Quodsi, cum radii solares vim habeant attrahendi humorem omnem, negant inquinari solem ejusque radios,
cum coeno lucem inferunt, sed integros et ab ornni sorde puros manere dicunt, quomodo Deum rebus humanis profanari existimant i Non sunt haec hominum dogmata, qui Dei naturam perspectam habeant. Nam in Deum, neque actio, neque interitus, neque macula, neque commutatio ulla potest cadere. Inquinatio autem et omnia ejus generis ad mutationem pertinent. eruntamen nonne absurdissimum est, quemlibet artificem, maximeque medicum, universo consulentem, nullam
533쪽
rem de singulis, ne minimam quidem artis et curae expertem praetermittere, quod scias, conferre aliquid ad rerum univsrsitatem Deum ejusdem universitatis molitorem, etiam opificibus rudiorem redderes Caeterum, an providere quidem vult, non tamen potest Quomodo non perspicue absurdum est, Deum imbecillem assereres, et bene merendi facultatem non habere Praeterea dupliciter intelligi potest, Deum individuis providere non posse, aut, quod ipse natura non sit ad procurandum idoneus, aut quod res singulae providentiae non sint capaces , Uerum idoneum quidem illum esse natura ad providendum, etiam ipsi concedunt, dum a unt, illum rebus unive sis providere, eoque imagis, quod inferiora ad superiora pertingere non possunt: at superiorum vis etiam usque ad ultima sensumque fugientia, omnia fovens et conservans, pertineat. Omnia enim a divina voluntate pendent et inde permanentiam salutemque accipiunt. Esse autem etiam individua ipsa et res multiplicatas capaces providentiae, ex animalibus perspicitur, quae imperiis quibusdam et magistratibus gubernantur et unum in locum convenientia principibus quibusdam subjiciuntur, quos audientes sequuntur, ut in apibus et formicis aliisque plurimis licet cernere. Sed hoc, qui in hominum cultum
et rempublicam intuebitur, maxime animadvertet. Videmus enim eos legislatorum et magistratuum rectionem et procurationem admittere. Quae qui recipiat, quomodo in eum Dei providentia non cadat Jam vero etiam res singulas regi pro-Videntia, magno argumento est, quod naturaliter ejus notitia hominibus est insita Nam difficili et nec ossario nostro tempore statim ad numen divinum et preces confugimus velut natura nos, sine doctrina, ad Dei opem perducente non autem sine doctor nos natura ad id duceret, quod eadem natura non
fert, ut fiat. Nam in repentinis perturbationibus et timoribus sine eleetione, neque deliberate et antequam aliquid consideremus, Dei numen invocamus. Quicquid autem naturaliter quamque rem insequitur, in eo tanta vis est ad demonstran-d una, ut contradici nihil possit. Quas ergo ratio istos ad hanc sententiam adduxit Primum quidem, quod existiment cum corpore animam interire deinde, quia rationem rerum singularum providentiae percipere nequeunt. Verum animam, O
534쪽
te non deleri, neque hi tis vitae circumscriptione res humanas terminari, et discesssus ab uno corpore in aliud, quod doctissimi quique Graecorum probant, et loca, quae dicuntur animabus pro cis usque vita distributa, et supplicia, quibus per se
animae afficiuntur, declarant. Haec onim etsi in alio quopiam peccant, tamen remanere animam post hanc vitam et luere poenam peccatorum confitentur. Sin providentiae ratio rerum 1ingularum, a nobis comprehendi non potest, ut certe non potest, prout illud testatur quam indagari nequeunt judicia tua,
neque investigari viae tuae non tamen hanc ob causam neganda providentia est. Neque enim, quoniam maris terminos
Et arenae numerum ignoramus, neget quis stre aut arenam
esse. Nam hoc quidem modo etiam hominem, aut aliud quodpiam animal esse negent, quoniam numerum hominum et Ceterorum animalium nesciunt Nam individua nobis infinita sunt. Quae autem nobis infinita, nobis incognita ac universa quidem saepe ratione comprehenduntur res singulae ut comprehendantur, fieri non potest. Cum autem sit in unoquoque homine duplex disserentia: una, qua ab alio homine
discrepat i altera i qua a seipso: multum enim quotidie
quisque mutatur, et a seipso differt in vitae genere, in studiis, in vitae necessitatibus , in cupiditatibus et accident, bus celeriter enim se vertit hoc animal, et cum vitae necessitatibus, temporibusque mutatur: neces est etiam, congruentem cuique providentiam, eamque isserentem et variam et multiformem et cum rerum singularum immensitate conjunctam comitari. Quod si accommodatam cuique oportet in quaque re et propriam esse providentiam, infinita autem est rerum singularum dii Ferentia, simul infinita est eis accommodatae ratio providentiae. Sin autem infinita, etiam nobis ignota Quare non ob ignorationem nostram moderatio curaque rerum delenda est Quae enim tu non recte geri putas, ea prudenter Deo decreta sunt. Sed tu, quoniam causas ignoras, prudenter geri negas. Idem enim nobis usu venit in providentiae operibus, quod in caeteris rebus, quas non assequimur. Ex conjectura aliqua, eaque obscura, eam cognoscimus, et imagines quasdam, umbrasque operum ejus, ex his, qua Efieri videmus, velut suspicantes, sumimus. Dicimus enim, quaedam
535쪽
dam seri permissione Dei permissonis autem multa sunt species Permittit enim saepe etiam, virum bonum in calamitates incidere, ut latentem in eo virtutem caeteris prodat, ut de Iob accepimus. Alias permittit aliquid absurdi fieri ut re, quae absurda videatur, magnam quandam rem et admirabilem assequatur, ut per crucem salutem humani generis. Alio modo sanctum et pium homi me in aerumnis et miseriis esse permittit, ne de bona animi conscientia et potestate sibi data, in arrogantiam prolabatur, ut in Paulo animydverti potest. Deseritur igitur quis ad tempus, ad correctionem alterius, ut ejus casum caeteri intuentes erudiantur, ut in Lazaro et divite evenit. Natura enim ita comparatum est, ut, dum alios in malis cernimus, ipsi animis contrahamur, ut scite a Menandro dictum est:
Dei timentem numen in malis tuis.
Negligitur etiam aliquis gloriae alterius causa, non suo aut parentum vitio, ut is, qui natus erat caecus, ad gloriam filii hominis. Rursus ad alterius aemulationem mala perpeti quispiam permittitur, ut ejus, qui perpessus sit gloria amplis, cata caeteri, spe futuras laudis et cupiditate venturorum bonorum commoti, idem sine ulla dubitatione patiantur quod in martyribus perspicimus, et iiS, qui pro patria aut genere suo aut dominis cmst liberis tit religin eo occubuerunt. Quodsi cuipiam adversari rationi videatur, pium ad alterius
correctionem Vexari sciat, hanc nostram vitam esse certamen et stadium virtutis. Itaque, quo labores majores, eo majora praemia. Nam perpessionis modus et sinis est praemiorum remuneratio. Eam ob causam Paulus innumeris, iis affligi situs est, ut majore et absoluto victoriae praemio potiretur. Quare omnia recte et decenter providentiae opera efficiuntur. Quod ita est e, eaque Deum ratione omnia moderari, quam solam rerum natura patitur, si quis duo haec spectet, quae ab Omnibus conceduntur, rectissime animad Veristet. Bonus est solusque sapiens. Quare quod bonus est, merito providet quod sapiens, sapienter et Optime providet. Si enim non providet, non est bonus si non recte providet, non est sapiens. Itaque hos duos scopos intuentibus nullum providentiae opus damnandum est, neque re non Xplorata, de
536쪽
de ea quicquam detrahendum sed omnia in bonam partem accipienda sunt omnia habenda admirationi, omnia recte et decore fieri credenda, etiamsi vulgo iniqua videantur ne maledicentiam vituperabili admodum inscitia nostra cumulemus. Verum illud perspicuum est, cum dicimus, omnia recte fieri, nos non de hominum Vitiis loqui, neque de operibus, quae in nostra potestate sita sint et a nobis fiunt sed do providentiae effectibus, quae in nostra potestate sita non sunt. Quomodo ergo viri divini acerbissima morte multantur et sine causa jugulantur 3 Si enim inique, cur jus a illa providentia caedem non prohibuit si juste, nullum est peccatum eorum, qui occiderunt. Respondebimus, et eum, qui occidit, inique occidisse, et eum, qui Occiditur, aut juste Occidi, aut utiliter. Juste aliquando, ob improba quaedam facinora nobis incognita utiliter, quod occupet providenti futura illius maleficia, et quod e re illius sit, non ulterius vitam produ cere: quod Socrati et sanctis viris accidit. At qui occidit, injuste occidit. Non enim eam ob causam, neque, quod sibi liceret, sed sponte, quaestus faciendi et praedandi causa. In nostra enim est potestate agere perpeti, ut Verbi gratia, Occidi, in nostra potestate non est. Nulla autem mors mala est, nisi quae ob peccatum offertur ut e morte sanctorum hominum cognoscitur. Improbus vero, etiam si in lectulo, etiamsi repente sine molestia ulla vitam sinierit, male mortuus est, ut qui malam sibi sepulturam adsciverit peccatum. Qui tamen interemit, improbe interemit. Nam in his, qui juste interficiuntur, subdit se in locum carnificis in his, qui utiliter, sanguinariorum et sceleratorum. Idem judicandum de iis, qui hostes interimunt et bello capiunt et in captos omne exemplum improbitatis edunt. Itemque idem de iis, qui plus aequo sibi appetunt et alios pecunia spoliant. Etenim, et iis, quibus eripitur, verisimile est conducere, non possidere; et qui alienam pecuniam concupierunt, injusti. Nam habendi cupiditate inducti, non quia illis sit utile, ademerunt.
537쪽
nominum propriorum et auctorum, qui a Nemesi laudantur. Numeri signant pagina editionis nivei piensiS, quae in mariginibus nosrae editionis notatae δε rt.
Apolinarius Laodiceae Episcopus . 47 73. Apollo Cretensium legislator III. Aristotele 9. 12 28. 9. o. 4 bis. I. 63. s. 69 bis. a. 79. Loco rigenis. 9Ι- 96 97. OS. I . I o. 68. 16 bis. 7O. Christiani 48. 6O. Chrysippus Q a. 38-
Cleanthes a bis. Cretenses 31. Critia 28. Cronius o. Daniel 26.
Democritus et bis. II 4. 68. Dinarchus corrigendum, Dicaearchus et 8. 9. I. Elias Propheta 47. Enoch 47. Epicurei 79.
Hipparchus Corrigendum appasus 44, 8 Hippo
' Compala Fabric bibi Graee. Vol. X. in praefatione solio ultimo
538쪽
Hippocrates 7 63. 4. Io 8. Hippon 2 8. Jamblichus I. Ibycus 6 I. Jobus 134. 78. Joseph, Jacobi filius Ias. Jupiter Cretensium legislator III.
Manichael 9. 7. Menander 169. 79. Moses 3. 6. S. 6. 73. Numenius 29. Origenes a. Forte Aristoteles. I. Irs. Panaetius 6. Paullus Apostolus 74 26. 78. 79. Philopator 38. 4O. Plato Io. 8. a. S 4S 49 SO SI SS. 6. o. pa 7779. I. a bi S. IO3. 44. 48. 167. 68. Platonici a. O. Plotinus . a 9. 6. Porphyrius I. O. o. Pythagora 28 44. Pythagorei I. Simmias S. Socrates S. 48. Iro.
Stoici et bis. 9. S. a. 76 143. 47 168.
Thales et 8. 74. Theodorus Platonicus 3I. Thucydides Io S.
Xenocrate 3I. 44. Zeno Eleates a S.
539쪽
III. De unctione corporis et animae
XI. De odoratu 199. 7. XII. De cogitatione
XVI. De parte animae rationis experte, seu appetitione
XXII. De parte rationis experte, rationi non parente a 36. XXIII. De nutriente parte a 36.
73. XXV. De generandi et seminandi facultate a 3 7 sCap
540쪽
Cap. XXVI Alia divisio facultaturaei, quae animal administrant pag. 49 Pag 76-XXVII. De motu, quem animalia per se aut Per electionem suscipiunt, quia appetitum pertinet aueo. 6. XXVIII. D respiration as 3. 78. XXIX. De eo, quod sponte et invito st 463. I. XXX. De eo, quod inuit fit - 26 . a. XXXI De eo, quod invite sit per ignorationem ago. 84.
XXXII De eo, quod sponte sic et 74. 8S
XXXVI. De fato, quod in astris ponitur 94. 9 XXXVII. Do his, qui dicunt, rerum agendarum optionem in nobis esse,
exitum vero rerum optatarum in
sati potestate 299. s. XXXVIII. Quomodo Plato satum dicat o 3. 96-XXXIX. o lihora voluntate, seu de iis, quae in rostra sunt potestate 3II. 99-XL. Quae sint illa, quae in nostra sunt
XLI. Quam ob caussam libera voluntate procreati 1mus 324. Io . XLII. De providonti a 3I. Iop.
XLIII. Quid sit providenti a 3. XLI. XLIV. Quarum rerum sat providenti I ὸ