De Antiquitatibus Lusitaniae libri quattuor

21쪽

Guod tua me populis decorarimIcripta uetustis, ,

Et decus antiqua repetens ab origine nostrum , Erueris monimenta meas testantia laudes. ΣHacte animi non tu Panos mihi fingis honores, Aut mea Iucatis auges praeconia verbis: Vii. Sed veram historiae jeriemq.s cmq.sequutu , Abdita Romanis, annalibus, abdita Grai sit Pandis, re in lucem multisincognita profers H dum narias insigniafacta. meorum, Magnanimosq. duces,olim quos Romula virtus

bello inuicitos, Ac sidos pace probauit.

Ipsa igitur clarum ventura in secula nomen Conpquar, atque auo per te celebranda futuro Semper ero, dum nostra Tagus per rura meabit Aurifer,ct rapido descendet in aequora cursu, Dumq. meo fesos me et Solottore currus.

L. Andreas Resendius. S. P. D.

Vantum Albernoti ex aduentu ad me tuo,percepi voluptatis, si contulero cum dolore, negati tibi in urbem nostram ingressius, ab isto, qui pro absente prouin ciae huius Transtaganae praeside, vicarium gerebat magistratum, absque dubio posterum,hoc prius illud,longo post se interuallo relinquet. Nam sicut ex altero , mihi honor a

22쪽

vsique deprest, i, acl ecitq. pudore, ut quanquam distimulaui,acerbius in vita, nihil unquam mi pertulisse, audeam affirmare. Auxit dolore hunc, post villaticam illam , , &quasi furtiuam uniuScliei collocutionem, s arsa per urbem repulsae fama,admirante populo, mihi homini nec agnOto, neque ciuibus meis non caro, denegatam l C-cipiendi tanti hospitis facultatem: speciosio isto auertendae pestilentiae , quam ab Hispali metuebamus, praetextu: cum tamen de eo metu securos

nos redderet, maximum inter Hispalim & Tal ueriam unde veniebas, terrarum interstiti utria. Optimates autem , & ex decurionibus triumui-ri,ac meliorum litterarum amatores, quo rvr non est exigua, neque contemnenda apud nos copia, una cum superueniente Roderico vernandio Casta taeda prouinciae praefide, quem Nobis iuris consultis permittentibus, correctorem appellamus, viro pererudito, ac nobili, ingenij maxime comis, atque humani, indignitatem rei, non modo aegerrime ferebant, verum dictis etiainsectabantur, existimantes ad honorem urbiS , intromitti virum talem, pertinuisse: Nam si ni

hil aliud hic esset, tibi quid 'spectare conlibuic

siet, cum tamen sint nonnulla, certo sexto a recessu tuo die, puella septemdecim annorum, Publia Hortensia a Castro, stud ijs Aristotelicis no vulgariter instructa, publice disputans , multis doctis ViriS, que pro potuerat conuellentibiis, cum summa dexteritate, nec minore lepore, argumentationum cauillationes eluderet, tanta animum

tuum perfudisset iucunditate, ut spectaculum pulchrius, tu te non vidisse, si adfuisses utique facerere, & vιbem, quae eam habeat puella ,

23쪽

Omitto formam intra modum venustam, digna, . non negasses, ad quam sola ea gratia deuerti res .

Sed bonus illis praesidis vicarius, ut ista potuit

in turbare, ita euadere non potuit, quin durissimi oris,&ingeni j perseueri, ne dicata, agrestis , poenas dares, Vsque ad conuicia barbarae inciuilitatis denotatus, ct ego me illi, hisce commemorandis, Ut meritus eii, gratiam ha baisse, nolui praeterire. Ca serum redeo ad te, cui pro si Iagulari tua humanitate,debere me intelli io sed quid

litterato homini,& in re ampla conlita o. reddam, praeter litterarium munuS, eqHidCm non

video. Ita ergo faciam, d antiquitatum Lusitaniae nostrae, cum veteribus inscrip tionibus, quibus delectari te animaduerti,scribam commentarium, rem a studiosis apud nos antiquitatis, a me diu desideraram, expectatamque, ed hactenus dilata , quia peragranda uniuersa erat prius, ei qui de Vniuersa scripturarum , se polliceatur. Quod emcere neque priuatis intra tenuitatem opibus, ipse po ui, neque mihi contigit , qui sua qJ In acumque opulentia, animum perdifficile opsis molientem, erigeret,&incitareta Nota igitur, ac comperta mihi scribam, &patefaci a curiosis via, alijs supplenda caetera , post me re linqua .

24쪽

Liber Primus.

RINCIPIO vi de nomine Lusitaniae aliquid dicamus, nomen illi dedisse Lusium Liberi patris, ac Lysiam cum eo bacchantem asserit Plinius: cuius verba nonnulli diuerso sensu intellexere,dum aliqui Lusum, atque Lysiam Bacchi fuisse comites credunt, a quorum altero Lusitania vocata sit, ab altero vero Lysitania: utroque enim modo appellari solet. Alij I usum, non hominem, sed ludum potiuS, seu lusionem interpretantur . Qui parum aduertisse videntur, non potuisse eo tempore a Latina voce, fortassis nondum audita, prouinciam denominari : denominata est: autem Lusitania ex

ipso Bacchi arvo, si Varroni, quem Plinius citat, fidem adhibeamuS. Nec desunt qui pro Lysia Lyssam reponant, idest bacchantium rabiem, atque furorem . Sed cum per diuersas prouincias Maenades bacchatae sint, cur hoc nomen hic

A potius,

25쪽

x DE ANTIQUIT. LUSIT. potius, quam alibi, tanquam rabici monumentum sit impositum non video. Ad quod si ab illa in Blenti, & absurda vocula, prouinciam dictam esse admittamuS, non Lysitaniam, sed Lyssitaniam eam nominari oporteret. Verum cessant ista omnia, si veterem lectionem non abdicemus, & Lusum,

ac Lysam homines sui sie intelligamus, &a Lusio quidem Lusitaniam , a Lysa vero Lysi

taniam esse vocatam, aegre non admittamuS.

Certe Lusum hominem fu i sse supposititius Berosi auctor intellexit, quem in Hiberia , Ascaridis nescio cuius Babyloniorum regis tempore, regnasse perhibet, sub quo vitis apud Graecos inuenta sit : inue/tam autem aiunt a Diony sio. Concurrun t igitur Dionysius vitis inuentor, & Lusu S, ut appareat e Sratione temporis, Lusum ad Diony sium,idest Liberum patrem potuisse pertinere . Si vero qua necessitudine illi coniunctus suerit , sorte dubitetur , ego ex loquendi formula, filium fuisse puto. Nec vero alienum videri debet, Dionysium utique hominem filium genuisse perhiberi , cum ei quO-que Aristarum olei inuentorem filium Graeci tribuat,ut in quadam contra Verrem oratione affirmat Cicero. Quamquam ipse,non ac Lysiam, sed aut Lysiam legendum puto , Ut

idem fuerit Lusus qui Lysius is qui cum Libero patre bacchari sit solitus. Nam a Graeco

26쪽

a L1BIR PRIMVs. 3lyo, unde ipse etiam Bacchus Lysius cognominatus est , & eius sacerdotes Lysij, homo ille Lysius dici potuit, qui Latina consuet dine in Lusum mutatus sit . Et sane magigvidetur consentaneum,Vt ab uno potius prouincia nomen acceperit, quam adiuersis. Quia etiam si Lysiam legere magis libeat, modo particulam ac , in aut commutemuS, idem efficietur , ut videlicet vel a Lusio Lusitania, vel a Lysa Ly sitania suerit nominata. . Lusitaniae nomine Latini libri pleni sulit,& Graecorum nonnulli, inter quoS PtolemaeuS, atque Stephanus. Lysitaniae vocabulo utuntur Dion, Strabo, Athenaeus ex Polybio . Neque id Latinis est insolitum et nam& in pandectis, sub titulo decensibus, verba sunt notissima Pauli iurisconsulti: In Lysitania Pacenses,& Emeriteses iuris Italici sunt. Eborae quoque in aedibus magistri equitum lapis est cum hac inscriptione. LABERIAE. L. F.

GALLAE FLAM DNICAE. M V N I C

27쪽

T Aberiae Lucij filiae Gallae sam inicae mu' nicipij Eborensis flaminicae prouinciae Lysitaniae . de qua inscriptioni in libello,

quem de Eborensium antiquitate vulgari lingua iampridem scripsimus, multa a nobis dicta sunt.

Lusitaniae vero populi etsi in multas spe clatim gentes diuisi sunt, tamen uniuersi ac generatim Lusitani appellantur. Stephanu Sautem in libro de urbibus, fretus Artemidori testimonio , Lusitanos etiam BelitanOSVocari tradit. Sed cum causam ipse minimo assignet, nec apud alios scriptores reperir liceat ullam eius nominis mentionem, eg verisimili coniectura ductus , existimo a Be-lijs populis, vel ab oppido Bethicae , cui nomen Belon, seu a Lethe flumine quod alio nomine Bellona dici ait Strabo , Lusitano Spotuisse Belitanos vocari : nisi Stephanum Belitanos, quicunque illi fuerint, a Lulitanis originem ducere intellexisse credamu Spquod Graeca phrasis magis significare videtur , quae sic habet: Belitani ijdem sunt cum Lusitanis, iuxta Artemidorum in tertio geo graphiae libro . Enumerat etiam Plinius Bellitanos popu los non procul a Caesaraugusta , quos a Lusi

Q tanto Originem traxiste suspicari possumus,& ita

28쪽

Lini R PRIMVS. F&ita stephani verba intelligi debere. Superest, ut obiter admoneam lectorem , fuisse& Lusonum gentem, quae, ut Strabo ait, ad fontes Tagi olim pertineret,& in Arcadia Lusos oppidum, in cuius ruinis Mepsiae suo tem pore extarent, collocasse Pausaniam libro octavo, ubi Clitoriorum fines describit. Sed haec de nomine satis.

LUSITANIAE TERMINI.

CEterum Lusitauiae, ut nonnullarum alia-

ru prouinciarii, terminos apud auctores, praesertim Graecos variasse copetimus. Strabo enim a Tago ad Artabros, qui iuxta promontorium Celticum sunt, Lu sitaniam protendit. Tagi vero regio, inquit, ad aquilonem spectans Lusitania est , inter Hispanos gens amplissima,& annis plurimis Romanorum armiS Oppugnata. Huius regionis latus australe Tagus cingit, ab occasu vero,& septentrione Oceanus , ab aurora Carpetani , Vettones, Vaccaei,& Callaici, satis notae gentes. Et paulo post, Minium amnent omnes Lusitaniae fluuios,dicit,magnitudine superare. Artabros etiam Lusitaniae postremos ad septentrionem,& occasum vocat. Regionem vero, quae inter Tagum & Anam est , a Lusitania excludit. Vnde & Barbarium promontorium super Lusitanos esse commem

29쪽

rat, ubi de stanni fodinis loquitur . Carpetanos etiam, Vettones, VaccaeOS, ac Callai

cos cum ab aurora dicat Lusitaniam cinge-xe, extra Lusitaniam eos proculdubio e sita ostendit. Quamquam, ut ibidem ait, non nulli & hos Lusitanos vocent. De Vettonibus postea. Satis modo sit, istos nonnullos, qui nulli iam sunt, Strabonem non probare, sed pro non Lusitanis CarpetanoS, Vettones , Vaccaeos, & Callaicos habere. Ad haec de Tagi agenS origine, eum q. ex Celtiberis per Vettones, Carpetanos, & Lusitanos iii aequi noctialem labi occasum dicens, manifeste a Lusitanis separat non modo VaccaeoS, MCallaicos, sed etiam Vettones. De Vaccaeis quidem dubium nullum est. de Callaicis, &Carpetanis dubitabit aliquis. Sed memine rit, Strabonem Lusitania ad Artabros usque extendisse, tametsi non dissimulat suo tempore multos Lusitanorum Callaicos iam vo

. Ita igitur intellecta Strabonis Lusitania Callarcii qui ipso auctore nouissimi montana habitant, Vaccasis Vicini, & Asturum nonnulli , quos omnes ob vicinitatem Callaicos: appellat, ab aurora Lusitanis fiunt. Sed Car-lpetani, quos post Oretanos ad A qiuilonem declinare commemorat, quid ad Lusitaniam attineant non video; nisi dicamus Strabonem eos pen defluentem Tagum ab Oriente Ver-

; A sus

30쪽

sus occasum usque ad Lusitania protraxisse. Similiter & Vettones, & Vaccaeos, quem a modum & Turdulos inter Anam, & Tagum, in quibus Emeritam locat . quae regio' illi Lusitania non est, cum primum Australe eius latus Tago determinat.

Alibi tamen, hoc est sub finem tertij libri, cum Hispanias ab alijs in partes duas, abaalijs in quinque fuisse diuisas dicit, earumq; alias plebi, Senatui q. attributaS ostendit, ais lias Romano duci: quidem Baeticam plebi

attributam, ad quam praetor mitteretur, qui legatum haberet , & quaestorem , reliquam omnem Carlaris esse, qui duos mitteret legatoS, praetorium, & con sui arem . E quibus praetorius legatum haberet secum, qui Lusi tanis ius diceret, qui Baeticae adiacetes usque ad amnem Durium, & eius ostium exapnde xentur . . Subdit VerOS Lusitaniae terminos, Lusitaniam dicens eam regionem appellari, proprio in eum diem nomine in qua regione sita sit Augura Emerita. Reliquam autem maximam tberiae partem iuvemus enim interprete S, qui Graecaminus commode ver-deruntas fle. eam , quae duci consulari subderetur, non indignum exercitum habenti, tribus instructuna ordinibus , ac legatis tribuS'. Quorum v nu. duos secum ordines ducen S, tractu ultra Durium ad Arctos seruaret uni