장음표시 사용
271쪽
Et po)ὶ Punica bella quietus quaerere coepit, Quid Sophocles, ct raestis, ct Aeschrius Hile ferrent.
Haec ille apertissime testificans , post Graeciam captam suisse. Lmo illatas bonas artes , a reste illud prius extitisse: quin , i p. so adhuc vivente, & Augusto imperante, mansisse velligia ru-- ri* .n: quiS dicat me quidquam hamniare, neque propa tiare . absque aliquo graui teste. Mirandum sit igitur, post tot ann
rum s nil a , gentium dispersione , neque uniun fui sis in Italia,
excitarum gymnasium publicum, in quo de publico persolueretur merces Doctoribus omnium doctrinarum, sed opus fuille, ut ad exteras regiones Itali profici scerentur. Nunc autem quot numerantur Romanum, Bononiense Perusinum, senense Pisanum, Ticinenset Patauinum, Ferrariens Taurinense, Neapolitanum, Iirmanum, Maceratente. Quae sane omnia sunt vel a Pontificibus Romanis excitata, vel a Pontificum Roma.norum studiosis. Bononiense volunt aliqui institutum a Theodosi inso Magno, Ticinense a Carolo item Magno, addictissimis Pontificiae Religioni. In Romano scimus e Codice Theodosiano suisse publicos magistros, quamuis non omniurii, sed aliquarum tamen artium liberalium. Enim vero dicet aliquis sciolus Latinae tantum linguae peri tus,& illius cognitione qualictim que intumescens ac superbiens, Latinae linguae scriptores Italicos habemus ex antiquis multo excellentiores ante aetatem Constantini, quam post illa, cum Pontificis Romani auctoritas magii coepit vigere. Sed quanam, quaeso, in scientia praestantiores numquid, qua so, in lin
272쪽
tia, ex qua posit asscri scriptor alnis alio maestantior. In ve bis ne oan seniuntJjs p an in viri ille tutiibe octietas , tum bene dispositis Sed, sit in verbis, certu scimus, ante Cicer mlh er. Oidd Plinio, Suetonio, valerio Maximo, Tacito
escatitur siti optimi scriptores, qui proxime accedunt ad Cicerone ά .'s inae enim Tingui hi parens vocatus. Alto tuti eris 'sime cecinit Venuanus:
Multa remulicentur, quae iam ceciderθ. cadi mqke, Qua nunc sunt in honore vocabula, si volet Uus,
LMm penes arbitrium mi, o norma loqueta Atqui,
273쪽
a Atqui, si praestantiores iudicandi sunt Latinae linguae script
res, qui propius accedunt ad Ciceronis linguam, & verba; mulisto plures extitere post imperium Constantini, quim prius huiusmodi, ex Italia. An non hoc verum Sumantur, quaeso, in manus opera Petri Benabi, Iacobi Sadoleti, Gasparis Contare. ni, Hadriani Cardinali Batoniensis, Gregorij Cortesii, Marci, de Ioannis Antonii Flaminiorum, Pauli Manutii, Pontani, Ioa nis Casae, Petri Victorii, Vberti Folietin Genuensis, Bonfinij. Polydori Virgilii, Petri Magni Arpinatis .& certissimo, uti dicimus , ine i plam rem quiuis cognoscet. alioquin producantur 2 Urest 'priγres, ac tales ex Italis ante Constantinum, qui similis tudine Ciceronianae elocutionis ita expresserint, ut isti, qui suntu nobi et nominati. Diximus de ijs, qui propius accestere. Dicendum foret de ijs, qui minus ab suare, di idem sane colligeretur: verum q. illud esse sciremus quod Marcus Antonius Flaminius aliquando aiebat, linguae Latinae elegantiam nunc magis teneri, quam stante illius usii. Dicet aliquis: bene habet, qliod descriptoribus solutae orationis est ductum. Quid de Poeticis st dis assirmari poterit 3 Atqui, si decernamus illud, eum qui ma- . Is Virgilianae dictioni appropinquauerit, alijs praeponendum,c di legamus quae sunt elaborata a Hieronymo Vida , Sannaaeario, Pontano, Bargaeo , Petro.Bembo, Molla, Castalione, Cotta, Flaminio, Nauagerio, Casa, Bonamico, Amaltheis , Philelphis, Politiano, Sadoleto, Bonladio , Zanclo, Stroaeis , Pigna, Facr no, ac plurimis alijs, quos loannes Matthaeus Tuscanus coli git , comperiet, quod asserimus, esse verissimum, longe pluri mos post Constantinum poetas ex Italis Virgili j modos astequi,
antea non ita multos.'Quamobrem vere idem Tuscanus euersum imperium plorans: l Iin
Amplius Italia est terrarum nec eastia ipsa, Iulus Roma est uec caput Italiae. Hoc igitur fluxae ct opes, O bellica quidquid 'Visflabilit fluxum, fluxas regna docci .
Nec tamen imperium, qua vis euertit auitam ii Tantundem sitimis itinis in ingenijs.
Bellica sed quidquid peperit violentia lapsum ea,
At manet aeternum nobile meis πι
274쪽
Ut, quantum imperio iactura Demit Ora ' AAusoniae, tantum seruiat ingenijs.-: I. Illa quibus eadus Italia est nunc maxima Roma, L. IEDq. terrarum nunc caput Italia. ii
Si quis autem Iulio Caesari Scaligero magis credit, legat eius Poeticem & Hypercriticum; &, quod decimus , certius cognoscet, videbitque, ab illo, sicuti etiam a Minturno, & Patricio Poetices praecepta solidius, & uberius explicata, quam ab Ari stotile, sicut a Vida, quam ab Horatio. Nam, quid de Rhet rica Bartholonin Caualcantis dicemus 3 Sed ista nullo sunt no- dbis loςo. Nain Poetas, Oratoresq. Etrusci sermonis elegantisis simos, & qui nulla re antiquis cedant, haberi in manibus comtendunt omnes: &, ita re vera essta, possumus assimare, cum
sciamus Pornati ssimas esse conciones verbi gratia Scripandi , Cornelii Episcopi Bituntini, Francischini Visdomini, Gabrielis Flammae Episcopi Clodiensis plurimorumq. huiusmodi. Nam, quid ego de Poetis dicam Hui, quot, acquam nimii sunt in niam tum superuacaneis Etruscorum carminum cultissimi Poetae Petrarca, Areositus, Cala, Benibus, Guiduccionus, Tassus, Moiala, Carus, Varchius, Tansillus, Piscariae Marchionissa, aliae- ςque. & alii, quos esset infinitum singulos receicere . Verum nia hili fiunt ista a nobis, & sane facienda sunt, quantum spectat ad morosam quandam, fastidiosamq. vocularum consectationem, ac prope putidum sermonis ornatum, inuentaq. ad voluptatem prope solam facientia, & iuuantia ia Veniamus ad aliquid solidi, di grauis. Nam Poetas quosdam Plato, ac Socrates e sua Re expellebant: Nos omnino haud expellamus. &, quod ab initio proponebamus, id persequamur, linguarum multiplicium veram doctrinam, quae conferat ad percipiendas disciplinas PopuliSutiles, ac necessarias, ab Italis longe magis haberi post 'imperium Con lamini, quani prius. Nam quae Chaldaicae,&Hebraicae Italis erat ante Imperium Constanti ni peritia λ Graecae aliqua apparebat. Nunc elle & huius multo maiorem, liquet
ex ijs, quae sigro 21. diximus lib. s. cap. I. Nam, . peruenerit vi sua, Ciceronis, aliorumve, quo nostrorum, plene osten dimus eodem libro, signo a o. & 2 I. Is r.
Nunc aliquis proseratur in dialecticis tantae doctrinae ex it Iis anic intinum quanti sunt innumeri post illum 3 Sit instar
275쪽
A nominem Thomam Aquinatem, pluresq. alios, de quibus ver s ba faciemus, in philosophicis excellentissimos viros. AEgidium Romanum, Gregorium Ariminensem, Augustinum Niphum.
Ludovicum Buccaferreum . Vt omittamus Paulum Venetum eremitam sancti Augustini, Portium, Vimmercatum, Caiet num, Achillinum, Siluestrum Ferrariensem, lauellium, Conta renum, Flaminium Nobilium, Bargem, Trom ttam, Paulum Soncinatem , Marcum Antonium Ianuam, Antonium Mi. randulanum, Marcum Antonium Timaram . quod si amas Platonica , quantus in ijs M arsilius Ficinus In omnibus vero Ioan-B nes Picus Mirandulanus Graece, Hebraiceq. scientissimus, una cum Hermolao Barbaro, & ali js multis. Quibus Italia nullum Parem genuit in rerum naturalium scientia per annos hi simille ac quingentos plusininus, qui numerantur usque ad Constantiis num a gentium dispersione a non nullis. quamuis in Graecia Magna Posidonium , Helia, Tarentumve Graeci sanguinis aliquo ob antiquitate celebres habuisse dicantur, qui Graecὸ scripserunt utpote Graeci in Italicum solum quasi aduenae recentes profecti, a quibus Italica Philosophia multis erroribus scatens, ut discere quiuis apud Diogenem lib. 8. potest, emanauit.
C Nam, quid de Theologicis dicemus 3 Non est, quod ista in s s.
quaeitionem reuocemus. Nullo sunt loco Itali antiqui, quid garrirent, illi nesciebant, in diuinis toto ut aiunt in Coelo miseri errabant. neque hic ego loquor de ijs, quae non possumus assequi,&intelligere viribus nostrae mentis, ac supra humanae intelligentiae sunt facultatem. Mihi sermo nunc est de rebus diui. nis, quatenm eas naturaliter comprehendere possumus, &dignoscere, quid verum sit in illis, aut quid falsum. Quis enim risum tenere possit, cum legerit, quae cle natura deorum disputat Cicero ut exilis,ac ieiunus in tota illa tractatione, quamuis D haec uberrima sit, dicenda, si spectes eloquentiam , & ceteros, qui libros argumenti eiusdem Latine ediderunt; vi saepe falsi colligit, atque in syllogismis connectendis imperite labitur 3 &tamen e tota antiquitate Latinorum nihil simile, suspiciendumve magis habetur . nam primus Cicero e Latinis philosophica , scripsit. Et sane usque ad aetatem Ciceronis omnia scripta Latinorum, literaturaq. omni S iacebat. quidquid Plautus, ac Terentiva concinni, & artificiosi habuerunt, ut ad leuiora redeamus, cum sint haec Omnia quodammodo interse apta, & connexa , id omne a Graecis mutuati sunt&c Graeco in Latinum comoedias
276쪽
integras pene ad verbum verterunt. hine Ennii carmina quasi Aquaedam stercora Virgilius nominauit, cum dixit, se colligere aurum e stercoribus Ennii. sic in Philosophicis . ac Theologicis, quantum mente percipi i mortalibus possunt, Latini omnino rudes fuerunt, & qui ex illis paucisSimi haec attingebant, sum mis labris in admiratione erant, neque in melioribus consisterestiebant, quales sine dubio fuerunt, Aristoteles, ac Plato, sed modo Democritum sequebantur, uti videtur aliquibus Lucretius , modo Aristippum, vel, quod pudeat, Epicurum . sic enim
une in A/mippi furtim praecepta relabor . D Cum ridere νοler E picuri de grege porcum At Christiani, Pontificiarumq. legum studios non modo viderunt Aristotelem,& Platonem praestantiores esse inter antiquos omnes, quod tamen est illis commune cum Cicerone, Latinis, e quibus ille Platonem vocabat Homerum deum Phi Iosophorum; Aristotelem vero aiebat aureum flumen orati nis fundere, ac longe omnibus, excepto Platone , praestare in
genio , & diligentia, & in philosophia eisse singularem, & quo cnon sit inrebus vel inueniendis, vel iudicandis acrior, aut ne uosior in dicendo. Sed quatuor in rebus Itali post Constanti. num, quantum spectat ad philosophiam, superarunt Italos amtiquos . In primis enim cognouerunt prae duobus istis caeteros Philosophos nihili prope faciendos, atque iccirco dimiserunt alios; atque ut merebantur exploserunt e scholis; neque tot se. Otae, quas enumerat Cicero inter ipsos, quo in Genere Graeci etiam peccarunt) sunt excitatae. Deinde, plurima falso dicta ab istis aperuerunt, ac, nequis decipi posset, indicarunt, & solide
probata confirmarunt. Praeterea vero, innumera multa add, Dderunt, ad progressus tu doctrinis faciendos, veritatemq. c
pellendam,& tenendam mirabiliter adiuuantia squod nos signo a . de paritia Catholicorum lib. VI. ostendimus Amplius, plurimi ad huiusmodi disciplinas addi icendas sese dediderunt. Ex Italis Priscis Latinis unus Cicero, & Lucretius philosophica scri psere, ita, ut nulli sint Itali antiqui prae nostris. Cum vero pollent nostri furari concinne exemplo Aristotelis, & quidem iustiori causa, quidquid antiqui sunt philosophati, & in suos liabros transferre, quod Aristoteles ipse fecit, cuius furta elegam
277쪽
λ tissime post alios detexit Francistus P trit lux libris Peripateticarum discussitonum . non ita nostri egere, sed auctori litem coli
ciliarunt Aristoteli , & Platoni; qu ane cunctos vasunt in philosophia tradenda supertae I sedille in primis ouod ab alijsinuenta sibi arrogans optime disposuerit, styloqi percipiendis disciplinis aptissimo sit elocutus a 'Dpnique illud insigne accidit Christianis italis.qui post Constantiniam philois iam lunt pro
sessi, ut per annos mille ducentos iseptuaginta semper habu rint illius sectatores.quod nos adducto signo exparte docuimus.
potissimum tamen, ut omittamus Boetium, qui vocatur Ad-h mirabilis a Simplicio, ante annos quadringentos perpetua, rein lignis Italicorum Philosophorum successio fuit. ante Consta linum non erat in Italia, nisi Lucretius,& Cicero, qui philos, phiam literis Latinis mandarint, ut qui floruerunt aetate eadem, atque ita non stetit inter Latinos eius professio quinquaginta
annis. Inter Graecos autem, qui in italiae Magna Graecia con, sederunt, neque diu morata est. Pythagoras enim, qui fuit au
chor Italicae philosophorum sedlae, discipulus fuit Pherecidis Sy
ri, ae floruit post exactos Reges, annum q. Urbis conditae Ia ab illo Italica Graecoriam philosophorum secta , qui sunt omnes C deinde concitata Populorum seditione concremati, ut auctor est Polybius lib. a. Laertius in Pythagora, ita una cum Eleatibus Philosophis Parmenide, Zenone , Leucippo in Italia celebribus vix peruerinr ad alterum saeculum . Eleatarum meminit tum Laertius lib. IX. tum Strabo Geographiae sexto. Iam, si Mathematica consideremus, in uniuersium nullos habent Itali antiqui ἡ Latinis, qui nostrorum pluribus post Con' stantini Imperium praestantibus comparari posint . ea namque nemo est ex illis, qui vel calluisse, aut aliquid in eis praeclari in- uenisse et praestasse memoretur. Nullusq. est e Latinis scriptor D ante Constantinuin, qui monumentum illius aliquod, quamuis tenue, nobis reliquerit. Pythagorae sectatores, qui e Graecia in Italiam profecti, aut ex his orti Graece scripserunt, omnium maxime illustrasse Mathematica videntur. Nam, cum dicantur AEgyptij, Chaldaeiq. in iis excelluisse; & Pithagoras multum fuerit inter eos versatus didiceritq. ista; mox in Italia considens,
praeclaros habuerit discipulos; hi valde insignes in mathematicis fitere, ut Archytas Tarentinus, cuius Auditor filii Eudoxus Cnidius. inuenit namq. ille primus in Geometria Cubum, quod Plato in Rep. refert. mechanicaq. mechanicis principijs usus exposuit,
278쪽
exposuit, ae tantus fuit, ut de illo dixerit Venusinus, Carm. A
Te maris, o terra numeroq. earentis arena Mensorem cohibent Arctita, -il se a Pulveris exigui prope litus parua Matinum, . rauri hi Munerae nec quidquam tibi prodest i. Aerias tentasse domos, animoq. rotundum . t ,:i Percurrisse polum morituro.
Post Constantinum primus extitit e Latinis, qui in mathematicis fuerit excellens, Boetius: cuius lucubrationes extant in Eu- Belidem; qui omnium superiorum primus inuenta in ordinem reis degit , eorum nulla facta mentione. Ante Constantinuin nullus ei similis fuit e Latinis: Adeoq. ignorabantur mathematica, ut aulus sit ille dicere libro r. de Finibus, Mathematica , falsis initijs prosecta vera esse non possunt. quod cum falsissimum sit, ostendit, in quanta huius disciplinae ignorantia versaretur, qui de certissima doctrina simile mendacium pronunciaret Boetio post alio; minores anno millesimo succedit Campanus Long bardus,qui nouis demonstrationibus elementa Euclidis illustrauit , erroresq. multos Ptolemaei in cursibus astrorum notandis cdeprehendit, ut Bergomensis tradit. At nostrosiaeculo plurimi extitere: ex his celeberrimi Nicolaus Tartalea, Federicus Commandinus, Hieronymus Cardanus, & qui uno circini ductu elementa Euclidis omnia describi posse demonstrauit. illi autem plurima excogitarunt antiquis ignota. quibus Christophorus Clauius alia coniungens. os in Euclidem comentarios ornauit. In Arithmetica nullus e Latinis suit, qui praecipuam. Laudem 37. serre posset ante Constantinum. Dein vero post admirabilem Boetium , innumerosq alios Cardanus omnes, qui fuerint v m- o quam post se reliquit ob acutillima inuenta, quae libris de M-gebra continentur.
Quid autem de Astrologiae parte illa, quae Cosmographia vocatur, dicemus c qua motus Orbium Coelestium, de quae his ni tibus vel consequentia in reliquis mundi partibus, vel obnoxia sunt, explicantur E Craecis sane multa Latini quidam scriptores ante Constantinum verterunt: at ipsi opus nullum suum neque elaborarunt, neque quidquam noui ceprehensum dedero in lucem. Vnus Marcus Manilius opus Astroaonaicum , erlibus Heroicis composuit. At post illum versibus eiusdecia generis Amtonius
279쪽
R tonius Miraldus longe uberiori argumento edidit: soluta vero doratione tractarunt eadem Campanus, Pierius Valerianus, P mu Catena, Alexander Piccollamineus, Franciscus Barocius libris de Sphaera vel Cosmographia i P. ZiIlIl . LI-ι -ntum vero pertinet ad illam partem Astrolauiae,quae Cm 1'. Iestia tantum corpora contemplatur, habebantur in manibus olim Gerardi CrerrionensisTheoricae planetarum dised nullo illae loco habebantur. Nuncautem celebrantur scripta Fracastorij de Homocentricis, ania Pontani versibus Heroicis elegantissi me descripta, Alexanilii Picito uel Theoricae , Francisci par B mcij Coisographia. Sed ante Contantinum milias ex antiquia Italis aliquid operis confecit. iun. In Gnomonica latini Itali nullum habent tauptorem ante aeta cotem Conllantini. Vitruvius attigit pauca quaedami. Nunc sunt in promptu Federici Comandini scripta de Horologijs , Petri Λpiani Horoscopium, Danielis Barbari Horologiorii descriptio. In Meteoroscopia nihil eiere possunt ab Italis editum Latini si . sunt Antoni, Lupicini usus, & fabricatio VIra a ruin at tronomi . carum, Latini Ursini Radius astronomicus quae fiant inuenta noua. quod ostendimus signo et . de peritia Catholicorum lib. 6. sicuti alia Veronentis, de Alexandri Piccolominet. In Geographia Italis est unus Plinius apte Constantinum. post 63. illum sunt nobis Dominicus Niger, A mas Silvius , Sabellicus,
Volaterranus, Marcus Polus. . n . in . . , Uri
In illa Astrologiae parte, qua effectus coelestium motuum, & ε D aspectuum in corpora subiecta naturales ob causas probabiliter futuri denotantur, est pristis unus Iulius Firmicus. Post Co santinumsunt nobis Pontani opera inquatuordecim libros dis stribut a, missi Bonati, Lucae Gaurici, Cardan . elucubrationes..ci Ad summam, per annos bifin ille quadringentos , di amplius prisci Itali nullos habuerunt ante Constantinum Latinos scriptores in Mathematicis elementis,in Arithmetica,Cosmographia, Astrologia Gnomonica eteoroscopia, Dioptrica, in Geom phia duntaxat, atque Astrologia coniectatrice unum Postea vero innumeros e nostris per annos mille ducentos octuaginta , .
quod est dimidio prope minus annorum interuallum. I
280쪽
c, Ac, nequis opinetur , ab issis inani scriptione tempus absum Aptum, lectoremq. oneratum libris superuacaneis signo citato nos noua a nostris excogit ata admirationis, & utilitatis plenissisma enumerauimuS. quae siquis Cupit cognoscere, poterit facilli H epetere non est opus: de plumma sunt ibi eo mediscere. Nam repetere i
ol Illa tamen speciatim nobis recensenda non immerito viden tur; quod spectat ad machinas, & mechanicorum constructio nem, & usum , quae sunt a Latinis admodum ieiune ..& exiliter tractata; a Graecis non ita. neque ab his tamen vel adeo copio. se, vel subciliter, ut a nostris. Inte uas prinQpem iocum tinnet post Tartaleam, Cardanumque, Guinis Vbaldus te in chionibu&Montist cuius ex tant doctissimi Mechanicorum libri. odirca tollendis aquis machinas decem, S Iouem Valla Placentinus describit; decem, & i octo Iosephus Ceredus propriis librip. vi iam nullae sint, quas Vitruvius tenuiter adumbrat. Attollendis autem ponderibus excellentissimam machinam dedit in lucem Michael Angelus Bonarotus. His est adfinis Horologiorum quorundam fabricatio. Simplicia sane Galli primi excogitarunt. Nam Gemerlux. qui factus possea Pontifex Romanus dictus est Sylvester secundus illa in-Menit , et Ersordiensis testatur. Iannellus Turrianus Cremonen sis addidit simplicibus illis omnium prope planetarum motus ἀpraecipue tamen Solis, ac Lunae recurrentes euentus : quod scribit Cardanus, cumque ex are huiusmodi horolosium dono dedisset Carolo Quinto, lepide quidam distic Iunt: . rel
- Haec ad umbrata in Sphaera stabili Archimedis e vitro constacta, cui nulIum foret artificrum ad impulsus ciendos Orbium. circulorumve, admirabatur Claudianus. Sed his, quae Turricianus absoluit, adiungrtur tae, tympanum,Fel , ut aiunt, mO-lai, quae diusque ad certum tempus duodecim, pluriumve hor. rum varias motiones ita vari j scirculis inceret respondentes caelestibus . confecto deinde qiushiodi horarum spatio, statim. cumuoluitur iterum concitans rota, atque ita perpet a qui eam tenor affertur horologiis Orbium superorim circuitione representantibus. quod est Italorum nobile ; diuinumq. inuem