장음표시 사용
221쪽
omnino, de quibus agimus, reserendas; neque pares ijs, quas Aretulimus. alioquin Ausonius haud eas praeterijsset. post has nulli tribuit Vrbi singularem dignitatem. florebat Ausonius anno tercentesimo nonagesimo. Sic igitur ante Constantinum, dempta Roma, non fuit in Italia, Romano imperio florente,ulla Vrbs magnitudine praestanti, quae nouem superiores aequaret. Neque tamen sit, qui putet antiquae Romae ambitum fuisse ex omni parte domibus repletum . nam latissimi intra illum campi octo fuere, plures alii volunt praeter Bacchij prata. In regione Transtiberina duo campi, Brutianus, & Codetanus. ut omittamus amplos hortos Domitii ,& Getae Imperatoris. In regione B duodecima Pisci publicae, ubi septem domus Parthorum ubsuitur, erat Campus lanatarius. In decima Palati j, erant Prata Bacchii. In nona Circi Flaminii, Campus Martius, de Villa, Publica; hic tam late patebat, ut Populus in eo censeretur,ac d scribitur a Strabone lib. V. In regione septima Viae Latae, Campus Agrippae . In quinta, Campus Exquilinus, & Viminalis, ac duo luci Petelinus, & Fagutatis. In secunda, Martialis. Sic itaque intra urbem Campi octo, suis herbiς virentes, ut e loco citato Strabonis apparet referentis, perennes solo herbas fuisse, coronatos usque ad flumen collis , atque horios nemorosos. CQuid memorabimus primae regionis lacus 3 s. tertia 6squartae 78. quintae 7s. sextae 76. septimae totidem , octauae et xo. decimaeso. undecimae 6o. duodecimae 8 o. decimae tertiae 78. decimae quartae r 8o. ut narrat Victor An igitur omnia aedificiorum ple. na erant in illa Vrbe, in qua septem campi, di lacus rosy. habe bantur, Plurima iacebant vacua spatia, & quidem late pertinentia,in quibus nullae conspiciebantur aedes, vi ε Victore costari Quod autem nonnulli adducunt aedificia Romanorum pertinentia usque Ocriculos, Ostiam, Campaniamque, villarum il- .la erant, quae rusticantibus aestiuo tempore seruirent, alioquin vernarum sedes, & agricolarum: ita, ut nihil aliud sit hoc obi cisse, quam si quis Florentiam, Genuam, Venetias, Neapo Lmq. circumstantia aedificia nobilissima'Urbibus illis ascribat, earumq. partem velit esse,& e rusticis praedi faciat Vrbana. Quod si omnia redacta in unum fuissent, non tantum Elitud nis Romae adiudicaremus nunc esse praeantiqua illa, quantum non nulli putant. Ad summam non modo nostris temporibus Italiae sunt plures Vrbes, sed etiam multo maiores. Roma est excipienda, non eo tamen modo, quo quidam somniant. De.
222쪽
A magnificentia non est disputatio, qua se Italia in Urbibus sitis olim iactabat, &nunc se antiquae merito audet praeferre, ita , ut illam longo interuallo post se relinquat in multis. Sed tamen, si de aedificijs ad voluptatem, iactantiamque, de proprij nominis celebritatem constructis, nos agamus, haec nostra nulla sunt respectu pri scorum. Nam, quis amphitheatra, theatra, circo , naumachias, septietonia, mauselea, thermas, nymphea, mobeliscos fi ostentatione quaeras, ad rari satis queat in antiqua Vrbe Z Hac igitur parte nos quidem nulli sumus. Quod si agritur de sacris, & piis aedificijs, aut i is, quae bonas artes, ac di-ς sciplinas proinouere possint, nostri superant ita priscos, vi nu lo sint illi loco. Nam, quis pro digni late celebrare una litanival eat nostram templorum maiestatem Pantheon ostentat v iustas, quod sane omnia templa ab impijs olim constructa su perauit, ac templum Pacis vincebat. Atqui I holus duntaxat impositus templo admirabilissimo Sancti Petri tantae est celsitudiniς, atque etiam maioris, latitudinis autem prope uno pal mo minoris, quam totum Pantheon: superest deinde altitudo Lpauimento templi ad tholum, qui hoc amplius habet, qua in Pantheon; quod duplici concameratione, quae in i Idis do inum culis intersaepitur, est constructus. Quid autem dicemus de quae-tuor templis, quae ad quatuor latera sese in altum mirabiliter extollunt,ac singula singulos tholos ostentani3 Quid inter unum 'uodquς intercurrentia spatia φ Quid nihil non e lapide Tiburirino affabre elaboratum 2 An lituo simile e sacris aedificijs habuit . . n, antiquitas tota Certe Plinius asserit, opera pulcherrima, suerin stoniae, basilicam Pauli e columnis Phrygibus mira, ibilem , sorum Augusti, temptu inq. Pacis fuisse, Pantheon si a fi- - liter, quod veluti superioribus admirabilius describere videtur μμ Ammianus Marcellinus. de quidem templum Pacis Pantheo fuisse ignobilius,ostendunt loca ei propinqua, quae nunc extant, gyst' inud positum demonstrant. Vt necesse sit, eodem non fuisse minus nobilia S. Pauli, ac S. Ioannis in Laterano. Alia deinde plura minoribus ali is, quae Romae olim conspicieb.mir, goni possunt. Na, quale,&quaivii S. Mariae Maioris,S. Crucis in Hierusele,s: Laurentii extramuros, S. Mariae in Aracaeli,& sum tra Minerua Z Mittimus S. Caeciliae, S. Chrysogoni, & quae aut rum, nostraq. memoriit sulit exstructa, S. Augustini, Sanctae Mariae in Vallicella, Transpontinae, ad Populum, Lauretanae , ad Hortos, in Montibus, Animae, S. Ioannis Florentinorum- , 5. Lud
223쪽
S. Ludovici Gallorum , S. Hieronymi Selmonorum, s. Atha- Anasii , S. Catharinae Funariorum, S. Trinitatis in Colle hortui rum, seu Pincio, S. Spiritus in Saria, di , quod ista omnia vincit , templum IESU, a magnificentia panthei non admodum distans. Sicut autem Romae, sic in Urbibus, de quibus veluti nobilioribus egimus mentionem, nemo non scit Augustissima templa haberi, quae miraculo suissent antiquis. Neque in Urbibus istis duntaxat, sed in omnibus vel exiguis oppidulis, vicis, ipsis pagis , ac densis nemoribus excitatas videmus amplissimas
Deo, coelitibusq. ades ita, ut, i solitudines maximae era t, ac deserta loca int ibi celeberrima omni u delubra. quod scilicet, qui a condidere illa, fuerint viri rerum diuinarum conte plationi in primis addicti, atque iccirco deuia sectabantur, nequis ipsos interpellaret: quorum deinde sanctimoniam demirati Populi ,
aedificauerunt in ijs locis pulcherrima. Nam, qualia, quaeso, templa Mediolani, ut Episcopale, & quod Gratiarum vocant λqualia, di quanta S. Marci, & S. Georgij, Veneths SS. Petri,&Petronii, Francisci, Bononiae r S. Ioannis Euangelillae, S. vitalis. Geruasiij,& Protasj, S. Andreae.S. Mariae Rotundae,Rauennae S. Mariae Floris, S. Mariae Nouellae. & S. Spiritus,S. Crucis, Flor
tiae e S. Mariae,Senis i Epistopale Vrbe veteri e S. Iustinae, & S. cAntonij,Pataui j S. Mariae Lauretanae, in Picenes AEdes Episc
palis, ac S. Dominici, Cremonae a S. Ioannis, Modoetiaeὶ S. Mariae in domo, Pisis. Inte rim non omittemus duo. Ac primum si illud: Romam. caeterasq. Vrbes Italiae non multum decoris habuisse ante imp t rium constitutum, verum fuisse illis aedificia rudia, & Impoli- ta. Nam veteres illi sunt haec Strabonis verba Romani V r - 'bis pulchritudinem contempsere, cum maioribus magisq. neces larijs animum adiecissent. Posteri vero, & ij praesertim, n ta hoc qui nostris suere temporibus,haud quaquam illis hac in ore cessisse videntur: sed innumerabilibus, ac praeclarissimis V bem Romanam impleuerunt insignibus. Pompeius namque,& Diuus Caesar,& Octauius, de eius filii,& familiares, &vxor, di soror cunctorum studium simul, de impensas ad apparanda
decora superarunt. Haec ille . Quin Pliniim lib. I p. cap. I. ait, columnas marmoreas in publico Romae nullas visas niuaeratia Crassi ea quo ad Constantinum non intercedunt anni quadrim genti. ut videas, quanto tempore suerit Italia sine ullo magnificentiae crumento. Paulatinam acce Isit ad alias Urbes . ita, ut
224쪽
A idem Strabo testatur, Rauennam misse Urbem maximam, i ta . aetate sua ligneis compactam aedifici js. Quo circa venient cum nostris temporibus in contentionem tempora dumtaxat illa, quae nouissima imperij fueru ut ac limul breuissima, nos deinde excepimus imperante Constatino italiam magnificeutiae' artes ad cultum Dei, non ad hominum rerumq. humanarum luxum traductas,tenemusq. per annos mille tercentum constatq. iam nostras Vrbes antiquis esse magnificentiores in ijs,quae pertinent ad diuina;illas in iis, quae sunt voluptatis, re
inanis ostentationis: quorum tantae erant moles, ut Roma vere
B hac parte Orbis epitome,ac miraculu foret. Hinc Propertius:
omniavmanae cedant miracula terrae. Ja': lNatura hic posuit quidqu d 'ubiquefuit
secundum si, aedificia priuatorum Romae necessario sui me humilia, & angusta. non enim licebat illa attollere supra pedes septuaginta.ita enim cauit Augustus ad arcendas ruinas.quod ,dem scriptor lib. V. narrat. lata haud fuisse,incredibilis Insula. rum numerus ostendit in qualibet regione, quem recenset Vi-C ctor .cum vero Inluis coarctarentur aedificijs publicis, quae vastissima erant, & crebra, fieri non poterat, ut aliquid in insulis raritus& domibus magnifici Bret. neque vero potest esse hic error. Micatur, nam Publius Victor scribit, quot pedum foret ambitus quaru - agens delibet regionum, quas Romae quatordecim scimus ex eo fuisse Incendi verbi gratia narrat ille primam regionem continuisse in ambi Romae tu pedes duodecies mille ducentas viginti duos,in illa vero suis sub He. se insulas quater mille ducentas quinquaginta, domusq.centu ranci viginti, balnea octuaginta duo,lacus octuaginta tres, horrea tredecim,pistrina viginti, diculas decem, prster aedificia mul-υ-dublica. Atqui diametrum circuitus assignati est pedum circiter septuaginta septem supra qnater malle. Qirocirca,vi m. ta area daretur iusulis, ac memoratis duntaxat aedificijs,& in qualis omnium mensura seret, ac daretur suus vijs locus p blicisque structuris, angusta admodum foret discijs area. Restat videre,an Populi nunc in Urbibus, & regionibus sint frequentiores,quam dicantur olim Qisse . Romae non esse, ne. moest, qui inscietur, cum si spectes antiqua, sint pauci R mae mortales. Neqne tamen, quod aliquando me fefellit Romae fuit illa hominum multitudo,quam nonnulli ridicule prodiderunt
225쪽
diderunt in descriptionibus Ciuium Romanorum. Reserendus Aquidem videtur inter maximos census R ep. stante, qui actus est anno 66 .cum censa sunt ciuiuim capita millia quadringenta sexaginta tria, teste Eusebio. Mox b ellis Civilibus est adeo
numerus imminutus, ut Plutarchus tradat, anno os . inuenta Ciuium Romanorum capita tercetum sexaginta millia. sed anno 7C6. rursus initio censu descripta tantum centum sexaginta millia. Nunquid autem describebantur censu hoc,qui in Urbe statas sedes haberent,an etiam qui alibi morarentur,sed Cives Roman i essent,ac proinde in dicto censu nomen suum deserret,& quidquid opus foretλSine dubio,& isti censebatur, ac BCives Romani dicebatur, atque illorum nomina, cu vel Reip. causa abessent ipsi, ut Iudices milites,alij q. huiusmodi,vel alio iusto pr textu,per alios deserebantur, ac scribebantur. Quamobrem non ex eo quis Ciuis Romanus erat,quod Romae mora retur, sed quod ius Ciuitatis adeptus esset,censebatur s neque soli cen labantur, qui arma serre possent aetatis anno decimo imo exacto, sed quicumque liberi sorent, siue sceminae, siuem es essent, pucrive, aut senes, ut colligi potest ex Vlpiani - lib. a. de censibus. nam census agitabatur,vi, etiam quid cui q. esset Aciretur, ob tributa praestanda; iccirco. & serui adnota- Cius: r. hantur,ut inquit idem lib. 3. Quod vero nonnulli secus opinan. Π.si . mr.ex eo,quod Liuius lib I ait,primo lustro cessa Ciuili octu es..' I sinta milli dijcitque Fabium prodidisse eum numerum mi L. i i te Corum, qui serre arma possent, nihil asserunt, aut, cones dunt: nam Fabius ostendit, eum namerum non accipiendia,ut '. Eomm centuum, quo continentur imbelles etiam, alioquin
. n. aet non erat, quod Liuius aetaret Fabi j dictiun veluti siugulare, si commune fuissent censibus alijs. Hinc Plinius lib. .cap. 9.aperte destriptos in censibus senes prouectissime aetatis testatur.Sed & Dionysius Halycamasseus lib. 4. apertissime inquit, Domnes cui ulcuq. Matis, licet infantes ac sta minas, describi Q.
litas ex instituto Tulli j Regis.Cu vero ius hoc latissime per Imperatores fuerit communicatum, ita ut ad extremum toti orbi Romano,siue omnibus Imperio Romano subiectis patuerit, hinc Romanorum Ciuim numerus erat prope infimi ac Roma proinde dici ex hoc coepit Patria commutas . quod Mod mitis Iuriscon tultus in Digestis est . quamuiS non omnes eo. dem Iure Cives essent Romani, ut c titulo de censibus in Dige.' stis apparet.nemo vero cogebatur in cesibus nomen veluti Ci-
226쪽
A uis Romanus dare . quod nos docet Cicero in oratione pro Balbo.
Censebantur itam ij,quibus ius erat Ciuitatis Romanae comumcatu, si modo voluistent, atque hi Cives erant Romani. quod adeo veru erat, ut per cessim soliti essens fieri Romani, de qui vel furtim suisset ascriptus haberetur, atque esset Ciuis Romanus rquod discimus e Cicerone in Sextiana, de Livii lib. 6 r. a quo si. militer habemus lib. i. multitudinem iuniorum ingentem ex foris Italicis, & conciliabulis descriptam , lustro, de quo ipse meminit . nam lustro quolibet olim plerumq. census i n ibantur.&lib. 41. ait iussos Latini nominis socios in suas Ciuitates reis dire, atque ibi censeri. de lib. 29. Lustrum inquit conditum s
rius, quia per prouincias dimiserunt censores, ut ciuium Romanorum in exercitibus, quantus ubique esset, referretur num rus . censa cum ijs ducenta sexagintaquinque hominum millia. duodecim deinde coloniarum, quod numquam antea iactum erat, deserentibus censoribus centum acceperunt. Gellius item reseri, P. Scipionem AEmilianum censorem in oratione ad P pulum de moribus haec dixisse, absentes censeri iubere, ut ad censum nemini necesse sit veni .
C Ad summam, cum post Italicum bellum fuerit italicis data
Ciuitas Romana, & mox ad exteras Prouincias plurimae R manorum coloniae missae,praesertim usque ad Augustum, postremo autem ius Romanae Ciuitatis collatum quibussibet imperio Romano subiectis, quamuis non omnibus eodem prorsus m do , si quando Romae census inibatur Ciuium Romanorum, cunctiq. deserebant nomen suum, qui Cives essent, siue praesentes,
sue absentes, quorum tabulae Romam transmitterentur, incredibilis erat numerus ciuium Romanorum . nam 'vixerat ullus,
o ςQrum gaudere nollet, quod maxima lareat . Hinc Numatianus et Fecistipatriam diuersir gentiqus unam: P, uis inuictis te dominante tapi. Dumq. lers victis proprisconsortia iuris, Vsi fecilii et quodprius Orbis erati
Quod itaque ait Eusebius in Chronico his omnino verbis, Censu Romae agitato, inuenta sunt Ciuium Romanorum quadraginta & unum centena, & sexaginta.quatuor millia, cum s
227쪽
lus Augustus regnare coepit, non loquiturde ijs duntaxat, qui ARomae habitarent, anno, ut quidam colligunt, Ta . Cum doceat nos Plutarchus anno 7o6. Romet commorantium numerum suisse ad centum sexaginta millia . qui fieri potuisset itaque, ut, cum sequentia bella ciuillia innumeros absumpserint, cunctis id scriptoribus testantibus, e centum:sexaginta millibus amni ecsent ad quadraginta se unum centena millia, ac praeterea sex gsnta quatuor item millia ζEodem modo intelligendus est Eusebius idem , cum Claudio imperante, scribit descriptione Romae facta, inuenta sunt Ciuiu Romanorum sexaginta nouem centena , & centum quadragin- via quatuor millia . Haec ille. Nam Cassiodorus in Fastis sic habet : His coss. descriptio Romae facta est,& inuenta sunt Ciuium Romanorum centena millia & 43 . Et Taciti codices in reseren. do numero huiusmodi vatij sunt. Ac merito Lipsius in notis ad Tacitum lib. X I. deridet uti amtiquos , ac simplices, qui tantam mortalium multitudinem Ro. mae suisse autumant in descriptionibus relatis . nam quae domicilia illos capiebant, cum circuitus Vrbis non fuerit maior, qua qui cernitur, & in eo multa, ut ostendimus, spatia vacua serent,
ac Romae plusquam dimidium publicis molibus habitationem Cnon serentibuS Occuparetur, aedem. non admodum praecelsae essent ex Augusti lege λ Nam suburbana aedificia pro tempore , rusticantibus seruiebant, ex eo vernis & agricolis. ac merito
deridet Panuinius, qui ex deprauatis Vopisci verbis putant ambitum Romae fuisse milliarium quinquaginta. Et quidem Lo- simus lib. a. scribit, campos patentes fuisse ad pontem Milutum, neque urbis moenia peruenisse ad illum, cum bellum Maxentij, de Constatini de scribit. Et ta ex Rufo, quam ex Victore, qui post
Constantinum vixere, apparet,non fuisse ampliorem Romae cim cui tum, quam nunc antiqua moenia complectantur. Enimvero,si tot Romae mortales suissent,cum regnante Clam
dio maxima Romae fames extitisset, Tacitus historiarum peritus, & antiquitatum lib. Xl I. non attulisset, quasi illius mali causam, quod tellus Italica non exerceretur, ut prius, sed quod numerus incolarum, ciuiumq. Romanorum fuisset auctias . atqui ille non hoc dicit: incusat autem tacite saeculi illius homines, quod terras non exercerent, atque ob id Romae fames esset. Iam vero, Imperio Romano florente, Italiam minus habitata sulci,docuimus ex eo,quod idem Tacitus testatur,agrum Tarem
228쪽
tinum, qui Recundissimus, & si quis alius deliciis plenissimus ει-
ret, & Antiatem desertos fuisse imperante Nerone, atque ob id missas colonias, neque tamen iccirco satis consultum solitudini Hisse. AElianus autem, qui imperante Hadriano vixit, cum scri- ibit in Italia fuisse aliquando longe plurimas Urbes, quam se arint eo regnante,quod nos supra retulimus,mani sesto nos docet, imortalium maiorem copiam, qui Italiam colerent, extitisset
ante Imperium constitutum. i . l . . di Nost ris autem temporibus in Italia multo maiorem morta. lium esse multitudinem, possumus inde colligere, quod Plinius lib. s. c. I 3. sic ait: Quinta Regio Piceni est, quondam uberri-imae multitudinis . tercentum sexaginta milia Picentium in fido Populi Romani venere. Haec ille: ostendens, aetate sua non toti Picentes suisse , Atqui nune Picentum numerant duplo plura,& amplitis, quam cum demiratur Plinius fuisse uberrimae multitudinis , quas aetate sua non foret. Quod si quis licat, Italiam Gallico tumultu solam sine ex . ternis auxiliis ac transpadanis Populis armata peditum septingenta millia equitum octuagitata, quod idem scribit c. χα lib. 3. . Respondemus, Italicos tunc nihil nisi bella cogitantes solitos fuisse, quicumque supra annum decinium septimum fuissent.vellent illi. alid nollent armare. quod si mos hic retineretur, ab uno Neapolitano regno educi possent militum quingenta millia ivt ostendimus supra. Sed nos scilicet non nili traaquillita ia
rem meditamur, ac molimur. . h
- His explicatis , quando apparo in Italia fuisse olim paucio.
res, quam nunc homines, Urbes etiam frauciores .easq. non ita magnificas, nisi in i , quae inanem apparatum voluptate .lcontinerent; i quis quaese, non incredibile Italiaetotius orna-lmentum iactet, cui cedantantiqua omnia, Volaetae Urbis comstructionem; considere. illam in medijs aquis, e quibus extent moles adeo superbae, ac decorae 3 an non hoc accidit post aucta Romani Pontificis auctoritatem non valde diuinum Z Annon vere, & eleganter ille Vat 3 t tria L l. ari ubet Uiderat Hadriacis Venerum Neptums in dis . . Lll id . . - lal .pare Vrbem,ct toto piae rei m-m:l , i. aca b in b-a , Nunc imbi Tarpeias quantumvis Iuppiter arces In urT i i rnm obiice, O illa tui moenia Martis, ait δ ) in D. u i Si Teb Io Tibrim praeferi, Urbem a luce Ῥtramque, . . .
Illam homines dices, ba possiisse Deri. a
229쪽
An aliquid huiusmodi producet antiqua Italia simile a 3 ma. A
Quid vero hic ego tot monasteria, templaq. extra urbes in saltibus, ac nemoribus posita, magnificent inimEq. construm . commemorem Z passim visuntur illa, di occurrunt iter facienti-lbus. Sed , ut minora innumerasmittamus. quales quaeso Tici-inensium Carthiilia hS. Michaelisi in Boscho. in Bononiensi Ei S. Benedicti, in Mantuano λ Mons Oliveti, in agro Senensit Valles Vmbrota,& Sanctae Mariae Saxi in Faesulano Abbatia,N S. Dominicus in Florentino e Farsense monail erium in Sabi-nensi e Subiacense, Casinum, & Cauense, in Latino Mons BVirginis in Hirpinis. In Campano S. Mariae Tridet i E S. Mamriae in Patiro,in magna Graecia monasterium Carthusianorum in Franc a Villat in Iapygibus S. Mariae in finibus Terrae λ in Apulia Pectutia, seu Barensi S. Viti, S. Leonardi S. Mariae in Tremito in Insulis Diomedeis 3 in Pelignis autem, Samniti busq. monasterium S. Liberatoris. S. Spiritus 3 & in Gallia togata prope Cesenam, monasterium S. Mariae Montis p in Taurinis autem S. Antonii, dc Ambrosii c in Pisano Carthusia, &S. Saluatoris prope Calcem Monasterium Praeae, in Patauino Sancti Fructuosi in ora Genuenit an inns ut it pau)ὼ r ed Maec igitur magnificentissima monasteria extra Vrbes, ve alia innumera mittamus, non longe ab his, corumq. dignitate dissimilia, sunt huiusmodi, ut antiquitas tota nihil possit oste de re extra Vrbes positum par illis .cllo modo . Nam quid, quae so, proseretur credo , aliquod amphileatrum, nihil aliud continens,nisi inani voluptati seruiens Sed neque tot amphitheatra habuerunt Prisci extra Vrbes, neque tanti splendoris, quanti haec Monasteria. Ex his possumus colligere Monasteriorum . quae vocabimus Vrbana, multitudinem, magnificentiamq. pri scis omnino incognitam, quorum sane inire numerum nemo po- Ptest. His aliud aedificiorum genus nulla his parte cedens succedit. antiqui enim neque Romae neque in alia Vrbe, quod legatur, habebant vlla ampla aedificia ad aegrotos curandos, ege
nos alendos, expositos, orbos, virgines custodiendas, educan das, dotandas. Romae in insula Tiberina dicitur unum, vel alterum in Transtiberina regione, quod Taberna meritoria vocaba tur, cum tanta foret Urbs,Nosocomium suisse. sed illud erat non aegrotis alendis, aut ope medici curandis; verum recipiendis
duntaxat ijs, qui ad Esculapi, templum, quasi ab illo ope
230쪽
diuinam suppliciter implorantes expectaturi, confugiebant. Huc spectat aliud aedificiorum genus nullo modo ignobile: In
multis namque, ut ostendemus, Urbibus italiae sunt omnium dissciplinarum gymnasia pubIica, atque in earum plerisq. habe tur amplissimae aedes, in quibus collegia iuuenum solent habitare, qui bonis artibus operam dant ,. atque in iis commorari solent. Illae vero plurimum decoris habent, seu quod amplissimae simi, seu qnod etiam praestserunt structurae non exiguam disgnitatem . Huiusmodi sicut olim nullae erant in Italia tota, sic huiusmodi illa bono carebat. quod post auctoritatem Pontificis Romani amplificatam, ut aperietur, est adsecuta . Neque vero nobis omittendae Basilicae sic enim vocabimus aedificatae ad omnium disciplinarum magisteria, & excipienda,& colenda. in ijs enim sunt scholae complures eleganter constructae,in quibus Doctores artium quarumlibet,doctrinarumq. e superiori loco verba iaciant ad Auditores. quot vero illae sint,& quales, apposite nos insta dicemus. Ut enim prisci basilicassias haberent; non ad hunc tamen finem; sed vel ad inanem vo. Iuptatem , vel ad ostentationem solam. Qualis vero hoc in genere est, quam Gregorius decimustertius aedificauit Romae S
cietati I E S V; aut etiam quae publico Gymnasio omnium do. narum seruit 3 Qualis, quae Bononiae Patauij, Ferrariae, Ticini , Pisis, ac Senis habetur ZAd summam, cum viderimus Italiam nunc esse aere salubrio. ri, terra cultiori, in eaq. nunc esse plures Vrbes, ac Roma e cepta, ampliores, templa magnificentiora, Populos in ea frequentiores, structuras Ciuitatum, si demamus aedificia adiaiactantiam, voluptatemq. excitata , in uniuersum multo magis mirabiles, ita, ut Venetiae solae praestare cunctis alijs possint, monasteriorum porro dignitas a
liquis fuerit incognita, sicuti Hospitalium
domorum, ac miserabilibus perso- :s z: linis seruientium, Basilicarumq.
ad omnes disciplinas tra- ὶ dendas nulla fuerittiva ii
ante Pontifices Romani auctoritatem dilatatam, co ligitur ex ijs, Italiam nunc esse multo faeliciorem, quam prius .