Annales Academici

81쪽

O O. 71Νovistis A. A. antea plurimos neque tamen omnes, Theologiae studiosos scholis unis interesse solere dogmaticis, pastoralibus, homileticis hic illic exegeticis; verum de Ethica Christiana, Critica Hermeneutica Historia dogmatum, atristica, aliis, a multis ne cogitari quidem quin et Historiae

ecclesiasticae parvam, si ullam, navari plerumque operam. - Jam Vero

campus ubivis apertus singulis disciplinis theologicis, et opportunitas oblata per illum huc illuc exspatiandi. Inaudita antea id temporis audivimus, cum peculiares scholae variis his disciplinis instituerentur. Ut vero in fronte ceterarum disciplinarum, ita etiam Theologiae, scripsit lex illa Encyclopaediam, qua justum Studiosis aperiret totius heologiae ambitum; quam tamen jam antea in ipsa Getrorum Academia erectioris ingenii Studiosis tradere coeperat Clarissius, ipse Theologus rara doctrina encyclopaedica clarus. - Sane dici vix potest, quantopere reformatio illa academica valuerit ad imbuendos futuros Evangelii nuncios saniore et liberaliore Pheologia et porro ad promovendam ulterius commutationem, quam illa in Νεderlandia subiit.

Ad quam quidem Theologiae commutationem revertentes, attendamus potissimum eam deinceps ulterius processisse ope maxime Theologiae Historicae, quae itidem novam denuo vivere incepit in odorlandia aetatem. muc igitur oculos convertamus lΤulerat sane edolandia ipsa recentiori aetato plus semel istoriae ecclesiasticae patronos praeclaros quos interiam eis Vel dium,'unt in ghium, pel jum, e Waterum suisse, cui vestrum ignotum, ne superstitem illum Veteranum dicam Neque tamen disciplina, cujus nulla antea sere in probationibus ecclesiasticis habebatur ratio, nisi ut haereses refellerentur, magno pretio habebatur a Studiosis, paucis admodum exceptis, qui privatis potissimum studiis ei operam darent. Illius ver ardor accessit ardor exegetico jam diu excitato.

Quid vero tu ita sorte aliquis Historiae laudatorem agis hisce nostris

temporibus, quae vincula ruperunt cum superioribus saeculis 3 occupata est istoria in rebus superioris aevi perscrutandis nostrae aetatis est procedere continue. modiem nos curamus et sutura, non item praeterita. Dj0jtigod by

82쪽

72 I. ROYA ARBS Ρrogrediendum est, non retrocedendum. Quid igitur est, quod hodie tempus eramus in antiquatis rebus satisque explicandis 3 ostri aevi est philosophari, ut sui ipsius tandem conscius reddatur homo. Historica

nostrae aetati nequaquam amplius conveniunt lAudio, o quae reponam plura habeo unum illud regem absque Historiae ope nullam sacile disciplinam rite pertractari dure enim meritoque illa dicitur lum verilaeis, a qua aberramus, nisi historiam consulamus.

Historia sacem praesert singulis sane disciplinis theologicis illius nisi

auxilium imploremus, nulla rite excolatur heologia vere liberalis.

Recte mones, progrediendum esse continue non retrocedendum; sin vero

juste et prudenter procedas, sacem tibi praeserat Historia, par est. Haec illustrat omnem illum orbem theologicum haec cavendum docet ab erroribus, quibus indulgent dogmatisantes et philosophantes contemplando haec in justam nos ducit viam haec hodierna et futura a praeteritis divelli non

posse, quippe e seminibus, antea sparsis, fructus esse ortos, quos hodie animadvertimus, serio monet Quae quidem ne alia hura addam)quomodo valuerint inter nostrates, paucis, age, Videamus lHistoriae studium progressus secerat permagnos recentior aetate. Neque tamen pari passu processerant nostrates, qui docte satis et accurate inexplodendis satis sactisque inque crisi historica versabantur, minus autem philosopham istoriae indolem attigerant. Historia Ecclesiae saltem nondum communis uris videbatur inter heologos. Jam antea Venem a noster pragmaticis historicis viam paraverat verum ad excitandum ardorem historiae ecclesiasticae nemo facile inter nostrates magis aluit, quam summus noster euadius. - omen excitavi pluribus dulcissimum i Νovistis enim, eam sere fuisse vim institutionis Heus dianae, non adeo ut scholam conderet vel systema, sed ut institutionis principiis, quae excitabat, studium acueret veri, pulcri et justi, quo mentem insormaret, praeparatam ad singulas excolendas disciplinas. Hinc explicandum, quod haud minus sane valuerit ad regunda studia Jureconsultorum, Philosophorum, edicorum et heologorum, quam Literatorum quippe sua eos imbuit mente, neque sacile quispiam reperiatur, qui tantam exercuerit Vim

in diversis disciplinis, quantam dilectissimus nobismeus dius. - Testes

83쪽

testes plures in vario disciplinarum genere conspicuos Collegas, eidenses et Groninganos et Amstelodamenses, e quibus e praesentem hic intueri, optime Τ exi, germanum Heus dii discipulum est prosecto, quod gaudeam; quem quidem non dissentientem crediderim. mihi sane grata ad rogum usque erit et pia raeceptoris optimi, amici integerrimi, memorial Hagmaticae autem historiae studium et acumen historicum prae ceteris excitavit eus dius Historiae amore auditores imbuit, quippe quae in accurate explicandis satis factisque simul humani ingenii et generis progressionem nobis indicet. Ita altiora excitata suerunt ejus studia, vere philosopho-pragmatica, longe aliena ab illa Franco-gallorum, superiori saeculo, philosophia historiae q. d. sed quae ad omnem vitam regundam, quin ad disciplinas singulas juste excolendas, perquam Valerent. Hunc quidem historici studii amorem excitavit profecto eus diu sacerrimum inter futuros Theologos ad indaganda explicandaque Ecclesiae et dogmatum sata. Recedentes illi ab inani sententia, quae viguerat, heu lin patria nostra ante triginta adhuc hosce annos, ac si Historia ecclesiae unice absolveretur spinis tricisque, et litium atque haeresium explosione, historicum cum habuerunt divinae mentis interpretem, qualem eum praedicaverat orgerus, tum vero simul humanarum lacultatum perscrutatorem,

adeo ut ipsius ominis progressio in ea maxime sit conspicua. Excitato ita ipsis aevi studiis, in Teutonia et alibi excultis, novo eoque uberiore Historiae ecclesiasticae ardore, ecce ubivis ipsius eruperunt desideria. - vam vitam illa agere videbatur, novaque veluti gratia sese commendare. Jam peragrarunt ubivis campos Ecclesiae, antiquioris aeque ac medii aevi et recentioris, bene multi historici, rite animadvertentes, hospites nos esse et peregrinos in iis, nisi justa nobis adsit atque accurata sontium notitia et erudita doctaque rerum gestarum, ex ipsis sontibus ductarum, copia his vero sedulo esse utendum, ut tandem historiam condant. Sibi enim persuasum habuerunt ad aedificium struendum non saxa sincere et caementa rerum architectum etiam desiderari, qui justo ordine singula disponat. Novam ita aetatem ingressa videbatur heologia istorica. - Vide, quam alacri animo juniores, aeque ac veterani heologi hancce abhinc

excoluerint disciplinam Historia facem praeserente heologiae, humana in

84쪽

74 . I. ROYA ARBS rebus religionis a divinis secemebantur, quibus cunctis opem tulit illa exegeticae doctrinae. Docuit illa, quomodo ecclesiastica dogmata sensim increverint et qua via tutissime redeamus ad Christi et Apostolorum mentem: docuit, quantopere studia, quae omni aevo viguerunt dogmatica, philosopha, hierarchica superstitiosa et fide destituta, quae πουιας nomine dici solent, valuerint ad corrumpendam omnino disciplinam theologicam. Vera a falsis segregans, istoria ad ipsa Theologiae accessit penetralia, ut missis iis, quae de suo addiderant homines, puriorem conderent doctrinam Christianam. Communi ita ardore in vitam rediit Theologia historica, a proavis exculta, a posterioris aevi heologis nostris, dogmatisandi studio abreptis, haud raro neglecta. Locum illa dedit in ederiandia lologelieae,

nullo non tempore nostratibus carae atque acceptae, porro uri celerioratim,

Patristicae et Patrologiae atque Arelaeologiae , ne de aliis dicam disciplinis philosopho-theologicis ceterisque, quas . in Universitatibus, s in privatis studiis coluerint nostrates. - in ita praeterea lux accensa universae Theologiae dogmaticae et exegeticae dogmata purius exposita, illorumque sata per saeculorum decursum explicata suere imprimis vero multiplices illa tulerunt huctus in interpretando critica et grammatico-historica via Codice . - Longe enim abfuit, quod excitato studio historico negligereturneologia exegetica Contra eo majori ardore excolebatur utraque disciplina, quo magis sibi invicem opem serret Neque tamen est, quod negem, historica hac heologia, aeque a Crisi, abusos fuisse nonnullos, adeo ut historica et critica via explicanda sibi sumerent, quae e puro revelationis fonte ducenda aliis videbantur; verum usum non tollit abusus Testis sit mrthica illa interpretatio, quam, heu lnonnulli cum historica confuderunt. Eo majoris vero pretu habenda est exegetica disciplina, a qua inceperunt nostrates h lini ante, quam historicam ulterius excolerent. Haec enim ab hypothesibus, nullo laudamento nixis, et a laxiore quam dicunt, interpretatione, cui diu laverunt, aliena est dicenda. Contra conjuncta illa studia exegetica, critica historica, egregie valuerunt ad emendandam heologiam.

Aliter enim fieri haud potuit, quin hujus quidem commutationis vim in dies magis experirentur Dogmatica et Ethica, quae tandem suam item

85쪽

aetatem vivere inceperunt. - Α vero in hac media aetate ipsi hodieque versari nobis videmur, neque adhucdum omnem ejus vim experiri licet. sit propterea, A. A. quod illam commutationem Dogmatices et Ethices liatorio indicemus, ne hic itidem hominum commenta doleat dies crastinus. Vel sic tamen sunt pauca quaedam nobis, potissimum de Dogmatica dicturis, attendenda. Quominus enim peculiariter de Ethica dicamus et Ascotica,

tempus Vetat.

Tertiam vero hanc commutationis theologicae aetatem indicantibus laris quis nobis objiciat quid est, quod ederiandi recentior aetate, non adeo, uti Teutones illi, aetatem vixerint in heologia philosopham Quippe philosophorum, sibi invicem succedentium, placitis plano regebatur omni hoc saeculo eutonum Theologia, cujus in eo hodieque habetur ἀκμη. Quid ita est, quod horum progressuum participes non fuerint ederiandi,

tantopere recedentes a proavorum exemplo, ut antiquato mallent procedere tramite, ab aevi nostri ratione prorsus aliena Cui quidem opponenti hoc imum opponere liceat. Causa in eo fuit, quod nostri Theologi fuerint ederiandi, non eutones. - Unum illud, de quo in rationis

initio dixi, attendamus; scilicet peculiarem illam Theologiae indolem et

rationem, in gente nostra excultam Sua semper via processerunt in illa excolenda nostrates, nullo, nisi sorte hoc nostro, tempore de eo solliciti, num accurate vestigia premerent extraneorum heologorum. Servilis illa ratio numquam nostratibus placuit, neque placet plerisque hodieque Peculiaris emebatur omni aevo Theologiae ederiandicae character, peculiaris item eutonicae. Quod quidem nostra item tempora probarunt. Hanc enim gentis indolem, in Theologia conspicuam, ubi attendimus, manifesto patet, animi pietatem, imis infixam medullis, summo ardore eos duxisse in Exegesin s. et practica studia, quae plerumque nostratium Dogmaticam magis regebant, quam studia philosophiae abstracte o templatim. Haec quidem. Τheologiae, a nostratibus exultae, colorem dederunt et formam. Pori tuae potissimum fidei tenaces erant ederiandi, quaeque hanc enervare videbantur, ea singulae inter rotestantes samiliae, licet diversa admodum ratione, vehementer oppugnarunt. Sic in dogmatismum

86쪽

76 . I. ROYA ARBS sacri Codicis veneratione sua placita conjungerent. Hanc quidem philosophiam sedulo coluerunt eamque juxta suam ipsi indolem ad Mologeticam adhibuerunt Christianam. Contra vero illa hilosophorum placita, quae

terminos sacri Codicis excedere iis videbantur, minorem semper vim habuerunt inter nostrates, hilosophiae pure contemplativae, uti et Scepticismo minus indulgentes; quodsi ea recipere tentarint nonnulli, successu plerumque caruerunt. Namque abδIracle philosophari minus iis placuit, qui philosophari studebant non ololam, sed vitae. Eclecticismum coluerunt potissimum. Cogitate quaas aetatem inter nostrates Carissimam, et oppositam huic Aristotelicam Wolfianorum item inter Teutones aetatem cogitate Societatem theologicam Gylerianam, de heologia philosopha egregie meritam; cogitate imprimis haec nostra tempora conjungenda hilosophia cum

eologia nequaquam alieni, necessarium utriusque disciplinae vinculum semper existimarunt. Notitiam ita sibi compararunt placitorum, a Philosophis excultorum; verum apum instar, e singulis illis systematibus eclectice optima, quae sibi videbantur, collegerunt ritissimum antianae philosophiae fructus uberrimos susceperunt ad purgandam heologiam a naevis scholasticis, ipsi adhaerentibus, licet veri nominis Kantiani inter heologos pauci admodum exstiterint. In his autem ne ipse quidem eorum Coryphaeus, Paulus Hemertus, Vir sagacissimus, idemque doctissimus et pius, scholam condere potuit. Vel sic tamen acumen philosophum ejusque vim et doctrinam adeo philosopham adhibuerunt multi ad Theologiam exeges,cam, historicam dogmaticam, practicam, excolendam. Quo vero minus ipsi susciperent heologi , uti superior aevo puriorem artesianismum et Wolfianismum, ita hoc nostro aevomantianam, tum maxime richtianam, Schellingianam, Hegesianam, vel euerbachianam adeo doctrinam, prohibuerunt tum clectica ratio, nostratibus propria, tum practica studia, quae absolute contemplativis minus indulgebant imprimis autem pia et sincera fides, qua Deum Christumque amplectebantur, nec vero minus regnans inter nostrates heologiae exegeticae, historicae, asceticae, studium, quod eos discernere docuit Philosophiam a Philosophorum placitis. Illam coluerunt assidue haec aliis pertractanda reliquerunt. Contra Religionis Christianae amor est Mollisae heologiae tuendae studium eos, uti antea, ita et Disitigod by

87쪽

hoc nostro tempore, ad polageticam sedulo colendam duxerunt, adeo ut Ρhilosophiae effata adhiberent ad vindicandam, non adeo enereandam, fidem Christianam. En discrimen heologiae eutonicae et ederiandicae hoc ipso saeculat Utraque exegeticas et historicas disciplinas sedulo coluit. Verum in illa praevaluit elementum philosophum, maxime contemplativum, quod haud raro oppugnavit historicam rationem contra in hac elementum exegetico- historicum. Utroque hoc elemento apud diversas hasce gentes regebatur Dogmatica, quae plane principia illa suscepit, sive philosopha, seu exegeti historica perque varias hasce vias, saepenumero sibi invicem oppositas, in excolenda Dogmatica versati suere. Qua quidem sua sibi propria via procedentes, cum extranei multi heologi saeculo hoc undevicesimo iter facerent per labyrinthum systematum φημρά- nostrates heologi non

Vehementer converterunt, sed vero commutare et refomare heologiam

placide perrexerunt. Et sane varias hasce vias heologiam pertractandi, per quas inter diversas gentesciverunt Theologi, egregie valuisse ad ipsam emendandam heologiam, quis est, qui neget 8

Quid vero, sorte dicas, Theologi ederiandi, qui antea potissimum in

rebus dogmaticis occupati esse solebant, ipsi per maximam hujus saeculi partem, tam parum curarunt Dogmaticam, ut plurima, quae prodierunt, scripta theologica in argumento versarentur s. exegetico, S. historico; dogmatica Vero scripta perpauca prodierint Nonne ita a sua ipsi indole

recesserunt nostrates pNequaquam, Auditores. - Sunt sane multa his opponenda, quae tamen mihi hac hora nonnisi digito attingere licet. - Reputetis quaeso, eundem illum ardorem, qui superiori saeculo nostrates in dogmaticis occupatos tenuerat, jam vi reciproca magnam partem transiisse in alias disciplinas; exegeticas, historicas, alias Reputetis praeterea, ineunte hoc ipso saeculo, Compendia prodiisse dogmatica, plura, quam quidem antea; untinghii dico, o oratii, Regen bogenii, os vel dii, pluraque alia in usus academicos consecta, licet non typis expressa; quin et praeterea scripta haud pauca prodiisse argumenti dogmatici, de quibus jam monui. Attendatis potissimum Theologiam mederiandicam, sibi propria privaque sta

88쪽

78 . I. ROTA ARBS proeedentem, longe diversa illa a Teutonum heologia, sanctioris disciplinae

reforma tionem , quae minus adeo in oculos incurrit, pedetentim spectasse: non item, quam dixi, Vehementiorem converrionem. Imprimi vero ne obliviscamini, integram illam et Exegeseos et Historiae ecclesiae ac dogmatum emendationem, omni hoc saeculo undevicesimo a heologis nostris fuisse adhibitam, ut aliud agentes Dogmaticam simul et Ethicam emendarent. - Eramaianam , ut ita dicam, spectarunt heologiae resormationem et historice idque prudenter procedere adamabant edorlandi. Quamdiu ita hac via euntes, eam emendare possent, ad puriorem sanctioris doctrinae Christianae notitiam penetrare studuerunt. N eque tamen negandum plane, Theologos nostros, qui ad libros conscribendos edendosque stimulis externis minus quidem, quam aliarum gentium heologi incitari solebant eos dico diutius orsan, quam nostra tempora flagitare videbantur, a dogmatis ratione abstinuisse et nonnisi lento pede accessisse ad Dogmaticam ex instituto excolaudam. Tandem vero in arenam dogmaticam ipsi descenderunt nostrates Theologi, tribus his posterioribus lustris. Quae eos eo perduxerint causae in promtu sunt.

Quippe eo jam redire iis videbatur nonnullorum Theologorum in Germania Philosophia, ut cum sacri odicis auctoritate atque fide Christiana eam se

componere posse sibi viderentur. Potissimum vero eo accesserunt, ubi

diversa studia heologos occupabant, omnisque Theologia fundamentis suis vacillare videbatur, neque tantum hujus illiusve libri sacri, verum totius dicis A. impugnaretur auctoritas maxime, cum eadem illa studia et principia, quae alibi heologiam invaserant, in solum nostrum natale transferrentur. - Quae postquam animadverterunt, Theologorum plurimorum ardor in Dogmaticam plane converti coepit. - istis, A. A. in quibusnam ardor ille dogmaticus patuerit phaenomenis. Cogitate opposita sibi invicem aevi studia, quae magno animorum impetu prodierunt, ipsamque Theologiae disciplinam, ab auctoritate ecclesiastica liberam, singulorum et Τheologorum et Christianorum, matronarum ac mulierum ade', subjectivae cris submittendam docuerunt. Cogitate lites, ut alibi, ita hic itidem de Symbolorum ecclesiasticorum auctoritate ortas; porro lites alaeo-lagorum dogmatisantium, qui in Separatistarum coetibus antiquatam amdiu doctrinae formam resuscitiae studebaut, ac si inscii essent illi, non Disitigod by

89쪽

hustra bina posteriora saecula vixisse heologos; in vero maxime Omnem illam cogitate conintutationem, quae oritura videbatur e Christologia heologorum, qui Evangelii indolem et vim non adeo a Christi doctrina, verum potius a Christi persona et έπιφανείφ repetebant, eamque ad vitam

Christianam alendam commendabant; nec vero minus postea renOVatum nova admodum forma sententiarum discrimen, utrum Rationi, anne Sensibus, potiores sint in eligione et heologia partes tribuendae quin et meismi et antheismi certamen, quod alibi occupavit heologos, neque intactum reliquerunt Nederlandi, omni aevo meismi patroni studia porro

apologetica, quae omni aevo nostratibus placuerunt tandem ne plura afferam Hetismum q. d. recentiorem, qui doctrina ecclesiasticae tuendae ardorem cum studiis practicis ad vitam excitandam Christianam arcte conjunxit. - Quae cum viderent, jam suas esse partes agendas in dies magis animadverterunt Dogmatici, imprimis postquam vernaculo sermone dogmata explicare o

perunt nostrates. Iam in ipsam indolem tum Evangelii, tum Religionis Christianae, altius inquirere inceperunt jam ab utraque parte pugnarunt pugnantque multi de cunctis hisce heologi in mediis quibus incedunt ingenti sane numero Eclectio Theologi, nemini se mancipantes, nullius nomen gerentes, qui, si nostri aevi subsidiis historicis, exegeticis, philosophis, semper progrediendo Theologiae resemationem spectant vero liberalem. De cunctis hisce Theologiae et principiis et laesus cum disputetur hodieque multiplex inde exstitit heologiae ratio et sorma, quae quorsum ducat, historici non est hoc nostro tempore dijudicare vel vaticinari, sibi

quippe conscii nos in media hae principiorum pugna in heologia colenda

versari. moverit ea posteritas lΙter fecimus per amplissimum heologiae campum. - Quodsi, Α .l retrospicientes oculis ita lustremus inceptam, progredientem adeo, neque tamen consummatam rerum theologicarum commutationem, quae jam per dimidiatum hoc saeculum obtinuit, actio animadvertimus cuncta illa arctissime cohaerere, unum ex altero ita processisse, ut reformari coeperit he logia, plane e vera non item fuerit Suae adeo gentis indolem in rebus

theologicis expressErunt nostrates heologi plerique, ita quidem, ut qui

90쪽

spectaverint, successu satis prospero sere caruerint; 'ntra, qui sensim pedetentimque processerint in reformanda heologia, critice et philosophice excolendis disciplinis, altera post alteram, hi ingentem habuisse vim dicendi sint. Sententiae vis fetiina lente in nostra sane patuit Theologia. Neque tamen vel philosophalidi contemplative ardor, vel politica rerum in Europa conditio, summam vim in hodierna heologiae facie non habere non potuit, habebitque haud dubie in posterum Haec vero nobis occlusalmo autem novimus, est illud, omnem hanc disciplinae theologicae

commutationem processisse ex Universitatibus, ibique sedem habuisse, unde in Ecclesium transiit. Haec fuit Europae ratio recentior quid mirum adeo, nullam dari gentem paulo prudentiorem, atque a religionis sensu haud alienam, nisi sorte atheistico nomine glorietur, quin Facultates theologicas cum Universitatibus arctissime junxerit. - Advertat illud edolandia hoc, quo Virimus, tempore, neque suum Theologiae locum in Ordinibus Academiarum denegare audeati Est autem, quod gaudeamus de progressibus, quos secit heologia hoc ipso saeculo undevicesimo, neque desideramus illam rerum theologicarum conditionem, quae sui ineunte hoc saeculo omnino tamen caveant heologi, ne ea erantur superbia, acsi disciplina sua, in rebus sublimioribus Versans, era et justa, hac nostra demum aetate exstiterit, utque adeo detrahatur proavorum meritis. Eorum humeris insistentes, oculos in heologiae campum clarius quaquaversus conjicere potuimus, quin et sine eorum labore assiduo, heu quantum distaremus ab ea heologia, qua gaudemus hodie Vel sic tamen ne impense gaudeamus, ac si metam jam aliquatenus attigissent hodierni Theologi Longissime sane ab ea distamus Opposita longe animadvertimus in ipsa Ecclesia Christiana aevi principia. Vigent ubivis summa vi libertatis studia, communia illa plurimis gentibus

Europaeis in rebus non tantum politicis, verum et religiosis et ecclesiasticis, quae diversa prorsus excitant phaenomena. mprimis vero huic nostrae

proprium est aetati in rotestantismo aeque atque Romano-Catholicismo illud, quod diversa illa elementa, quae in diversis Societatibus . Ecclesiis Christianis conjuncta luerunt hucusque magis magisque dissolvantur.