장음표시 사용
281쪽
o tum . tinnitu praeterea, quota sit hora, admonens, toties ses licet edens sonum , quot iam sunt elapsae horae. Anno Aso. V bis conditae primum Romae horologium ex Sole coepit esse asuectum Catinae Sicilia a M. Valerio Meilallata: quod Plinius lib. 7. tradit. Vsque ad Gerbertum sunt v si Itali caeterique clepjydris ex aqua,adhibita sunt etiam e puluere ignota priscis horologia. Sed, ut omnesivideant, quanti sint Itali in me .chanicis, quae a Mathematicis habeant initium, data in lucem miranda haec horologia, ac prope dixerit aliquis diuina. ut iam rideamus Architae volantem columbam. v Neque vero hic omittendus e st incredibiles habens utilitates Magnetis usus: quod est inuentum Flauij ciuis Amalphitani. eius namque tota ratio pendet a Cosmographia .iccirco hic erat apposite de illo a nobis loquendum .Quanta porro sit eius admirabilitas, quot, ac quantos afferat secum fructus ad itinera nautica facienda,instituenda commercia, mortaliumque vitas maria traij cientium conseruandas, qui nescit,aut non fatetur, is necesse est,ut sit valde imperitus atque hebes. Hoc igitur Italia inuento, quo salus hominu plurimorum continetur,
D ex quo Pontificiae paret auctoritati , maxime gloriabitur per Amalphitanum Civem . Nunquid vero hic eius emolumen tum conquiescet an vero longe plura inde existent pIta profecto . Non enim Christophorus Columbus Genuensis suisset ausus tam vastos oceani recelsuS adire, aut ex
periri , committereque se ignotissimis itineribus , ac toties ire & redire, cum detexit Indias novas, ac remotissimos Populos nobis aperuit, nisi adfuisset illi usiis magnetis. Quo circa Hispani acceptum quidem referre imperium tam latum Christophoro Genuensi potissi inum debent. Sed eius conatus D vel nullus omnino suillet, vel, si quis aliquando extitisset, irritus caderet, nisi Italus alius tam nobile inuentum generi humano dedisset. Alioquin est compertum, vel aliti in Indijs occidentalibus e nostris alios homines suisse ; cum nummi aerei fuerint in ijs locis reperti, quibus insculpta erat imago Augusti. Sed nauigationes perpetui non poterant, ut nunc , institui; quod deficeret artificium nauticae charis, magneti iaque a Cosmographiae regulis pendens. En igitur, quo nos liberalium disciplinarum studia post auctoritatem Rom. Pont. maxime amplificatam , quin cura
ipsus potissimum promota, & ab Italis aucta, prouexerint.
282쪽
Vt per inuenta admiranda societas uniuersitati s humanae tam Adissitis locorum spatijs interrupta conglutinetur, homine'. bestiis olim simillimi ad humanitatem nunc instituantur, ac reuocentur. Neque enim Lusitani potuissent explorare oras Africae , circumlegere illas, praetervehi, Orientalesque indias capessere, & ad remotissimaς regiones quotannis ventitare nisi chartae nauticae, magnetisque ab Italis institutus usus ip-ss adfuisset, atque adesset. Viden itaque, a paruis init ijs, quo processerit doctrinarum mathematicarum cognitio post Ini perium Constantini Romanique Pontificis auctoritatem dila- . tatam, inter Italos aucta , S constituta. B Absoluimus, quae pertinent ad notitiam linguarum, Studia humaniora , Philosophiam , Theologiam , Mathematicata . Veniamus ad alias doctrinas.In quibus prima se se osseret Me dicina . In qua paucissimi sunt e Latinis scriptores, Cornelius Celsus scilicet, aut alius quiuis non ita ut hic magni faciendus. At post illum quot nobis extitere Sileamus ant quos, recit
mus italos maiorum nostrorum memoria praestantes,quorum
scripta sunt in inanibus Doctorum. Sunt vero illi,Gentiles Fu ginas, Thomas Garbus, Iacobus Forobuiensis, Hugo Senensis Sanctes Ardainus, Ioannes Martianus, Leonardus lacchinus CMatthaeus Curtius, Prosper Catanus, Altomarus, Montagnanus, Montanus . Velatius, Trincauella, Fallopius, alijqui multi . Ex his anatomicam maxime illustrarunt, ac longo post se interuallo antiquos reliquerunt Vesalius, Fallopius. Quantum vero ad herbarum, plantarumque notitiam, quis ignorat quantus suerit Matthiolus. quem sequitur Castor D rante qui carminibus non impolitis herbarum vires est complexus. His certe nullum parem dedit antiqua Latinitas ante Constantinum r tot vero nulla iacula. Latini, Italique mirum, quandiu sne ullis medicis fuerint, quin ipsos medicos DVrbe exploserunt & abhorruerunt omnes artes Graecorum. sic enim Cato maior apud Plinium lib. 19. cap. I. ad Filium
suum scribens: Dicam de istis Graecis suo loco, Marce fili, quid Athenis exquisitum habeam, & quod bonum sit eorum
literas inspicere, non perdiscere. Vincam nequissimum, & i docile genus illorum. & hoc puta vatem dixister Quandocum- et que ista gens suas literas dabit, omnia corrumpet. tum etiam magis, si Medicos suos huc mittet. Iurarunt, inter se barbaros necare omnes medicina. Sed hoc ipsum mercede faciunt r
283쪽
A ut fi.les ijs sit , di facile disperdant. Nos quoque dictitant barbaros , de spurcius nos, quam alios Opicos, appellatione laestant. Interdixi tibi de me dicis. Hactenus Cato, qui 6os. an no Vrbis ob ijt. Sequutur Plinij verba. Non rem medicam inquit ille damnabant Romani, sed artem. maxime vero quoitum esse immani pretio vitae recusabant. Ideo templum Aesculapii, etiam cum reciperetur is Deus, extra Vrbem secisse, iterumque in Insula, traduntur. Et , cum Graecos Italia pellerent, diu etiam post Catonem excepisse Medicos . Auzebo prouidentiam illorum. Solam hanc artium Graecarum non B dum exercet Romana grauitas in tanto fructu, paucissimi Quiritium attigere, & ipsi statim ad Graecos transfugae. immo vero auctoritas aliter, quam Graece eam tractantibus , etiam apud imperitos, expertesque linguae, non est . ac minus credunt, quae ad salutem suam pertinent, si intelligunt. Haec ille. E quibus constat, imperante Vespasiano, quidemctus scribitur anno Christi 81. de cui Plinius libros sitos dedicauit, Me. dicinae nullam doctrinam fuisse inter Romanos, de ab iss habitas odio Graecas disciplinas, Catone vivente ,' ac longe nostra sensim in Latium se se illas in suiuasle. Vt vere Horatius cecinerit, adhuc suo saeculo mansisse ruris vestigia in medio Latio, qui sane rectius, quam Cato, Graiis ingenium, Graijs dedit ore rotisti Musa loqui. Et: uos exemplaria Graeca i i
murna 'versate manu, versate diurna: E , ii. . t noles proaui Flaminos cz numeros, ο si Laudauere sales: nimium patienter utrumque,
Ne dicam stulte mirati: si modo ego , er vosi Scimus in urbanum lepido seponere dicio ιLegitimumque fonum digito callemus aure.
Haes me, irridens, ac damnans Plauti comoedias, numerosque illius, &sales.. lam vero , de Musica quid dicemus quam tanti secit antia quitas,ut Polybius,sollerti stimus indagator causarum, ex qui- bus Regna ac Resp. euertantur,lib. iv dicat, Cynethenses Arcadas iccirco deletos suiste, quod musicos modos a maioribus traditos neglexissent, atque iccirco in efferatos more D
284쪽
se prςcipites,quod mansuetiores essiciebatur nauscis numeris. ΛQuamobrem recte Aristoteles Politicorum lib. 8. cap. s. de. cernit, Mulicam plurimum posse ad informandos animos, aenioribus honestis instituendos: ita, ut dixerit vates ille rSiluestres homines sacer, interpresque Deorum i Caedibus, cT victu foedo deterruit Orpheus. Dictus ob hoc lenire tigres, rabidosque Leones ι Dictus , T Amphion Thebanae conditor arcis Saxa mouere sono testudinis, s prece blanda Ducere quo vellet . fuit haec sapientia quondam , p Publica prinatis secernere , sacra prosanis: irim VlConcubitu probibere vago, dare iura maritis: . . . DIOppida moliri; leges incidere leno. 'mi, MnSic honor, o nomen diuinis vatibus, atque Carminibus venit.
Sic igitur hic testatur carminibus, musicaque ad humanit iis studia mortales institutos . At illius inter Latinos ut suerit usus, certe precepta artis nullus inter eos literis mandaui .
primus e Latinis Boetius admirabilis id secit, qui quantus si
hac in re esset, constat ex epistola o. Theodorici Ostrog thorum & Italiae Regis apud Cassiodorum lib. a. post Boetium multi e nostris sunt qui multa scripsere. postremus omnium , s. Zarlinus optime visus est haec scriptis commendasse. 76. Quodsi Picturam, Sculpturamque nolumus omittere, nulli sunt ex antiquis Latinis ante Constantinum,qui se nostris possent opponere . Nam , quis Italorum, qui fuerit ante , illud tempus, in certamen descendet cum Michaele Bonaroto, Raphaele Vrbinate , Titiano, Ioanne Bellino, Corregio, Baroc-
cio, Luccaro, Bassano pictoribus Quis cum Michaele Ange-IO , & Sansouino statuarijs Quid, omittemus ne Architecturam λ Ars hec quidem y nulla prope in Latio fuit, quae laudi posset esse & celebrius aliquid afferret a Latinis acceptum . Graeci omnia tradidere ;Graeci ab Aegyptijs didicerui, omnia Vitruvius illa in suos libros transtulit. hinc ordines Dorici, Ionici, Corinthiaci. Sed, siquis legat ea,quq 1 Moyse,ic Salomone in qdificatione tabe naculi, ac templi sunt descripta, cognoscet, eiusdem rationis,
atque artis esse cum iss, quae . Graecis mutuata Vitruius in suis
285쪽
ά tas libris exscripsit. Itali quidem pro uno Vitruvio dabunt
Leonem Albertum Florentinum, Sebastianum Sertium Bon niensem , Petrum Cataneum, Andream Palladium, Iacobum Baroccium cognomento Vignotam, Antonium Laba m. Ac, ne mutis literis tantum certare alicui uideamur, Duo proseremus inuenta utilissima, di maxime admiranda, quibus antiqui omnes carebant , & Romani ἔ Italiue in lucem dederunt. Antiqui ad conficiendam farinam e frumento utebantur molis, quas serui, seruae, aut iumenta circummagerent, ataque iccirco plurimis opus erat seruis ad hoc ministerium.Hinch saepius apud Plautum legas, Terentiumque, & alios, heros comminari aduersus seruos, Inpisti inuin te contrudam. Quin a pudi iam scriptum cognoscimus cap. Uvi. Descende, sedem puluere uirgo filia Babylonis, sede in terra, non est solatium
filiae Chaldaeorum, quia ultra non vocaberis mollis,& tenera, tolle molam', & mole farinam. Haec ille, comparans Babylona seruae in pistrinum detrusae ad molendam sarinam. Sic in Evangelio vocatur Mola asinaria, quam circumageret asinus. Quo tempore ad unguem de finito coeptum sit aquis molas im . pelis , non potuimus adhuc obseruare. Illud est certum , Beliac iat ij temporibus id Romet usitatum mista. E Procopi j na mque
libro primo discinius, Romanos usos aquaeductibus ad molas concitandas anno Christi 33m. Usos ante Constantinum nullibi legimus. quin contrarium docemur ex omnium libris. adlibbitos nimirum seruos, ac iumenta ad eas circumducendas ;Belisarius primus videtur in fluminibus construxistis lembis impositas, qua parte ex alto decidunt aquae, de asserre moti nem possunt. 'itruvius,& prisci omnes hanc architecturae
utilissimam rationem prorsus ignorauerunt. QuiS autem printulerit Molendina e vento, nescimus. Borealium credo id esse
Quid illud, aedificia maxima, de miranda construere in aestua. rijs;ac fundamenta iacere palis alte desbssis quod Venetiis fieriri videmus Id antiquitati insolitum,atque iccirco Urbibus huIusmodi, quales Venetias contemplamur, & suspicimus, prisci caruerunt. Omittimus Naui uitia uarias fabricationes ab Italis excogitatas. in quibus Veneti, & Genuenses merito primas serunt. Hos deinde sunt imitati Lustani, ceterique His . lpani.qua de re Petrus Medina proprio libro. Huc pertinen
tot machinae a nostris in lucem datae ad idllenda, aut attrahenda
286쪽
da graui quaeque : de quibus egimus supra . Huc etiam. Aspostant noua, & maxime diuiniosa Persi eclluae, ut vocand. yrtis praecepta . de quibus Iacobus Baroccius, Vignota ductus , libro suo , quem commentarijs illustrauitia. Ignati
et Post has, quas enumerauimus, istuctuosas artes , una est Agricultura, quae plures, quam caeterae omneS, exceptis PM.tis , nacta est olim lcriptores Latinos: & cuius praecepta complexi sunt Cato, Varro, Columella, Virgilius, Plinius. post Constantinum vero ex Italis nostris Aloylius Alamannus, Petrus Crescentius,& omnium diligentissune Augustinus Gallus B Agriculturae praecepta tradiderunt. Sed, quinam praestanti resZEquidem, si tribuendu est non solum Coeli ci ementiae, qua .u modo sit illud mitius, quam prius. sed tum huic, tum vero nostrorum scientiae, videmus nostrorum diligentia fieri, ut Nuito plura nunc qirascantur ex Italico solo, quam priscis temporibus, verbi gratia laccharum, cytria, mala medica, &si quid est huiusmodi. similiter multo plura nunc pomorum sunt gen a, inlisionum noui modi, arationum, sationum. de quibus admiranda qu dam Ioannes Baptili a Porta libro de Magia naturalia. Nullum tritici genus olim mense Martio, C si cogeret necessitas, terrae commendabatur, quod astate meti, & colligi posset. Saeculis noli ris habemus, quod in Vrbi natensi praecipue agro seri solet,& faelicissime prouenit. Si mi
liter , quo modo fructus aliqui e terra oborientes, uuae e viti bus, poma ex arboribus vel per hyemem producantur, vel conseruentur summo frigore, id praeclarius, ac nouo excogitatu traditura noliris . Non nullae porro maxime truci uolae artes sunt a nostris adueciae in Italiam, vel adinventae r e quibus duς pertinent ad vestitum, tertia vero ad omnium prope rerum cognoscendas vires e solo aspectn ipsarum. Nam prius D. nobis non erat ars serici conficiendi,bomicum q. alendorum. nunc est maximo cum quaestu. Totius rei nobilissimam rationem versibus elegantissimis explicauit Hieronymus Vita. Eodem modo, quo modo gompium ex arbusculis suis conficer tur, t talis er/t incompertum I modo non ita. Ad extremum Ioannes Baptista Porta ingenii perspicacitate nouam nobis a pera i t uiam , qua possemus, e solaestigie, lineamentisque perspect is, explorare, di callere animalium, arborum, planta rum, fruticum, herbarum, metallorum, fossilium, rerumque
287쪽
L prope omnium praecipv as vires & affectiones, editis libris' octo phytognomonicae suae. Laudabile sit igitur antiquis Italis,ad bellica studia exercuisse puberes suos, ad Euhninum sanguinem sundendum, strages hostium maximas edendas, vastitates, de clades inferendas ,
τ conuectare i ι at prsdas, ct uiuere rapto. l . - Ac Plinius testetur reiectas vel aetate adhuc sua liberales disciplinas, de maxime generi humano utiles a Romanis, de It lis, apud quos de Horatius ruris vestigia remansisse aetate sua conquerebatur. Laudabilius certe Italis , Pontificumque Romanorum stu-dosis erit, & honestius, optimis doctrinis non modo suos ita excoluisse, ut longo interuallo post se priscos omnes Italos
relinquant, sed expoli j ise etiam studijs ijsdem , quidquid est Populorum supra Rhenum, Danubiumque , idest Europae du. C plum, quidquul est in occidentalibus, & Orientalibus indij
quod est prope orbis totius pars tertia: cu gentes istae prius ensent expertes omnis literaturae, omnis bonet artis, & agreste vivendi genus, belluinumque traducerent in terris. Atque ita Pontifici Rom. , Italisque post aetatem Constantini debetur. quod viginti partibus, atque etia pluribus nunc linguae Latinae confinia protendantur, quam stante imperio Romano. E dem pertineat Romani Pontificis ditio non in homines efferos, quamuis huiusmodi forent olim, sed cunctis liberalibus disciplinis ornatos, ad eosque ipse regendos, de in una coelestium D doctrina continendos mittat Episcopos, accipiatque legationes inde honorificentissimas. haec vero omnia non ut expoliet eos, tributis premat, licet honestum percipiat, debistumque emolumentum , non ut glad: o vastet, ac perdat; v rum religionis, ac sanctimoniae purissimis praeceptis inkrmet, se perisque similes esticiat, a taciet, &, siquidem Deus ita v lit, asci ibat.
288쪽
Vo circa ob id maximas Deo gratias, ac, quantum poterit, infinitas habebit, & aget Italia, & Roma, quod tot vodique insignibus purissimae Religionis, ac sanctitudinis radiis
in omnes partes resplendeat, atque instar
amplissiimi Solis in altillimo loco possiti quasi Bsydera subiecta,& circumstantia reliquas i lius Orbis partes, omnes mortalium coetus illuminet. ut araguantur apertillani mendacii,peruersissimique ingenij, qui secus esse stultissime dixerunt. Nam, quae sedes, qui , Praesulum, tot sanctos miraculis diuinitus patratis illustres e suis Antistitibus dedit, quot una Rom. quae 72. e suis tanta laude praestantes in medium producit . Prope est, ut integrae regiones, latissima regna non tot elatulerint hesumodi, quot Vrbs una Italiae Roma . Diuida. tur in quinque quiso partes totus Orbis, in suas, quas Astro- Cingi describunt, Lonas: & quilibet cognoscet,excepta media, . siue temperata, reliquas uinci ab una Roma hoc in genereia, neque tot prodijsse ex quatuor illis Epos sanctos,& diuinis operibus illuli res, quot ex ista Sede. Diuidatur adhuc ista temperata intotidem partes, quot sunt Zonae: & quilibet certissimo Cognoscet, una excepta,quae sit ab Euphrate ad Hispanos,reliquas vinci ab una Ciuitate Italiae. Neque vero temere effutimus uerba eshin manibus Martyrologium, in quo descripta hete habentur. At impius credo potinus dicet: Romanos huiusmodi Martyrologium cudere. Ita ne, Sumatur, quod Hiero- Dnymus Dalmata scripsit, quod fido Gallus, quod Beda Αnglus, uiri doctrina, & integritate excellenti. legantur Historiae Eccle.Chronicorumque magis clari scriptores: ac videbit quilibet plures ex una Roma Antistites extitisse caelesti sanctitudine is preclaros, quam e tantis terrarum spatiis. Ex illis autem sexaginta numerantur sanct isque ad Gregorium Prismum . Inde multi etiam suere superioribus similes. Sed quam do institutu scimus, ut in superos haud reserantur, nisi quorum
sanctitas miraculis fuerit illustrata, haec vero poli fidei propagatio.
289쪽
sationem non fuerint adeo frequentia; nam signa, inquit Paulus, infidelibusdantur iccirco rariores fuisse uidentur. & nihilominus sunt septuaginta duo, . licet nonnullii uiri docti re-: censeant octuaginta quatuor. Vbi se ni igitur, qui Pontificum
Romanorum Sedem, quasi lanctitatis expertem criminantur Atqui parentum nostrorum, nostraque aetate , habuimus alia quos magnae innocentiae Papas, quorum uitam nescimus ulta labe contaminatam , certissimumque est sanctissimis operibus extitisse insignem, veluti Hadrianum Quartum, Pium R&,quamuis usura uitae breui, Marcellum secundum. ut hos po-B steriores mittamus. Ac,veluti sanctitate excellenti tot extiterunt,sic nulla Sedes Pontificia suit unquam, quae tot martyres e suis Episcopis dederit, quot una Romana, cui viginti septem , aut etiam via ginti nouem fuere Martyres, ut eorum nomina nos recitaui mus signo 3 1. de prudentia politica cap. 3. Enimuero plurimqsunt in Orbe Christiano Prouincie, & quidem primariae ac nobilissimae, siue Europam, siue Aliam, vel Africam circumspicias, quibus hau4 suere tot Episcopi ex omnibus Vrbibus mar-U S, ut ex una Urbe Roma. IIOc vero argumentum sanct C tudinis est euidentis limum, vitam ponere pro virtutis, & re ligionis officio tuendo. Pro quo sane inter alienos ab Ecclesia nostra vix reperias Antistites quatuor ex omni aevo e toto O be , ex omnibus Populis, qui voluerint emori, ac sustinuerint acerbc pati, neque effugere voluerint quoquo modo, siquidem potuissent. Morti nanque datos haud negamuS ex alien s praesulibus multos fuisse. sed is, vel inuiti illam subiernui, neque potuerunt euadere, quamur, parati essent deserere opinionem suam, vel no suere ex antistitibus clarioribus,quibus vita iucundior solet esse ob honores, ta commoda quaedam, quibus neri
D cessario potiri videntur ij, qui in tali gradu collocantur. A Romani Pontifices in summo loco dignitatis politi semper sue 're I &. quamuis elabi valerent, noluerunt tamen ; quin ultro sese quodammodo inimicis quaerentibus ob ijciebant, neque religionis, ac virtutis integerrimae stationem deserer Qvo.
Ad eandem sanctitatem spectat aliquo, & quidem mirabili
modo,a Pontificibus Romanis nihil unquam per tot annorum saecula repugnans inter se cum decretis superiorum Pontificum fuisse sancitum, in ijs, quae sunt aeternae ueritatis , ac H h uaria-
290쪽
uariari non possunt, siue pertineat ad integritatem, sinceri Atatemque morum, siue credendorum fidem. Quod autem sit magis mirandum, tentatum est a maximis, potentissimisque Imperatoribus , ac Regibus, ut Pontifices Romani lege lata statuerent contraria sanctionibus maiorum suorum in ijs, que natura sua sunt unius modi. promissi ob id honores, minae sunt
adhibitae, commota bella, tormenta allata, neque tamen ab ipsis extorquere potuerunt . Atque, ut omittamus, quote
Papis occisi ob ista fuerint non modo a priscis Imperatoribus, ac Regibus, sed etia inferioris aetatis,ut Ioannes a Theodorico Rege, Martinus 1 Constante Imperatore, quoties Roma era Bpuis Pontifices Romani ab Imperatoribus quibusdam Germanis, alij sue Principibus, siue lsi recte contrarias veritati sanctiones promulgari uellent, siue oblique, sic per conseque tiam quandamὸ Clemens Septimus aetate nostra nihili fecit magnas opes,& ingentes promissones Henrici Octaui Anglorum Regis, ac maluit ija fructibus in Anglia priuari, quibus e tam to tempore potiti sunt Romani Pontifices, qua in sententiam serre aduersus iustitiam pro iniquo Rege. Et annis superioribus, quid non offerebat Henricus, qui dicitur Nauarrae Rex, Pontificibus Romanis, ut suo decrea cto ipsum Regem Francorum duntaxat nominare vellent . ac nihil valuit tamen exprimereλQuin Sixtus V.acerbissimam tu.
Et, ut illius quide sectatoribus videbatur, in ipsum promulgata sanctione sententiam. & quamuis postea multis modis eum patereo, atque, ut ita dicamus, blando, ac pene nimio actactu in uiam ueritatis reducere alliciendo tentarit, sententiam tamen publicam nunquam reuocauidia: illique ad hae terunt postea Vrbanus Septimus, Gregorius XI U. Innocentius ix.&Aui nunc sedet Clemens octauus, quamuis omnes machinae
fuerint admotae, ut hi a proposito desciscerent, ac maiora δ' proponerentur emolumenta, si remitteretur aliquid seuerit iis, & debitae iustitiae. Sed tamen, ut aliquando Pontifex altiquis Romanus , in in , quae priuatum statum , profanaue respiciunt, peccarit, in ea tamen . quς publicum Religi nis tangunt, nihil unquam publico decreto commisit . quod de alijs asseri non potest, & nos ostendimus signo fide una dea. lib. 3.& de Petri cathedra LXXX. libro XVIII. & de sanctionibus uniuersalium Conciliorum 13. lib. 1. & de prudemtia Politica 3 a. lib. s. c. l. Hac