De Antiquitatibus Lusitaniae libri quattuor

31쪽

tanos quidam appellabant, alij vero motis

Callaicos vocant . Hi itaque iuxta Strabo . nem Lusitaniae fuere termini. Ptolemaeus Latinis geographis couenientius Lusitaniae australe latus Ana disternannat . septentrionale Durio . Quae autem a Durio ad Minium est regio Callaicorum . Bracarorum, Tarraconensi prouinciae contribuit, quemadmodum & Plinius . Differectiam a Strabone, quod Vettones ab orientali parte adscribit Lusitaniae:& sane ita sunt. sed an tam late paterent, ut intra se Salmanticam includerent, postea expendemus. AeLatinorum multo constantior, & indubitata magis est ratio . Pomponius scriptor non modo diligensiac disertus, sed etiam vi P te Hispanus, domesticarum rerum peritissimus , breuiter, & eleganter tres, quae tunc erant, Hispaniae prouincias diuisit. Tribus autem, inquit, est distincta nominibus, parsq. eius Tarraconensis, pars Baetica, pars Lusitania Vocatur . Tarraconensis altero capiti Gallias,altero Bsticam, Lusitaniamque comtingens, mari tatera obijcit ἔ nostr0 , qua meridiem , qua septentrionem spectat, OceanoV illas fluuius Anas separat. & lib. rertio, de flexu terrae inter Tagum & Durium cum agit , ita scribit: In eoq. sunt Turduli veteres, Turdulorumque oppida. A mneS autem Munda in medium iere vltimi promon

32쪽

' LIBE R PRIMVs.lorij. latus effluens , & radices eiusdem ab .luens Durius. In tria enim promontorta dispersam Lusiitaniam dixerat. Plinius simili ter libro tertio, capite primo. Vlterior Videlicet Hispania in duas per longitudinem prouincias diuiditur. Si quidem Baetici latere septentrionali praetenditur Lusitania , , amne Ana discreta . &lib. q. cap. 2I. a Durio Lusitania incipit . Sed quando in hunc Pliiiij locum incidimus, exigit reS, Vt duo

eius capita expendamus, quae ad Luuta maesitum rectius percipiendum maxime perti

nere censemus.

Ante annos quadraginta,cum Salmanticae studiorum causis agerem, dc Vernando Pli

uano Graecarum litterarum , ac Plini j publico professore, eius rei gratia plurimum uterer : ostendit mihi vetustissimum Plinianum codicem, quem ab Ecclesia Toletana conserendi gratia dato pignore deserendum curauerat: alteru quoque ex Salmanticensis academiae Bibliotheca,quq certa hora solet quotidie sub duobus custodibus aperiri, non admodum sane veterem, scriptum tamen per diligenter. In utroque deprehendimus,quod in publica lectione testatus ille erat, decem aut duodecim versus,ut mihi primo visi sunt, loco suo luxatos, a promontorio Celtico iapromontorium Olisi ponense scribae oscitanti immigraue, magna sensus confusion ν

33쪽

In medio igitur vigesimo capite quarti liabri ad hunc.modum ambo codices habent. Promontorium Celticum, quod alij Arimhrum appellauere, terras, maria, coelum diasterminans. Illo finitur Hispaniae latus, & a circuitu eius incipit frons. Septentrio hinc, Oceanusq. Gallicus, occasus illinc, & Oceanus Athlanticus. Promontori, excursum LX.M. prodidere. Alij xc. ad Pyrenaeum indo, non pauci x I i l. millia, & ibi gentem Arta brum , quae nunquam fuit, manifesto errore . Arotebra S enim, quos ante Celticum diximus promontorium, hoc in loco posuere, literis permutatis . Amnes Plorius, Nelo, Cel'tici cognomine Neriae, superq. Tamarici, quorum in peninsula tres arae Sestianae Augusto dicatae, Cepori. Oppidum Noela , . Celtici cognomine Praesiam arci Cileni. Ex iustulis nomin ndae Corticata, & Aunios .: A

nia . idnsul : Cicae. Insigne oppidum Abobri--ga. Minius amnis iiij. M. pall. ore spatiosus . 9 Luni sevit . Bra earum oppidum Au usta .

Qi's supra Callaecia . Flumen Limia . Du-

gius amnis ex maximis Hispaniae ortus in Pedendonibus , & iuxta Numantiam , lapsius de- . inde per Areuacos, Vaccaeos, disterminatis δε Asturia Vettonibus, a Lusitania Cattacis. Ibi

34쪽

II LIBER PRIMVs.

Ibi quoque Turdulos a Bracaris arcens. Erratu & in amnibus inclytis. Ab Minio,quem supradiximus cc. M. pass. ut autor est Varro, abest AE minius, quem alibi quidam intelligunt, & Limiam vocant, obliuionis antiquis dictus. Omnis'. dicta regio a Pyreneo metallis reserta auri V argenti, ferri, plumbi nigri , albiquo. A Durio Lusitania incipit, Turduli veteres . Pesuri. Flumen Vacca, oppidum Vacca, oppidum Talabriga, oppidum & flumen Αerninium. Oppida Coninabriga, Collippo :Eburo, Britium . Excurrit deinde in aliud cornu promontorium,quod alij magnum appellatiere, multi Olisi ponense, ab oppido.

Ab Durio Tagus cc. M. passutia interueniente Munda.

Exultaui equide tunc, propter Plinij grauitatem . Illo squidem pacto calumnia negligentiae, quam patitur ab omnibus , qui geographica tractarunt, liberari sane videbatur, & Pintiano magnas egi gratias, qui id demonstrasset. Verum exultare desij Plinij verborum seriem pensitatius expendens, simulq. sumpto in manus Solino, Plini j ipsius, ut perhibetur, simia , . cuiuS reseram Verba , atque ex manu scripto vetustissimo codice, ut syncerius exeant. In Lusitania Hispaniae promontorium est, quod Artabrum

alij, alij Olisiponense dicunt. Hoc coelum s

35쪽

i1 DE ANTI IT. LVs Iriterras , maria distinguit. Terris Hispaniae latus finit, casum, & maria hoc modo diuidit, quod circuitu eius incipiunt Oceanus

Gallicus , & frons septentrionalis . Oceano Athlantico , & occasu terminatis . Ibi Tagus flumen : Tagum ob arenaS auriferas ceteris amnibus praetulerunt . in proximis Olisi ponis equar lasciuiunt mira foecunditat Nam adspiratae fauonijS, vento concipiunt , & sitientes viros aurarum spiritu ma

ri tantur.

No dubium est haec Solinum ex Plinio esse

mutuatum, in eandemq. sententiam, & Marcianum Capellam abijsse , & Isidorum decimo quinto ethymologiarum libro,& alioqui ipsa verborum conexio satis indicat Plinium ita scripsisse ; attendat diligens lector: Aro-tebras enim, quos ante Celticu diximus promontorium, hoc in loco posuere. . Sunt nohaec verba longe a Celtico iam progressi, an , adhuc in eodem describendo inhaeretis Θ Hoc in loco posuere. Quo in loco In Celticone pcerte: ibi enim ceteri eos collocant,& ipsemet Plinius: Ponit enim Arotebras ante Celticum . Arotebrae autem ijdem sunt qui Artabri. Nostrae aetatis homines, ait Strabo, Artabros Arotebras vocant, litteri S Permu

tati S, ut fatetur Plinius. Quoinodo igitur in Celtico detentus, quasi sui oblitus, errori. manifesti argueret eos, qui ibi gentem Artata , brum .

36쪽

. LIBER PRIMvs. 13brum,quq numqua eo loci fuerit, posuissent Ista quae admissa Toletani, & Salmanti censis codicum lectione, ob ij ci poterant, nequa

quam ob ij cietur, si quod de Artabris hic ait, Olisi ponensi promontorio Plinium dicamus tribuisse. At falsum est, Olisi ponense promotatorium terra S, caelum, mariaq. disterminare, illo q. Hispaniae latus finiri, & a circuitu eius frontem incipere , clarissime dicent Strabone Hispaniae latus hoc ab sacro promontorio us'. ad Artabrorum montem, hoc est, promon torium Celticum extendi :& quartu denique latus ex eo loco usque ad promotaro rium Pyrene S, quae pars Boream spectat. Falsurn etiam quod de promontor ij excursu,

S longitudine inde ad Pyrenaeum, si quid eir de Oli siponensi intelliga S. Quid ergo dicemusὸ nisi Plinium male Artabrum promontorium c u Olisi ponensi coi fudisse. Poteratque non minima ex parte culpam eius minuere, quod non ipse amrmat Artabrum id esse promontorium , sed nonnullos ita vocasse, & ibi gentem Artabrum, quς nunquam ibi fuerit, collocasse,atque hoc manifesto, ut inquit, errore. Et erroriS causam sub ij cit : ArotebraS enim, quOS ant Celticum diximus promontortum,hoc in loco posuere, litteris permutatis. Quos iure

reprehendit, quicunq. ij suerint, qui Arta-brum promontorium hoc Oli siponense vocarint:

37쪽

i DE ANTIQUIT. LUSIT. carint: additq. Optima Verborum consequutione alium non minimum errorem.

Erratum, inquit,& in amnibus inclytis, sicut , ait, erratum in hoc est, quod promon torium magnu , siue Oli siponense Artabrum appellauere, ibiq. gentem Artabrum , quae nunquam ibi fuit, manifesto errore posuere, ita erratum ab ijs est in amnibus inclytis, videlicet AE minio,atque Limia. Quemadmo . dum itaque ex parte hac Pliniuexcusare possemuS, quando erroris arguat eos, qui Olis ponense promontorium Artabrum appellauere, ita protegere a culpa non audemus Olisi ponenti isto terras, coelum , maria distingui, eoq. Hispaniae latus ad Occidentem

finiri asseuerantem

Sed mirandum nequaquam est, falli, ac decipi tempestate ea Plinium, cum nostra hac quotidiano usu, & tanta frequentia, quasi digitis contrectatis rebus, & oculis etiam ad fastidium subiectis, atq. perlustratis, Ioachimus Vadianus, qui propter erratum hoc in

Plinium adeo excandescit, ut iuuari eum etiam prohibeat, deceptus ipse sit, promontorium Cuneum Sancti Vincentij esse caput,& sacrum idem, quod Barbarium opinatus: praeter illa, quae de Salaria, atque Oli sipone alio eo loco obieci . Lubrica isthaec sunt, & cognitu no nimis facilia, atque in tam vasto ter

rarum orbe non labi pene monstri similo.

38쪽

L IER PRIMI S. IS' Mihi si meo arbitratu Plinium emendari diceret, sic potius legerem : Promontorium Celticum, terras, maria, coelum disterminans . Illo finitur Hispaniae latus, & a circuitu eius incipit frons. Septentrio hinc, Oceanusq. Gallicus , occasus illinc , & Oceanus Atlanticus. Deinde in capite de Lusitania, sic: Excurrit deinde in aliud vasto cornu promontorium , quod alij Artabrum appellauere, alij magnum , multi Oli siponense ab oppido. Promontori j excursum lx.M.prodidere , alij xc. M. pass. Ad Pyrenarum indono pauci xu. l.millia. Et ibi gentem Artabru,: quae nunquam fuit, manifesto errore. & quae sequuntur. Oporteret l. tunc,& Solinum, dc

Capellam in iam corruptos Plinij libros incidisse causificari. Quod nescio an euinci posset. Quare per me quidem autographis libris illis, & Pintiano habeatur sane gratia Plinianum erratum sedulo amolientibus, sed recepta lectione, cum isthac magni viri labe cula contentisimus, neque eius sententiae vim faciamus. Caeterum quae de Lusitania sequuntur, nos nostro Marte, diligentiaq. emaculauimuS, reddemus'. suo cuius'. rei loco rationem.

CAP. XXI.

Durio Lusitania incipit, Turduli veteres. Praesuri. Flumen Vacca. Oppi

o, dum

39쪽

dum Talabriga. Oppidum, & flumen Aeminium. Oppida Coninabriga, Collipo. Fbu-

Tobritium . . Excurrit deinde in aliud vasto Cornu promontorium, quod alij Artabrum appellavere,alij magnum, multi Oli siponense ab oppido, terras , maria, coelum disterminans. Illo finitur Hispaniae latus, & a circumitu eius incipit frons. Septentrio hinc , Oceanus o. Gallicus,occasus illinc,& Oceanus Atlanticus. Promontorij excursum lx. M. prodidere, alij xc. M. pass. Ad Pyrenaeum inde,non pauci xii.l.millia,&ibi gentem Artabrum, quae nunquam fuit, manifesto erro- Te . Arotebras enim, quos ante Celticum di-Nimus promontorium, hoc in loco posuere, litteris permutati S. Erratum &in amnibus inclytis. Ab Minio, quem supra diximus cc. M.pasn ut auctor est Varro, abest Aeminius, quem alibi quidam intelligunt,& Limaram vocant, obliuionis antiquis dictus, multum q. fabulosus. Ab Durio Tagus, cc. M. passitum interuenient Munda. Tagus auriferis arenis celebratur. Ab eo clx. M. pass. promontorium sacrum e media prope Hispanis fronte prosilit x IIII. N. pasi . inde ad Pyrenaeum medium colligi Varro trad i t. Ab Ana vero, quo Lusitaniam a Baetica discrevimus, cxx I. M. pass. A Gadi-hu S cI I. M.pasnadditi S, Gentes, Celtici,Tur

duli, α circa Tagum Vettones.

40쪽

Ab Anna ad Sacrum Lusitani , oppida memorabilia a Tago: in ora Olysippo, equarume Fauonio vento conceptu nobile, Salacia cognominata urbs imperatoria, Merobriga sPromontorium sacrum, & alterum Duneus.

Oppida, Ossonoba, Balsis, Myrtilis. Vniuersa

prouincia diuiditur in conuentuS treiS,Emeritensem, Pacensem, & Scallabitanum. Tota populorum XL v. in quibus Coloniae sunt quinque, municipium ciuium Romanorum unum, Latij antiqui tria, stipendiaria xxxvi. Coloniae, Augusta Emerita,Annae fluuio adposita, Metalline sis, Pace sis,Norbensis, Caesari na cognomine. Cotributa sunt in eam Castra

Iulia, Castra Caicilia. Quinta est Scallabia,

quae praesidium Iulium vocatur : municipium ciuium Romanorum Olysippo, felicitas Iulia cognominatum , . Oppida veteris Latij Ebora, quod item liberalitas Iulia,&Myrtilis, ac Salacia, quae diximus. Stipendiariorum , quos nominare non pigeat, praeter iam dictos in Baeticae cognominibus , Augustobrigenses, Amalen sies , Aranditani, Arabriagenses, Balsienses , Carfarobrigenses, Caperenses, Caurienses, Colarni,Cibilitani, Concordienses, qui & Boccori, Interausenses ,

Lancienses, Mirobrigenses, qui Celtici cognominantur, Meldubrigenses, qui plumba-rij , Ocellenses, qui & Lancienses, Turduli, qui Barduli,& Tapori. Lusitaniam cum Astu-B ria,