De Antiquitatibus Lusitaniae libri quattuor

11쪽

diligentiam. Facete illi quidem,& nimis ridicu

la o. atione iocantur, tamen urinam quam salso, tam vere hoc ab illis fieret. Quoniam vero ne nunem me pius Uno , horum laedit dicacitas, accipe Princeps piissime, que pro causa mea,& Corsi, qui in ea mecum sunt opinione dicenda habeam Pi imum omnium , si te ite Fabio , scribendi ratio, quam G taeci orthographiam vocant, uincta cum loquendo est,& nos Romane loqui, & scri here volumus, sicut eloquentiam ex doctissimis libris, ita orto graphiam ex marmoribus his petendam, apud illum peruincemus, qui rem paulo aequiu S, animo aduerterit. Mali custodes orthographiae sunt libri,qurs iue librarius suo more scribit, sua nuitur opinione, musat, in uertis, corriga, ud lubet. Nec si Ciceronis manum , ,

aut Ver g lii prae se liber ferat, pensi quidquam habuerit.Muto quod Gellius palam testatur scio

los in balluitio, & aliis, meras feci ite nugas, illuc

eo. Vnde corrupta deflemuS immortalium auctorum monimenta, quid ξ cuim codicem Vetustum quempiam in manus adsumimus, non laeta longe alia in scribendi cernimus rationem, quam

Cacit, qua passim nunc do ti pariter utuntur, &indocti Z At saxa, quod semel. insculptum est , aut incorruptum seruant, aut simul cum litteris pereunt. Saxa in qua n,q iae eruditum illud seculum legenda reliqm t. Nec enim ego aut prisca nimis, aut recentia, boc est post Gothica inluvio nem mcisi, sequenda censeo . Nec si interdum barbarismam inuenero in faxo , aut marmora ru ignauia, aut dormitantia , id defendam, sed

quod perpetuum magis, magis q. usitatuita vi clero, id sequar. sec adeo moroius sanes vr quo nia

12쪽

niam semel, iterumue , scripturn inuenerimo.

quae prisca sunt, statim ira deinceps fecerQ. A d-hibenda prudentia est, &quod eruditiori seculo placuit, quodq constanter inuenitur, id imitandum . . pltera deinde accedit villatas, nec minima, Videlicet, quod saepe ibi legimus nominamrbium, quarum mentio in libri est, quae nunc forte ignoramur . Quod cum cosmographiae conducat mulsum , atque adeo latine scripturis maxime, tum vero illud iucundissimum , quod quae ad historiam attinent, dicendi suppe lectilem , patriaeq. ornatum , nonnumquam adferunt. Errore ante hoc Badic Za , pax esse Italia

credebatur : Medobriga , Cetobriga, Salacia ,

omnino ignorata . Aquarum flainarum ne men

tio quidem ulla erat. De Augusti turre, & fluvio Sarte apud Lomponium , aliter a commentarijs deliratum, auctorq. ipse summa iniuria laceratus masus quam emendatus. Quae omnia nostra diligemia si astu in tormi ad se tuit, ita aliquando ab iniuria hallucinantium vindicabit. Sexcenta suppetunt exempla, quae ne long. Or sim, omitto. Mihi sic videtur: cui altu arrides, per me quidem licet illi si ne hac morosa cura, profundum ster-Iere. Ego lusIis suis parui, mi Princeps, & cupio totam perlustrare Lusitaniam, VeterCSq. colonias denuo rediuiuas mundo facere. Sed Dilid eg e-gium moliuntur, quos familiaris r S aequo malignior domi premit. Quae per occasionem oblaici sunt peregi inanti,damus . Da I ri quae posthac tempus adferet. Vale, E borae calendia octo-bcibus. M. D. X X XIll.

13쪽

sAPI ENTISSIM O ,

de pijssimo Lusitaniae Regi,

Iacobus Moenetius Vascon cellus perps Lexoptat. EDDITAE sunt mihi litterae

tuae praestantissime Rex, ac non solum potentia, sed etiam incredibili virtutis,& sapientiae splendore admirabilis: in quibus mecum agis de scriptas L. Anii rea: Resen dij: quae morte praeuentus, inchoata reliquit,& mihi recognoscenda, atque in lucem ede, da tradi iussisti. Quod onus ut scis , tamquam impar humeris meis, cum recusarem, in geni j tenuitatem agnoscens, non tam imperi j iu re quod facere poteras)quam benigno, ac blando orationis genere squae tua est singularis humanitas ) eo

me adegisti, ut f. re inuitus, & rc nitens munus illud sui ceperim, quod non une magnis difficultatibus, me obire posse intelligebam. Tanta est enim ad tua iussa capessenda animi mei alacritas, tam constans tibi obtemperandi voluntas, ut nihil sit tam arduum, tam q. dissicile, quod aggredi dubitem , dummodo tibi morem gerere mi-dear . Antequam vero eam mihi prouincia Cibeundam esse, mecum omnino constit dissem: Occurrit animo non defuturos , qui me tanquam

hominem facilem, & parum de existimatione mea sollicitum reprehendcIcnt, quod cum ma 'ximo

14쪽

ximo in republica munere functus essem,

omni litterarum s enere, ipse ex me aliquid moliri,& efficere possim, alienis scriptis operam imp ndere,& in ea facultate versata sustineam, quae ut vuLus hominum existimat, indigna est iro

iuris prudentiae studiis addicto,& in g bernaculi S reip. tandiu versato. Sed tantum apud me habuit ponderis, incrςdibilis quaedam mea ergat: obseruantia, ut etiam cum aliqua honoris mei iactura, tibi parere, non dubitaueram Equidem, eos vehementer decipi, & errare semper existimavi, qui putant seuerioris litteraturae studiosos, haud magni facere debere humaniorum litterarum cogitatione,sine qua ipsi fateamur necesscte est, se minus idoneos inueniri, ad percipiendas, atque excolendas caeteras disciplinas. Nec ferendus est nostro hoc aevo, quo ia exulare coepit Getica, ac rudis imperitia, Theologus, aut iuris consultus, seu medicus insignis, qui non simul bonarum litterarum cultum,&mediocrem usum sibi comparauerit, sed de hac re alio forsitan loco,& opportunius,& copiosius dicendi sese offeret occasio. Nunc vero ea praetermissa, tibi antiquitatum rationem reddere, & quo in statu

sint ea scripta, de quibus certior a me fieri desideras, exponere, aggrediar . Antiqua Fom norum monumenta, quae apud Lusitanos extat,

primus Andreas Resen dius inuestigare coepit,idq. cum per quinquaginta ferme annos, quoad per alias octipationes licuit; dili enter fecisset quod ex ipsius litteris constat)nunquam tameta de ea re, ex professo, & serio scribe etentauit, nisi quadriennio se e ante obitus sui diem: proponen animo hoc antiquitatum opus, decemis

15쪽

libris comprehendere, quorum quatuor tantum absolutos reliquit, co'. tot lituri S p enos, tantis'. in margine scholijs, asteriscis,obeliscis'. nota OS, & expunctos, ut in exrricabile quod anta mihi suscipiendum fuerit negotium, dum eos a maculis tersos, & in ordinem redactos, nitori suo restituere laboro. Cui dim cultati, alia non impar, sed fortasse maior successit: dum antiquas inscriptiones varijs in schedis penitus dispersas,

atqae confusias, in unum codicem, ordine alphabetico iuxta oppidorum, & vrbrum nomina, an quibus reperiae sunt, transcribi, atque exarari curauimus. Quod neque breui tempore, nec sine maximo labore fieri poterat: t zm propter am Hensium paucitatem, qui in hac urbe, aut nulli sucit. aut minus idonei : tum etiam quia necesse erat, ut illis scribentibuς perpetuo ipse adessem , qui alioqui varijs occupationibus distractus, nonisii suacissiliis horis huic studio vacare potera. Neque eas ob causas Resen dius reprehendi debet, imo, ut ego iudico, maior laude dignus est est censendus 'Quod enim attinet ad lituras , dc ex panctiones , indicium est hominis circunspecti, ac diligentis, &qui non cursim , dc ex te pore, sed adhibita matura deliberatione, scr ibere solitus esset. Quod . valde necessarium est his, qui praeclarum aliquod opus moliuntur, quod in lucem prodire, & om nrum iudicio submitti debeat : iuxta Horatianum illud, nonum q. prema tur iii annum. Et de Virgilio memoriae prodi uest, solitum cum crebro gloriari se partus suos lambere. quibus verbis pudoris, & modestiae plonis, significabat, se in componendis carminibus, minus ingenio, quamlimae indulsisse. Inscriptior

16쪽

nes autem adeo dispersas, & inuolutas reliquin

se illum coni j cio, vel quia ad eas transcribendaς,& in ordinem redigendas, tempus non suppetebat homini in omni litterarunt genere perpetuo versanti, vel quia propter exactam antiquitatum notitiam, incredibilemq. memoriam, archetypis illίs schedis solum contentus erat, quae ad ipsum undique mittebantur, quamuis Caepius perperam scripsis & deprauatis. Erat enim illi facile , & obii sun ta , propter assidutim usum inscriptionum, quoties opus habebat, etiam mutilatis illis,& imperfectis titulis, atque epitaphijs, commode, & utiliter uti. Quod mihi, & cuiuis alij difficillimum fuisset, propter nimiae confusionis perplexitatem Quare visum est in primis nece 1ariuna , rotam illam antiquarum inscriptionum farraginem, quo diei ui est ordine in methodii,

de voluminis firmam redigere / . Ex qua dissi gentia illud celam scire, atque deprehendere consigis, quantam vid Clicet, quam q- copiosam suptile etilem Andreas Resen dius reliquisset,ad hanc hiitoriam absoluendam, atque ad optatum finem perducendam. Quae etsi digna est maximo pretio, ac laude propter eius vita solidam , & insignem erudis sonem, minor tamcn spe, quam antiquitatum studiosi de eo concepe

Quotus enim quisque est, qui non putaret, in eius schedis,ea omnia inueniri possi quae ad hac re u pertinent suis locis annotata, disiposita, atquo exa te,& suo ordine digesta ised longe alit ei sese

Ies habet. Excepris enim Veterum Romanorumias optionibus nullam circa singulas Urb Um. .

dc oppidoru narrationes quod erat huius Opς - ris

17쪽

ris praecipua munu ,&institutum spraeter paucitias annotatiunculas reperiri coligit. Quod si alia fortasse scripsit, ea in manu S meas minime peruenerunt. Nec abnuo potuisse supprimi, aut aliquo casu corrumpi Quo enim tempore, tuo iussu, mihi eius scripta tradita sunt, iam illorum manus pertransierant, qui bonorum inuentarium, iure magistratus confici, atque conscribi curauerant. Verisimile autem mihi fit. Illum memoria fretum singulari,& exactissima cognitione rerur omnium, quas litteris mandabat, minime curasse, earum veluti deliniamenta, & praeludia prius deprompta habere, sed memoriter, ita ut quςque res in mentem venerat, hos quatuor libros absoluisse Vnde accidit,ut tollituris, ac salebris referti ad nos peruenerint. Q me vero his libris continentur, in summa haec sunt. Primo libro etymologiam nominis Lusitani ,& quis fuerit eius author, quaeue origo, exponit terminos deinde, dc confinia huius prouinciae, quae ei veteres Geographi assignarunt, declarat, obiter tangens dissiciles aliquot, & sub oscuras quaestiunculas, 1 recentioribus vario, ac diuersissensu intellectas, dum Plinium, Strabonem, Ptolomaeum, caeterosq. Geographicae scientiae auctoreS in te Ipretatur . . Agit etiam in hoc ipso libro de diuertis gentibus, populis, nationibus,quq sub Romano imperio Lusitaniam incolebant: ut pO te de Turdetanis, de Celticis, de Turdulis, de Vettonibus . de Barbariis, de Pamuris, seu Pesuri-hus, de Turdulis veteribus, de Ciscudanis, de Transcudanis, de I ainacanis, &de, peculiariterre proprie, Lusitanis Et quales olim fuerint Lusitanorum mores. Addita deinde copiosaia, ct Ct

18쪽

ariti descriptione omnium montium, qui ut pretcipui, & eminentiores, huic prouinciae ab antia quis scriptoribus assignantur , librum hunc primum abioluit. In secundo fluuioriam nomina, tam antiquaia, quam noua, ac vulgaria enarrat. Ac dum agit de flumine Ana, diuerticulum quodam non inamoenum interserit de pisce Asturione, quem 'ulgo Suillum, seu Somo dicimus, referens Varias neo te ticorum opiniones , circa nomen quo antiqui auctores , tam Graeci, quam Latini id piscis genus appellarunt. - Liber tertius hunc habet titulum, videlicet. Quinam olim in Lusitania rerum potiti sint . Et diffusam narrationem continet, ad Graecas, Romanas historias spectantem, circa res, gestas, quae ad hanc prouinciam pertinere videntur, Mad duces in te militari claros, quos olim habuit.

Additum est etiam nonnihil de Gothorunia, seu Getarum gente. Adiecto deinde quodam de vijs militaribus compendio, huic libro fine imponit. In quarto de urbibus,& oppidis agere incipit:

cuius prima haec sunt verba./Vrbes nunc aggre diar non minimam intentionis meae partem, dem inde nonnullas enarrat, partim antiqua nomina, partim vero vulgaria apponens, ubi vetera deficiunt. Ac quindecim, aut ad summum sexdecim describit oppida, adhibiti'. antiquis inscriptionibus , quas in illis repertas habuit : hunc quartum librum, & vltimu eorum, quos scripserat, absoluit. Librum quintum scribere coepit, in foliolo quodam, ubi viginti iantum lineae scriptae extat. in hunc modum. Ab Ebora patria mea librumis

19쪽

hunc auspicabor, sed ita ut succinius modo loquar , quando quidem historiolam de eius antiquitate Lusitania lingua pridem edidi, & multa

in apologetico ad Franciscum Nonium Pacensem, non pauca ad Kebedium Toletanu de eadere conscripsi. Ex quibus verbis, atque etia ex scri- . hendi formula, qua in superiori libro usus est, inenarrandis urbibus, licet facile coni j cere, illum a in animo habuisse, las Romanorum inscriptiones cuilibet oppido, cui conuenire mi debantur adiungere, exposita paucis verbis super qualibet

earum opinione sua, nihilq. praeterea ad deleo , quod ad ipsarunt urbium conditores, lic res gestas, recentiorum q. temporum historiam pertineret. Vnde facile adducor, vi credam, nihil eum amplius annotatum, aut praemeditatum habuisse circa oppida. Si enim aliquid huiusmodi litteris mandassct , vix fieri poterat, quin inter eius scripta,& schedas appareret. Ex quibus liquido Constat, quam modicum est, quod reliquit, collatum cum his, quae scribere in animo habuit. iProposuerat enim de omnibus Lusitaniae oppi disj ssi ilatrini ager . . na: Videns autem ipsi: Resen dius quam dissicile, di arduam prouinciam suscepisset, quantumquChomines ab eo expectarent, tanquam reformi dans posteri aris rudicium, no semel in his libris gestas uris& edicit, se non omnes huius prouinciae antiquitates sed eas tantum , quas lanore suo, ac studio reperire potu iser, scribendas suscepisse '. Admonens harum rerum studiosos, ut reliquas ipsi. sua industria, ae diligentia inuestigare nitantur,. Culus ego consilium sequarius , opus ab C.

inchoatum dum tuis rustis pareo, ad exitu perda

20쪽

cere sum aggressus, partirn illius schedis, partim nouis inscriptionibus; quas ipse reperi, adiutus. Quatuor autem libri ab eo absoluti & amorecogniti , confestim si ita tibi visum fuerit, in lucem edi,atque dimit gari poterunt, dummodo

in eam rem mecesi arias e , regio aerari ex coterri iubeas. Deus Opῖ. Max.tC AGIS . tissime rex incolumem Geruet , atque tueadu

Eborae 13. die ianuarii. M. D. XXX.

-- -

laudem Lucii Andreae

Lusitania Relendium alloquitur.

Macedum clari proles generosa Philippi , Eum terras Asir quateret victrici-

Diruim antiquae tuLIram vestigia

Potaret SimoentiΙ aquas, mantiq. liquorem , Cbminit ad tumulum S gast in littore, magni Aeacidae, tali fomsellam voce pepultum . Ο oelix nimium iuuenis , cui contigit altum Iraeonide plect/um , quo se tua 1Lorta caela Attollens . νiget Ater nJs mansura per annos. Sic ego felicem Resin det maxime nostrae Gentis honos, dicam nunc me, nimium'. beatam, i Ouoa,