장음표시 사용
21쪽
Ennium dicit ille Pythius Apollo, se esse eum, unde sbi, si
non populi dc reges, at omnes sui cives conssilium expetant, Suarum rerum incerti quos ego mea ope ex incertis certos, compote que consili dimitto, ut ne res tractent turbidas.. . Est enim sine dubio domus ICti totius oraculum civitatis,.
testis est hujus Q utii janua & Vestibulum quod in ejus
firmissima valetudine, affectaq; jam aetate , maxima quotidie frequentia civium ac tum morum hominum splendo
30. Supersedebo loci illius relatione quem elegantissimum deJCti osticio habet Plato in 6.deLL. ubi Ostendit frustra leges in civitatc salutares inveniri, si non snt, ut noster JCtus ait, qui jura regere possint, & ad exitum deducere. neque enim in delinquentibus vim esse quae ad saniora reducat transgretares. Unde neces larium & ipse recte statuit in optima Repub. custodes quosdam constituendos qui non tantum legum praescripta executioni dent, sed qui mentem legislatoris perspicuam reddant, quandoq, etiam si ita res ferat eas emendare possint. fatetur enim, divinus Plato ibid. nos mortales esse, non posse sine succc re ad summam persectionem quicquam nostiorum operum perducere, unde ea quae necessario nos relinquimus in ic- .gibus non satis ad omnia futura emendata, ea custodi legum l. e.JCto pro ejus religione emaculanda, polienda, perficienda relinqui. Quid quaesb aliud aut Ulpianus, JCtum sacc dotis Iustitiae magnifico Titulo decorando; aut Cicero in de LL. libris voluisse videntur dum hicJurisconsultum definit eum qui de jure populo respondeat, imb ut ante audivimus, orbi:aut etiam Stoici dum legis peritum esse volun i, qui legem recte interpretari callet Z I. Omnia dixit talpiamu cum jus artem aequi se boni. Nempe docere volu t Jurisprudentiam esse quandam disciplinam
22쪽
rriam, ita versantem circa leges,ut eas ex ipsorum legisla risio scopo & sententia interpretetur ad salutem homitio, cojias causa initio latae erant. Quippe cum legislato-ς vel oti illam, de qua supra Platonem conquerentem inna riximus, humani ingenii pauperem modum , vel ob
:gotiorum humanorum variante dc novaturientem naturo,vel ob infinitum omnia persequendi laborem, qui le-rs Contra Platonis sententiam nimis multas faceret, Arist. Rethor. & ue. Eh.Io. multa in legibus omittere necesse ha-
eat. Intellectus enim noster dicit Thom. ad illum lotam Arist. Ethic. de quibusdam potest aliquid verum di-
ere in universali,ut in necessariis, in quibus non potest de- echus accidere; de quibusdam vero impossibile est dicere cerum universim, ut de contingentibus, de quibus clii aliquid sit verum ut plurimum in paucioribus tamen deficit, Ut sunt facta humana de quibus dantur leges. Inde igitur fit ut JCti opera necessaria sit ut vel benigne interpreter urie ges, vel suppleat exl. 8. deLL. ne imperitiores inclusi verborum carceribus detorqueant leges duriore interpretatione ad severitate de LL. hoc est enim quod Tullius in officiis ait: Existu ut saepe injuriae calumnia quadam,& nimis callida iuris interpretatione, unde'illud; siuminum jus, summa injuria, factum est jam tritum sermone proverbium; Terentius summam malitia mi Columclla
summam crucem dicerene ' ψr. Et ne tamen quis erret aequitas clementia nore
est, quam nemo in Rep. nisi Majestas moderatur, cum legi- contraria sit. aequitas semper conjuncta legi, comitatur eam sive ad humanitatem tendat, sive ad acerbitatem. Cepeque seri solet, ut severius, quam lex praescripuerit. delicia dc iacinora puniantur, aequitate non invita, quae circumstantias ponderat. AEquitas est, cum spectamus id quod res cst, rogulam illam peccatis quae poenas irrogat aeqnas, ut HOr.Vel apertias, si mavis, cum spectamus rectam rationem, quae &
23쪽
ius naturae & gentyum a JCtis nostris appellatur in I M. Mej. O i. & Cicero in Top. aequitas est, quod naturalis ratio
persuasit. 43. Hoc tamen interest, quod jus naturale per sic spe
ctatur ut praecipit bona, ut mala prohibet. AE quitas contra respectivum nomen, refertur semper ad legem cujus benigna explicatio existit. Unde nulla aequitas, quae non sit legis alicujus aequitas: neque lex quae non ad aequitatem respiciat. Non secus ac natura parentes ac liberos, servos ac dominos copulavit, tam arcta correlatione, ut alterius tota essentia sit in eo, quod alterius sit. Exemplo sit nobis illa iuris naturae regula, Fidem scrvamdam esse ; Haec sine dubio generalis,&quomodocunq; agant homines, gesta contracta firmat. Romani veteres restr nigebant ex aequitate ad contractus nominatos, aut legibus probatos, nuda pacta e cludebant,ne quis non serio agens in contractus praecipitaretur. Haec aequitas quo tempore scribebatur, lex fiebat itPraetoria iterum, aequitatis naturalis revocatione opus es siet. Nam quo primo momento scribatur aequitas, nomen amittit, non justitiam: ut scrvus mortuo domino, non hominis, sed servi nomen mutat.
. Atque istinc jam lxiculenter constat aequitatem esse rectam rationem explicantem leges, ut Civitas sit justa, imo-contractus, in quibus aequitas eadem bonae fidei sub nomine partes justitiae fovet, ex Tryphonini sententia in l. 3 i. Depositi: Bona fides in contractibus summam aequitatem desiderat. Sed neque a justitia aequitas genere diversa est, verum ratione tantlim, quatenus jure legitimo est perfectior, & ejus quasi mens & sententia vid. Arist ad Nic
s. Ex his omnibus nunc de ossicio ICti liberaliter
judicare licet eum esse Philosophum ex ordine Verorum, quorum describente Gellio,studium omnium virtutum disciplina est, quique in publicis simul & privatis ossiciis exceti
24쪽
crvitatemque & Rem p. si nihil prohibeat, constanterirer,& per te administrant. Studium cui reges olim de cIsocrates Epistola ad Alexandrum, quem postea m dixerunt, testis est, cui gratulatur prudentissimus senex, id non sit puerilibus Dialecticorum disputationibus des, ut pote cum non expediat eos, qui dignitate ce is stant, cum civibus' rixari. sed quod amet eloquentiam,& Rei p. regendae, artes, nec negligat eam partem quo-
4 S. Neque enim novum hoc studium est,aut a Ronis demum inventum, aut a lustiniano, ut quidam opi-itur. Possiem nisi nimis longum esset, per secula ire, dcende te facili negotio, ab ipsis orbis incunabulis juris pruitiam fusis,&imo in paradii ortam nec enim aliter pori quam cum lege ipsa capere initia: Janus Huartus Re- Hispaniarii Medicus in libro cui Titulum fecit de Scruio ingeniorum p. 33.1 Nam libenter necJCtorum testim iis probo, nec meis verbis, sed aliorum, quorum nihil eresse videri potest) ita infit: Statim atque Adam pec- erat principium practicum sumsere omnes artes atquerntiae: quippe singulis illis homo indigebat, quibus misi s&necessitates suas sublevaret. Omnium prima, quae in
restri Paradii initium habuit fuit Jurisprudentia , in a fundatus fuit proces us, eodem illo ordine judicia-
qui etiam nunc in viridi observantia est, ita ut & parsaretur, & proponeretur actio, quam sequebatur responi rei, ac demum sententia judicis ac condemnatio Ibeompore Persias Iurisis rudentibus usos esse Xenoph. lib. I. CD ML dubitare nos non sinit, qui senes magistros, pueroruarte aequi & boni studiis, praesulisca utor est, inducitque
rium fatentem se e Magistro didicisse: Tο πιν νόω κον Aiημον
e Sacerdotibus . AEgyptiorum res ex Her*doto nota, ut oc
25쪽
iut & de aliorum populorum seu philosophis seu sacerdoti.
Dus seu Druidibus &c. dictis, de .quibus ex omni Historia constat illos non solum religiones curasse, sed ad hos etiam magnum adolescentum numerum disciplinae causa cucurrisse. Nam sere de omnibus controversiis publicis privatisq;c stituisse, dc si quod admissu facinus, si crudes factae, si de hereditate definibus controversia foret,eosdem decrevisse; praemia parnasq; constituistis; si quis aut privatus aut publicus, eoru decreto non stetisset, sacrificiis interdixisse. quod
Iib. i. Caesar. de GaI. tradit, idem de Germanis veteribus Tacitus de morib. Germ. ne e animadvertere, neque vinc re neq; verberare quidem nisi sacerdotibus permissum. Et hi tamen reges non erant, nec majestate pollebant. Sed re-- gum decreta aut legum exequc batur aut quod vero similitas
his autoribus & praesentibus Regii ministri quod Tacitus indicat ibid. non quasi in poenam nec ducis jussu, sed velut Deo imperantes quem adese bestantibus credunt. Extarent hodie ea qua Aristoteles olim collegit , aut
F 76 ejusdem edita .ri in quibus ut satib.ad Lacrtib. . p. g. 317. notant omnium fere civitatum non Graeciae solum, sed etiam Barbariae, ab Aristotele, mores, institu- ta&disciplinas a Theophrasto, leges etiam cognoscere liceret & alia ejusmodi, facile convincerentur qui dubitant. Sed sapientibus satis dictum puto, . 67. Hoc ana plius vero hinc intelligere est ICti ost, cium juris, naturalis Sc gentium esse. Natura n. sapiens idem quod animus & mens corpori ut supra ex Arist. probatum dedimus. & recte Pomponius JCtus fatetur ante Tempora: Custorum de jurere pondendi cultatem,son a principibus aut Rep. datam , sed ex naturali facultate suas onte illas, qui siduciam sus m studio m haberent, consulenti . reso
disse, neque reson signata dedisse, sed plerumi testat oi tui
consuluerant, aut judicibuου sicripsi se ipsis. Primum D. Au sum, ut major autoritas juris haberetur, constituisse, ut aut ritate
26쪽
e ejus responderent, ut ab eo tempore peti pro beneficio. sanum tamen Imp. rescripsi se aliquando, hoc non
astur olere. i. e. non tantum honesepeti,sed etiam
s. Et hic est ille, quem describimus,Virum bonum& aequi peritum, & Justitiae Antistitem; ad cujus absonem requisivimus Reipublicae cognitionem totam ada profecto. Non omnu aetaι ad perdiscendum est satu.
rte non in triviis sit obvius noster ille. Interea vero lo-ail movere quemquam debent haec quae diximus, qua-gamus potius quam exprimamus Veram imaginem. in quidem est, Oratorem suum ita describunt magistri 'γntur nondum sub sole visium,excusantes liberalita-udicii sui illo Q tintilianix Altius ituros, qui ad sumitentur, quam qui praesumta desperatione circa imaterint. s,od ut in nostris studiis quoq; locum suum pat, ita putamus nos nihil vanitati dedisse, pinxisse vo
nigiem eorum qui fuerunt per omne aevum verorum una, aut jam nunc quoque sunt, aut futuri sunt juristum &consultorum; nec est cur nimis arduum cui vir quale delineavimus ejus officium. Est enim plerisDmnibus disciplinis sua disti cultas, dc in universiam intum studiis quantus eruditionis cumulus requiritur V 88. verba furti: Magno impendio temporum, magnarum artium molestia laudatio hac constat Ol hominem tum: simus hoc titulo rusticiore contenti, Ol virum bo- Et tamen negligenda non est disterentia quae interest' ter & artificem seu illius experientiam,artes & disci ex se & mapte natura non sunt infinitae, utut alteralitate superet alteram 8, sed certis praeceptis compre-: & theorematibus descriptae ultra vitae nostrae mo-aon extenduntur. At uius & exercitatio artis ut dissia, ita longissima & quae una in vita acquiri non pol D sit.
27쪽
sit, propter infinitas circumstantiarum perplexitates. Exe ars longa est, & hujus respectu demum vita brevis ; Caeae. .
Iorum mens nostra omnium capax est.
D simulandum insuperno est,esse in omnibus disciplinis practicis duplicem versandi rationem, qua de Arist. 3- Polit. 8.inpr. Nam cum ferantur ad actionem, nec in scien- tia acquiescere ament, fit ut multi catenus discant & sti deant ibi, quatenus ad finem sufficere putant, caetera susq; deque habent vel ,ut verbo dicam, putant sibi cum NeptO- .lemo illo apud Ennium Philosophandum sed paucis. Aribstoteles in a. polit. ii. simile quiddam in medicis, ita dictis, refert ait: Medicus est is qui alio praescribente medicinam facit, dc is qui docet ac praescribit, quomodo medicina sit facienda, & tertius qui a puero experiendo artem didicit, sunt autem tales salt) quidam in omnibus pene dicam aditibus. horum Jurisprudeliam Grotius in tr. dejur. Maj.ciscascra p. a . inter artes ancillares ponit,in quo ego nullam ii juriam ineste puto cum omnes servi legum simus. . G,7 G. πως -- n e M. lueo. Alii vero ut Arist. l.3. cap. s. ait Det νquos nihil praetermittere, ut parvum videatur, aequum censet, sed in omnia inquirere,& veritatem eru
re, secundum illud vulgatum; Sapientes in nulla re falli d bere. Hunc demum velim JCtum verum esse, qui divina Sc lhumana sciat per quae diffunditur arris hujus materia, ut si pra satis dictum est,qui Grammaticus sit, ut Ulpianus in LI. de V S. Paulus i. nam quo 1. de paenu. Orator ut Servius Sulpitius, Mutius,& recutiores Papinianus,Volusius, Pomponius &c Dialecticus ut Jabolentis L Omns, de R. I. cc. ci Moralis Philo λphus Historicusq; quod constet ex supra dictis, imo Geometriae, Arithmeticae, Medicinae, Theologiae rudis non sit, quae pluribus legum argumentis docerem nis me hoc labore liberarit Johannes Mercerius in I. Obsic vationum suarum c. .quo me remitto. quibus si addamus
28쪽
istim una seldemam prooemio aurei tractatus de iure
rati, intelligentias esse eum demum qui seu Mundi ut mus vocat) cognitumq; habeat exigatque, a quo, ut a diximus, positiva jura spiritum trahunt, non iacus ac uae Philosophicae disciplinae principia sua mutuo accit a Sapientia prima qua vulgo vocant Metaphysicam.
i vel minima artis cujusque arcanaseu vulga- mel vel opportune inculcata, eo pertinent, ut veris qua dis qua novis subinde eruendis commodent, fictis con alsis convincendis passim laciant ut ait Clarissiimus bus Gothosin Epist. dedicatoria tr.ad 17. C. dempsiue i. HancJuri rudentiam Grotius aec νομ ευκην aptat, quod non admiserim lubentius. Satis enim supras harum videmur rexisse. Quin potius nunc ad obtre-
,res respicimus & hos defendimus utVirgilianae apes Ignavxm fucos pecus a praesepibus arcent. is nonnulli mitiores sunt, queruli saltem. quos intercus ille a qud Ciceronem in I. de LL. Ego memini summos fuisse in civitate nostra viros, qui jus interpropopuli refoudere solitisiunt. Sed eos magna professos,irus ese versatos. ciuid enim est tantum, quantum jus
alis ' quid autem tam exiguum quam est munus hoc eo- qui consuluntur. libe os conficere de isticidiorum aut de tum jure, aut stipulationum es judiciorum formulas com-re 6 c. quae conscriptasunt a multis diligenter, cse m quam ilia qua a bis expediari puto. ha qurru Drumi seunt. 11. Nos duo his reponimus: primum ex Ciceroneodemque ex loco, non existimandum esse eos qui huic aeri praefuerunt, universi juris expertes fuisse ; sed eos civile, quod vocant, catenus exercuisse, quod populo lare vellent. inde descriptos ex hoc nimia ere: quod le- consuetudinis ejus qua privati in civitate uteren-& ad respondendum, & ad agendun ad cavendum Da periti
29쪽
p iti sint,ex ossiciis in vulgus gratis, non ex sublimiori petasthione qua Musis noti sunt oc Reip. se probant. Deinde
quid fata mortalium detrahant immortalibus rebus & divinis 3 si quos ingenium deficit, aut si quorum virtutibus obstat res angusta domi aut Maecenates non sint 3 quid inbrum si paucos habemus Marones' an interim despondendus erit animus' minim Everb, Locus sc=pluribu umbr . inficite UMercerium loco seupra a Nato. 33. Immite vero illud adversantium genus quod nescio quibus artibus sub Politici nomine occultatis, orbem terrarum frustia habet, & stimulationibus, fraudibus, dolis ad sucum usq; ornatis, autumat imperia & Regna non ju- stitia stare sed rationesturus, hanc justitiae successisse putant
cum illa terras relinqueret. quae quid sit, quatum calamitatum mare forte illi norunt rectius qui patronam suam et gerunt olim .dissicile est verbis ea describere Pandoram, quidam pallium politicum appellitant,alii Palatium quoddanaeam putant augustissio usoris, & quod supersa aemulatione Miracula mundi imitetur. cuius in foribus sedeat picta Maiestas,& religio Salus populi in specie hilaris,& libe tas, qtia si ridentis habitu, intus vero aut I yrannidem se
vitulcm equitare , aut habitare praeterea neminem. Ego juraverim, mihi non liquere, remitto vos ad Magnum nostrum Boecierum sub cuius ductu habita oratio in manibus est. Sed huius Deae filii diversi fuere sententiis quidam δει-
in Rep. ut arcanum mansuci aciendae plebi , 5c artificium emergendi; at postquam hae artes patu runt. reliqui ut nihilominus hoc negotium haberct exitum
in contraria cnt periti maris & tempestatum in i psit, statue, runt agendum in justitiam lege esse. Nam si illa fraudes, nullas ferre vellet, necessario ejiciendam csse cum legibus si is principum , ab illis qui impunita sibi postulant commissa Commodum occurrebant, in quos prumus furor, cum favore etiam forte, frangeretur Jurisconsulti, homines praeposteri cum veteri illa sua & tetrica L
30쪽
tia a Papiniano imo Evandri matre repetita de bonisibus, & turpium rerum impossibilitate, verum de suas illis & utilibus hodiernis artibus subrependi inteista es nihil. Et in promptu quoq; praetextus in hos vid r, ex corruptis vulgo studiis liberalibus, maximE juricentiae, quibus jungi possent veteres objectiones qui ueros suos exercuerant patres Jurisconsultorum Laim rius in comparatione iuris Civ. & Canonici & plures Ex his posse fieri iustam calumniam; semper affricaria vitia perditorum. bonis haesurum aliquid: Et ut nul- - φήιελς exemplis agendum ; jam olim damnatum idem eo solo nomine quod, cupide claborasset uter caeteros justiis appellaretur.3 . Subsistite parumper amici, nondum actum est. llamus ab isto Atheniensium praejudicato , iniquum is videtur. Non quid fiat, sed quid in magnis urbi- fieri debeat attendunt Jura civilia, ut proculus respon-
de ossicio praesiae praeterea quoque vetus paroemia me; periculum artis suae facere in solo care. permittit, non re experimenta per mortes aliorum hominum, negavero , Cares non sumus. & bona cum venia dicamusam ante sententiam, quod natura licet. &Baldus ne toto quidem denegari voluit teste Knichenio di. deju-x. non provoc. Tantoque brevius dicemus, quanto extius est in bonis causis una solutione ex sontibus sumta igere omnia quae videntur offendere;
ues. Bifariam igitur dividemus objecta, in ea quaen laedunt Juris prudentiam Justinianeam, & in illa quae mas iurisiperitorum. Jus ipsum attinet quod ait Hip-hus in pr. Usque ad Lor harium imperatorem ignota: nomina instit bitionum, Digest. Nov. Doctorum, Adtorum, pro uratorum Notariorum, & similium T rum vulturum ex aureo Apulei Asino.